൪. |ഓ൦.൦൦൩൩| പകിണ്ണകകഥാ

തത്ര ഠത്വാ രഞേഞോ ഉപ്പത്തി കഥേതബ്ബാ. (സോ പന) അമ്ഹാകം സത്ഥുനോ ബോധിപ്പത്തിതോ പുരേതരമേവ മഹാമലയ രട്ഠേ വനചരകം പടിച്ച തസ്സ ഭരിയായ കുച്ഛിയം പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. നവഡ്ഢമാസാവസാനേ മാതുകുച്ഛിതോ നിക്ഖമിത്വാ കമേന വഡ്ഢന്തോ വിഞ്ഞുഭാവം പാപുണി. തസ്സ പിതാ ഏകം ദാരികം ആനേത്വാ പുത്തസ്സ ഗേഹേ അകാസി. അപരഭാഗേ തസ്സ പിതാ കാലമകാസി. കുമാരോ’ചരകോ’തി പഞ്ഞായി. സോ തതോ പട്ഠായ പച്ചേകബുദ്ധം ഉപട്ഠഹി. ചരകോ അത്തനോ നിവാസവത്ഥുസ്മിം കദലിപനസാദീനി രോപേത്വാ ഫലാരാമം അകാസി. തതോ അപരഭാഗേ തേന രോപിതപനസരുക്ഖോ മഹന്തം ചാടിപ്പമാണം പനസഫലം ഗണ്ഹി. ചരകോ അത്തനോ വത്ഥും ഗന്ത്വാ സാഖായ സുപക്കം പനസഫലം പസ്സിത്വാ ഛിന്ദിത്വാ ഗേഹം ആഹരിത്വാ അപസ്സായം ലുഞ്ചിത്വാ ഉപധാരേസി. തതോ സമന്താ ചതുമധുരം വിയ യൂസം ഓതരിത്വാ അപസ്സയം അപനീത ആവാടം പൂരേത്വാ അട്ഠാസി. തതോ ചരകോ ഏവം ചിന്തേസി. ഇമം പനസഫലം അമ്ഹാകം പച്ചേകബുദ്ധേന വിനാ അഞ്ഞേസം നാനുച്ഛവികന്തി. പടിസാമേത്വാ ഠപേസി.

പുനദിവസേ പച്ചേകബുദ്ധോ ലേനതോ നിക്ഖമിത്വാ സരീരപടിജഗ്ഗനം കത്വാ സുരത്തപല്ലവസദിസം അന്തരവാസകം പരിമണ്ഡലം കത്വാ നിവാസേത്വാ ബഹലപവരമഹാപംസുകൂലചീവരം പാരുപിത്വാ നീലഭമരവണ്ണം പത്തം ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ ആകാസേന ആഗന്ത്വാ തസ്സ കുടിദ്വാരേ പാകടോ അഹോസി. ചരകോ കുടിതോ നിക്ഖമിത്വാ തം വന്ദിത്വാ ഹത്ഥതോ പത്തം ഗഹേത്വാ ഗേഹം പവേസേത്വാ പീഠേ നിസീദാപേത്വാ അത്തനാ ഠപിതട്ഠാനതോ പനസഫലം ഗഹേത്വാ യൂസം പത്തേ പൂരേത്വാ പടിഗ്ഗഹാപേസി. പച്ചേകബുദ്ധോ |ഓ൦.൦൦൩൪| തം പരിഭുഞ്ജിത്വാ ആകാസതോ അത്തനോ വസനട്ഠാനമേവ ഗതോ. അഥേകദിവസം ചരകോ പരദേസാ ഗച്ഛന്തോ ഭരിയം പക്കോസാപേത്വാ;’ അമ്മ, അയ്യസ്സ അപ്പമത്തോ ഹുത്വാ ദാനം ദേഹീ’തി സബ്ബൂപകരണം നിയ്യാദേത്വാ പരദേസം ഗതോ. പുനദിവസേ പച്ചേകബുദ്ധോ ലേനതോ നിക്ഖമിത്വാ ചീവരം പാരുപിത്വാ പത്തമാദായ ആകാസതോ ആഗന്ത്വാ കുടിദ്വാരേ ഓതരിത്വാ അട്ഠാസി. തസ്മിം ഖണേ ചരകസ്സ ഭരിയാ കുടിതോ നിക്ഖമിത്വാ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ഹത്ഥതോ പത്തം ഗഹേത്വാ ഗേഹേ നിസീദാപേത്വാ ഭത്തം അദാസി.

