൫. പഞ്ചമോ കണ്ഡോ (ഖാദി)

൧. തിജ മാനേഹി ഖ സാ ഖമാ വീമംസാസു.

ഖന്തിയം തിജാ വീമംസായം മാനാ ച ഖസപ്പച്ചയാ ഹോന്തി യഥാക്കമം, തിതിക്ഖാ, വീമംസാ, തിതിക്ഖതി, വീമംസതി. ഖമാവീമംസാ, സൂതി കിം? തേജനം, തേജോ, തേജയതി, മാനനം, മാനോമാനേതി.

൨. കിതാ തികിച്ഛാസംസയേസു ഛോ.

തികിച്ഛായം സംസയേ ച വത്തമാനാ കിതാ ഛോ ഹോതി. തികിച്ഛാ, വിചികിച്ഛാ, തികിച്ഛതി, വിചികിച്ഛതി. അഞ്ഞത്ര നികേതോ, സംകേതോ, കേതനം, കേതോ, കേതയതി.

൩. നിന്ദായം ഗുപ ബധാ ബസ്സ ഭോ ച.

നിന്ദായം വത്തമാനേഹി ഗുപ ബധേഹി ഛോ ഹോതി ബസ്സ ഭോ ച. ജിഗുച്ഛാ, ബീഭച്ഛാ, ജിഗുച്ഛതി, ബീഭച്ഛതി, അഞ്ഞത്ര ഗോപനം, ഗോപോ, ഗോപേതി, ബധകോ.

൪. തുംസ്മാ ലോപോ ചിച്ഛായം തേ.

തുമന്തതോ ഇച്ഛായമത്ഥേ തേ ഖസഛാ ഹോന്തി ബഹുലം, ലോപോ ച തുംപച്ചയസ്സ ഹോതി സുതത്താ, ബുഭുക്ഖാ, ജിഗീസാം, ജിഘച്ഛാ, ബുഭുക്ഖതി, ജിഗീസതി ജിഘച്ഛതി. ഇധ കസ്മാ ന ഹോതി ‘ഭോത്തുമിച്ഛതീ’തി? പദന്തരേനാഭിധാനാ. തുംസ്മാതി കിം? ഭോജനമിച്ഛതി. ഇച്ഛായന്തി കിം? ഭുഞ്ജിതും ഗച്ഛതി. കഥം ‘കൂലം വിപതി സതീ’തി? യഥാ കൂലം പതിതു മിച്ഛതീതി വാക്യം ഹോതി, ഏവം വുത്തിപി ഹോസ്സതി. വാക്യമേവ ചരഹി കഥം ഹോതി? ലോകസ്സ തഥാ വചനിച്ഛായ.

൫. ഈയോ കമ്മാ.

ഇച്ഛാകമ്മതോ ഇച്ഛായമത്ഥേ ഈയപ്പച്ചയോ ഹോതി. പുത്തമിച്ഛതി പുത്ഥീയതി. കമ്മാതി കിം? അസിനേച്ഛതി. ഇധ കസ്മാ ന ഹോതി ‘രഞ്ഞോപുത്തമിച്ഛതീ’തി? സാപേക്ഖത്താ, ന ഹി അഞ്ഞമപേക്ഖമാനോ അഞ്ഞേന സഹേകത്ഥിഭാവമനുഭവിതും സക്കോതി. ഇധാപി ചരഹി ന സിയാ ‘അത്തനോ പുത്ത മിച്ഛതീ’തി? നേവേത്ഥ ഭവിതബ്ബം, ന ഹി ഭവതി ‘അത്തനോ പുത്തീയതീ’തി, കഥം ചരഹി പുത്തസ്സ അത്തനിയതാ-വഗമ്യതേ? അഞ്ഞസ്സാസുതത്താ ഇച്ഛായ ച തബ്ബിസയത്താ.

൬. ഉപമാനാചാരേ.

കമ്മതോ ഉപമാനാ ആചാരത്ഥേ ഈയോ ഹോതി. പുത്തമി-വാ-ചരതി പുത്തീയതി മാണവകം, ഉപമാനാതി കിം? പുത്തമാചരതി.

൭. ആധാരാ.

ആധാരതൂ-പമാനാ ആചാരത്ഥേ ഈയോ യോതി. കുടിയമിവാ-ചരതി കുടീയതീ പാസാദേ, പാസാദീയതി കുടിയം ഭിക്ഖു.

൮. കത്തുതായോ.

കത്തുതൂ-പമാനാ ആചാരത്ഥേ ആയോ ഹോതി. പബ്ബതോ ഇവാചരതി പബ്ബതായതി.

൯. യ്ചത്ഥേ.

