൪. ചതുത്ഥോ കണ്ഡോ (ണാദി)

൧. ണോ വാ പച്ചേ.

ഛട്ഠിയന്താ നാമസ്മാ വാ ണപ്പച്ചയോ ഹോതി അപച്ചേ-ഭിധേയ്യേ, ണകാരോ വുദ്ധ്യത്ഥോ, ഏവമഞ്ഞത്താപി, വസിട്ഠസ്സാപച്ചം വാസിട്ഠോ, വാസിട്ഠീ വാ, ഓപഗവോ, ഓപഗവീ വാ, വേതി വാക്യസമാസവികപ്പനത്ഥം, തസ്സാധികാരോ സകത്ഥാവധി.

൨. വച്ഛാദിതോ ണാനണായനാ.

വച്ഛാദീഹി അപച്ചപ്പച്ചയന്തേഹി ഗോത്താദീഹി ച സദ്ദേഹി ണാനണായനപ്പച്ചയാ വാ ഹോന്തി അപച്ചേ, വച്ഛാനോ വച്ഛായനോ, കച്ചാനോ കച്ചായനോ, യാഗമേ കാതിയാനോ, മോഗ്ഗല്ലാനോ മോഗ്ഗല്ലായനോ, സാകടാനോ സാകടായനോ, കണ്ഹാനോ കണ്ഹായനോ ഇച്ചാദി.

൩. കത്തികാവിധവാദീഹി ണേയ്യണേരാ.

കത്തികാദീഹി വിധവാദീഹി ച ണേയ്യണേരാ വാ യഥാക്കമം ഹോന്തി അപച്ചേ, കത്തികേയ്യോ, വേനതേയ്യോ, ഭാഗിനേയ്യോ ഇച്ചാദി, വേധവേരോ, ബന്ധകേരോ, നാലികേരോ, സാമണേരോ ഇച്ചാദി.

൪. ണ്യദിച്ചാദീഹി.

ദിതിപ്പഭുതിഹി ണ്യോ വാ ഹോതി അപച്ചേ, ദേച്ചോ, ആദിച്ചോ, കോണ്ഡഞ്ഞോ, ഗഗ്ഗ്യോ, ഭാതബ്ബോ ഇച്ചാദി.

൫. ആ ണി.

അകാരന്തതോ ണി വാ ഹോതി അപച്ചേ, ദക്ഖി, ദത്ഥി, ദോണി. വാസവി, വാരുണി ഇച്ചാദി.

൬. രാജതോ ഞ്ഞോ ജാതിയം.

രാജസദ്ദതോ ഞ്ഞോ വാ ഹോതി അപച്ചേ ജാതിയം ഗമ്യമാനായം, രാജഞ്ഞോ, ജാതിയന്തി കിം? രാജാപച്ചം.

൭. ഖത്താ യിയാ.

ഖത്തസദ്ദാ യഇയാ ഹോന്തി അപച്ചേ ജാതിയം, ഖത്യോ, ഖത്തിയോ, ജാതിയംത്വേവ? ഖത്തി.

൮. മനുതോ സ്സസണ.

മനുസദ്ദതോ ജാതിയം സ്സസണ ഹോന്തി അപച്ചേ, മനുസ്സോ, മാനുസോ, ഇത്ഥിയം മനുസ്സാ, മാനുസീ, ജാതിയംത്വേവ? മാനവോ.

൯. ജനപദനാമസ്മാ ഖത്തിയാ രഞ്ഞേ ച ണോ.

ജനപദസ്സ യം നാമം, തന്നാമസ്മാ ഖത്തിയാ അപച്ചേ രഞ്ഞേ ച ണോ ഹോതി, പഞ്ചാലോ, കോസലോ, മാഗധോ, ഓക്കാകോ, ജനപദനാമസ്മാതി കിം? ദാസരഥി, ഖത്തിയാതി കിം? പഞ്ചാലസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ അപച്ചം പഞ്ചാലി.

൧൦. ണ്യ കുരുസിവീഹി.

കുരുസിവീഹി അപച്ചേ രഞ്ഞേ ച ണ്യോ ഹോതി. കോരബ്യോ, സേബ്യോ.

൧൧. ണ രാഗാ തേന രത്തം.

രാഗവാചിതതിയന്തതോ രത്തമിച്ഛേതസ്മിം അത്ഥേ ണോ ഹോതി, കസാവേന രത്തം കാസാവം, കോസുമ്ഭം, യാലിദ്ദം, രാഗാതി കിം? ദേവദത്തേന രത്തം വത്ഥം, ഇധ കസ്മാ ന ഹോതി? ‘നീലം പീത’ന്തി, ഗുണവചനത്താ വിനാപി ണേന ണത്ഥസ്സാഭിധാനതോ.

൧൨. നക്ഖത്തേനിന്ദുയുത്തേന കാലേ.