തേന ഭത്തകിച്ചേ പരിനിട്ഠിതേ സാ തരുണപച്ചേകബുദ്ധം പസ്സിത്വാ കിലേസപടിസംയുത്തം ചിത്തം ഉപ്പാദേത്വാ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ അത്തനോ അജ്ഝാസയം കഥേസി. പച്ചേകബുദ്ധോ തസ്സാ കഥം സുത്വാ ജിഗുച്ഛമാനോ ഉപ്പതിത്വാ ആകാസതോ അത്തനോ വസനട്ഠാനമേവ ഗതോ. സാ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ഗതകാലേ അത്തനോ സരീരം തേലേന മക്ഖേത്വാ ഭണ്ഡനകാ വിയ നിത്ഥുനമാനാ മഞ്ചേ നിപജ്ജി. ചരകോ പരദേസതോ ആഗന്ത്വാ ഭരിയം നിപജ്ജമാനം ഏവമാഹ?’ഭദ്ദേ, കിം അയ്യസ്സ ഭിക്ഖം അദാസീ’തി. സാ നിത്ഥുനമാനാ ആഹ? മാ പുച്ഛ തവ അയ്യസ്സ കമ്മന്തി. കഥേഹി ഭദ്ദേ, കിം തേന കമ്മം കതന്തി. സോ അത്തനാ സദ്ധിം കിലേസവസ്നേ ഓകാസം കാരാപേതും വായമിത്വാ മയാ അയുത്തന്തി വുത്തേ മമ കേസേ ഗഹേത്വാ ഹത്ഥപാദേഹി ആകോടേത്വാ സരീരം നഖേന ഓത്ഥരിത്വാ സീസേ പഹരിത്വാ ഗതോ’തി വുത്തേ ചരകോ തം സുത്വാ അസഹന്തോ (ഏസോ മയാ) ഏവരൂപസ്സ അസ്സമണകമ്മസ്സ പോസിതോ’തി വത്വാ തസ്സാ സോകം വിനോദേത്വാ ധനും ആദായ തിക്ഖസരം ഗഹേത്വാ ഏതം മാരേത്വാ ആഗമിസ്സാമീ’തി വത്വാ വസനട്ഠാനം അഗമാസി.

തസ്മിം സമയേ പച്ചേകബുദ്ധോ നഹാനത്ഥായ ഗതോ. ഗന്ത്വാ ച പന കായബന്ധനം ആകാസേ ചീവരവംസം വിയ കത്വാ നിവാസനപാപുരണം തസ്മിം ഠപേത്വാ ജലസാടകം നിവാസേത്വാ ഉദകമത്ഥകാ ആകാസേ നിസീദിത്വാ നഹായിതും ആരഭി. ചരകോ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ഗരുഗാരവകാരണം പസ്സന്തോ ഗുമ്ബന്തരേ നിലീനോ |ഓ൦.൦൦൩൫| അട്ഠാസി. ഠത്വാ ച പന ഏവരൂപം അച്ഛരിയം ദിസ്വാ ചിന്തേസി? അയഞ്ച ഏവരൂപം ന കരോതി, അദ്ധാ ഏസാ മുസാവാദാ’തി. അഹം ഏതിസ്സാ വചനം ഗഹേത്വാ ഏവരൂപസ്സ സമണസ്സ അകാരണേ അപരാധം കതം. ഏസോ താദിസം ന കരോതീ’തി ചിന്തേത്വാ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ നഹത്വാ ഠീതകാലേ ഗന്ത്വാ പാദേസു നിപതിത്വാ?’മയ്ഹം ഖമഥ അയ്യാ’തി ആഹ. പച്ചേക ബുദ്ധോ? കിം കഥേസി ഉപാസകാ’തി. സോ അത്തനോ മാതുഗാമസ്സ കഥിതം ആചിക്ഖി. ഏവഞ്ഹി സതി ഉപാസക തുമ്ഹാകം ആഗതകമ്മം നിട്ഠപേത്വാ ഗന്തും വട്ടതീ’തി ആഹ. മാ ഏവം കഥേഥ സാമി, അഹം അഞ്ഞാണഭാവേന തസ്സാ വചനം ഗഹേത്വാ തുമ്ഹാകം അകാരണേ ദുബ്ഭിതും ആഗതോമ്ഹി’തി സബ്ബം അത്തനാ ചിന്തിതം ആചിക്ഖി.

പച്ചേകബുദ്ധോ? ആമ ഉപാസക, സാ അത്തനാ സദ്ധിം അസദ്ധമ്മപടിസംയുത്തകഥം കഥേസീ’തി ആഹ. സോ തസ്സാ കുജ്ഝിത്വാ അഹം ഏതം നിസ്സായ ഇമസ്സ അപരജ്ഝാമി. ഗന്ത്വാ തം മാരേസ്സാമീ’തി പച്ചേകബുദ്ധം പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ നിക്ഖമി. പച്ചേകബുദ്ധോ തം നിവത്തേത്വാ മാതുഗാമം മാ മാരേഹീ’തി അനേകവിധാനി കാരണാനി കഥേത്വാ പഞ്ചസീലേ പതിട്ഠപേത്വാ തസ്സ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ?

യോ അപ്പദുട്ഠസ്സ നരസ്സ ദുസ്സതി,

സുദ്ധസ്സ പോസസ്സ അനങ്ഗണസ്സ;

തമേവ ബാലം പച്ചേതി പാപം,

സുഖുമോ രജോ പടിവാതംവ ഖിത്തോ’തി;

ചരകോ തസ്സ ധമ്മദേസനം സുത്വാ പസന്തചിത്തോ ഹുത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ ഗേഹം ഗന്ത്വാ തായ സദ്ധിം സമഗ്ഗവാസം വസിത്വാ തതോ പട്ഠായ യാവജീവം പച്ചേകബുദ്ധസ്സ ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാദയോ പരിക്ഖാരേ ച ദത്വാ പടിജഗ്ഗി. സോ തസ്മിംയേവ ലേനേ വസന്തോ അപരഭാഗേ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായി.