കത്തുതോ അഭൂതതബ്ഭാവേ ആയോ ഹോതി ബഹുലം. ഭുസായതി, പടപടായതി, ലോഹിതായതി, കത്തുതോത്വേവ? (അഭുസം) ഭുസം കരോതീഹി, ഇഹ കസ്മാ ന ഹോതി ‘ഭുസീ ഭവതീ’തി? വുത്തത്ഥതായ.

൧൦. സദ്ദാദീനി കരോതി.

സദ്ദാദീഹി ദുതിയന്തേഹി കരോതീതി അസ്മിം അത്ഥേ ആയോ ഹോതി. സദ്ദായതി, വേരായതി, കലഹായതി, ധൂപായതി.

൧൧. നുമോത്വ-സ്സോ.

നമോഇച്ചസ്മാ കരോതീതി അസ്മിം അത്ഥേ അസ്സോ ഹോതി. നമസ്സതി തഥാഗ്തം.

൧൨. ധാത്വത്ഥേ നാമസ്മി.

നാമസ്മാ ധാത്വത്ഥേ ബഹുലമിഹോതി. ഹത്ഥിനാ അതിക്കമതി അതിഹത്ഥയതി, വീണായ ഉപഗായതി ഉപവീണയതി, ദള്ഹം കരോതി വിനയം ദള്ഹയതി, വിസുദ്ധാ ഹോതി രത്തി വിസുദ്ധയതി, കുസലം പുച്ഛതി കുസലയതി.

൧൩. സച്ചാദീഹാപി.

സച്ചാദീഹി ധാത്വത്ഥേ ആപി ഹോതി. സച്ചാപേതി, അത്ഥാപേതി, വേദാപേതി, സുക്ഖാപേതി, സുഖാപേതി, ദുക്ഖാപേതി.

൧൪. ക്രിയത്ഥാ.

അയമധികാരോ ആസത്ഥപരിസമത്തിയാ. ക്രിയാ അത്ഥോ യസ്സ സോ ക്രിയത്ഥോ ധാതു.

൧൫. ചുരാദിതോ ണി.

ചുരാദീഹി ക്രിയത്ഥേഹി സകത്ഥേ ണി പരോ ഹോതി ബഹുലം. ണകാരോ വുദ്ധ്യത്ഥോ, ഏവമഞ്ഞത്രാപി, ചോരയതി, ലാളയതി, കഥം ‘രജ്ജം കാരേതീ’തി? യോഗവിഭാഗതോ.

൧൬. പയോജകബ്യാപാരേ ണാപി ച.

കത്താരം യോ പയോജയതി, തസ്സ ബ്യാപാരേ ക്രിയത്ഥാ ണിണാപീ ഹോന്തി ബഹുലം, കാരേതി, കാരാപേതി. നനു ച കത്താപി കരണാദീനം പയോജകോതി തംബ്യാപാരേപി ണിണാപീ പാപുണന്തി? പയോജകഗ്ഗഹണസാമത്ഥിയാ ന ഭവിസ്സന്തി ചുരാദീഹി വിസും വചനസാമത്ഥിയാ ച. അതോ ഭിയ്യോ ണാപിയേവ, ണിയേവുവണ്ണതോ, ദ്വയമേവഞ്ഞേഹി.

൧൭. ക്യോ ഭാവകമ്മേസ്വ-പരോക്ഖേസു മാന ന്ത ത്യാദീസു. ഭാവകമ്മവിഹിതേസു പരോക്ഖാവജ്ജിതേസു മാനന്തത്യാദീസു പരേസു ക്യോ ഹോതി ക്രിയത്ഥാ. ന്തഗ്ഗഹണമുത്തരത്ഥം, കകാരോ അവുദ്ധ്യത്ഥോ ഏവമുത്തരത്രാപി. ഠീയമാനം, ഠീയതേ, സൂയമാനം, സൂയതേ, അപരോക്ഖേസു മാനന്തത്യാദീസൂതി കിം? ബഭൂവ ദേവദത്തേന, ബിഭിദ കുസുലോ. ഭിജ്ജതേ കുസുലോ സയമേവാതി ‘ഭിജ്ജതേ’തി സവനാ കമ്മതാ-വഗമ്യതേ, ‘സയമേവാ’തി സവനതോ കത്തുതാ, കത്തുതാവചനിച്ഛായന്തു ‘ഭിന്ദതി കുസുലോ അത്താന’ന്തി ഭവതി, ഏവമഞ്ഞമ്പി യഥാഗമമനുഗന്തബ്ബം. ‘അപരോക്ഖേസു മാനന്തത്യാദീസൂ’തി അയമധികാരോ ആ ‘തനാദിത്വോ’തി ൫.൨൬. അപിച ഏതേ ക്യാദയോ ത്യാദീസു പരഭൂതേസു കത്തുകമ്മഭാവ വിഹിതേസു ക്യലാദീനം വിധാനതോ തേസ്വേവ വിഞ്ഞായന്തീതി അകമ്മകേഹി ധാതൂഹി കത്തുഭാവേസു, സകമ്മകേഹി കത്തുകമ്മേസു, കമ്മാവചനിച്ഛായം ഭാവേ ച ഭവന്തീതി വേദിതബ്ബാ. യസ്സ പന ധാതുസ്സ കിരിയാ കമ്മമപേക്ഖതേ, സോ സകമ്മകോ, യസ്സ തു കിരിയാ കത്തുമത്തമപേക്ഖതേ, സ്വാകമ്മകോതി ഞാതബ്ബം.