തതിയന്തതോ നക്ഖത്താ തേന ലക്ഖിതേ കാലേ ണോ ഹോതി, തഞ്ചേ നക്ഖത്തമിന്ദുയുത്തം ഹോതി, ഫുസ്സീ രത്തി, ഫുസ്സം അഹം, നക്ഖത്തേനേതി കിം? ഗുരുനാ ലക്ഖിതാ രത്തി. ഇന്ദുയുത്തേനേതി കിം? കത്ഥികായ ലക്ഖിതോ മുഹുത്തോ, കാലേതി കിം? ഫുസ്സേന ലക്ഖിതാ അത്ഥസിദ്ധി, അജ്ജകത്തികാതി കത്തികായുത്തേ ചന്ദേ കത്തികാസദ്ദോ വത്തതേ.

൧൩. സാ-സ്സ ദേവതാ പുണ്ണമാസീ.

സേതി പഠമന്താ അസ്സാതി ഛട്ഠ്യത്ഥേ ണോ ഭവതി, യം പഠമന്തം, സാ ചേ ദേവതാ പുണ്ണമാസീവാ, സുഗതോ ദേവതാ അസ്സാഭി സോഗതോ, മാഹിന്ദോ, യാമോ, വാരുണോ, ഫുസ്സീ പുണ്ണമാസീ അസ്സ സമ്ബന്ധിനീതി ഫുസ്സോ, മാസോ, മായോ, ഫഗ്ഗുനോ, ചിത്തോ, വേസാഖോ. ജേട്ഠമൂലോ, ആസള്ഹോ, സാവണോ, പോട്ഠപാദോ, അസ്സയുജോ, കത്തികോ, മാഗസിരോ, പുണ്ണമാസീതി കിം? ഫുസ്സീ പഞ്ചമീ അസ്സ, പുണ്ണമാസീ ച ഭതകമാസസമ്ബന്ധിനീ ന ഹോതി… പുണ്ണോ മാ അസ്സന്തി നിബ്ബചനാ, അതോ ഏവ നിപാതനാ ണോ സാഗമോ ച, മാസസുതിയാവ ന പഞ്ചദസ രത്താദോ വിധി.

൧൪. തമധീതേ തം ജാനാതി കണികാ ച.

ദുതിയന്തതോ തമധീതേ തം ജാനാതീതി ഏതേസ്വത്ഥേസു ണോ ഹോതി ണോ ണികോ ച, ബ്യാകരണമധീതേ ജാനാതി വാ വേയ്യാകരണോ, ഛന്ദസോ, കമകോ, പദകോ, വേനയികോ, സുത്തന്തികോ, ദ്വിതഗ്ഗഹണം പുഥഗേവ വിധാനത്ഥം ജാനനസ്സ ച അജ്ഝേനവിസയഭാവദസ്സനത്ഥം പസിദ്ധൂപസങ്ഗഹത്ഥം ച.

൧൫. തസ്സ വിസയേ ദേസേ.

ഛട്ഠിയന്താ വിസയേ ദേസരൂപേ ണോ ഹോതി, വസാതീനം വിസയോ ദേസോ വാസാതോ, ദേസേതി കിം? ചക്ഖുസ്സ വിസയോ രൂപം, ദേവദത്തസ്സ വിസയോ-നുവാകോ.

൧൬. നിവാസേ തന്നാമേ.

ഛട്ഠിയന്താ നിവാസേ ദേസേ തന്നാമേ ണോ ഹോതി, സിവീനം നിവാസോ ദേസോ സേബ്യോ, വാസാതോ.

൧൭. അദൂരഭവേ.

ഛട്ഠിയന്താ അദൂരഭവേ ദേസേ തന്നാമേ ണോ ഹോതി, വിദിസായ അദൂരഭവം വേദിസം.

൧൮. തേന നിബ്ബത്തേ.

തതിയന്താ നിബ്ബത്തേ ദേസേ തന്നാമേ ണോ ഹോതി, കുസമ്ബേന നിബ്ബത്താ കോസമ്ഭീ നഗരീ, കാകന്ദീ, മാകന്ദീ, സഹസ്സേന നിബ്ബത്താ സാഹസ്സീ പരീഖാ, ഹോതുമ്ഹി കത്തരി കരണേ ച യഥായോഗം തതിയാ.

൧൯. തമീധത്ഥി.

തന്തി പഠമന്താ ഇധാതി സത്തമ്യത്ഥേ ദേസേ തന്നാമേ ണോ ഹോതി, യന്തം പഠമന്തമത്ഥി ചേ, ഉദുമ്ബരാ അസ്മിം ദേസേ സന്തീതി ഓദുമ്ബരോ, ബാദരോ, ബബ്ബജോ.

൨൦. തത്ര ഭവേ.

സത്തമ്യന്താ ഭവത്ഥേ ണോ ഹോതി, ഉദകേ ഭവോ ഓദകോ, ഓരസോ, ജാനപദോ, മാഗധോ, കാപിലവത്ഥവോ, കോസമ്ബോ.

൨൧. അജ്ജാദീഹി തനോ.

ഭവത്ഥേ അജ്ജാദീഹി തനോ ഹോതി, അജ്ജ ഭവോ അജ്ജതനോ, സ്വാതനോ, ഹിയ്യത്തനോ.

൨൨. പുരാതോ ണോ ച.

പുരാഇച്ചസ്മാ ഭവത്ഥേ ണോ ഹോതി തനോ ച, പുരാണോ, പുരാതനോ.

