൨. |ഓ൦.൦൦൧൧| പരിനിബ്ബാനകഥാ

സത്ഥാ പന തതോ പഞ്ചചത്താലീസവസ്സാനി തിപിടകപരിയത്തിധമ്മം ദേസേത്വാ വേനേയ്യജനേ സംസാരതോ ചതുഅരിയമഗ്ഗഫലപടിലാഭവസേന ഉദ്ധാരേത്വാ നിബ്ബാനേ പതിട്ഠാപേത്വാ പച്ഛിമേ കാലേ വേസാലിനഗരം ഉപനിസ്സായ ചാപാലചേതിയം നിസ്സായ വിഹരന്തോ മാരേന പരിനിബ്ബാനത്ഥായ ആരാധിതോ സതോ സമ്പജാനോ ആയുസങ്ഖാരേ വിസ്സജ്ജേസി. തസ്സ വിസ്സട്ഠഭാവം ആനന്ദോയേവ അഞ്ഞാസി. അഞ്ഞോ കോചിപി ജാനന്തോ നാമ നത്ഥി. തസ്മാ ഭിക്ഖുസങ്ഘമ്പി ജാനാപേസ്സാമീതി ജേതവനമഹാവിഹാരം ഗന്ത്വാ സബ്ബം ഭിക്ഖുസങ്ഘം സന്നിപാതാപേത്വാ ഭിക്ഖവേ തഥാഗതസ്സ ന ചിരസ്സേവ തിണ്ണം മാസാനം അച്ചയേന പരിനിബ്ബാനം ഭവിസ്സതി, തുമ്ഹേ സത്തതിംസബോധി പക്ഖിയധമ്മേസു സമഗ്ഗാ ഹുത്വാ ഏകീഭാവാ ഹോഥ, തുമ്ഹേ വിവാദം മാ കരോഥ. അപ്പമാദേന തിസ്സോ സിക്ഖാ സമ്പാദേഥാതി വത്വാ പുന ദിവസേ വേസാലിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പിണ്ഡപാതാ പടിക്കമിത്വാ ഭണ്ഡഗാമം ഗതോ. ഭണ്ഡഗാമതോ ഹത്ഥിഗാമം ഹത്ഥിഗാമതോ അമ്ബഗാമം അമ്ബഗാമതോ ജമ്ബുഗാമം ജമ്ബുഗാമതോ നിഗ്രോധഗാമം നിഗ്രോധഗാമതോ ഭോഗനഗരം ഭോഗനഗരതോ പാവാനഗരം പാവാനഗരതോ കുസിനാരാനഗരം പത്തോ. തത്ഥ യമകസാലാനമന്തരേ ഠീതോ ആനന്ദത്ഥേരം ആമന്തേത്വാ ഉന്തരസീസകം കത്വാ മഞ്ചകം പഞ്ഞാപേഹി കിലന്തോസ്മി ആനന്ദ നിപജ്ജിസ്സാമി’തി ആഹ. തം സുത്വാ ആനന്ദത്ഥേരോ ഉത്തരസീസകം കത്വാ മഞ്ചകം പഞ്ഞാപേത്വാ ചതുഗ്ഗുണം സങ്ഘാടിം അത്ഥരിത്വാ പഞ്ചചത്താലീസവസ്സാനി അസയിതബുദ്ധസേയ്യം സയന്തോ ദക്ഖിണപസ്സേന സതോ സമ്പജാനോ അനുട്ഠാനസഞ്ഞം മനസികരിത്വാ സീഹസേയ്യം കപ്പേസി.

അതീതമദ്ധാന ഭവേ ചരന്തോ,

അനന്തസത്തേ കരുണായുപേതോ;

കത്വാന പുഞ്ഞാനി അനപ്പകാനി,

പത്തോ സിവം ലോകഹിതായ നാഥോ.

ഏവം |ഓ൦.൦൦൧൨| ഹി സോ ദസബലോപി വിഹീനഥാമോ,

യമസ്സ സാലാന നിപജ്ജി മജ്ഝേ;

കത്വാന സഞ്ഞഞ്ഹി അനുട്ഠഹാനം,

സ ഇദ്ധിമാ മാരമുഖം പവിട്ഠോ.