൧൮. കത്തരി ലോ.

ക്രിയത്ഥതോ അപരോക്ഖേസു കത്തുവിഹിതമാന ന്തത്യാദീസു ലോ ഹോതി. ലകാരോ, ‘‘ഞിലസ്സേ’’തി ൫-൧൬൩ വിസേസനത്ഥോ. പചമാനോ, പചന്തോ, പചതി.

൧൯. മം ച രുധാദീനം.

രുധാദിതോ കത്തുവിഹിതമാനന്ത ത്യാദീസു ലോ ഹോതി മം ച അന്തസരാ പരോ. മകാരോ-നുബന്ധോ, അകാരോ ഉച്ചാരണത്ഥോ. രുന്ധമാനോ, രുന്ധന്തോ, രുന്ധതി.

൨൦. ണിണാപ്യാപീഹി വാ.

ണിണാപ്യാപീഹി കത്തുവിഹിതമാനന്ത ത്യാദീസു ലോ ഹോതി വിഭാസാ, ഓരയന്തോ, ചോരേന്തോ, കാരയന്തോ, കാരേന്തോ, കാരാപയന്തോ, കാരാപേന്തോ, സച്ചാപയന്തോ, സച്ചാപേന്തോ, ചോരയതി, ചോരേതി, കാരയതി, കാരേതി, കാരാപയതി, കാരാപേതി, സച്ചാപയതി, സച്ചാപേതി. വവത്ഥിതവിഭാസത്ഥോ-യം വാസദ്ദോ, തേന മാനേ നിച്ചം, ചോരയമാനോ, കാരയമാനോ, കാരാപയമാനോ, സച്ചാപയമാനോ.

൨൧. ദിവാദീഹി യക.

ദിവാദീഹി ലവിസയേ യക ഹോതി. ദിബ്ബന്തോ, ദിബ്ബതി.

൨൨. തുദാദീഹി കോ.

തുദാദീഹി ലവിസയേ കോ ഹോതി. തുദമാനോ, തുദന്തോ, തുദതി.

൨൩. ജ്യാദീഹി ക്നാ.

ജിആദീഹി ലവിസയേ ക്നാ ഹോതി. ജിനന്തോ, ജിനാതി. കഥം ‘ജയന്തോ’ ജയതീ, തി? ഭൂവാദിപാഠാ.

൨൪. ക്യാദീഹി ക്ണാ.

കീആദീഹി ലവിസയേ ക്ണാ ഹോതി. കിണന്തോ, കിണാതി.

൨൫. സ്വാദീഹി ക്ണോ.

സുആദീഹി ലവിസയേ ക്ണോ ഹോതി. സുണമാനോ, സുണന്തോ, സുണോതി. കഥം സുണാതീതി? ക്യാദിപാഠാ.

൨൬. തനാദിത്വോ.

തനാദിതോ ലവിസയേ ഓ ഹോതി. തനോതി.

൨൭. ഭാവകമ്മേസു തബ്ബാ-നീയാ.

തബ്ബഅനീയാ ക്രിയത്ഥാ പരേ ഭാവകമ്മേസു ബഹുലം ഭവന്തി. കത്തബ്ബം, കരണീയം, കത്തബ്ബോ കടോ, കരണീയോ. ബഹുലാധികാരാ കരണാദീസുപി ഭവന്തി, സിനാനീയം ചുണ്ണം, ദാനീയോ ബ്രാഹ്മണോ, സമ്മാവത്തനീയോ ഗുരു, പവചനീയോ ഉപജ്ഝായോ, ഉപട്ഠാനീയോ സിസ്സോ.

൨൮. ഘ്യണ.

ഭാവകമ്മേസു ക്രിയത്ഥാ പരോ ഘ്യണ ഹോതി ബഹുലം. വാക്യം, കാരിയം, ചേയ്യം, ജേയ്യം.

൨൯. ആസ്സേ ച.

ആതോഘ്യണ ഹോതി ഭാവകമ്മേസു, ആസ്സ ഏ ച. ദേയ്യം.

൩൦. വദാദീഹി യോ.