൨൩. അമാത്വച്ചോ.

അമാസദ്ദതോ അച്ചോ ഹോതി ഭവത്ഥേ, അമച്ചോ.

൨൪. മജ്ഝാദിത്വിമോ.

മജ്ഝാദീഹി സത്തമ്യന്തേഹി ഭവത്തേ ഇമോ ഹോതി, മജ്ഝിമോ, അന്തിമോ. മജ്ഝ, അന്ത, ഹേട്ഠാ, ഉപരി, ഓര, പാര, പച്ഛാ, അബ്ഭന്തര, പച്ചന്ത (പുരത്ഥാ, ബാഹിര).

൨൫. കണണേയ്യണേയ്യകയിയാ.

സത്തമ്യന്താ ഏതേ പച്ചയാ ഹോന്തി ഭവത്ഥേ, കണ-കുസിനാ രായം ഭവോ കോസിനാരകോ, മാഗധകോ, ആരഞ്ഞകോ വിഹാരോ. ണേയ്യ-ഗങ്ഗേയ്യോ, പബ്ബതേയ്യോ, വാനേയ്യോ. ണേയ്യക-കോലേയ്യകോ, ബാരാണസേയ്യകോ, ചമ്പേയ്യകോ, മിഥിലേയ്യകോതി ഏയ്യകോ. യ-ഗമ്മോ, ദിബ്ബോ. ഇയഗാമിയോ, ഉദരി-യോ, ദിവിയോ, പഞ്ചാലിയോ, ബോധിപക്ഖിയോ, ലോകിയോ.

൨൬. ണികോ.

സത്തമ്യന്താ ഭവത്ഥേ ണികോ ഹോതി, സാരദികോ ദിവസോ, സാരദികാ രത്തി.

൨൭. തമസ്സ സിപ്പം സീലം പണ്യം പഹരണം പയോജനം.

പഠമന്താ സിപ്പാദിവാചകാ അസ്സേതിഛട്ഠിയത്ഥേണികോ ഹോതി, വീണാവാദനം സിപ്പമസ്സ വേണികോ, മോദങ്ഗികോ, വംസികോ, പംസുകൂ- ലധാരണം സീലമസ്സ പംസുകൂലികോ, തേചീവരികേവ, ഗന്ധോപണ്യമസ്സ ഗന്ധികോ, തേലികോ, ഗോളികോ, ചാപോ പഹരണമസ്സ ചാപികോ, തോമരികോ, മുഗ്ഗരികോ, ഉപധിപ്പയോജനമസ്സ ഓപധികം, സാതികം, സാഹസ്സികം.

൨൮. തം ഹന്തരഹതി ഗച്ഛതുഞ്ഛതി ചരതി.

ദുതിയന്താ ഹന്തീതി ഏവമാദീസ്വത്ഥേസു ണീകോ ഹോതി. പക്ഖീഹിപക്ഖിനോ ഹന്തീതി പക്ഖികോ, സാകുനികോ, മായൂരികോ. മച്ഛേഹി-മച്ഛികോ, മേനികോ. മിഗേഹി-മാഗവികോ ഹാരിണികോ, ‘സൂകരികോ’തി ഇകോ. സതമരഹതീതി സാതികം, സന്ദിട്ഠികോ, ഏഹിപസ്സവിധിം അരഹതീതി ഏഹിപസ്സികോ, സാഹസ്സികോ, ‘സഹസ്സിയോ’തി ഇയോ. പരദാരം ഗച്ഛതീതി പാരദാരികോ, മഗ്ഗികോ, പഞ്ഞാസയോജനികോ. ബദരേ ഉഞ്ഛതീതി ബാദരികോ, സാമാകികോ. ധമ്മം ചരതീതി ധമ്മികോ, അധമ്മികോ.

൨൯. തേന കതം കീതം ബദ്ധമഭിസങ്ഖതം സംസട്ഠം ഹതം ഹന്തി ജിതം ജയതി ദിബ്ബതി ഖണതി തരതി ചരതി വഹതി ജീവതി.

തതിയന്താ കതാദിസ്വത്ഥേസു ണികോ ഹോതി. കായേന കതം കായികം, വാചസികം, മാനസികം, വാതേന കതോ ആബാധോ വാതികോ. സതേന കീതം സാതികം, സാഹസ്സികം, മൂലതോവ, ദേവദതേന കീതന്തി ന ഹോതി തദത്ഥാപ്പതീതിയാ. വരത്തായ ബദ്ധോ വാരത്തികോ, ആയസികോ, പാസികോ. ഘതേന അഭിസങ്ഖതം സംസട്ഠം വാ ഘാതികം, ഗോളികം, ദാധികം, മാരിചികം. ജാലേന ഹതോ ഹന്തീതി വാ ജാലികോ, ബാലീസികോ. അക്ഖേഹി ജിതമക്ഖികം, സാലാകികം. അക്ഖേഹി ജയതി ദിബ്ബതീതി വാ അക്ഖികോ. ഖണിത്തിയാ ഖണതീതി ഖാണിത്തികോ, കുദ്ദാലികോ, ദേവദത്തേന ജിതം, അങ്ഗുല്യാ ഖണതീതി ന ഹോതി തദത്ഥാനവഗമാ. ഉളുമ്പേന തരതീതി ഓളുമ്പികോ, ‘ഉളുമ്പികോ’തി ഇകോ ഗോപുച്ഛികോ, നാവികോ. സകടേന ചരതീതി സാകടികോ, ‘രഥികോ, പരപ്പികോ’തി ഇകോ. ഖന്ധേന വഹതീതി ഖന്ധികോ, അംസികോ, ‘സീസികോ’തി ഇകോ. വേതനേന ജീവതീതി വേതനികോ, ‘ഭതികോ, കയികോ, വിക്കയികോ, കയവിക്കയികോ’തി ഇകോ.