സയമ്ഭുഞാണേന |ഓ൦.൦൦൩൬| വിഗയ്ഹ ധമ്മം,

ദുക്ഖം അനന്തം സകലം പഹായ;

സമാധിഝാനാഭിരതോ യസസ്സി,

ഗതോ വിനാസം പവരോ യസസ്സി.

അഥ പച്ഛാ ചരകോ കാലം കത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തി. തത്ഥ ചിരം ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ ദേവലോകതോ ചവിത്വാ ഇമസ്മിം ദീപേ മലയ രട്ഠേ അമരുപ്പല ലേനസ്സ ആസന്നട്ഠാനേ ഉപചരകസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സോ നവമാസഡ്ഢപരിയോസാനേ മാതുകുച്ഛിതോ നിക്ഖമി. തസ്സ നാമഗഹണദിവസേ ഞാതകാ അമരുപ്പല കുമാരോതി നാമം അകംസു. സോ പന അപരഭാഗേ വഡ്ഢേന്തോ ദാരകേഹി സദ്ധിം കീളന്തോ പത്തപുടേന വാലുകഭത്തം പചിത്വാ, ദാരകാ ഇമേ സമണാതി വത്വാ പടിപാടിയാ നിസീദാപേത്വാ ദാനം ദസ്സാമീ’തി വത്വാ കീളാദാനം ദേതി. ഏകദിവസം അമരുപ്പല കുമാരോ വാലുകഥുപം കത്വാ അത്തനോ നിവാസനവത്ഥദുസ്സം ഗഹേത്വാ ഖുദ്ദകദണ്ഡകേ ബന്ധിത്വാ പടാകം കത്വാ പൂജനത്ഥായ ഠപേസി. അമരുപ്പല ലേനവാസീ മലിയ ദേവത്ഥേരം നിസ്സായ ദാനാദീനി പുഞ്ഞാനി കത്വാ തതോ ചുതോ ഇമസ്മിംയേവ ദീപേ മഹാഗാമേ ഗോഠാഭയമഹാരാജസ്സ അഗ്ഗമഹേസിയാ കുച്ഛിമ്ഹി പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. സോ നവമാസഡ്ഢപരിയോസാനേ മാതുകുച്ഛിതോ നിക്ഖമി. തസ്സ നാമഗഹണ ദിവസേ’കാകവണ്ണതിസ്സോ’തി നാമം അകംസു. സോ അനുപുബ്ബേന വഡ്ഢിത്വാ പിതു അച്ചയേന ഛത്തം ഉസ്സാപേത്വാ കാകവണ്ണതിസ്സമഹാരാജാ അഹോസി. തസ്സ ഛത്തേ ഉസ്സാപിതേയേവ സകലരട്ഠം സുഭിക്ഖം അഹോസി. പഞ്ച വാ ദ്വാദസ വാ ദിവസേ അനതിക്കമിത്വാ ദേവോ സമ്മാ വസ്സതി. വേസ്സന്തരബോധിസത്തസ്സ ദാനഗ്ഗേ യാചകാനം ഹത്ഥേ ഭിക്ഖാഭാജനം വിയ തസ്മിം കാലേ വാപീപോക്ഖരണീ-നദീ-കന്ദര-സോബ്ഭ-ജാതസരാദയോ വസ്സോദകേന പൂരിതാ അഹേസും. പഞ്ചവിധപദുമസഞ്ഛന്നാ അനേകദിജസമാകിണ്ണാ നാനാരുക്ഖേഹി വിരോചിതാ അഹേസും. നാനാ സസ്സാനി സമ്പജ്ജിംസു, ഉത്തരകുരു ആലകമന്ദാ രാജധാനിസദിസംവ ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണാദി രതനട്ഠാനം.

സോ |ഓ൦.൦൦൩൭| രാജാ സദ്ധായ സമ്പന്നോ മഹാഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ചത്താരോ പച്ചയേ അനൂനം കത്വാ ദാപേസി. സട്ഠിമത്താനം തിപിടകധരാനം ചന്ദനദോണിയാ സതപാകതേലസ്സ പൂരാപേത്വാ യാവപിട്ഠിപാദം താവ ഓസീദാപേത്വാ നിസിന്നാനം ലട്ഠിമ ധുദന്തകട്ഠം ചതുമധുരം പക്ഖിപിത്വാ ദാപേസി. ഉച്ഛുകണ്ഡ-സക്ഖരാ-നാലികേര-ഫലമൂലഖന്ധഖാദനഞ്ച നാനാവിധമച്ഛരസേഹി സുഗന്ധസാലിതണ്ഡുലേന സാധിതയാഗുഭത്തഞ്ച പാതോവ അദാസി. അന്തരാഭത്തേ അട്ഠാരസവിധ-അന്തരഖജ്ജകഞ്ച ഉച്ഛുകദലിപനസഫലാദയോ ച നാനാവിധോത്തരിഭങ്ഗേന സദ്ധിം സുഗന്ധസാലിതണ്ഡുലഭത്തം നാനഗ്ഗരസം ദാപേത്വാ പച്ഛാഭത്തം അട്ഠവിധകപ്പീയപാനകേ ച ദാപേസി. അഞ്ഞേ സമണപരിക്ഖാരേ ച ദാപേസി. ഇമിനാ നിയാമേനേവ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ തിപിടകധരഭിക്ഖൂനഞ്ച നിരന്തരം മഹാ ദാനം ദത്വാ വസതി.