വദാദീഹി ക്രിയത്ഥേഹി യോ ഹോതി ബഹുലം ഭാവകമ്മേസു. വജ്ജം, മജ്ജം, ഗമ്മം. (൪൨) ‘‘ഭുജാന്നേ’’, ഭോജ്ജോ ഓദനോ, ഭോജ്ജാ യാഗു, ഭോഗ്ഗമഞ്ഞം.

൩൧. കിച്ച ഘച്ച ഭച്ച ഭബ്ബ ലേയ്യാ.

ഏതേ സദ്ദാ യപ്പച്ചയന്താ നിപച്ചന്തേ.

൩൨. ഗുഹാദീഹി യക.

ഗുതാദീഹി ക്രിയത്തേഹി ഭാവകമ്മേസു യക ഹോതി. ഗുയ്ഹം, ദുയ്ഹം, സിസ്സോ. സിദ്ധാ ഏവേതേ തബ്ബാദയോ പേസാതിസഗ്ഗപത്തകാലേസുപി ഗമ്യമാനേസു സാമഞ്ഞേനവിധാനതോ, ത്വയാ ഖലു കടോ കത്തബ്ബോ, കരണീയോ, കാരിയോ, കിച്ചോ, ഏവം ത്വയാ കടോ കത്തബ്ബോ, ഭോതാ കടോ കത്തബ്ബോ, ഭോതോ ഹി പത്തോ കാലോ കടകരണേ. ഏവം ഉദ്ധമോഹുത്തികേപി വത്തമാനതോ പേസാദീസു സിദ്ധാ ഏവ. തഥാ അരഹേ കത്തരി സത്തിവിസിട്ഠേ ച പതീയമാനേ ആവസ്സകാധമീണതാവിസിട്ഠേ ച ഭാവാദോ സിദ്ധാ, ഉദ്ധംമുഹുത്തതോ-ഭോതാ കടോ കത്തബ്ബോ, ഭോതാ രജ്ജം കത്തബ്ബം. ഭവം അരഹോ, ഭോതാ സാരോ വഹിതബ്ബോ, ഭവം സക്കോ, ഭോതാ അവസ്സം കടോ കത്തബ്ബോ, ഭോതാ നിക്ഖോ ദാതബ്ബോ.

൩൩. കത്തരി ല്തുണകാ.

കത്തരി കാരകേ ക്രിയത്ഥാ ല്തുണകാ ഹോന്തി ബഹുലം. പഠിതാ, പാഠകോ. ബഹുലമിത്വേവ? പാദേഹി ഹരീയതീതി പാദഹാ-രകോ, ഗലേ ചുപ്പതേതി ഗലേചോപകോ. സിദ്ധോവ ല്തു, അരഹേ സീലസാധുധമ്മേസു ച സാമഞ്ഞവിഹിതത്താ, ഭവം ഖലു കഞ്ഞായ പരിഗ്ഗഹിതാ, ഭവമേതം അരഹതി. സീലാദീസു-ഖല്വപി ഉപാദാതാ കുമാരകേ, ഗന്താ ഖേലം, മുണ്ഡയിതാരോ സാവിട്ഠായനാ വധും കതപരിഗ്ഗഹം.

൩൪. ആവീ.

ക്രിയത്ഥാ ആവീ ഹോതി ബഹുലം കത്തരി. ഭയദസ്സാവീ. അപ്പവിസയതഞ്ഞാപനത്ഥം ഭിന്നയോഗകരണം, സാമഞ്ഞവിഹിതത്താ സീലാ ദീസു ച ഹോതേവ.

൩൫. ആസിംസായമകോ.

ആസിംസായം ഗമ്യമാനായം ക്രിയത്ഥാ അകോ ഹോതി കത്തരി. ജീവതൂതി ജീവകോ, നന്ദതൂതി നന്ദകോ, ഭവതൂതി ഭവകോ.

൩൬. കരാ ണനോ.

കരതോ കത്തരി ണനോ ഹോതി. കരോതീതി കാരണം, കത്തരീതി കിം? കരണം.

൩൭. ഹാതോ വീഹികാലേസു.

ഹാതോ വീഹിസ്മിം കാലേ ച ണനോ ഹോതി കത്തരി. ഹായനാ നാമ വിഹയോ, ഹായനോ സംവച്ഛരോ, വീഹികാലേസൂതി കിം? ഹാതാ.

൩൮. വിദാ കൂ.

വിദസ്മാ കൂ ഹോതി കത്തരി. വിദൂ, ലോകവിദൂ.

൩൯. വിതോ ഞാതോ.

വിപുബ്ബാ ഞാഇച്ചസ്മാ കൂ ഹോതി കത്തരി. വിഞ്ഞൂ. വിതോതി കിം? പഞ്ഞാ.

൪൦. കമ്മാ.

കമ്മതോ പരാ ഞാഇച്ചസ്മാ കൂ ഹോതി കത്തരി. സബ്ബഞ്ഞൂ, കാലഞ്ഞൂ.