൩൦. തസ്സ സംവത്തതി.

ചതുത്ഥിയന്താ സംവത്തതീതി അസ്മിം അത്ഥേ ണികോ ഹോതി, പുനബ്ഭവായ സംവത്തതീതി പോനോഭവികോ, ഇത്ഥിയം പോനോ ഭവികാ, ലോകായ സംവത്തതീതി ലോകികോ സുട്ഠു അഗ്ഗോതി സഗ്ഗോ, സഗ്ഗായ സംവത്തതീതി സോവഗ്ഗികോ, സസ്സോവക തദമിനാദിപാഠാ, ധനായ സംവത്തതീതി ധഞ്ഞം, യോ.

൩൧. തതോ സമ്ഭൂതമാഗതം.

പഞ്ചമ്യന്താ സമ്ഭൂതമാഗതന്തി ഏതേസ്വത്ഥേസു ണികോ ഹോതി, മാതികോ സമ്ഭൂതമാഗതം വാ മത്തികം, പേത്തികം, ണ്യരിയണ -യാപി ദിസ്സന്തി, സുരഭിതോ സമ്ഭൂതം സോരഭ്യം, ഥനതോ സമ്ഭൂതം ഥഞ്ഞം, പിതിതോ സമ്ഭൂതോ പേത്തിയോ, മാതിയോ, മത്തിയോ, മച്ചോ വാ.

൩൨. തത്ഥ വസതി വിദിതോ ഭത്തോ നിയുത്തോ.

സത്തമ്യന്താ തത്ഥ വസതീത്വേവമാദീസ്വത്ഥേസു ണികോ ഹോതി. രുക്ഖമൂലേ വസതീതി രുക്ഖമൂലികോ, ആരഞ്ഞികോ, സോസാനികോ. ലോകേ വിദിതോ ലോകികോ. ചതുമഹാരാജേസു ഭത്താ ചാതുമ്മഹാരാജികാ. ദ്വാരേ നിയുത്തോ ദോവാരികോ ദസ്സോക തദമിനാദിപാഠാ, ഭണ്ഡാഗാരികോ, ഇകോ-നവകമ്മികോ, കിയോജാതികിയോ, അന്ധകിയോ.

൩൩. തസ്സിദം.

ഛട്ഠിയന്താ ഇദമിച്ചസ്മിം അത്ഥേ ണികോ ഹോതി, സങ്ഘസ്സ ഇദം സങ്ഘികം, പുഗ്ഗലികം, സക്യപുത്തികോ, നാതിപുത്തികോ, ജേനദത്തികോ, കിയേ-സകിയോ, പരകിയോ, നിയേ-അത്തനിയം, കേ- സകോ രാജകം ഭണ്ഡം.

൩൪. ണോ.

ഛട്ഠിയന്താ ഇദമിച്ചസ്മിം അത്ഥേ ണോ ഹോതി, കച്ചായനസ്സ ഇദം കച്ചായനം ബ്യാകരണം, സോഗതം സാസനം, മാഹിസം മംസാദി.

൩൫. ഗവാദീഹി യോ.

ഗവാദീഹി ഛട്ഠിയന്തേഹി ഇദമിച്ചസ്മിം അത്ഥേ യോ ഹോതി, ഗുന്നം ഇദം ഗബ്യം മംസാദി, കബ്യം, ദബ്ബം.

൩൬. പിതിതോ ഭാതരി രേയ്യണ.

പിതുസദ്ദാ തസ്സ ഭാതരി രേയ്യണ ഹോതി, പിതു ഭാതാ പേത്തേയ്യോ.

൩൭. മാതിതോ ച ഭഗിനിയം ഛോ.

മാതിതോ പിതിതോ ച തേസം ഭഗിനിയം ഛോ ഹോതി, മാതു ഭഗിനീ മാതുച്ഛാ, പിതു ഭഗിനീ പിതുച്ഛാ, കഥം ‘മാതുലോ’തി ‘‘മാതുലാദിത്വാനീ’’തി നിപാതനാ.

൩൮. മാതാപിതൂസ്വാമഹോ.

മാതാപിതൂഹി തേസം മാതാപിതൂസു ആമഹോ ഹോതി, മാതു മാതാ മാതാമഹീ, മാതു പിതാ മാതാമഹോ, പിതു മാതാ പിതാമഹീ, പിതു പിതാ പിതാമഹോ, ന യഥാസങ്ഖ്യം, പച്ചേകാഭി സമ്ബന്ധാ.

