൩൨. സത്ത

യന്തം സദ്ദാനം നിച്ചത്താ സമ്ബന്ധസ്സ യത്ഥാതി പരാമട്ഠം സോതി, യോതി പരാമട്ഠം തസ്സാതി ച നിദ്ദിസതി, യോ യത്ഥേത്യാദികഞ്ച ‘കിരിയാധാരഭൂതേ’ച്ചാദിവുത്തിഗന്ഥ വിവരണന്തി യോതി കിരിയാധേയ്യഭൂതാധിപ്പേതാ, ഏതനേവാഹ‘കിരിയാ ചാ’തിആദി, തേനായമാധാരീയതി കത്തുകമ്മ സമവേതാ കിരിയാസ്മിന്ത്യധികരണേ വാ തം ആധാരയതീതി കത്തരി വാ ഘണന്തേന ദട്ഠബ്ബോ, കത്താരം കമ്മഞ്ച കിരിയാനിസ്സയഭൂതമാധാര യതീത്യാധാരോതി വാ കത്തരി ഘണ, വുത്തം ഹി–

ആധാരയതി യോ കത്തു, കമ്മം കിരിയനിസ്സയം;

ആധാരം കാരകഞ്ചാഹു, തം ചതുബ്ബിധമേവ ചേതി.

നനു ച കിരിയാധാരണേനാധാരോത്യുച്ചതേ, തം കിമേവമുച്ചതേതി ചേ, നേസദോസോ യദേവ ഹി കിരിയാധാരണമസ്സ, തന്തന്നിസ്സയഭൂത കത്തുകമ്മധാരണം, നഹ്യഞ്ഞതാ തദ്ധാരണം സമ്ഭവതി തതോ കിരിയാ കാരണേനാധാരണേനാധാരോത്യ യമേവത്ഥോ, ന കത്തുകമ്മപരിച്ചാഗേനാധാരേന ഉജുകം കിരിയാ ഗയ്ഹതേ, തേനേവ വക്ഖതി-‘കിരിയായയോ ആധാരോ’ച്ചാദി, നനു യദ്യപ്യുജുകമേവ കിരിയം ധാരയതി കത്താ കത്തുസമവായിനിം, കമ്മസമവേതഞ്ച വിക്തേദനാദിം കിരിയം കമ്മം… തഥാ സതി താനേവാധാരോതി, ന… ലോകേ സത്ഥേ ച തേസമാധാരത്ഥേ നാപ്പതീതിതോ, കത്തുകമ്മതായേവ ഹി തേസമ്പതീതീതി ദസ്സേതുമാഹ-‘കിരിയാ ചേ’ത്യാദി, തഥാ ച വുത്തം–

കത്തുകമ്മ ബ്യവഹിതം, ധാരേന്തമനുജു ക്രിയം;

ക്രിയാസിദ്ധുപകാരി ച, സത്ഥേ-ധികരണം മതന്തി.