൪൧. ക്വചണ.

കമ്മതോ പരാ ക്രിയത്ഥാ ക്വചി അണ ഹോതി കത്തരി. കുമ്ഭകാരോ, സരലാവോ, മന്തജ്ഝായോ, ബഹുലാധികാരാ ഇധ ന ഹോതി ആദിച്ചം പസ്സതി, ഹിമവന്തം സുണോതി, ഗാമം ഗച്ഛതി. ക്വചീതി കിം? കമ്മകരോ.

൪൨. ഗമാ രൂ.

കമ്മതോ പരാ ഗമാ രൂ ഹോതി കത്തരി. വേദഗൂ പാരഗൂ.

൪൩. സമാനഞ്ഞ ഭവന്ത യാദിതൂ-പമാനാ ദിസാ കമ്മേ രീരിക്ഖകാ.

സമാനാദീഹി യാദീഹി ചോപമാനേഹി പരാ ദിസാ കമ്മകാരകേ രീരിക്ഖകാ ഹോന്തി. സമാനോ വിയ ദിസ്സതീതി സദീ സദിക്ഖോ സദിസോ. അഞ്ഞാദീ അഞ്ഞാദിക്ഖോ അഞ്ഞാദിസോ. ഭവാദീ ഭവാദിക്ഖോ ഭവാദിസോ. യാദീ യാദിക്ഖോ യാദിസോ. ത്യാദീ ത്യാദിക്ഖോ ത്യാദിസോ. സമാനാദീഹീതി കിം? രുക്ഖോ വിയ ദിസ്സതി. ഉപമാനാതി കിം? സോ ദിസ്സതി. കമ്മേതി കിം? സോ വിയ പസ്സതി. രകാരാ അന്തസരാദിലോപത്ഥാ, കകാരോ ഏകാരാഭാവത്ഥോ.

൪൪. ഭാവകാരകേസ്വ-ഘണ ഘകാ.

ഭാവേ കാരകേ ച ക്രിയത്ഥാ അ ഘണ ഘ കാ ഹോന്തി ബഹുലം. അ-പഗ്ഗഹോ, നിഗ്ഗഹോ, കരോ, ഗരോ, ചയോ, ജയോ, രവോ, ഭവോ, പചോ, വചോ, അന്നദോ, പുരിന്ദദോ, ഈസക്കരോ, ദുക്കരോ, സുകരോ. ഘണ-ഭാവേ പാകോ, ചാഗോ, ഭാവോ, കാരകേപി സഞ്ഞായം താവ പജ്ജതേനേനാതി പാദോ, രുജതീതി രോഗോ, വിസതീതി വേസോ, സരതി കാലന്തരന്തി സാരോ ഥിരംസോ, ദരീയന്തേ ഏതേഹീതി ദാരാ, ജീരയതി ഏതേനാതി ജാരോ, അസഞ്ഞായമ്പി ദായോ ദത്തോ, ലാഭോ ലദ്ധോ, ഘ-വകോ, നിപകോ, ക-പിയോ, ഖിപോ, ഭുജോ, ആയുധം.

൪൫. ദാധാത്വി.

ദാധാഹി ബഹുലമി ഹോതി ഭാവകാരകേസു. ആദി, നിധി, വാലമി.

൪൬. വമാദീയ്യഥു.

വമാദീഹി ഭാവകാരകേസ്വഥു ഹോതി. വമഥു, വേപഥു, (അവഥു, സയഥു).

൪൭. ക്വി.

ക്രിയത്ഥാ ക്വി ഹോതി ബഹുലം ഭാവകാരകേസു. കകാരോ കാനുബന്ധകാരിയത്ഥോ, അഭിഭൂ, സയമ്ഭൂ, ഭത്തഗ്ഗം, (ദാനഗ്ഗം) സലാകഗ്ഗം, സഭാ, പഭാ.

൪൮. അനോ.

ക്രിയത്താ ഭാവകാരകേസ്വനോ ഹോതി. ഗമനം, ദാനം, സമ്പദാനം, അപാദാനം, അധികരണം, ചലനോ, ജലനോ, കോധനോ, കോപനോ, മണ്ഡനോ, ഭൂസനോ.

൪൯. ഇത്ഥിയമണ ത്തി ക യക യാ ച.

ഇത്ഥിലിങ്ഗേ ഭാവേ കാരകേ ച ക്രിയത്ഥാ അആദയോ ഹോന്തി അനോ ച ബഹുലം. അ തിതിക്ഖാ, വീമംസാ, ജിഗുച്ഛാ, പിപാസാ, പുത്തിയാ ഈഹാ ഭിക്ഖാ, ആപദാ, മേധാ, ഗോധാ, ണകാരാ, ഹാരാ, താരാ, ധാരാ, ആരാ, ക്തി-ഇട്ഠി, സിട്ഠി, ഭിത്തി, ഭത്തി, തന്തി ഭൂതി, ക-ഗുഹാ, രുജാ, മുദാ, യക-വിജ്ജാ, ഇജ്ജാ, യ-സേയ്യാ, സമജ്ജാ, പബ്ബജ്ജാ, പരിചരിയാ, ജാഗരിയാ, അനകാരണാ, ഹാരണാ, വേദനാ, വന്ദനാ, ഉപാസനാ.