൩൯. ഹിതേ രേയ്യണ.

മാതാപിതൂഹി ഹിതേ രേയ്യണ ഹോതി, മത്തേയ്യോ, പേത്തേയ്യോ.

൪൦. നിന്ദാഞ്ഞാതപ്പപടിഭാഗരസ്സദയാസഞ്ഞാസു കോ.

നിന്ദാദീസ്വത്ഥേയു നാമസ്മാ കോ ഹോതി, നിന്ദായം-മുണ്ഡകോ, സമണകോ. അഞ്ഞാതേ-കസ്സായം അസ്സോതി അസ്സകോ, പയോഗസാമത്ഥിയാ സമ്ബന്ധിവിസേസാനവഗമോവഗമ്യതേ. അപ്പത്ഥേതേലകം, ഘതകം. പടിഭാഗത്ഥേ-ഹത്ഥീ വിയ ഹത്ഥികോ, അസ്സകോ, ബലീബദ്ദകോ. രസ്സേ-മാനുസകോ, രുക്ഖകോ, പിലക്ഖകോ. ദയായം-പുത്തകോ, വച്ഛകോ. സഞ്ഞായം-മോരോ വിയ മോരകോ.

൪൧. തമസ്സപരിമാണം ണികോ ച.

പഠമന്താ അസ്സേതി അസ്മിം അത്ഥേ ണികോ ഹോതി കോ ച തഞ്ചേ പഠമന്തം പരിമാണം ഭവതി, പരിമീയതേ നേനേതി പരിമാണം, ദോണോ പരിമാണമസ്സ ദോണികോ വീഹി, ഖാരസതികോ, ഖാരസഹസ്സികോ ആസീതികോ വയോ, ഉപഡ്ഢകായികം ബിമ്ബോഹനം, പഞ്ചകം, ഛക്കം.

൪൨. യതേതേഹി ത്തകോ.

യാദീഹി പഠമന്തേഹീ അസ്സേതി ഛട്ഠിയത്ഥേ ത്തകോ ഹോതി, തഞ്ചേ പഠമന്തം പരിമാണം ഭവതി, യം പരിമാണമസ്സ യത്തകം, തത്തകം, ഏത്തകം, ആവതകേ യാവതകോ, താവതകോ (ഏതാവതകോ).

൪൩. സബ്ബാ ചാവന്തു.

സബ്ബതോ പഠമന്തേഹി യാദീഹി ച അസ്സേതി ഛട്ഠിയത്ഥേ ആവന്തു ഹോതി, തഞ്ചേ പഠമന്തം പരിമാണം ഭവതി. സബ്ബം പരിമാണമസ്സ സബ്ബാവന്തം, യാവന്തം, താവന്തം, ഏതാവന്തം.

൪൪. കിമ്ഹാ രതിരീവരീവതകരിത്തകാ.

കിമ്ഹാ പഠമന്താ അസ്സേതി ഛട്ഠിയത്ഥേ രതിരീവരീവതകരിത്തകാ ഹോന്തി, തഞ്ചേ പഠമന്തം പരിമാണം ഭവതി, കിം സങ്ഖ്യാനം പരിമാണമേസം കതി ഏതേ, കീവ, കീവതകം, കിത്തകം. രീവന്തോ സഭാവതോ അസങ്ഖ്യോ.

൪൫. സഞ്ജാതം താരകാദിത്വിതോ.

താരകാദീഹി പഠമന്തേഹി അസ്സേതി ഛട്ഠിയത്ഥേ ഇതോ ഹോതി, തേ ചേ സഞ്ജാതാ ഹോന്തി, താരകാ സഞ്ജാതാ അസ്സ താരകിതം ഗഗനം, പുപ്ഫിതോ രുക്ഖോ, പല്ലവിതാ ലതാ.

൪൬. മാനേ മത്തോ.

പഠമന്താ മാനവുത്തിതോ അസ്സേതി അസ്മിംഅത്ഥേ മത്തോ ഹോതി, പലം ഉമ്മാനമസ്സ പലമത്തം, ഹത്ഥോ പമാണമസ്സ ഹത്ഥമത്തം സതം മാനമസ്സ സതമത്തം, ദോണോ പരിമാണമസ്സ ദോണമത്തം, അഭേദോപചാരാ ദോണോതിപി ഹോതി.

൪൭. തഗ്ഘോ ചുദ്ധം.

ഉദ്ധമാനവുത്തിഹോ അസ്സേതി ഛട്ഠിയത്ഥേ തഗ്ഘോ ഹോതി മത്തോ ച, ജണ്ണുതഗ്ഘം, ജണ്ണുമത്തം.

൪൮. ണോ ച പുരിസാ.

പുരിസാ പഠമന്താ ഉദ്ധമാനവുത്തിതോ ണോ ഹോതി മത്താദയോ ച, പോരിസം, പുരിസമത്തം, പുരിസതഗ്ഘം.

൪൯. അയൂഭദ്വിതീഹംസേ.

ഉഭദ്വിതീഹി അവയവവുത്തീതി പഠമന്തേഹി അസ്സേതി ഛട്ഠിയത്ഥേ അയോ ഹോതി. ഉഭോ അംസാ അസ്സ ഉഭയം, ദ്വയം, തയം.

