൨. ദുതിയപണ്ണാസകം

(൬) ൧. ഖേമവഗ്ഗോ

൧. ഖേമസുത്തം

൫൨. ‘‘‘ഖേമം ഖേമ’ന്തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, ഖേമം വുത്തം ഭഗവതാ’’തി?

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, ഖേമം വുത്തം ഭഗവതാ പരിയായേന…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, ഖേമം വുത്തം ഭഗവതാ നിപ്പരിയായേനാ’’തി. പഠമം.

൨. ഖേമപ്പത്തസുത്തം

൫൩. ഖേമപ്പത്തോ ഖേമപ്പത്തോതി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. ദുതിയം.

൩. അമതസുത്തം

൫൪. അമതം അമതന്തി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. തതിയം.

൪. അമതപ്പത്തസുത്തം

൫൫. അമതപ്പത്തോ അമതപ്പത്തോതി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. ചതുത്ഥം.

൫. അഭയസുത്തം

൫൬. അഭയം അഭയന്തി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. പഞ്ചമം.

൬. അഭയപ്പത്തസുത്തം

൫൭. അഭയപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോതി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. ഛട്ഠം.

൭. പസ്സദ്ധിസുത്തം

൫൮. പസ്സദ്ധി പസ്സദ്ധീതി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. സത്തമം.

൮. അനുപുബ്ബപസ്സദ്ധിസുത്തം

൫൯. അനുപുബ്ബപസ്സദ്ധി അനുപുബ്ബപസ്സദ്ധീതി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. അട്ഠമം.

൯. നിരോധസുത്തം

൬൦. നിരോധോ നിരോധോതി, ആവുസോ, വുച്ചതി…പേ…. നവമം.

൧൦. അനുപുബ്ബനിരോധസുത്തം

൬൧. ‘‘‘അനുപുബ്ബനിരോധോ അനുപുബ്ബനിരോധോ’തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, അനുപുബ്ബനിരോധോ വുത്തോ ഭഗവതാ’’തി?

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അനുപുബ്ബനിരോധോ വുത്തോ ഭഗവതാ പരിയായേന…പേ….

‘‘പുന ചപരം, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അനുപുബ്ബനിരോധോ വുത്തോ ഭഗവതാ നിപ്പരിയായേനാ’’തി. ദസമം.

൧൧. അഭബ്ബസുത്തം

൬൨. ‘‘നവ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ അപ്പഹായ അഭബ്ബോ അരഹത്തം സച്ഛികാതും. കതമേ നവ? രാഗം, ദോസം, മോഹം, കോധം, ഉപനാഹം, മക്ഖം, പളാസം, ഇസ്സം, മച്ഛരിയം – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നവ ധമ്മേ അപ്പഹായ അഭബ്ബോ അരഹത്തം സച്ഛികാതും.

‘‘നവ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ പഹായ ഭബ്ബോ അരഹത്തം സച്ഛികാതും. കതമേ നവ? രാഗം, ദോസം, മോഹം, കോധം, ഉപനാഹം, മക്ഖം, പളാസം, ഇസ്സം, മച്ഛരിയം – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, നവ ധമ്മേ പഹായ ഭബ്ബോ അരഹത്തം സച്ഛികാതു’’ന്തി. ഏകാദസമം.

ഖേമവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഖേമോ ച അമതഞ്ചേവ, അഭയം പസ്സദ്ധിയേന ച;

നിരോധോ അനുപുബ്ബോ ച, ധമ്മം പഹായ ഭബ്ബേന ചാതി.

(൭) ൨. സതിപട്ഠാനവഗ്ഗോ

൧. സിക്ഖാദുബ്ബല്യസുത്തം

൬൩. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനി. കതമാനി പഞ്ച? പാണാതിപാതോ, അദിന്നാദാനം, കാമേസുമിച്ഛാചാരോ, മുസാവാദോ, സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനി.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനം പഹാനായ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനം പഹാനായ ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. പഠമം.

൨. നീവരണസുത്തം

൬൪. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, നീവരണാനി. കതമാനി പഞ്ച? കാമച്ഛന്ദനീവരണം, ബ്യാപാദനീവരണം, ഥിനമിദ്ധനീവരണം, ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചനീവരണം, വിചികിച്ഛാനീവരണം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച നീവരണാനി.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം നീവരണാനം പഹാനായ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം നീവരണാനം പഹാനായ ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. ദുതിയം.