൫൦. ജാഹാഹി നി.

ജാഹാഇച്ചേതേഹി നി ഹോതിത്ഥിയം. ജാനി, ഹാനി.

൫൧. കരാ രിരിയോ.

കരതോ രിരിയോ ഹോതിത്ഥിയം. കരണം കിരിയാ. കഥം ‘ക്രിയാ’തി? ‘‘ക്രിയായം’’തി നിപാതനാ.

൫൨. ഇകിതീ സരൂപേ.

ക്രിയത്ഥസ്സ സരൂപേ-ഭിധേയ്യേ ക്രിയത്ഥാ പരേ ഇകിതീ ഹോന്തി, വചി, യുധി, പചതി, ‘അകാരോ കകാരോ’തി ആദീസു കാരസദ്ദേന സമാസോ, യഥാ ഏവകാരോതി.

൫൩. സീലാഭിക്ഖഞ്ഞാ-വസ്സകേസു ണീ.

ക്രിയത്ഥാ ണീ ഹോതി സീലാദീസു പതീയമാനേസു, ഉണ്ഹഭോജീ, ഖീരപായീ, അവസ്സകാരീ, സതന്ദായീ.

൫൪. ഥാവരിത്തര ഭങ്ഗുര ഭിദുര ഭാസുര ഭസ്സരാ.

ഏതേ സദ്ദാ നിപച്ചന്തേ സീലേ ഗമ്യമാനേ.

൫൫. കത്തരി ഭൂതേ ക്തവന്തു ക്താവീ.

ഭൂതേ-ത്ഥേ വത്തമാനതോ ക്രിയത്ഥാ ക്തവന്തുത്താവീ ഹോന്തി കത്തരി. വിജിതവാ, വിജിതാവീ, ഭൂതേതി അധികാരോ യാവ ‘‘ആഹാരത്ഥാ’’തി (൫-൬൦).

൫൬. ക്തോഭാവകമ്മേസു.

ഭാവേ കമ്മേ ച ഭൂതേ ക്തോ ഹോതി. ആസിതം ഭവതാ. കതോ കടോ ഭവതാ.

൫൭. കത്തരി ചാരമ്ഭേ.

ക്രിയാരമ്ഭേ കത്തരി ക്തോ ഹോതി യഥാപത്തഞ്ച. പകതോ ഭവം കടം, പകതോ കടോ ഭവതാ, പസുത്തോ ഭവം, പസുത്തം ഭവതാ.

൫൮. ഠാ-സ വസ സിലിസ സീ രുഹ ജര ജനീഹി.

ഠാദീഹി കത്തരി ക്തോ ഹോതി യഥാപത്തഞ്ച. ഉപട്ഠിതോ ഗുരും ഭവം, ഉപട്ഠിതോ ഗുരു ഭോതാ, ഉപാസിതോ ഗുരും ഭവം, ഉപാസിതോ ഗുരു ഭോതാ, അനുവുസിതോ ഗുരും ഭവം, അനുവുസിതോ ഗുരു ഭോതാ, ആസിലിട്ഠോ ഗുരും ഭവം, ആസിലിട്ഠോ ഗുരു ഭോതാ, അധിസ്സിതോ ഖടോപികം ഭവം, അധിസ്സിതാ ഖടോപികാ ഭോതാ, ആരള്ഹോ രുക്ഖം ഭവം, ആരുള്ഹോ രുക്ഖോ ഭോതാ, അനുജിണ്ണോ വസലിം ദേവദത്തോ, അനുജിണ്ണാ വസലീ ദേവദത്തേന, അനുജാതോ മാണവകോ മാണവികം, അനുജാതാ മാണവികാ മാണവകേന.

൫൯. ഗമനത്ഥാകമ്മകാധാരേ ച.

ഗമനത്ഥതോ അകമ്മകതോ ച ക്രിയത്ഥാ ആധാരേ ക്തോ ഹോതി കത്തരി ച യഥാപത്തഞ്ച, ഇദമേസം യാതം, ഇഹ തേ യാതാ, ഇഹ തേഹി യാതം, അയം തേഹി യാതോ പഥോ, ഇദമേസമാസിതം, ഇഹ തേ ആസിതാ, ഇഹതേഹി ആസിതം, ‘ദേവോ ചേ വുട്ഠോ സമ്പന്നാ സാലയോ’തി കാരണസാമഗ്ഗീസമ്പത്തി ഏത്ഥാഭിമതാ.