തസ്മിം ഖണേ സമകസാലാ സുപുപ്ഫിതാ അഹേസും. ന കേവലം യമകസാലായേവ സുപുപ്ഫീതാ, അഥ ഖോ ദസസഹസ്സീ ലോകധാതു ചക്കവാളേസു സാലരുക്ഖാപി പുപ്ഫിതാ. ന സാലരുക്ഖായേവ സുപുപ്ഫിതാ, അഥ ഖോ യം കിഞ്ചി പുപ്ഫുപഗഫലൂപഗ രുക്ഖജാതം സബ്ബമ്പി പുപ്ഫഞ്ച ഫലഞ്ച ഗണ്ഹി. ജലേസു ജലപദുമാനി ഥലേസു ഥലപദുമാനി ഖന്ധേസു ഖന്ധപദുമാനി സാഖാസു സാഖാപദുമാനി ലതാസു ലതാപദുമാനി ആകാസേ ഓലമ്ബപദുമാനി പിട്ഠിപാസാണേ ഹിന്ദിത്വാ സതപത്തപദുമാനി സുപുപ്ഫിതാനി അഹേസും. പഥവിതോ യാവ ബ്രഹ്മലോകോ താവ ദസസഹസ്സി ചക്കവാളാ ഏകമാലാഗുണാ വിയ അഹേസും. ദേവാ ആകാസതോ ദിബ്ബമന്ദാരവപാരിച്ഛത്തകകോവിളാരപുപ്ഫാനി ച ചന്ദനചുണ്ണാനി ച സമാകിരന്തി. ദിബ്ബതുരിയസങ്ഗിതിയോ ച അന്തലിക്ഖേ പവത്തന്തി. അനേകാനി അച്ഛരിയസഹസ്സാനി അഹേസും. ഏവം പൂജാവിസേസേ പവത്തമാനേ പഠമയാമേ സുഭദ്ദപരിബ്ബാജകം വിനേത്വാ മജ്ഝിമയാമേ ദസസഹസ്സി ലോകധാതു ദേവതാനം അനുസാസിത്വാ പച്ഛിമയാമാവസാനേ പഠമജ്ഝാനം സമാപജ്ജിത്വാ തതോ വുട്ഠായ ദുതിയജ്ഝാനം ചതുത്ഥജ്ഝാനം സമാപജ്ജി. തതോ വുട്ഠായ ആകാസാനഞ്ചായതനം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജിത്വാ തതോ വുട്ഠായ നിരോധസമാപത്തിം സമാപജ്ജി. തതോ വുട്ഠായ പഠമജ്ഝാനം ദുതിയജ്ഝാനം തതിയജ്ഝാനം ചതുത്ഥജ്ഝാനഞ്ച സമാപജ്ജി. തതോ വുട്ഠായ ഏത്ഥന്തരതോ അനുപാദിസേസനിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായി.

മഹാമോഹതമം ഹന്ത്വാ സത്താനം ഹദയസ്സിതം,

രവീവ ജോതമാനോ സോ ലോകസ്സ അനുകമ്പകോ;

വസ്സാനി |ഓ൦.൦൦൧൩| പഞ്ചതാലീസം കത്വാ സത്തഹിതം ബഹും,

അധുനാ അഗ്ഗിക്ഖന്ധോവ പരിനിബ്ബായി സോ ജിനോ.

ഏവം പന ഭഗവതി പരിനിബ്ബുതേ വിസ്സകമ്മദേവപുത്തോ തഥാഗതസ്സ സരീരപ്പമാണം വരദോണിം രതനേഹി മാപേത്വാ വിസുദ്ധകപ്പാസേഹി തഥാഗതസ്സ സരീരം വേഠേത്വാ രതനദോണിയം പക്ഖിപിത്വാ ഗന്ധതേലേഹി പൂരേത്വാ അപരായ ദോണിയാ പിദഹിത്വാ സബ്ബഗന്ധദാരുചിതകം കത്വാ യേഭുയ്യേന ദേവതായോ ലോഹിതചന്ദനഘടികായോ ആദായ ചിതകായം പക്ഖിപിത്വാ അഗ്ഗിം ഗാഹാപേതും നാസക്ഖിംസു. കസ്മാ? മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സ അനാഗതത്താ. സോ ആയസ്മാ മഹാകസ്സപത്ഥേരോ യേഭുയ്യേന ബഹുന്നം ദേവാനം പിയോ മനാപോ. ഥേരസ്സ ഹി ദാനം ദത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്താനം പമാണോ നാമ നത്ഥി. തസ്മാ ദേവതാ തസ്മിം സമാഗമേ അത്തനോ കുലൂപഗത്ഥേരം അദിസ്വാ അമ്ഹാകം മഹാകസ്സപത്ഥേരോ കുഹിന്തി ഓലോകേന്തോ അത്തനോ പരിവാരേഹി പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം മഗ്ഗം പടിപന്നോതി ഞത്വാ യാവ ഥേരോ ഇമസ്മിം ന സമ്പത്തോ ചിതകം താവ ന പജ്ജലതുതി അധിട്ഠഹിംസു. തസ്മിം കാലേ ഥേരോ യേഭുയ്യേന തേരസധുതങ്ഗധരേഹി പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം ആഗന്ത്വാ ചിതകം തിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം കത്വാ പാദപസ്സേ ഠീതോ, ഭന്തേ തുമ്ഹാകം ദസ്സനത്ഥായ ഇതോ കപ്പസതസഹസ്സമത്ഥകേ പദുമുത്തരസത്ഥുനോ പാദമുലേ അഭിനീഹാരതോ പട്ഠായ അവിജഹിത്വാ ആഗതോ. ഇദാനി മേ അവസാനദസ്സനന്തി പാദേ ഗഹേത്വാ വന്ദിതും അധിട്ഠാസി.

മഹാകസ്സപഥേരോ സോ ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതോ;

ഏകംസം ചീവരം കത്വാ പഗ്ഗഹേത്വാന അഞ്ജലിം.