൩. കാമഗുണസുത്തം

൬൫. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, കാമഗുണാ. കതമേ പഞ്ച? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ, സോതവിഞ്ഞേയ്യാ സദ്ദാ…പേ… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ ഗന്ധാ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ… കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച കാമഗുണാ.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം കാമഗുണാനം പഹാനായ…പേ… ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. തതിയം.

൪. ഉപാദാനക്ഖന്ധസുത്തം

൬൬. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനക്ഖന്ധാ. കതമേ പഞ്ച? രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ, വേദനുപാദാനക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം പഹാനായ…പേ… ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ഓരമ്ഭാഗിയസുത്തം

൬൭. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഓരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി. കതമാനി പഞ്ച? സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ, കാമച്ഛന്ദോ, ബ്യാപാദോ – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പഹാനായ…പേ… ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ഗതിസുത്തം

൬൮. ‘‘പഞ്ചിമാ, ഭിക്ഖവേ, ഗതിയോ. കതമാ പഞ്ച? നിരയോ, തിരച്ഛാനയോനി, പേത്തിവിസയോ, മനുസ്സാ, ദേവാ – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ഗതിയോ.

‘‘ഇമാസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഗതീനം പഹാനായ…പേ… ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. മച്ഛരിയസുത്തം

൬൯. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മച്ഛരിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? ആവാസമച്ഛരിയം, കുലമച്ഛരിയം, ലാഭമച്ഛരിയം, വണ്ണമച്ഛരിയം, ധമ്മമച്ഛരിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച മച്ഛരിയാനി.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം മച്ഛരിയാനം പഹാനായ…പേ… ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. സത്തമം.

൮. ഉദ്ധമ്ഭാഗിയസുത്തം

൭൦. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഉദ്ധമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി. കതമാനി പഞ്ച? രൂപരാഗോ, അരൂപരാഗോ, മാനോ, ഉദ്ധച്ചം, അവിജ്ജാ – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചുദ്ധമ്ഭാഗിയാനി സംയോജനാനി.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഉദ്ധമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പഹാനായ…പേ… ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ചേതോഖിലസുത്തം

൭൧. [അ. നി. ൫.൨൦൫; ദീ. നി. ൩.൩൧൯; മ. നി. ൧.൧൮൫] ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ചേതോഖിലാ [ചേതോഖീലാ (ക.)]. കതമേ പഞ്ച? ഇധ ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരി കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി നാധിമുച്ചതി ന സമ്പസീദതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരി കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി നാധിമുച്ചതി ന സമ്പസീദതി, തസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ. യസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ, അയം പഠമോ ചേതോഖിലോ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മേ കങ്ഖതി…പേ… സങ്ഘേ കങ്ഖതി… സിക്ഖായ കങ്ഖതി… സബ്രഹ്മചാരീസു കുപിതോ ഹോതി അനത്തമനോ ആഹതചിത്തോ ഖിലജാതോ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീസു കുപിതോ ഹോതി അനത്തമനോ ആഹതചിത്തോ ഖിലജാതോ, തസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ. യസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ, അയം പഞ്ചമോ ചേതോഖിലോ.

‘‘ഇമേസം, ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ചേതോഖിലാനം പഹാനായ…പേ… ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. നവമം.