൬൦. ആഹാരത്ഥാ.

അജ്ഝോഹാരത്ഥാ ആധാരേ ക്തോ ഹോതി യഥാപത്തഞ്ച, ഇദമേസം ഭുത്തം, ഇദമേസം പീതം, ഇഹ തേഹി ഭുത്തം, ഇഹ തേഹി പീതം, ഓദനോ തേഹി ഭുത്തോ പീതമുദകം, അകത്തത്ഥോ യോഗവിഭാഗോ, കഥം ‘പീതാ ഗാവോ’തി? പീതമേസം വിജ്ജതീതി പീതാ, ബാഹുലകാ വാ, ‘പസ്സിന്നോ’തി യാ ഏത്ഥ ഭൂതകാലതാ, തത്ര ത്തോ, ഏവം രഞ്ഞം മതോ രഞ്ഞം ഇട്ഠോ, രഞ്ഞം ബുദ്ധോ, രഞ്ഞം പൂജിതോ, ഏവം സീലിതോ, രക്ഖിതോ, ഖന്തോ, ആകുട്ഠോ, രുട്ഠോ, രുസിതോ, അഭിബ്യാഹടോ, ദയിയോ, ഹട്ഠോ, കന്താ, സംയതോ, അമതോ, ‘കട്ഠ’ന്തി ഭൂതതായമേവ ഹേതുനോ, ഫലം ത്വത്ര ഭാവി.

൬൧. തും തായേ തവേ ഭാവേ ഭവിസ്സതി ക്രിയായം തദത്ഥായ.

ഭവിസ്സതി അത്ഥേ വത്തമാനതോ ക്രിയത്ഥാ ഭാവേ തും തായേ തവേ ഹോന്തി ക്രിയായം തദത്ഥായം പതീയമാനായം. കാതും ഗച്ഛതി, കത്തായേ ഗച്ഛതി, കാതവേ ഗച്ഛതി, ഇച്ഛതി ഭോത്തും കാമേതി ഭോത്തുന്തി ഇമീനാവ സിദ്ധം, പുനബ്ബിധാനേ ത്വിഹാപി സിയാ ‘ഇച്ഛന്തോ കരോതീ’തി, ഏവം സക്കോതി ഭോത്തും, ജാനാതി ഭോത്തും, ഗിലായതി ഭോത്തും, ഘടതേ ഭോത്തും, ആരഭതേ ഭോത്തും, ലഭതേ ഭോത്തും, പക്കമതി ഭോത്തും, ഉസ്സഹതി ഭോത്തും, അരഹതി ഭോത്തും, അത്ഥി ഭോത്തും, വിജ്ജതി ഭോത്തും, വട്ട തിഭോത്തും, കപ്പതി ഭോത്തുന്തി. തഥാ പാരയതി ഭോത്തും, പഹു ഭോത്തും, സമത്ഥോ ഭോത്തും, പരിയത്തോ ഭോത്തും, അലം ഭോത്തുന്തി ഭവതിസ്സ സബ്ബത്ഥ സമ്ഭവാ. തഥാ കാലോ ഭോത്തും. സമയോ ഭോതും, വേലാ ഭോതുന്തി, യഥാ ഭോത്തുംമനോ, സോത്തും സോതോ, ദട്ഠും ചക്ഖു, യുജ്ഝിതും ധനു, വത്തും ജളോ, ഗന്തുമനോ, കത്തുമലസോതി, ഉച്ചാരണന്തു വത്തായത്തം. ഭാവേതി കിം? കരിസ്സാമീതി ഗച്ഛതി, ക്രിയായന്തി കിം? ഭിക്ഖിസ്സം ഇച്ചസ്സ ജടാ, തദത്ഥായന്തി കിം? ഗച്ഛിസ്സതോ തേ ഭവിസ്സതി ഭത്തം ഭോജനായ.

൬൨. പടിസേധേ-ലംഖലൂനം തുന ത്വാന ത്വാ വാ.

അലം ഖലുസദ്ദാനം പടിസേധത്ഥാനം പയോഗേ തുനാദയോ വാ ഹോന്തി ഭാവേ. അലം സോതുന, ഖലു സോതുന, അലം സുത്വാന, ധലു സുത്വാന, അലം സുത്വാ, ഖലു സുത്വാ, അലം സുതേന, ഖലു സോതേന, അലം ഖലൂനന്തി കിം? മാ ഹോതു, പടിസേധേതി കിം? അലങ്കാരോ.

൬൩. പുബ്ബേകകത്ഥുകാനം.