അഥാപരേന സമയേന കല്യാണിയം സിവോ നാമ മഹാരാജാ അത്തനോ ഭാഗിനേയ്യസ്സ അഭയകുമാരസ്സ കാകവണ്ണതിസ്സ രഞ്ഞോ ഭഗിനിയാ സോമദേവിയാ നാമ രാജപുത്തിയാ ആവാഹമങ്ഗലം കത്വാ ആനേത്വാ പാദപരിചാരികം ദാപേസി. ദത്വാ ച പന അഭയ കുമാരം ഗിരിനഗരമ്ഹി നിസീദാപേസീ. സോ ഗിരിനഗരേ രജ്ജം കാരാപേത്വാ ഗിരിഅഭയോ നാമ രാജാ ഹുത്വാ മഹന്തം സമ്പത്തിം അനുഭവമാനോ വിഹാസി. തതോ അപരഭാഗേ കാകവണ്ണതിസ്സ മഹാരാജാ മഹാഗാമേ വിഹരന്തോ അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ ഗത്തേ മങ്കുനാ ദട്ഠട്ഠാനേ ഗണ്ഡം ഉട്ഠിതം ദിസ്വാ കിമേതം അയ്യാ’തി പുച്ഛി. മങ്കുനാ ദട്ഠട്ഠാനം മഹാരാജാതി. തം സുത്വാ സംവേഗപ്പത്തോ, ഭന്തേ മങ്കുനാ കിസ്മിം ന ഭവന്തി’തി പുച്ഛി. പട്ടസാടകേ ന ഭവന്തി’തി. ഇമേ പന ഭദ്ദന്താ പട്ടസാടകേ കുതോ ലഭന്തീ’തി ചിന്തേത്വാ ഗതോ. തം ദിവസമേവ പാനീയമാളകേ നിസിന്നോ തിപിടകതിസ്സത്ഥേരോ നാമ രഞ്ഞോ ബുദ്ധസീഹനാദസുത്തം നാമ കഥേസി. സോ ഥേരേ പസന്നോ; ഉത്തരാസങ്ഗേ ദീയമാനേ’ഏകസാടകോ ഭവിസ്സാമി’ തസ്മാ ഇമമേവ ദാതും ന സക്കാ, കഥം കരിസ്സാമീ’തി ചിന്തേന്തോ ഥേരേന സദ്ധിം കഥയമാനോ തത്ഥ മാളകേയേവ അട്ഠാസി. തസ്മിം ഖണേ ഏകോ കാകോ അമ്ബസാഖന്തരേ നിസീദിത്വാ

സദ്ദം |ഓ൦.൦൦൩൮| കരോന്തോ ഏവമാചിക്ഖി. അയ്യ കാകവണ്ണതിസ്സമഹാരാജ, തുമ്ഹാകം കങ്ഖാ നാമ നത്ഥീ, പസാദക്ഖണേ ധമ്മകഥികസ്സ ഉത്തരാസങ്ഗം ദേഹീ’തി ആഹ.

(കാകോ സോ കാകവണ്ണസ്സ വദേതി വചനക്ഖമോ,

പസാദജാതോ ഥേരസ്സ തുവം സദ്ധമ്മദേസനേ;

ദദാഹി ഉത്തരാസങ്ഗം മഹാഥേരസ്സ ഭൂമിപാ’തി.)

മഹാരാജ, അഹം തുമ്ഹാകം പഞ്ചസാസനം ഗഹേത്വാ ആഗതോ. വിഹാരദേവി പുത്തം വിജായി. ഇദമേകം സാസനം. ഏകാ കരേണുകാ സുവീരഹത്ഥിപോതകം തിത്ഥസരേ വിജായീ. ഇദം ദുതിയം സാസനം. ഗോഠസമുദ്ദമജ്ഝേന സത്തമത്താ നാവാ പട്ടനേ പച്ചുട്ഠിതാ, ഇദം തതിയം സാസനം ഉത്തര വഡ്ഢമാനപബ്ബതപാദേ ദ്വികരീസപ്പമാണേ ഖേത്തേ തരുണതാലക്ഖന്ധപ്പമാണാ സുവണ്ണക്ഖന്ധാ ഉഗ്ഗച്ഛിംസു, ഇദം ചതുത്ഥം സാസനം. ഗിരിപബ്ബതപാദേ കോട രട്ഠക വിഹാരേ കോടരട്ഠകോ നാമ ഥേരോ മഗ്ഗോപസമം വത്വാ ഗിരിപബ്ബതമത്ഥകേ സത്തതാലപ്പമാണം ഉഗ്ഗന്ത്വാ ആകാസേ നിസിന്നോ പരിനിബ്ബായി, ഇദം പഞ്ചമം സാസനം.

(പുത്തോ ഹത്ഥീ ച നാവാ ച ചതുത്ഥം ഹേമഖന്ധകം;

ഥേരസ്സ പരിനിബ്ബാനം പഞ്ചമം സാസനം ഇദം.

ഇമം ഗഹേത്വാന അഹം ആഗതോ തവ സന്തികം;

സാസനം ഈദിസം സുത്വാ പുഞ്ഞകമ്മേ രതോ ഭവ.