൫൦. സങ്ഖ്യായ സച്ചുതീസാസദസന്തായാധികാസ്മിം സവസഹസ്സേ ഡോ.

സത്യന്തായ ഉത്യന്തായ ഈസന്തായ ആസന്തായ ദസന്തായ ച സങ്ഖ്യായ പഠമന്തായ അസ്മിന്തി സത്തമ്യത്ഥേ ഡോ ഹോതി, സാ ചേ സങ്ഖ്യാ അധികാ ഹോതി, യദസ്മിന്തി തഞ്ചേ സതം സഹസ്സം സതസഹസ്സം വാ ഹോതി, വീസതി അധികാ അസ്മിം സതേതി വീസം സതം, ഏകവീസം സതം, സഹസ്സം, സതസഹസ്സം വാ, തിംസം സതം, ഏകതിംസം സതം. ഉത്യന്തായ-നവുതം സതം സഹസ്സം സതസഹസ്സം വാ. ഈസന്തായ ചത്താലീസം സതം, സഹസ്സം, സതസഹസ്സം വാ. ആസന്തായ പഞ്ഞാസം സതം, സഹസ്സം, സതസഹസ്സം വാ. ദസന്തായഏകാദസം സതം, സഹസ്സം, സതസഹസ്സം വാ. സച്ചുതീസാസദസന്തായാതി കിം? ഛാധികാ അസ്മിംസതേ. അധികേതി കിം? പഞ്ചദസഹീനാ അസ്മിംസതേ, അസ്മിന്തി കിം? വീസത്യധികാ ഏതസ്മാ സതാ, സതസഹസ്സേതി കിം? ഏകാദസ അധികാ അസ്സം വീസതിയം.

൫൧. തസ്സ പൂരണേകാദസാദിതോ വാ.

ഛട്ഠിയന്ഥായേകാദസാദികായ സങ്ഖ്യായ ഡോ ഹോതി (തസ്സ) പൂരണത്ഥേ വിഭാസാ, സാ സങ്ഖ്യാ പൂരീയതേ യേന തം പൂരണം, ഏകാദസന്നം പൂരണോ ഏകാദസോ. ഏകാദസമോ, വീസോ, വീസതിമോ, തിംസോ, തിംസതിമോ, ചത്താലീസോ, പഞ്ഞാസോ.

൫൨. മ പഞ്ചാദികതിഹി.

ഛട്ഠിയന്തായ പഞ്ചാദികായ സങ്ഖ്യായ കതിസ്മാ ച മോ ഹോതി (തസ്സ) പൂരണത്ഥേ, പഞ്ചമോ, സത്തമോ, അട്ഠമോ, കതിമോ, കതിമീ.

൫൩. സതാദീനമിച. സതാദികായ സങ്ഖ്യായ ഛട്ഠിയന്തായ (തസ്സ) പൂരണത്ഥേ മോഹോതി സതാദീനമിചാന്താദേസോ, സതിമോ, സഹസ്സിമോ.

൫൪. ഛാ ട്ഠട്ഠമാ.

ഛസദ്ദാ ട്ഠട്ഠമാ ഹോന്തി തസ്സ പൂരണത്ഥേ, ഛട്ഠോ, ഛട്ഠമോ, ഇത്ഥിയം ഛട്ഠീ, ഛട്ഠമീ, കഥം ‘ദുതിയം ചതുത്ഥ’ന്തി? ‘‘ദുതിയസ്സ, ചതുത്ഥ തതിയാന’’ന്തി നിപാതനാ.

൫൫. ഏകാ കാക്യസഹായേ.

ഏകസ്മാ അസഹായത്ഥേ കആകീ ഹോന്തി വാ, ഏകകോ, ഏകാകീ, ഏകോ.

൫൬. വച്ഛാദീഹി തനുത്തേ തരോ.

വച്ഛാദീനം സഭാവസ്സ തനുത്തേ ഗമ്യമാനേ തരോ ഹോതി, സുസുത്തസ്സ തനുത്തേ വച്ഛതരോ, ഇത്ഥിയം വച്ഛതരീ, യോബ്ബനസ്സ തനുത്തേ ഓക്ഖതരോ, അസ്സഭാവസ്സ തനുത്തേ അസ്സതരോ, സാമത്ഥിയസ്സ തനുത്തേ ഉസഭതരോ.

൫൭. കിമ്ഹാ നിദ്ധാരണേ രതര രതമാ. കിംസദ്ദാ നിദ്ധാരണേ രതര രതമാ ഹോന്തി, കതരോ ഭവതം ദേവദത്തോ, കതരോ ഭവതം കഠോ, കതമോ ഭവതം ദേവദത്തോ, കതമോ ഭവതം കഠോ, ഭാരദ്വാജാനം കതമോസി ബ്രഹ്മേ.

൫൮. തേന ദത്തേ ലിയാ.

തതിയന്താ ദത്തേ-ഭിധേയ്യേ ലഇയാ ഹോന്തി, ദേവേന ദത്തോ ദേവലോ, ദേവിയോ, ബ്രഹ്മലോ, ബ്രഹ്മിയോ, സിവാ സീവലോ, സീവിയോ, സിസ്സ ദീഘോ.

