൧൧൪. ലോപോ

അകാരസ്സന്തരങ്ഗത്തേ കാരണമാഹ-‘പകതിനിസ്സിതത്താ’തി, പകതിയാ ഇദം പാകതം ‘‘ണോ’’തി (൪-൩൪) ണോ, ലോപസ്സ ബഹിരങ്ഗത്തേ കാരണമാഹ-‘പച്ചയനിസ്സിതത്താ’തി, അന്തരങ്ഗേച്ചാദിനാ ‘‘അന്തരങ്ഗബഹിരങ്ഗേസ്വന്തരങ്ഗവിധി ബലവാ’’തി പരിഭാസമുപലക്ഖേതി, അങ്ഗസദ്ദോ-വയവവാചീ, അന്തേ സദ്ദോ സത്തമ്യത്ഥേ, അങ്ഗേ ഭവമന്തരങ്ഗം വിഭത്ഥ്യത്ഥേ-സങ്ഖ്യസമാസോ ‘‘ഏഓനമ വണ്ണേ’’തി (൧-൩൭) അത്തം രാഗമോ, അങ്ഗതോ ബഹി ബഹിരങ്ഗം ‘‘പയ്യപാബഹിതിരോ പുരേപച്ഛാ വാ പഞ്ചമ്യാ’’തി (൩-൫) അസങ്ഖ്യസമാസോ, അത്ര ചാന്തരങ്ഗം ബഹിരങ്ഗന്തി നാങ്ഗേഭവമന്തരങ്ഗം, അപിത്വന്തരങ്ഗനിസ്സിതം കാരിയമന്തരങ്ഗം, നാപ്യങ്ഗതോ ബഹിഭൂതോ സമുദായോ ബഹിരങ്ഗം, കിന്തു ബഹിരങ്ഗനിസ്സിതം കാരിയമ്ബഹിരങ്ഗം യഥാ മഞ്ചനിസ്സിതേസു സദ്ദായന്തേസു ‘മഞ്ചാ സദ്ദായന്തീ’ത്യുച്ചതേ തം വിയേതി അതോയേവാ സങ്ഖ്യസമാസേപി ലിങ്ഗവിഭത്തിവചനന്തരയോഗോ ‘അന്തരങ്ഗോ അന്തരങ്ഗാ’തി, സങ്കേതികോ ഹ്യയമസങ്ഖ്യസമാസോ, ന പുബ്ബപദത്ഥപ്പധാനോ, യഥാ-പച്ചക്ഖസ്സാക്ഖനിസ്സിതത്താവബോധത്ഥം ‘അക്ഖമക്ഖമ്പതി വത്തതേ’തി വിച്ഛായ-മസങ്ഖ്യസമാസേപി കതേ പച്ചക്ഖ ഞാണസ്സാക്ഖനിസ്സിതത്തഞാപനത്ഥം സങ്കേതവസേന കതോ-യമസങ്ഖ്യ സമാസോ, ന പുബ്ബപദത്ഥപ്പധാനോതി‘പച്ചക്ഖോ പച്ചക്ഖാ’തി ലിങ്ഗവിഭത്തി വചനന്തരയോഗോ, തഥേവായ-മന്തരങ്ഗനിസ്സിതോ-യം സമുദായനിസ്സിതോതി ഞാപനത്ഥം സങ്കേതവസേന കതോ-യമസങ്ഖ്യസമാസോതി ലിങ്ഗവിഭത്തിവചനന്തരയോഗോ ന വിരുജ്ഝതേ, അഥവാ അന്തരമങ്ഗമസ്സ കാരിയസ്സാത്ഥീതി ‘‘സദ്ധാദിത്വ’’ (൪-൮൪) തഥാ ബഹിരങ്ഗന്തി, അന്തരങ്ഗഞ്ച ബഹിരങ്ഗഞ്ച അന്തരങ്ഗബഹിരങ്ഗാനി, തേസ്വന്തരങ്ഗോ ബലവാതി. അന്തരങ്ഗ കാരിയസ്സ ബലവത്തം സാധേതും ‘സബ്ബപഠമം വിധേയ്യത്താ’തിആദി വുത്തം, ഇദമ്പന അന്തരങ്ഗകാരിയസ്സ ബലവഭാവസാധനേ കാരണം ന ഹോതി, അന്തരങ്ഗത്താ ബലവഭാവോയേവ ഹി സബ്ബപഠമം വിധേയ്യത്ത കാരണം, തഥാ ചാഹ-‘യോ ലോപതോ അകാരസ്സ പഠമമേവ ഭവനേ കാരണമാഹ അന്തരങ്ഗത്താ അകാരസ്സാ’തി, തസ്മാ നായം പാഠോ ഘടതേ, അന്തരങ്ഗബലവഭാവസാധനസ്സ പന ലോകതോ ഇച്ഛിതത്താ അയമേവത്ഥേ പാഠോ ഘടതേ’’അന്തരങ്ഗമേവ കാരിയമ്ബലവം ലോകേ തഥാദിട്ഠത്താ, തഥാ ഹി ലോകോ പാതോവാ’’ത്യാദി, ലോകേ തഥാദിട്ഠത്താതി അന്തരങ്ഗബലവഭാവസ്സ ലോകേ ഏവം വക്ഖമാനനയേന ദിട്ഠത്താ, അഥവാ കേനചി വിധുരപ്പച്ചയോപനിപാതേന കാരണവേ കല്ലേന വാ കദാചി കത്തുമസക്കുണേയ്യത്തേപി അന്തരങ്ഗസ്സ അവസ്സം വിധേയ്യത്തം ദസ്സേതുമാഹ സബ്ബപഠമം വിധേയ്യത്താ’തി, സതിസമ്ഭവേതി നിമിത്തസ്സാനുപഹതത്താ കാരിയസ്സ സമ്ഭവേ സതി.