വത്ഥം സഹസാ ദാപേഹി കതോ സബ്ബസമാഗമോ;

ഇദം നിച്ചം ജാനന്തോ കിം ലഗ്ഗോ ഉത്തരാസങ്ഗേ’തി.)

രാജാ കാകസ്സ വചനം സുത്വാ ഹസി. ഥേരോ? കസ്മാ മഹാരാജ ഹസീ’തി പുച്ഛി. ഭന്തേ, ഏതസ്മിം അമ്ബസാഖന്തരേ നിസീദിത്വാ സദ്ദം കരോന്തസ്സ കാകസ്സ കഥം സുത്വാ ഹസിന്തി സബ്ബം ആരോചേസി. ഥേരോ’പി രഞ്ഞാ പുരിമത്തഭാവേ കതകമ്മം |ഓ൦.൦൦൩൯| പസ്സിത്വാ ഹസി. രാജാ കസ്മാ അയ്യോ ഹസീ’തി പുച്ഛി. മഹാരാജ, തുമ്ഹാകം അനന്തരേ അത്തഭാവേ മലയരട്ഠേ അമരുപ്പല നാമ കാലേ കതകമ്മം പസ്സിത്വാ ഹസിത്തി. തേന പുട്ഠോ കതകുസലകമ്മം സബ്ബം വിത്ഥാരേന തസ്സ ആചിക്ഖി. രാജാ സോമനസ്സപ്പത്തോ അത്തനോ ഉത്തരാസങ്ഗം ദത്വാ ഥേരം വന്ദിത്വാ ഗേഹം ഗതോ. കോടരട്ഠകവിഹാരം ഗന്ത്വാ ഥേരസ്സ സരീരജ്ഝാപനം കാരാപേത്വാ ധാതും ആദായ ചേതിയം കാരാപേത്വാ മഹന്തം പൂജം കത്വാ മഹാഗാമം ഗതോ. സുവണ്ണം ആഹരാപേത്വാ രാജങ്ഗണേ ഠപാപേസി. ഗോഠസമുദ്ദകുച്ഛിയം പത്ത നാവാതോ വത്ഥാനി ആഹരാപേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ചീവരത്ഥായ ദാപേത്വാ മഹാദാനം പവത്തേത്വാ മഹാഗാമസമീപേ വിഹാരം കാരാപേത്വാ വിഹരന്തോ അത്തനോ പുത്തം ദുട്ഠഗാമണിം പക്കോസാപേത്വാ; താത, ത്വം ഗന്ത്വാ ഗിരിമ്ഹി നഗരേ നിസീദാ’തി വത്വാ അമച്ചഞ്ചസ്സ പിതുട്ഠാനേ ഠപേത്വാ ഗിരിനഗരം പാഹേസി. തം ദിസ്വാ ഗിരിഅഭയ കുമാരോ കുമാരേന സദ്ധിം ആഗതബളസ്സ വത്ഥാഹാരാദീനി ദാപേത്വാ മഹന്തം സമ്മാനം അകാസി. രാജകുമാരോ ഗിരിപബ്ബതപാദേ വിഹാസി.

തതോ അപരഭാഗേ ജാതിം നിസ്സായ ഖത്തിയാനം വിവാദോ അഹോസി. സോ അഭയരാജാ കിം മേവിവാദേനാ’തി അത്തനോ ഭരിയായ സോമദേവിയാ സദ്ധിം ബലവാഹനം ഗഹേത്വാ അനുക്കമേന ഗച്ഛന്തോ സേരുനഗരേ രജ്ജം കാരേന്തം അത്തസഹായം സിവരാജം സന്ധായ തസ്സ സന്തികം ആഗഞ്ജി. സോ’പി സിവരാജാ ഗിരിഅഭയരഞ്ഞാ സദ്ധിം ആഗതബളസ്സ മഹന്തം സക്കാരം കാരേത്വാ അഹതവത്ഥതിലതണ്ഡുലാദീനി ആഹരാപേത്വാ ദാപേസി. കതിപാഹച്ചയേ; സമ്മ, കസ്മാ ആഗതോസി’തി പുച്ഛി. സോ ആഗതകാരണം സബ്ബമസ്സ ആചിക്ഖി. ഭദ്ദകം സമ്മ, തേ കതം ആഗന്തബ്ബമേവ ആഗതോ. അഹം തേ കത്തബ്ബം ജാനിസ്സാമി. ത്വം മാ ചിന്തയീ’തി വത്വാ തസ്സ വസനത്ഥായ നഗരഭൂമിം ഗവേസന്തോ സരകോടിയം അതിരമണീയഭൂമിം പസ്സിത്വാ തസ്മിം ഭൂമിഭാഗേ സോ നഗരം മാപേത്വാ ദേവിയാ ഏകസദിസനാമം കരിസ്സാമീ’തി സോമനഗരന്തി നാമം അകാസി. തം നഗരം സുസമിദ്ധം സമ്പന്നധനധഞ്ഞാദീഹി ഉപകരണേഹി ദ്വാരട്ടാലകഗോപുരപരിഖാപോക്ഖര-ണിയാദീഹി |ഓ൦.൦൦൪൦| സഹിതം ഹത്ഥിഅസ്സരഥപത്തിആദീഹി സമാകുലം സങ്ഖപണവഭേരിസദ്ദാദീഹി സമാകിണ്ണം നഗരം അഹോസി. സോ അഭയോ ചിരം സോമനഗരേ മഹന്തം ഇസ്സരിയം അനുഭവന്തോ വിഹാസി.