൫൯. തസ്സ ഭാവകമ്മേസു ത്തതാത്തനണ്യണേയ്യണിയണിയാ.

ഛട്ഠിയന്താ ഭാവേ കമ്മേ ച ത്താദയോ ഹോന്തി ബഹുലം, ന ച സബ്ബേ സബ്ബതോ ഹോന്തി അഞ്ഞത്ര ത്തതാഹി, ഭവന്തി ഏതസ്മാ ബുദ്ധിസദ്ദാഭി ഭാവോ സദ്ദസ്സ പവത്തിനിമിത്തം, നീലസ്സ പടസ്സ ഭാവോ നീലത്തം നീലതാഭി ഗുണോ ഭാവോ, നീലസ്സ ഗുണസ്സ ഭാവോ നീലത്തം നീലതാഭി നീലഗുണജാതി, ഗോത്തം ഗോതാതി ഗോജാതി, പാചകത്തം, ദണ്ഡിത്തം, വിസാണിത്തം, രാജപുരിസത്തന്തി ക്രിയാദിസമ്ബന്ധിത്തം, ദേവദത്തത്തം, ചന്ദത്തം, സൂരിയത്തന്തി തദവത്ഥാവിസേസസാമഞ്ഞം, ആകാസത്തം, അഭാവത്തന്തി ഉപചരിതഭേദസാമഞ്ഞം. ത്തന-പുഥുജ്ജനത്തനം, വേദനത്തനം, ജായത്തനം, ജാരത്തനം. ണ്യ-ആലസ്യം, ബ്രഹ്മഞ്ഞം, ചാപല്യം, നേപുഞ്ഞം, പേസുഞ്ഞം, രജ്ജം, ആധിപച്ചം, ദായജ്ജം, വേസമ്മം ‘വേസമ’ന്തി, കേചി, സഖ്യം, വാണിജ്ജം. ണേയ്യ-സോചേയ്യം, ആധിപതേയ്യം. ണഗാരവം, പാടവം, അജ്ജവം, മദ്ദവം. ഇയ-അധിപതിയം, പണ്ഡിതിയം, ബഹുസ്സുതിയം, നഗ്ഗിയം, സൂരിയം. ണിയ-ആലസിയം, കാളുസിയം, മന്ദിയംദക്ഖിയം, പോരോഹിതിയം, വേയ്യത്തിയം. കഥം ‘രാമണീയക’ന്തി? സകത്ഥേ കന്താ ണേന സിദ്ധം. കമ്മം കിരിയാ, തത്ഥ അലസസ്സ കമ്മം അലസത്തം’ അലസതാ, അലസത്തനം, ആലസ്യം, ആലസിയം വാ, ‘‘സകത്ഥേ’ (൪.൧൨൨) തി സകത്ഥേപി, യഥാഭുച്ചം, കാരുഞ്ഞം, പത്തകല്ലം, ആകാസാനഞ്ചം, കായപാഗുഞ്ഞതാ.

൬൦. ബ്യ വദ്ധദാസാ വാ.

ഛട്ഠിയന്താ വദ്ധാ ദാസാ ച ബ്യോ വാ ഹോതി ഭാവകമ്മേസു, വദ്ധബ്യം വദ്ധതാ, ദാസബ്യം ദാസതാ, കഥം ‘വദ്ധവ’ന്തി? ണേ വാഗമോ.

൬൧. നണ യുവാ ബോ ച വസ്സ.

ഛട്ഠിയന്താ യുവസദ്ദാ ഭാവകമ്മേസു നണ വാ ഹോതി തസ്സ ബോ ച, യോബ്ബനം, വാത്വേവ? യുവത്തം, യുവതാ.

൬൨. അണ്വാദിത്വിമോ.

അണുആദീഹി ഛട്ഠിയന്തേഹി ഭാവേ വാ ഇമോ ഹോതി, അണിമാ, ലഘിമാ, മഹിമാ, (ഗരിമാ), കസിമാ, വാത്വേവ? അണുത്തം അണുതാ.

൬൩. ഭാവാ തേന നിബ്ബത്തേ.

ഭാവവാചകാ സദ്ദാ തേന നിബ്ബത്തേ-ഭിധേയ്യേ ഇമോ ഹോതി, പാകേന നിബ്ബത്ത പാണിമം, സേകിമം.

൬൪. തരതമിസ്സികിയിട്ഠാതിസയേ.

അതിസയേ വത്തമാനതോ ഹോന്തേതേ പച്ചയാ, അതിസയേന പാപോ പാപതരോ, പാപതമോ, പാപിസ്സികോ, പാപിയോ, പാപിട്ഠോ, ഇത്ഥിയം പാപതരാ. അതിസയന്താപി അതിസയപ്പച്ചയോ, അതിസയേന പാപിട്ഠോ പാപിട്ഠതരോ.

൬൫. തന്നിസ്സിതേ ല്ലോ.

ദുതിയന്താ ല്ലപ്പച്ചയോ ഹോതി നിസ്സിതത്ഥേ, വേദം നിസ്സിതം വേദല്ലം, ദുട്ഠു നിസ്സിതം ദുട്ഠുല്ലം. ഇല്ലേ-സങ്ഖാരില്ലം.