പദക്ഖിണഞ്ച തിക്ഖത്തും കത്വാ ഠത്വാ പദന്തികേ;

പതിട്ഠഹന്തു സീസേ മേ ജിനപാദേതി’ധിട്ഠഹി.

സഹാധിട്ഠാനം ചിതകാ ദുസ്സാനി ച വിഭിന്ദിയ;

നിക്ഖമിംസു തദാ പാദാ ഘനമുത്തോവ ചന്ദിമാ.

ഉഹോ ഹത്ഥേഹി പഗ്ഗയ്ഹ ഠപേത്വാ അത്തനോ സിരേ;

വന്ദിത്വാ സത്ഥുനോ പാദേ ഖമാപേത്വാ വിസജ്ജയീ.

പുണ്ണചന്ദോ യഥാ അബ്ഭം ചിതകം പാവിസി തദാ;

ഇദം അച്ഛേരകം ദിസ്വാ രവം രവി മഹാജനോ.

ഉട്ഠഹിത്വാന പാചീനാ വന്ദോ അത്ഥങ്ഗതോ യഥാ;

പാദേ അന്തരധായന്തേ അരോദിംസു മഹാജനാ.

തദാ മല്ലരാജാനോ ഭഗവതോ സരീരകിച്ചം കരിസ്സാമാതി വത്വാ നാനാവത്ഥാഭരണാനി നിവാസേത്വാ പരിവാരയിംസു. തതോ രാജാനോ മനുസ്സാ ച അഗ്ഗിം ദാതും ആരഹിംസു. തദാ സക്കോ? മയി പന പരിനിബ്ബുതേ സക്കോ ദേവരാജാ മണിജോതിരസം പസാരേത്വാ നിക്ഖന്തഅഗ്ഗിനാ മമ സരീരകിച്ചം കരിസ്സതി. മണിഅഗ്ഗിനോ അവസാനേ മനുസ്സാ അഗ്ഗിം കരിസ്സന്തിതി. ഏവം ബുദ്ധവചനം പരിഭാവേത്വാ നിക്ഖത്തും പദക്ഖിണം കത്വാ ഭഗവതോ സരീരകിച്ചം കത്വാ സമന്തതോ ഉട്ഠഹതുതി അധിട്ഠഹി.

തസ്മിം ഖണേ സയമേവ ചിതകം അഗ്ഗി ഗണ്ഹി. സരീരം പന ഭഗവതോ ഝായാമാനം ഛവിചമ്മമംസനഹാരുഅട്ഠിഅട്ഠിമിഞ്ജം അസേസേത്വാ സുമനമകുളമുത്താരാസിസദിസമേവ ധാതുയോ അവസേസാ അഹേസും.

പരിനിബ്ബുതകാലേപി സകലം കലുനം അഹു;

പരിദേവോ മഹാ ആസി മഹീ ഉദ്രിയനം യഥാ.

ദേവതായാനുഭാവേന സത്ഥുനോ ചിതകോ സയം;

തതോ ഏകപ്പഹാരേന പജ്ജലിത്ഥ സമന്തതോ.

യഞ്ച അബ്ഭന്തരം ദുസ്സം യം ദുസ്സം സബ്ബബാഹിരം

ദുസ്സേ ദ്വേവ ന ഝായിംസു തേസം ദുസ്സാനമന്തരേ;

യഥാ നിരുദ്ധതേലസ്സ ന മസീ ന ച ഛാരികാ;

ഏവമസ്സ ന ദിസ്സതി ബുദ്ധഗത്തസ്സ ഝായതോ.

സുമനമകുളസഭാവാ ച ധോതമുത്താഭമേവ ച;

സുവണ്ണവണ്ണസംകാസാ അവസിസ്സംസു ധാതുയോ.

ദാഠാ ചതസ്സോ ഉണ്ഹീസം അക്ഖകാ ദ്വേ ച സത്തിമാ;

ന വികിണ്ണാ തതോ സേസാ വിപ്പകിണ്ണാവ ധാതുയോ.

അഹോസി തനുകാ ധാതു സാസപബീജമത്തികാ;

ധാതുയോ മജ്ഝിമാ മജ്ഝേഭിന്നതണ്ഡുലമത്തികാ.

ധാതുയോ |ഓ൦.൦൦൧൫| മഹതി മജ്ഝേ ഭിന്നമുഗ്ഗപ്പമാണികാ;

ധാതുവണ്ണാ തയോ ആസും ബുദ്ധാധിട്ഠാനതേജസാ.

സാരിപുത്തസ്സ ഥേരസ്സ സിസ്സോ സരഭുനാമകോ;

ആദായ ജിനഗീവട്ഠിം ചിതകാതോവ ധാതു സോ.

സദ്ധിം സിസ്സസഹസ്സേന ചേതിയേ മഹിയങ്ഗണേ;

ഠപേത്വാ ചേതിയം കത്വാ കുസിനാരമഗാ മുനി.

ഛളഭിഞ്ഞോ വസിപ്പത്തോ ഖേമോ കാരുണികോ മുനി;

സഹസാ ചിതകാതോവ വാമദാഠം സമഗ്ഗഹീ.