കത്തുകമ്മബ്യവഹിതന്തി കത്തുകമ്മേഹി തംസമവേതഭാവേന ബ്യവഹിതം, അനുജു പാരമ്പരിയേന, ക്രിയാസിദ്ധുപകാരിതി കത്തുകമ്മസമവേതായ കിരിയായ പസിദ്ധിയം ഉപകാരീ ഉപകുബ്ബന്തം, നനു ച ന കിരിയാ ധാരണേനേവായമാധാരോ, കത്തുകമ്മാനം ധാരണേനാപ്യാധാരോതി സക്കാ വവത്ഥപേതുന്തി ചോദനമ്മനസി നിധായാഹ-‘ന ചേ’ത്യാദി, കിരിയാ നിമിത്തസ്സേവാതി കത്തുകമ്മസമവായിനിയാ കിരിയായ നിമിത്തസ്സേവ, തദേവംവിധമാധാരം ചതുബ്ബിധമ്മതന്തി ദസ്സേതുമാഹ-‘ആധാരോ ചായ’മിച്ചാദി, ചത്താരോ വിധാപകാരാ അസ്സാതി ചതുബ്ബിധോ, ആധേയ്യേന സഹോപസിലേസോ സംയോഗലക്ഖണോ-സ്സ അത്ഥീതി ഓപസിലേസികോ ആധാരോ-‘കടേനിസീദതി ഥാലിയം പചതി’ത്യാദോ കടാദി, തഥാഹി ദേവദത്തസമവേതം നിസീദനകിരിയം കടോ ദേവദത്തം ധാരയം ധാരയതി ദേവദത്തബ്യവഹിതം, ഏവം ഥാലീപി തണ്ഡുലസമവേതം വിക്ലേദനാദികിരിയം തണ്ഡുലേ ധാരയം ധാരയതീത്യോപസിലേസികാധാരത്തം കടാദിനോ. യതോ-ഞ്ഞത്രാധേയ്യം ന വത്തതേ സബ്ബഥാ ഭിയ്യോ വാ, സോ വേസയികോ, വിസയോഹ്യാധേയ്യസ്സാനഞ്ഞത്രഭാവോ, യഥാ ചക്ഖാദിപ്പവത്തീനമഞ്ഞത്രാഭാവാ ചക്ഖാദീനം രൂപാദയോ വിസയാതി വുച്ചന്തേ, ഏവമാകാസേ സകുനയോത്യാദോ സകുന്യാദീനമാകാസാദിതോ-ഞ്ഞത്രാഭാവാതേ തേസം വിസയാത്യുച്ചന്തേ, വിസയോ ഏവ വേസയികോ. യോ ആധാരാധേയ്യാനമഭിബ്യാപേത്യാധേയ്യമിത്യഭിബ്യാപകോ, തഥാ ഹി‘തിലേസു തേലം, ദധിമ്ഹി സപ്പി,ത്യത്ര തിലാദികം തേലാദികമാധേയ്യം ബ്യാപേത്വാ തിട്ഠതീതി തിലാദി ബ്യാപകാധാരോ. സമീപേ ഭവോ, സമീപോ ഏവ വാ സാമീപികോ, യസ്സ സമീപദേസേ ആധേയ്യം വത്തതേ സോ ഏവമുച്ചതേ, അത്രോദാഹരണം ‘ഗുരൂസു വസതി ഗങ്ഗായം ഘോസോ’തി. നനു ചാത്രാപ്യാധാരേ സത്തമീ വിധീയതേ ആധാരോ ച നിസ്സയോ വുച്ചതേ, നിസ്സയോ ച സംയോഗസമവായേഹി ഹോതി, ന ച സിസ്സാദീനം ഗുരുപ്പഭുതീതി ദേവദത്തസകുന്യാദീനമിവ കടാകാസാദീഹി സംയോഗോ, തേലാദീനമിവ ച തിലാദീഹി സമവായോ വാ അത്ഥി, തേനായുത്തം തേ സമാധാരത്തന്തി, നേതദത്ഥി, യദായത്താ ഹി യസ്സ ഠിതി സോ വിനാപി സംയോഗസമവായേഹി തസ്സ നിസ്സയോ ഭവതി, തഥാഹി പുരിസസ്സ ന രഞ്ഞാ സഹ സംയോഗോസമവായോ വാത്ഥി, അഥ പന തദധീനട്ഠിതിത്താ രാജനിസ്സയോ പുരിസോതി ബ്യപദിസ്സീയതേ, സിസ്സാദീനഞ്ച ഗുരുപ്പഭുതിന മായത്താ ഠിതീതി തേസമയം [തേനസ്സായം (പോത്ഥകേ) യുത്ഥോ തേ പതി ഗുരുപഭുതീനം നിസ്സയഭാവോ (ജിനിന്ദബുദ്ധി)] യുത്തോ ഗുരുപ്പഭുതിനം നിസ്സയഭാവോതി, ഏത്ഥ പന യജ്ജപി വേസയികാഭിബ്യപകാനമാധാരാധേയ്യോപസിലേസോ അത്ഥി, തഥാപി പകാരന്തരസ്സേവ പരിപ്ഫുടത്താ തഥേവ വചനിച്ഛാ, നാഞ്ഞഥാ ഓപസിലേസികേന വാ [ഓപസിലേസികേവ] വിസയാഭിബ്യാപകാനമഗ്ഗഹണതോ ഉപസിലേസസ്സേ വാ [ഉപസിലേസസ്സേവ] പരിബ്യത്തത്താ തഥേവ വോഹാരോതി ന സങ്കരോ സങ്കനീയോതി.