അഥാപരസ്മിം കാലേ സോമദേവീ രഞ്ഞാ സദ്ധിം കഥേസി; അയ്യ അമ്ഹാകം പടിസരണം ചേതിയഞ്ച വിഹാരഞ്ച കാരേതും വട്ടതീ’തി. ഭദ്ദകം തേ കഥിതന്തി സോമനസ്സപ്പത്തോ ഹുത്വാ വിഹാരഭൂമിം ഗവേസന്തോ നഗരതോ നാതിദുരേ നാച്ചാസന്നേ മഹന്തം സാലവനം അത്ഥി. തം പസ്സിതും ഗതോ. തദാ തസ്മിം സാലവനേ മഹാഅരിട്ഠത്ഥേരസ്സ വംസേ മഹാമഹിന്ദത്ഥേരോ നാമ ഏകോ ഥേരോ അത്ഥി. സോ സട്ഠിമത്തേ ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ വിഹരതി. തം ദിസ്വാ ഇരിയാപഥേ പസന്നോ ഥേരം ഏവമാഹ; ‘അയ്യ തുമ്ഹാകം ഇമസ്മിം സാലവനേ വിഹാരം കരിസ്സാമി’തി. ഥേരോ തസ്സ വചനം സുത്വാ തുണ്ഹീഹാവേന അധിവാസേസി. രാജാ സോമനസ്സപ്പത്തോ ഥേരം വന്ദിത്വാ നഗരമേവ ഗന്ത്വാ സോമദേവിം ആമന്തേത്വാ; ഭദ്ദേസോമദേവി, അമ്ഹാകം മനോരഥോ മത്ഥകം പത്തോ. വിഹാരകരണത്ഥായ മനാപോ ഭൂമിഭാഗോ ലദ്ധോ. തത്ഥ ച മഹിന്ദോ നാമ ഥേരോ സമണാനം സട്ഠിമത്തം ഗഹേത്വാ വിഹരതി. തം വന്ദിത്വാ വിഹരണത്ഥായ പടിഞ്ഞം ഗഹേത്വാ ആഗതോ. തത്ഥ വിഹാരം കരിസ്സാമീ’തി ആഹ. സാ തം സുത്വാ സോമനസ്സപ്പത്താ സാധൂ’തി സമ്പടിച്ഛി. പുനദിവസേ ദേവിയാ സദ്ധിം ഥേരസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഥേരോ തേസം മഹാസമയസുത്തം കഥേസി. തേ ഉഭോ’പി ധമ്മം സുത്വാ സോമനസ്സജാതാ അഹേസും. അഥ രാജാ അയ്യ ധാതും കുതോ ലഭിസ്സാമാ’തി ഥേരം പുച്ഛി. മാ ചിന്തയി മഹാരാജ, ധാതും അമ്ഹേ ജാനിസ്സാമാ’തി ആചിക്ഖി.

സോ തതോ പട്ഠായ വിഹാരഭുമിം സോധാപേത്വാ ഖാണുകണ്ടകാദയോ നീഹരിത്വാ ഭേരിതലമിവ രമണീയം സമം കാരാപേത്വാ ഇട്ഠകവഡ്ഢകിം പക്കോസാപേത്വാ ഇട്ഠചിതം കാരാപേത്വാ ചേതിയകമ്മം പട്ഠപേസി. വഡ്ഢകീ ചേതിയം ചിനന്തോ കതിപാഹേന പുപ്ഫാധാനത്തയം നിട്ഠപേത്വാ ധാതുഗബ്ഭേ സബ്ബം കത്തബ്ബം കമ്മം നിട്ഠപേത്വാ രഞ്ഞോ പടിവേദേസി. രാജാ, ആഗന്ത്വാ ഥേരസ്സ ആരോചേസി. നിട്ഠാപിതോ അയ്യ ധാതു ഗബ്ഭോ’തി. ഥേരോ രഞ്ഞോ വചനം സുത്വാ അത്തനാ പരിഹരിതം |ഓ൦.൦൦൪൧| തഥാഗതസ്സ ദക്ഖിണദാഠാധാതും തസ്സ അദാസി. രാജാ ധാതും ഗഹേത്വാ സുനക്ഖത്തേന സുമുഹുത്തേന മഹതാ പരിവാരേന ധാതുഗബ്ഭേ നിദഹിത്വാ അതിമനോരമം ഉദകബുബ്ബുളകേലാസകുടപടിഭാഗം ചേതിയം കാരാപേസി.

സദ്ധാദിഗുണസമ്പന്നോ ലോകസാസനരക്ഖകോ;

സചേതിയം മഹാരാജാ കാരാപേസി വിഹാരകം.

തതോ ഥേരസ്സ സന്തികേ സട്ഠിമത്താനം ഭിക്ഖുനം അത്ഥായ സട്ഠിമത്താനി പരിവേണാനി കാരാപേത്വാ ദ്വാരട്ടാലകപാകാരേഹി സോഭിതം വിഹാരം നിട്ഠപേത്വാ അത്തനോ ദേവിയാ ഏകനാമം കത്വാ മഹിന്ദത്ഥേരസ്സ ദക്ഖിണോദകം ദത്വാ ഗന്ധമാലാധൂപധജേഹി പൂജം കരോന്തോ ദിവസസ്സ തിക്ഖത്തും ധാതുപട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ദാനാദീനി പുഞ്ഞാനി കുരുമാനോ ഗിരിഅഭയരാജാ മഹന്തം സമ്പത്തിം അനുഭവമാനോ സോമനഗരം പടിവസതി.

