൫. സാമഞ്ഞവഗ്ഗോ

൧. സമ്ബാധസുത്തം

൪൨. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ആനന്ദോ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉദായീ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഉദായീ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘വുത്തമിദം, ആവുസോ, പഞ്ചാലചണ്ഡേന ദേവപുത്തേന –

‘‘സമ്ബാധേ ഗതം [സമ്ബാധേ വത (സീ.)] ഓകാസം, അവിദ്വാ ഭൂരിമേധസോ;

യോ ഝാനമബുജ്ഝി ബുദ്ധോ, പടിലീനനിസഭോ മുനീ’’തി.

‘‘കതമോ, ആവുസോ, സമ്ബാധോ, കതമോ സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ആവുസോ, കാമഗുണാ സമ്ബാധോ വുത്തോ ഭഗവതാ. കതമേ പഞ്ച? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ, സോതവിഞ്ഞേയ്യാ സദ്ദാ…പേ… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ ഗന്ധാ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ… കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. ഇമേ ഖോ, ആവുസോ, പഞ്ച കാമഗുണാ സമ്ബാധോ വുത്തോ ഭഗവതാ.

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന. തത്രാപത്ഥി സമ്ബാധോ. കിഞ്ച തത്ഥ സമ്ബാധോ? യദേവ തത്ഥ വിതക്കവിചാരാ അനിരുദ്ധാ ഹോന്തി, അയമേത്ഥ സമ്ബാധോ.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ…പേ… ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന. തത്രാപത്ഥി സമ്ബാധോ. കിഞ്ച തത്ഥ സമ്ബാധോ? യദേവ തത്ഥ പീതി അനിരുദ്ധാ ഹോതി, അയമേത്ഥ സമ്ബാധോ.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു പീതിയാ ച വിരാഗാ…പേ… തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന. തത്രാപത്ഥി സമ്ബാധോ. കിഞ്ച തത്ഥ സമ്ബാധോ? യദേവ തത്ഥ ഉപേക്ഖാസുഖം അനിരുദ്ധം ഹോതി, അയമേത്ഥ സമ്ബാധോ.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സുഖസ്സ ച പഹാനാ…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന. തത്രാപത്ഥി സമ്ബാധോ. കിഞ്ച തത്ഥ സമ്ബാധോ? യദേവ തത്ഥ രൂപസഞ്ഞാ അനിരുദ്ധാ ഹോതി, അയമേത്ഥ സമ്ബാധോ.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ ‘അനന്തോ ആകാസോ’തി ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന. തത്രാപത്ഥി സമ്ബാധോ. കിഞ്ച തത്ഥ സമ്ബാധോ? യദേവ തത്ഥ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞാ അനിരുദ്ധാ ഹോതി, അയമേത്ഥ സമ്ബാധോ.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘അനന്തം വിഞ്ഞാണ’ന്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന. തത്രാപത്ഥി സമ്ബാധോ. കിഞ്ച തത്ഥ സമ്ബാധോ? യദേവ തത്ഥ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞാ അനിരുദ്ധാ ഹോതി, അയമേത്ഥ സമ്ബാധോ.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘നത്ഥി കിഞ്ചീ’തി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന. തത്രാപത്ഥി സമ്ബാധോ. കിഞ്ച തത്ഥ സമ്ബാധോ? യദേവ തത്ഥ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞാ അനിരുദ്ധാ ഹോതി, അയമേത്ഥ സമ്ബാധോ.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന. തത്രാപത്ഥി സമ്ബാധോ. കിഞ്ച തത്ഥ സമ്ബാധോ? യദേവ തത്ഥ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഞ്ഞാ അനിരുദ്ധാ ഹോതി, അയമേത്ഥ സമ്ബാധോ.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സമ്ബാധേ ഓകാസാധിഗമോ വുത്തോ ഭഗവതാ നിപ്പരിയായേനാ’’തി. പഠമം.