ആകാസതോ പതിത്വാപി നിക്ഖമിത്വാപി സാലതോ;

സമന്തതോമ്ബുമുഗ്ഗന്ത്വാ നിബ്ബാപേസും ജലാനലം.

മല്ലരാജഗണാ സബ്ബേ സബ്ബഗന്ധോദകേന തം;

ചിതകം ലോകനാഥസ്സ നിബ്ബാപേസും മഹേസിനോ.

ഏവം പന സബ്ബലോകേ കരുണാധികോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വേസാഖപുണ്ണമുപോസഥേ അങ്ഗാരദിവസേ പരിനിബ്ബുതോ. ദേവമനുസ്സാനം സങ്ഗഹകരണത്ഥായ യമകസാലാനമന്തരേ ചിതകം സത്തരത്തിന്ദിവം വസീ. തതോ വീസം ഹത്ഥസതികസ്സ ഉപരി സത്തരത്തിന്ദിവം വസി. യാവ അഗ്ഗിപരിനിബ്ബാപനം സത്തരത്തിന്ദിവം ഹോതി.

തതോ സത്തദിവസാനി കുസിനാരായം മല്ലരാജപുത്തേസു ഗന്ധോദകേന ചിതകം നിബ്ബാപയമാനേസു സാലരുക്ഖതോ ഉദകധാരാ നിക്ഖമിത്വാ ചിതകം നിബ്ബാപയിംസു. തതോ ദസബലസ്സ ധാതുയോ സുവണ്ണചങ്ഗോടകേ പക്ഖിപിത്വാ അത്തനോ നഗരേ സന്ഥാഗാരേ ഠപേത്വാ സത്തിപഞ്ജരം കത്വാ ധനുപാകാരേഹി പരിക്ഖിപാപേത്വാ സത്താഹം നച്ചഗീതവാദിതഗന്ധമാലാദീഹി മല്ലരാജപുത്താ സക്കാരം കരിംസു.

തതോ തേ മല്ലരാജാനോ രമ്മം ദേവസഭോപമം;

സബ്ബഥാ മണ്ഡുയിത്വാന സന്ഥാഗാരം തതോ പന.

മഗ്ഗം |ഓ൦.൦൦൧൬| അലങ്കരിത്വാന യാവ മകുടചേതിയാ;

ഹത്ഥീക്ഖന്ധേ ഠപേത്വാന ഹേമദോണിം സധാതുകം.

ഗന്ധാദീഹിപി പൂജേത്വാ കീളന്താ സാധുകീളിതം;

പവേസേത്വാന നഗരം സന്ഥാഗാരേ മനോരമേ.

ദസഭൂമസ്മിം പല്ലങ്കേ ഠപേത്വാ ജിനധാതുയോ;

ഉസ്സയും തേ തദാ ഛത്തേ സന്ഥാഗാരസമന്തതോ.

ഹത്ഥീഹി പരിക്ഖിപാപേസും തതോ അസ്സേ തതോ രഥേ,

അഞ്ഞോ’ഞ്ഞം പരിവാരേത്വാ തതോ യോധേ തതോ ധനു;

ഇതി പരിക്ഖിപാപേസും സമന്താ യോജനം കമാ,

തദാ നച്ചേഹി ഗീതേഹി വാദിതേഹി ച പൂജയും.)

പരിനിബ്ബാനകഥാ സമത്താ.

തതോ ഭഗവതോ പരിനിബ്ബുതഭാവം സുത്വാ അജാതസത്തു മഹാരാജാ കോസിനാരകാനം മല്ലാനം സാസനം പേസേസി. അഹമ്പി ഖത്തിയോ ഭഗവാപി ഖത്തിയോ സത്ഥുനോ സരീരധാതുനം ഥൂപഞ്ച മഹഞ്ച കരോമീതി. തേനേവ ഉപായേന വേസാലിയം ലിച്ഛവിരാജാനോ ച കപിലവത്ഥുമ്ഹി സക്യരാജാനോ ച അല്ലകപ്പകേ ബുലയോ ച രാമഗാമകേ കോളിയാ ച വേഠദീപകേ ബ്രാഹ്മണോ ച പാവായം പാവേയ്യകാ ച സാസനം പേസേത്വാ സബ്ബേ ഏകതോ ഹുത്വാ കോസിനാരകേഹി സദ്ധിം വിവാദം ഉപ്പാദേസും. തേസം പന ആചരിയോ ദ്രോണബ്രാഹ്മണോ നാമ. സോ തേസം? മാ ഭോന്തോ വിഗ്ഗഹവിവാദം കരോഥ, അമ്ഹാകം ഭഗവാ ഖന്തിവാദീയേവാതി വത്വാ താദിസസ്സ ച ഖന്തിമേത്താനുദ്ദയസമ്പന്നസ്സ സരീരഭാഗേ കലഹം കാതും അയുത്തന്തി ആഹ.

(രാജാ അജാതസത്തു ച ലിച്ഛവീ ച നരാധിപാ;

സക്യാ ച അല്ലകപ്പാ ച കോളിയാപി ച രാമകേ.