൬൬. തസ്സ വികാരാവയവേസു ണ ണിക ണേയ്യമയാ.

പകതിയാ ഉത്തരമവത്ഥന്തരം വികാരോ, ഛട്ഠിയന്താ നാമസ്മാ വികാരേ-വയവേ ച ണാദയോ ഹോന്തി ബഹുലം, ണ-ആയസം ബന്ധനം, ഓദുമ്ബരം, പണ്ണം, ഓദുമ്ബരം ഭസ്മം, കാപോതം മംസം, കാപോതം സത്ഥി. ണിക-കപ്പാസികം വത്ഥം. ണേയ്യ-ഏണേയ്യം മംസം, ഏണേയ്യം സത്ഥി. കോസേയ്യം വത്ഥം. മയ-തിണമയം, ദാരുമയം, നളമയം, മത്തികാമയം. ‘‘അഞ്ഞസ്മി’’ന്തി (൪.൧൨൧) ഗുന്നം കരീസേപി മയോ, ഗോമയം.

൬൭. ജതുതോ സണ വാ.

ഛട്ഠിയന്താ നാമസ്മാ ജതുതോ വികാരാവയവേസു സണ വാ ഹോതി. ജതുനോ വികാരോ ജാതുസം ജതുമയം. ‘‘ലോപോ’’തി (൪.൧൨൩) ബഹുലം പച്ചയലോപോപി ഫലപുപ്ഫമൂലേസു വികാരാവയവേസു, പിയാലസ്സ ഫലാനി പിയാലാനി, മല്ലികായ പുപ്ഫാനി മല്ലികാ, ഉസിരസ്സ മൂലം ഉസീരം, തം സദ്ദേന വാ തദഭിധാനം.

൬൮. സമൂഹേ കണ ണ ണികാ.

ഛട്ഠിയന്താ സമൂഹേ കണ ണ ണികാ ഹോന്തി ഗോത്തപ്പച്ചയന്താ. കണ-രാജഞ്ഞകം, മാനുസ്സകം, ഉക്ഖാദീഹി-ഓക്ഖകം, ഓട്ഠകം, ഓരബ്ഭകം, രാജകം, രാജപുത്തകം, ഹത്ഥികം, ധേനുകം. ണ-കാകം, ഭിക്ഖം. അചിത്താ ണിക-ആപൂപികം, സംകുലികം.

൬൯. ജനാദീഹി താ.

ജനാദീഹി ഛട്ഠിയന്തേഹി സമൂഹേ താ ഹോതി. ജനതാ, ഗജതാ, ബന്ധുതാ, ഗാമതാ, സഹായതാ, നാഗരതാ. താന്താ സഭാവതോ ഇത്ഥിലിങ്ഗാ, ‘മദനീയ’ന്തി കരണേ-ധികരണേ വാ അനീയേന സിദ്ധം. ‘ധൂമായിതത്ത’ന്തി ക്താന്താ നാമധാതുതോ ക്തേന സിദ്ധം.

൭൦. ഇയോ ഹിതേ.

ഛട്ഠിയന്താ ഹിതേ ഇയോ ഹോതി. ഉപാദാനിയം, അഞ്ഞത്രാപി സമാനോദരേ സയിതോ സോദരിയോ.

൭൧. ചക്ഖ്വാദിതോ സ്സോ.

ഛട്ഠിയന്തേഹി ചക്ഖുആദീഹി ഹിതേ സ്സോ ഹോതി, ചക്ഖുസ്സം, ആയുസ്സം.

൭൨. ണ്യോ തത്ഥ സാധു.

സത്തമ്യന്താ തത്ഥ സാധൂതി അസ്മിം അത്ഥേ ണ്യോ ഹോതി. സബ്ഭോ, പാരിസജ്ജോ. സാധൂതി കുസലോ യോഗ്ഗോ ഹിതോ വാ. അഞ്ഞത്രാപി രഥം വഹതീതി രച്ഛാ.

൭൩. കമ്മാ നിയ ഞ്ഞാ.

സത്തമ്യന്താ കമ്മസദ്ദാ തത്ഥ സാധൂഭി അസ്മിം അത്ഥേ നിയ ഞ്ഞാ ഹോന്തി. കമ്മേ സാധു കമ്മനിയം, കമ്മഞ്ഞം.

൭൪. കഥാദിത്വികോ.

കഥാദീഹി സത്തമ്യന്തേഹി തത്ഥ സാധൂതി അസ്മിം അത്ഥേ ഇകോ ഹോതി. കഥികോ, ധമ്മകഥികോ, സങ്ഗാമികോ പവാസികോ, ഉപവാസികോ.

൭൫. പഥാദീഹി ണേയ്യോ.

പഥാദീഹി സത്തമ്യന്തേഹി തത്ഥ സാധൂതി അസ്മിം അത്ഥേ ണേ-യ്യോ ഹോതി, പാഥേയ്യം സാപതേയ്യം (ആതിഥേയ്യം).

൭൬. ദക്ഖിണായാരഹേ.