൨. കായസക്ഖീസുത്തം

൪൩. ‘‘‘കായസക്ഖീ കായസക്ഖീ’തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, കായസക്ഖീ വുത്തോ ഭഗവതാ’’തി? ‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. യഥാ യഥാ ച തദായതനം തഥാ തഥാ നം കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, കായസക്ഖീ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ…പേ… ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. യഥാ യഥാ ച തദായതനം തഥാ തഥാ നം കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, കായസക്ഖീ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന.

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ ‘അനന്തോ ആകാസോ’തി ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. യഥാ യഥാ ച തദായതനം തഥാ തഥാ നം കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, കായസക്ഖീ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. യഥാ യഥാ ച തദായതനം തഥാ തഥാ നം കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, കായസക്ഖീ വുത്തോ ഭഗവതാ നിപ്പരിയായേനാ’’തി. ദുതിയം.

൩. പഞ്ഞാവിമുത്തസുത്തം

൪൪. ‘‘‘പഞ്ഞാവിമുത്തോ പഞ്ഞാവിമുത്തോ’തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, പഞ്ഞാവിമുത്തോ വുത്തോ ഭഗവതാ’’തി?

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ച നം പജാനാതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, പഞ്ഞാവിമുത്തോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി, പഞ്ഞായ ച നം പജാനാതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, പഞ്ഞാവിമുത്തോ വുത്തോ ഭഗവതാ നിപ്പരിയായേനാ’’തി. തതിയം.

൪. ഉഭതോഭാഗവിമുത്തസുത്തം

൪൫. ‘‘‘ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ’തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ വുത്തോ ഭഗവതാ’’തി?

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. യഥാ യഥാ ച തദായതനം തഥാ തഥാ നം കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ച നം പജാനാതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. യഥാ യഥാ ച തദായതനം തഥാ തഥാ നം കായേന ഫുസിത്വാ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ച നം പജാനാതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ വുത്തോ ഭഗവതാ നിപ്പരിയായേനാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. സന്ദിട്ഠികധമ്മസുത്തം

൪൬. ‘‘‘സന്ദിട്ഠികോ ധമ്മോ സന്ദിട്ഠികോ ധമ്മോ’തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, സന്ദിട്ഠികോ ധമ്മോ വുത്തോ ഭഗവതാ’’തി?

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സന്ദിട്ഠികോ ധമ്മോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സന്ദിട്ഠികോ ധമ്മോ വുത്തോ ഭഗവതാ നിപ്പരിയായേനാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. സന്ദിട്ഠികനിബ്ബാനസുത്തം

൪൭. ‘‘‘സന്ദിട്ഠികം നിബ്ബാനം സന്ദിട്ഠികം നിബ്ബാന’ന്തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, സന്ദിട്ഠികം നിബ്ബാനം വുത്തം ഭഗവതാ’’തി?

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സന്ദിട്ഠികം നിബ്ബാനം വുത്തം ഭഗവതാ പരിയായേന…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, സന്ദിട്ഠികം നിബ്ബാനം വുത്തം ഭഗവതാ നിപ്പരിയായേനാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. നിബ്ബാനസുത്തം

൪൮. ‘‘‘നിബ്ബാനം നിബ്ബാന’ന്തി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. സത്തമം.

൮. പരിനിബ്ബാനസുത്തം

൪൯. ‘‘‘പരിനിബ്ബാനം പരിനിബ്ബാന’ന്തി…പേ…. അട്ഠമം.

൯. തദങ്ഗനിബ്ബാനസുത്തം

൫൦. ‘‘‘തദങ്ഗനിബ്ബാനം തദങ്ഗനിബ്ബാന’ന്തി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. നവമം.

൧൦. ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനസുത്തം

൫൧. ‘‘‘ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാന’ന്തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം വുത്തം ഭഗവതാ’’തി?

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി …പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം വുത്തം ഭഗവതാ പരിയായേന …പേ….

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനം വുത്തം ഭഗവതാ നിപ്പരിയായേനാ’’തി. ദസമം.

സാമഞ്ഞവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.