ബ്രാഹ്മണോ വേഠദീപോ ച മല്ലപാവേയ്യകാപി ച;

മല്ലാ ച ധാതു അത്ഥായ അഞ്ഞമഞ്ഞം വിവാദയും.

ഏവം |ഓ൦.൦൦൧൭| സന്തേ തദാ ദോണോ ബ്രാഹ്മണോ ഏതദബ്രവീ;

സുണന്തു ഭോന്തോ മേ വാചം ഹിതമത്ഥുപസംഹിതം.

ഖന്തിവാദീ ഇസികാലേ ധമ്മപാലകുമാരകേ;

ഛദ്ദന്തേ ഭുരിദത്തേ ച ചമ്പേയ്യേ സങ്ഖപാലകേ.

മഹാകപിജാതകാലേ അമ്ഹാകം ലോകനായകോ;

കോപം അകത്വാ അഞ്ഞേസു ഖന്തിമേവ അകാ ജിനോ.

സിട്ഠാസിട്ഠേ സുഖേ ദുക്ഖേ ലാഭാലാഭേ യസായസേ;

താദീ ലക്ഖണസമ്പന്നോ ഖന്തിവാദേസു കാ കഥാ.

ഏവം ഭവതം വിവാദേ സമ്പഹാരോ ന സാധുകോ;

സബ്ബേവ സഹിതാ ഹോഥ സമഗ്ഗാ മോദമാനകാ.

തഥാഗതസ്സ സാരീരം അട്ഠഭാഗം കരോമസേ;

ഥൂപാ വിത്ഥാരിതാ ഹോന്തു പസന്നാ ഹി ബഹുജ്ജനാ.

തേന ഹി വിഭജേഹി ത്വം അട്ഠഭാഗന്തു ബ്രാഹ്മണ;

ഥൂപാ വിത്ഥാരിതാ ഹോന്തു പസന്നാ ഹി ബഹുജ്ജനാ.

ഏവം വുത്തേ തദാ ദോണോ ബ്രാഹ്മണോ ഗണജേട്ഠകോ;

സുവണ്ണം നാളിം കത്വാന സമം ഭാജേസി രാജുനം.

സോളസനാളിയോ ആസും സബ്ബാ താ സേസധാതുയോ;

ഏകേകപുരവാസീനം ദ്വേ ദ്വേ ദോണോ അദാ തദാ.

ധാതുയോ ച ഗഹേത്വാന ഹട്ഠതുട്ഠാ നരാധിപാ;

ഗന്ത്വാ സകേ സകേ രട്ഠേ ചേതിയാനി അകാരയും.

ദോണോ തുമ്ബം ഗഹേത്വാന കാരേസി തുമ്ബചേതിയം;

അങ്ഗാരഥൂപം കാരേസും മോരിയാ ഹട്ഠമാനസാ.

ഏകാ ദാഠാ തിദസപുരേ ഏകാ നാഗപുരേ അഹു;

ഏകാ ഗന്ധാരവിസയേ ഏകാ കാലിങ്ഗരാജിനോ.)

തത്ഥ |ഓ൦.൦൦൧൮| ദോണോതി? തദാ ഗണാചരിയോ. സോ ധാതുയോ വിഭജന്തോ ഏകം ദക്ഖിണദാഠാധാതും ഗഹേത്വാ വേഠന്തരേ ഠപേസി. തദാ സക്കോ അജ്ജ ദക്ഖിണദാഠാധാതും കോ ലഭതീതി ചിന്തേത്വാ വേഠന്തരേ പസ്സി. സോ രതനചങ്ഗോടകം ഗഹേത്വാ അദിസ്സമാനകായേന ഗന്ത്വാ ധാതും ഗഹേത്വാ താവതിംസഭവനേ ചൂളാമണിചേതിയ ഏകയോജനുബ്ബേധംയേവ മഹന്തം ഥൂപം കത്വാ ഠപേസി. ഏകം ദക്ഖിണദഠാധാതും പാദഗ്ഗന്തരേ അക്കമിത്വാ ഗണ്ഹി. ഏത്താവതാ താവതിംസഭവനദന്തധാതുകഥാ പരിപുണ്ണാ വേദിതബ്ബാ.

തദാ ജയസേനോ നാമ നാഗരാജാ ഭഗവതോ പരിനിബ്ബുതഭാവം സുത്വാ അജ്ജ പച്ഛിമദസ്സനം പസ്സിസ്സാമീതി മഹന്തം നാഗരാജസമ്പത്തിം ഗഹേത്വാ കുസിനാരം ഗന്ത്വാ മഹാപൂജം കത്വാ ഏകമന്തം ഠത്വാ പാദഗ്ഗന്തരേ ഠിതം ധാതും ദിസ്വാ നാഗേദ്ധിബലേന ഗഹേത്വാ നാഗഭവനം നേത്വാ നാഗപുരസ്സ മജ്ഝേ രതനഖചിതേ ചേതിയേ ഠപേസി. തം തമ്ബപണ്ണിയം കാകവണ്ണതിസ്സരാജകാലേ മഹാദേവത്ഥേരസ്സ സിസ്സോ മഹിന്ദത്ഥേരോ നാമ നാഗഭവനം ഗന്ത്വാ ദക്ഖിണദാഠം ഗഹേത്വാ തമ്ബപണ്ണിയം സേരുനഗരം ഹരിത്വാ ഗിരിഅഭയസ്സ സേരുനഗരപബ്ബതന്തരേ ചേതിയം കാരാപേത്വാ ഠപേസി.