ഏകോ കത്താ യേസം ബ്യാപാരാനം, തേസു യോ പുബ്ബോ, തദത്ഥതോ ക്രിയത്ഥാ തുനാദയോ ഹോന്തി ഭാവേ, സോതുന യാതി, സുത്വാന, സുത്വാ വാ, ഏകകത്തുകാനന്തികിം? ഭുത്തസ്മിം ദേവദത്തേ യഞ്ഞദത്തോ വജതി, പുബ്ബാതി കിം? ഭുഞ്ജഭി ച പചതി ച. ‘അപ്പത്വാ നദിം പബ്ബതോ അതിക്കമ്മ പബ്ബതം നദീ’തി ഭൂധാതുസ്സ സബ്ബത്ഥ സമ്ഭവാ ഏകകത്തുകതാ പുബ്ബകാലതാ ച ഗമ്യതേ. ‘ഭുത്വാ ഭുത്വാ ഗച്ഛതീതി’ ഇമിനാവ സിദ്ധം ആഭിക്ഖഞ്ഞന്തു ദ്വിബ്ബചനാവഗമ്യതേ. കഥം ‘ജീവഗ്ഗാഹം അഗാഹയി, കായപ്പചാലകം ഗച്ഛന്തീ’തി ആദി? ഘണന്തേന ക്രിയാവിസേസനേന സിദ്ധം യഥാ ‘ഓദനപാകം സയതീ’തി.

൬൪. ന്തോ കത്ഥരി വത്തമാനേ.

വത്തമാനത്ഥേ വത്തമാനതോ ക്രിയത്താ ന്തോ ഹോ തി കത്തരി, തിട്ഠന്തോ.

൬൫. മാനോ.

വത്തമാനത്ഥേ വത്തമാനതോ ക്രിയത്ഥാ മാനോ ഹോതി, കത്തരി. തിട്ഠമാനോ.

൬൬. ഭാവകമ്മേസു.

വത്തമാനത്ഥേ വത്തമാനതോ ക്രിംയത്ഥാ ഭാവേ കമ്മേച മാനോ ഹോതി. ഠീയമാനം, പച്ചമാനോ ഓദനോ.

൬൭. തേ സ്സപുബ്ബാനാഗതേ.

അനാഗതത്ഥേ വത്തമാനതോ ക്രിയത്ഥാ തേന്തമാനാ സ്സപുബ്ബാ ഹോന്തി. ഠസ്സന്തോ, ഠസ്സമാനോ, ഠീയിസ്സമാനം, പച്ചിസ്സമാനോ ഓദനോ.

൬൮. ണ്വാദയോ.

ക്രിയത്ഥാ പരേ ബഹുലം ണ്വാദയോ ഹോന്തി. ചാരു, ദാരു.

൬൯. ഖഛസാന മേകസ്സരോദി ദ്വേ.

ഖഛസപ്പച്ചയന്താനം ക്രിയത്ഥാനം പഠമേകസ്സരം സദ്ദരൂപം ദ്വേ ഭവതി. തിതിക്ഖാ, ജിഗുച്ഛാ, വീമംസാ.

൭൦. പരോക്ഖായഞ്ച.

പരോക്ഖായം പഠമേകസ്സരം സദ്ദരൂപം ദ്വേ ഭവതി. ജഗാമ, ചകാരോ അനുത്തസമുച്ചയത്ഥോ, തേനഞ്ഞത്രാപി യഥാഗമം, ജഹാതി, ജഹിതബ്ബം, ജഹിതും, ദദ്ദല്ലതി, ചങ്കമതി. ‘ലോലുപോ, മോമൂഹോതി ഓത്തം തദമിനാദിപാഠാ.

൭൧. ആദിസ്മാ സരാ.

ആദിഭൂതാ സരാ പരമേകസ്സരം ദ്വേ ഹോതി, അസിസിസതി, ആദിസ്മാതി കിം? ജജഗാര, സരാതി കിം? പപാച.

൭൨. ന പുന.

യം ദ്വിഭൂതം, ന തം പുന ദ്വിത്തമാപജ്ജതേ, തിതിക്ഖിസതി, ജിഗുച്ഛിസതി.

൭൩. യഥിട്ഠം സ്യാദിനോ.

സ്യാദ്യന്തസ്സ യഥിട്ഠമേകസ്സരമാദിഭൂതമഞ്ഞം വാ യഥാഗമം ദ്വിത്തപജ്ജതേ, പുപുത്തീയിസതി, പുതിത്തീയിസതി, പുത്തീയിയിസതി.

൭൪. രസ്സോ പുബ്ബസ്സ.

ദ്വിത്തേ പുബ്ബസ്സ സരോ രസ്സോ ഹോതി. ദദാതി.

൭൫. ലോപോ-നാദിബ്യഞ്ജനസ്സ.

ദ്വിത്തേ പുബ്ബസ്സാദിതോ-ഞ്ഞസ്സ ബ്യഞ്ജനസ്സ ലോപോ ഹോതി. അസിസിസതി.