(നഗരേ സോമനാമമ്ഹി രമണീയേ മനോരമേ;

ദേവിയാ സഹ മോദന്തോ രജ്ജം കാരേസി നായകോ.)

തതോ വിഹാരദേവിയാ ഭാതാ ചുല്ലപിണ്ഡപാതിയതിസ്സത്ഥേരോ നാമ ഏകദിവസം കാകവണ്ണതിസ്സമഹാരഞ്ഞോ ആയുസങ്ഖാരമോലോകേന്തോ ന ചിരപ്പവത്തനഭാവം ഞത്വാ പുനദിവസേ രഞ്ഞോ സന്തികം ഗന്ത്വാ തേന സദ്ധിം കഥേസി. മഹാരാജ തുമ്ഹാകം നലാടധാതുയാ സത്ഥാരാ ബ്യാകരണം ദിന്നം;’മഹാവാലുകഗങ്ഗായ ദക്ഖിണഭാഗേ സേരു നാമ ദഹസ്സ അന്തേ വരാഹ നാമ സോണ്ഡിയാ മത്ഥകേ അനാഗതേ കാകവണ്ണതിസ്സോ നാമ മഹാരാജാ മയ്ഹം നലാടധാതും പതിട്ഠപേസ്സതീ’തി വത്വാ തം സന്ധായ ഭഗവാ സമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ ഗതോ. തസ്സ വചനം മനസികരോഹീ’തി ആഹ. തസ്സ കഥം സുത്വാ അമ്ഹാകം കുസലസമ്പത്തിം അവിനാസേത്വാ അയ്യസ്സ വചനമുദ്ദിസ്സ ചേതിയം കാരാപനത്ഥായ ഗന്തബ്ബന്തി മന്ത്വാ ഭദ്ദകം അയ്യാ’തി ഥേരസ്സ വചനം സമ്പടിച്ഛിത്വാ അത്തനോ പുത്തം ദുട്ഠഗാമണിം ഗിരിനഗരതോ പക്കോസാപേത്വാ മഹാഗാമേ നിസീദാപേത്വാ നഗരേ ഭേരിം ചരാപേസി; അഹം മഹാവാലുകായ ഗങ്ഗായ സമീപേ സേരു നാമ |ഓ൦.൦൦൪൨| ദഹസ്സ അന്തേ വരാഹ നാമ സോണ്ഡിയാ മത്ഥകേ ചേതിയം കാരാപനത്ഥായ ഗമിസ്സാമി, സബ്ബസേനിയോ ച മഹാ ജനോ ച മയാ സദ്ധിം ആഗച്ഛന്തു’തി വത്വാ രാജാ ചുലപിണ്ഡപാതിയതിസ്സത്ഥേരസ്സ തിസ്സമഹാവിഹാരേ സാഗലത്ഥേരസ്സ ച സന്തികം ഗന്ത്വാ ഭന്തേ തുമ്ഹാകം പരിവാരേ പഞ്ചസതമത്തേ ഭിക്ഖു ഗഹേത്വാ ധാതും ഉപട്ഠഹന്താ മയാ സദ്ധിംയേവ ആഗച്ഛഥാ’തി വത്വാ ഭദ്ദമാസേ ഭദ്ദദിവസേ സുനക്ഖത്തേ സുമുഹുത്തേ ബന്ധാവാരം സജ്ജേത്വാ ധാതുഘരതോ ധാതുകരണ്ഡകം നീഹരിത്വാ സുസജ്ജിതരഥേ ഠപേത്വാ ഉപരി സേതച്ഛത്തഞ്ച കത്വാ പുരതോ പുരതോ രതനമണഡപേ കാരാപേത്വാ പുരേതരമകാസി.