ഏത്താവതാ നാഗഭവനദന്തധാതുകഥാ പരിപുണ്ണാ വേദിതബ്ബാ.

തത്രായം ഗന്ധാരവാസിനോതി? ഏകാ വാമദാഠാ ദോണോ നാമ ആചരിയോ നിവത്ഥ വത്ഥന്തരേ ഠപേത്വാ ഗണ്ഹി. തദാ ഏകോ ഗന്ധാരവാസീ പുബ്ബേ ലദ്ധബ്യാകരണോ കതാഭിനീഹാരോ വത്ഥന്തരേ ഠതപിദന്തധാതും ദിസ്വാ കുസലചിത്തേന തതോ ദന്തധാതും ഗഹേത്വാ ഗന്ധാരവാസികേഹി സദ്ധിം അത്തനോ രട്ഠം ഗന്ത്വാ ചേതിയവനേ ഠപേസി.

ഏത്താവതാ വാമദന്തധാതുകഥാ പരിപുണ്ണാ വേദിതബ്ബാ.

തത്ഥ അധോ വാമദന്തധാതും സാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സിസ്സോ ഖേമോ നാമ മുനി ജാലചിതകതോവ ഉപ്പതിത്വാ വാമദാഠം ഗഹേത്വാ കാലിങ്ഗപുരം നേത്വാ ബ്രഹ്മദത്തസ്സ രഞ്ഞോ സമീപം ഗന്ത്വാ |ഓ൦.൦൦൧൯| ദന്തധാതും ദസ്സേത്വാ? മഹാരാജ വാമദന്തധാതും ഭഗവാ തമേവ ഇമസ്മിം ജമ്ബുദീപേ യാവ ഗുഹസീവപരമ്പരാ ദേവമനുസ്സാനം അത്ഥം കരിത്വാ പരിയോസാനേ ഗുഹസീവരഞ്ഞോ പാഹേസ്സതീതി (നീയാദേതും) ആഹാതി നീയ്യാദേസി.

അപരഭാഗേ ഹേമമാലാ രാജകഞ്ഞാ ദന്തകുമാരേന സദ്ധിം ബ്രാഹ്മണവേസം ഗഹേത്വാ ദന്തധാതും ആദായ പലായിത്വാ വാണിജേ ആരോചേത്വാ നാവാ വേഗേന ഗന്ത്വാ ചേവ നാഗസുപണ്ണേഹി മഹന്തം പൂജം കാരേത്വാ അനുക്കമേനാഗന്ത്വാ ജമ്ബുകോളപട്ടനം പത്വാ ദിജവരസ്സ ആചിക്ഖിതമഗ്ഗേന അനുരാധപുരം പത്വാ കിത്തിസ്സിരിമേഘസ്സ പവത്തിം പുച്ഛിത്വാ നവവസ്സആയുസമാനോ തീസു സരണേസു പസന്നഭാവം സുത്വാ മേഘഗിരി മഹാഥേരസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിത്വാ ദന്തധാതും ജമ്ബുദീപതോ ഗഹേത്വാ ആഗതഭാവം ആരോചേത്വാ ദസ്സേസി. ദിസ്വാ ച പന പീതിയാ ഫുടോ ഉഭിന്നമ്പി സങ്ഗഹം കത്വാ മഹാവിഹാരം അലങ്കാരേത്വാ ജിനദന്തധാതും ഠപേത്വാ ഏകം ഭിക്ഖും പേസേത്വാ തം പവത്തിം രഞ്ഞോ ആരോചാപേസി. തം സുത്വാ രാജാ പീതിപാമോജ്ജോ ചക്കവത്തിസ്സ സിരിസമ്പത്തോ ദളിദ്ദോ വിയ തസ്സ പാടിഹാരിയം ദിസ്വാ വീമംസിത്വാ നിക്കങ്ഖോ ഹുത്വാ സകലലങ്കാദീപേന പൂജേസി. ഏതേന നയേന പൂജം കത്വാ ഏകദിവസേനേവ നവലക്ഖം പൂജേസി.

സീഹളിന്ദോ ഉഭിന്നമ്പി ബഹൂനി രതനാനി ച;

ഗാമേ ച ഇസ്സരേ ചേവ ദത്വാന സങ്ഗഹം അകാ.

ഏത്താവതാ അധോദാഠാധാതുകഥാ പരിപുണ്ണാ വേദിതബ്ബാ.

ചത്താലീസ സമാ ദന്താ കേസാ ലോമാ ച സബ്ബസോ ദേവാ ഹരിംസു ഏകേകം ചക്കവാളപരമ്പരാ.

തത്ര വചനേ, ചത്താലീസ സമാ ദന്താതി? സേസദന്താ ച കേസാ ച ലോമാ ച നഖാ ച സബ്ബസോപി മയി പരിനിബ്ബുത-കാലേ |ഓ൦.൦൦൨൦| മാ ഡയ്ഹന്തു ലുഞ്ചിത്വാ ആകാസേ പതിട്ഠന്തു ഏകേകചക്കവാളഞ്ച ഏകേകകേസലോമനഖദന്തധാതുപരമ്പരാ നേത്വാ ചേതിയം കാരേത്വാന ദേവമനുസ്സാനം അത്ഥം കരോതുതി അധിട്ഠഹി. തസ്മാ പരിനിബ്ബുതകാലതോ യാവ സരീരം ന ഡയ്ഹതി താവ ഛബ്ബണ്ണരസ്മിയോ ലോമധാതു ന പജഹതി. ദോണബ്രാഹ്മണോപി ധാതുവിഭജനാവസാനേ വേഠന്തരേ ച നിവാസനന്തരേ ച പാദഗ്ഗന്തരേ ച ധാതുനം വിനട്ഠഭാവം ഞത്വാ പഥവിയം ഉത്താനകോയേവജാതോ. തദാ സക്കോ ദേവരാജാ ദിസ്വാ അയം ദേണാചരിയോ ധാതു അത്ഥായ അനുപരിവത്തേത്വാ വിനാസം പാപുണേയ്യ അഹം വീണാചരിയവേസം ഗഹേത്വാ തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ സോകം വിനോദേസ്സാമീതി സക്കരൂപം ജഹിത്വാ വീണാചരിയവേസം ഗഹേത്വാ തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ഏകമന്തം ഠിതോ ദിബ്ബഗീതം ഗായിത്വാ വീണം വാദേന്തോ നാനപ്പകാരം ഉദാനേസി. യം ധമ്മമേതം പുരിസസ്സ വാദം ഛിന്ദിസ്സാമീതി വത്വാ കഥായ സോതുനം ലോഭം പരസ്സ അത്ഥം വിനാസേത്വാ അതിലോഭേന പുരിസോ പാപകോ ഹോതീതി. ഹംസരാജജാതകം ദീപേത്വാ യം ലദ്ധം തം സുലദ്ധന്തി ആഹ. തം സുത്വാ ദോണോ അയം വീണാചരിയോ മയ്ഹം ഥേനഭാവം അഞ്ഞാസീതി സോകം വിനോദേത്വാ ഉട്ഠായ ആവജ്ജമാനോ തുമ്ബം ദിസ്വാ യേന ഭഗവതോ സരീരധാതുയോ മിതാ സോപി ധാതുഗതികോവ. ഇദം ഥൂപം കരിസ്സാമീതി ചിന്തേത്വാ തുമ്ബം ഗഹേത്വാന ചേതിയേ ഠപേസി. മോരിയാ അങ്ഗാരം ഗഹേത്വാ അങ്ഗാരചേതിയം നാമ കാരേസും.

(നഗരേ കപിലവത്ഥുമ്ഹി സമ്മാദിട്ഠി ബഹുജ്ജനോ;

തത്ഥ സാരീരികം ഥൂപം അകാസി രതനാമയം.

നഗരേ |ഓ൦.൦൦൨൧| അല്ലകേ രമ്മേ ബുദ്ധധാതു പതിട്ഠിയ;

സിലായ മുഗ്ഗവണ്ണായ ഥൂപം സധാതുകം അകാ.

ജനോ പാവേയ്യരട്ഠസ്മിം പതിട്ഠിയ സാരീരികം;

സിലായ മണിവണ്ണായ പാവേയ്യം ചേതിയം അകാ.

ചീവരം പത്തദണ്ഡഞ്ച മധുരായം അപൂജയും;

നിവാസനം കുസഘരേ പൂജയിംസു മഹാജനാ.

പച്ചത്ഥരണം കപിലേ ഉണ്ണലോമഞ്ച കോസലേ;

പൂജേസും പാടലിപുത്തേ കരകം കായബന്ധനം.

നിസീദനം അവന്തിസു ചമ്പായം’ദകസാടകം;

ദേവരട്ഠേ അത്ഥരണം വിദേഹേ പരിസ്സാവനം.

വാസി-സൂചിഘരഞ്ചാപി ഇന്ദപത്ഥേ അപൂജയും;

പാസാണകേ പദം സേട്ഠം ഭണ്ഡസേസം പരന്തകേ.

മഹിംസു മനുജാ ധാതും അട്ഠദോണമിതം തദാ;

ധാതു വിത്ഥാരിതാ ആസി ലോകനാഥസ്സ സത്ഥുനോ).