തതോ രാജാ പുത്തം ദുട്ഠഗാമണിം പക്കോസാപേത്വാ അനുസാസിത്വാ പുത്തം സദ്ധാതിസ്സകുമാരഞ്ച വിഹാരദേവിഞ്ച ഗഹേത്വാ സീഘം നിക്ഖമി. ചൂളപിണ്ഡപാതിയതിസ്സത്ഥേരോ ച അത്തനോ പരിവാരേ പഞ്ചസതഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ ധാതും ഉപട്ഠഹന്തോ പച്ഛതോ ആഗഞ്ഛി. സബ്ബസേനിയോ ച രാജാ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ മഹാദാനം ദത്വാ ഭിക്ഖു സങ്ഘേന സദ്ധിം ഗന്ത്വാ ദീഘവാപിം പാപുണിംസു. തസ്മിം സദ്ധാതിസ്സകുമാരം നിസീദാപേത്വാ അനുക്കമേന ആഗന്ത്വാ സുമനമാലാപിട്ഠിയം ഖന്ധവാരം ബന്ധിത്വാ നിസീദി. കസ്മാ പന തം ഠാനം ഏവം നാമകം ജാതന്തി. സുമനനാഗരാജാ സത്തദിവസാനി നാഗസമ്പത്തിം അഭിരമമാനോ (നലാടധാതും വിസ്സരി.) സത്താഹച്ചയേന നലാടധാതും അനുസ്സരിത്വാ പച്ഛാ ആവജ്ജമാനോ രഞ്ഞോ ധാതും ഗഹേത്വാ ആഗതഭാവം ഞത്വാ മഹന്തം സോമനസ്സം പത്തോ മഹന്തജ്ഝാസയോ അത്തനോ പരിവാരേ ഛകോടിമത്തേ നാഗേ ഗഹേത്വാ ധാതുപടിപഥം ഗന്ത്വാ ധാതുപതിട്ഠിതട്ഠാനേവ പഥവിയം നാഭിപ്പമാണതോ സുമനമാലാവസ്സം വസ്സേസി. തസ്മാ തം ഠാനം സുമനമാലാപിട്ഠിതി ജാതം. പുനദിവസേ രാജാ ധാതും ഗഹേത്വാ വരാഹ |ഓ൦.൦൦൪൩| നാമ സോണ്ഡിം പാപുണി. സമ്പത്തായ ധാതുയാ തസ്മിം ഠാനേ സുമനനാഗരാജാ രഥചക്കേ യാവ നാഭിം താവ ഓസീദാപേത്വാ അപരിവത്തനം അകാസി. തം ദിസ്വാ രാജാ സംവേഗപ്പത്തോ ഥേരം പുച്ഛി. മാ ഭായി മഹാരാജ, ധാതു പതിട്ഠാനട്ഠാനം ആഗതോ. ഇമസ്മിം ഠാനേ പതിട്ഠഹിസ്സതീ’തി ആഹ.

തം സുത്വാ രാജാ ധാതുപതിട്ഠാന ഭൂമിഭാഗം ഭവിസ്സതീ’തി ചിന്തേത്വാ തത്ഥേവ സേനംനിവേസേത്വാ ഇദം ഠാനം സമന്തതോ സകണ്ടകം വനം നീഹരാപേത്വാ ഭൂമിഭാഗം അതിരമണീയം ഭേരിതലമിവ സമം കാരാപേത്വാ സേനിയപാമോക്ഖം ആമന്തേത്വാ തുമ്ഹേ ധാതും ഠപനത്ഥായ പഠമം ധാതുഘരം കാരാപേത്വാ ധാതു ഗബ്ഭം പതിട്ഠാപേത്വാ നിവേദേസി. രാജാ അന്തോ ധാതുഘരേ തസ്മിം ധാതുഗബ്ഭേ ധാതുകരണ്ഡകം പതിട്ഠപേത്വാ ബഹി ആരക്ഖം സംവിധായ തത്ഥ മഹന്തം പൂജാവിധാനം കാരാപേത്വാ ധാതുഘരം ചതുജാതിയഗന്ധേന വിലിമ്പാപേസി. തദുപാദായ തം ഗേഹം ഗന്ധമൂലം നാമ ജാതം. തസ്മിം ഠാനേ ബഹൂ സന്നിപതിംസു. തത്ഥ മഹിന്ദോ നാമ ഥേരോ ആഗന്തുക ഭിക്ഖൂനം വത്തപടിവത്തം അകാസി. പുനദിവസേ രാജാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ സുഖേന വസിത്ഥ അയ്യാ’തി പുച്ഛിത്വാ സബ്ബേ ഭിക്ഖു നിമന്തേത്വാ രാജഗേഹേ നിസീദാപേത്വാ യാഗുഭത്തം സക്കച്ചം ദത്വാ പച്ഛാ ഭത്തം അനുമോദനം സുത്വാ നിസിന്നകാലേ ഥേരോ ഓവദന്തോ മഹാരാജ, പമാദേന വസിതും ന വട്ടതി ജീവിതം നാമ ന ചിരട്ഠിതികം, ധാതുപതിട്ഠാപനം പപഞ്ചം അകത്വാ കാരേഹീ’തി വത്വാ ഗാഥമാഹ?

യസ്മാ ഹി ജീവിതം നാമ അപ്പം ബുബ്ബുലകുപമം;

തസ്മാ ഹി പണ്ഡിതോ പോസോ കരേയ്യ കുസലം സദാ’തി.

ഇമിനാ |ഓ൦.൦൦൪൪| നയേന ധമ്മം കഥേത്വാ ചൂളപിണ്ഡപാതിയതിസ്സ ത്ഥേരോ ച സാഗലത്ഥേരോ ച മഹിന്ദത്ഥേരോ ചാ’തി തയോ ഥേരാ അത്തനോ അത്തനോ പരിവാരേ ഭിക്ഖൂ ഗഹേത്വാ ധാതു പരിഹരണത്ഥായ ആഗച്ഛിംസു.

വിപുലയസോ പരഹിതാവഹന്തോ,

സുജനഹിതോ ധിതിമാ അവീതസദ്ധോ;

സുപരിവുതോ മഹതിയാ ഹി പരിസാ,

രാജസേട്ഠോ പവരഥൂപമാരഭീ’തി.

ഇതി അരിയജനപ്പസാദനത്ഥായ കതേ ധാതുവംസേ

പകിണ്ണകോ നാമ

ചതുത്ഥോ പരിച്ഛേദോ.