തേ പന രാജാനോ ഹി അത്തനോലദ്ധധാതും ഗഹേത്വാ സകസകനഗരം ഗന്ത്വാ ചേതിയം കാരാപേത്വാ മഹന്തം പൂജാവിധാനം കരിംസു. ചക്ഖുമന്തസ്സ ഭഗവതോ സരീരധാതു അട്ഠദോണമത്തം സുവണ്ണനാളിയാ ഏകസതഅട്ഠവീസതിനാളികാ അഹോസി? സത്ഥാ പന ഉത്തരാസാള്ഹനക്ഖത്തേന മാതുകുച്ഛിയം പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. വിസാഖനക്ഖത്തേന മാതുകുച്ഛിതോ നിക്ഖമി. ഉത്തരാസാള്ഹനക്ഖത്തേന മഹാഭിനിക്ഖമനം നിക്ഖമി. വിസാഖനക്ഖത്തേന ബുദ്ധോ അഹോസി. ഉത്തരാസാള്ഹനക്ഖത്തേന ധമ്മചക്കം പവത്തേസി. തേനേവ യമകപാടിഹാരിയം അകാസി. അസ്സയുജനക്ഖത്തേന ദേവോരോഹണം അകാസി. വിസാഖനക്ഖത്തേന പരിനിബ്ബായി. മഹാകസ്സപത്ഥേരാ ച അനുരുദ്ധത്ഥേരോ ച ദ്വേ മഹാഥേരാ ഭഗവതോ സരീരധാതുയോ വിസ്സജ്ജാപേത്വാ അദംസു.

തേസം |ഓ൦.൦൦൨൨| രാജുനം ഭഗവതോ സരീരധാതും ലഭിത്വാ സത്തദിവസസത്തമാസാധികാനി സത്തവസ്സാനി മഹാരഹം പൂജം കത്വാ ഗതകാലേ മിച്ഛാദിട്ഠികമനുസ്സാ? സമണോ ഗോതമോ പരിനിബ്ബുതോ. തസ്സ ധാതു അത്ഥായ അമ്ഹാകം ജീവിതകപ്പനം നാസേത്വാ പൂജം കരോതീ’തി സമ്മാസമ്ബുദ്ധേ പദുസ്സന്തി. സക്കോ ആവജ്ജേന്തോ തം കാരണം ഞത്വാ മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സ ആരോചേസി;’ഭന്തേ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മനുസ്സാ ഭഗവതി പദുട്ഠചിത്തേന ഇതോ ചുതാ അവീചിനിരയം ഉപ്പജ്ജന്തി. ബഹുതരാ അനാഗതേ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മാതുപിതുഘാതകാ രാജാനോ ഭവിസ്സന്തി. അജ്ജേവ ധാതുയോ നിദഹിതും വട്ടതീ’തി ഥേരോ വിചാരേത്വാ അദ്ദസ.

അനന്തമത്ഥം ധരമാനകാലേ കത്വാന സത്താനമലീനചിത്തോ സേസാനമത്ഥായ സരീരധാതും ഠപേത്വ സോ മച്ചുമുഖം ഉപേതോ. (കത്വാ യോ ബോധിഞാണം വിവിധബലവരം ബുജ്ഝിതും പാരമീയോ വത്വാ സങ്ഖേയ്യപുണ്ണേ അപരിമിതഭവേ ഉത്തരിത്വാ സുമുത്തം. ആരോഹിത്വാന സീഘം അരിയസിവപദം അച്ചുതം സീതിഭാവം പത്തോ സോ ജാതിപാരം നിഖിലപദഹനം ദുക്കരം കാരയിത്വാ.

ധാത്വന്തരായം ദിസ്വാന ഥേരോ കസ്സപസവ്ഹയോ;

നിധാനം സബ്ബധാതുനം കരോഹീത്യാഹ ഭൂപതിം.

സാധൂതി സോ പടിസ്സുത്വാ മാഗധോ തുട്ഠമാനസോ;

ധാതുനിധാനം കാരേസി സബ്ബത്ഥ വത്തിതാദിയ.

കാരാപേത്വാന സോ രാജാ കസ്സപസ്സ നിവേദയീ;

ധാതുയോ ആഹരീ ഥേരോ ഇദം കാരണമദ്ദസ.

ഭുജങ്ഗാ |ഓ൦.൦൦൨൩| പരിഗണ്ഹിംസു രാമഗാമമ്ഹി ധാതുയോ;

ചേതിയേ ധാരയിസ്സന്തി ലങ്കാദീപേ അനാഗതേ.

താ ധാതുയോ ഠപേത്വാന ഥേരോ കസ്സപസവ്ഹയോ;

രഞ്ഞോ അജാതസത്തുസ്സ അദാസി ധാതുയോ തദാ.

ഗേഹേ ചൂപകരണാനി ചതുസട്ഠിസതാനി സോ;

അബ്ഭന്തരേ ഠപേസി രാജാ സബ്ബാ താ ബുദ്ധധാതുയോ.

കരണ്ഡാസീതി സംകിണ്ണം ചേതിയാസീതിലങ്കതം;

ഗേഹേ ബഹുസമാകിണ്ണം ഥൂപാരാമപ്പമാണകം.

കാരേത്വാ സബ്ബകരണം വാലികം ഓകിരീ തഹിം;

നാനാപുപ്ഫസഹസ്സാനി നാനാ ഗന്ധം സമാകിരി.

അസീതിഥേരരൂപാനി അട്ഠചക്കസതാനി ച;

സുദ്ധോധനസ്സ രൂപമ്പി മായാപജാപതാദിനം.

സബ്ബാനി താനി രൂപാനി സുവണ്ണസ്സേവ കാരയി;