൧൦. ചേതസോവിനിബന്ധസുത്തം

൭൨. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ചേതസോവിനിബന്ധാ [ചേതോവിനിബദ്ധാ (സാരത്ഥദീപനീടീകാ) അ. നി. ൫.൨൦൬; ദീ. നി. ൩.൩൨൦]. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാമേസു അവീതരാഗോ ഹോതി അവിഗതച്ഛന്ദോ അവിഗതപേമോ അവിഗതപിപാസോ അവിഗതപരിളാഹോ അവിഗതതണ്ഹോ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാമേസു അവീതരാഗോ ഹോതി അവിഗതച്ഛന്ദോ അവിഗതപേമോ അവിഗതപിപാസോ അവിഗതപരിളാഹോ അവിഗതതണ്ഹോ, തസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ. യസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ, അയം പഠമോ ചേതസോവിനിബന്ധോ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായേ അവീതരാഗോ ഹോതി…പേ… രൂപേ അവീതരാഗോ ഹോതി… യാവദത്ഥം ഉദരാവദേഹകം ഭുഞ്ജിത്വാ സേയ്യസുഖം പസ്സസുഖം മിദ്ധസുഖം അനുയുത്തോ വിഹരതി … അഞ്ഞതരം ദേവനികായം പണിധായ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി – ‘ഇമിനാഹം സീലേന വാ വതേന വാ തപേന വാ ബ്രഹ്മചരിയേന വാ ദേവോ വാ ഭവിസ്സാമി ദേവഞ്ഞതരോ വാ’തി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ദേവനികായം പണിധായ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി – ‘ഇമിനാഹം സീലേന വാ വതേന വാ തപേന വാ ബ്രഹ്മചരിയേന വാ ദേവോ വാ ഭവിസ്സാമി ദേവഞ്ഞതരോ വാ’തി, തസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ. യസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ, അയം പഞ്ചമോ ചേതസോവിനിബന്ധോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ചേതസോവിനിബന്ധാ.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ചേതസോവിനിബന്ധാനം പഹാനായ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ചേതസോവിനിബന്ധാനം പഹാനായ ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. ദസമം.

സതിപട്ഠാനവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സിക്ഖാ നീവരണാകാമാ, ഖന്ധാ ച ഓരമ്ഭാഗിയാ ഗതി;

മച്ഛേരം ഉദ്ധമ്ഭാഗിയാ അട്ഠമം, ചേതോഖിലാ വിനിബന്ധാതി.

(൮) ൩. സമ്മപ്പധാനവഗ്ഗോ

൧. സിക്ഖസുത്തം

൭൩. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനി. കതമാനി പഞ്ച? പാണാതിപാതോ …പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനി.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനം പഹാനായ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ ഭാവേതബ്ബാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി; ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി; അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി; ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനം പഹാനായ ഇമേ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. പഠമം.

൭൪-൮൧. (യഥാ സതിപട്ഠാനവഗ്ഗേ തഥാ സമ്മപ്പധാനവസേന വിത്ഥാരേതബ്ബാ.)

൧൦. ചേതസോവിനിബന്ധസുത്തം

൮൨. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ചേതസോവിനിബന്ധാ. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാമേസു അവീതരാഗോ ഹോതി…പേ… ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ചേതസോവിനിബന്ധാ.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ചേതസോവിനിബന്ധാനം പഹാനായ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ ഭാവേതബ്ബാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി; ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ… അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ… ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ചേതസോവിനിബന്ധാനം പഹാനായ ഇമേ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. ദസമം.

സമ്മപ്പധാനവഗ്ഗോ തതിയോ.

(൯) ൪. ഇദ്ധിപാദവഗ്ഗോ

൧. സിക്ഖസുത്തം

൮൩. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനി. കതമാനി പഞ്ച? പാണാതിപാതോ…പേ… സുരാമേരയമജ്ജപമാദട്ഠാനം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനി.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനം പഹാനായ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഭാവേതബ്ബാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീരിയസമാധി… ചിത്തസമാധി… വീമംസാസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം സിക്ഖാദുബ്ബല്യാനം പഹാനായ ഇമേ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. പഠമം.

൮൪-൯൧. (യഥാ സതിപട്ഠാനവഗ്ഗേ തഥാ ഇദ്ധിപാദവസേന വിത്ഥാരേതബ്ബാ.)

൧൦. ചേതസോവിനിബന്ധസുത്തം

൯൨. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ചേതസോവിനിബന്ധാ. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാമേസു അവീതരാഗോ ഹോതി…പേ… ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ചേതസോവിനിബന്ധാ.

‘‘ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ചേതസോവിനിബന്ധാനം പഹാനായ ഇമേ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഭാവേതബ്ബാ. കതമേ ചത്താരോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീരിയസമാധി… ചിത്തസമാധി… വീമംസാസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ചേതസോവിനിബന്ധാനം പഹാനായ ഇമേ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി. ദസമം.

ഇദ്ധിപാദവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.

യഥേവ സതിപട്ഠാനാ, പധാനാ ചതുരോപി ച;

ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ ച, തഥേവ സമ്പയോജയേതി.

(൧൦) ൫. രാഗപേയ്യാലം

൯൩. ‘‘രാഗസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അഭിഞ്ഞായ നവ ധമ്മാ ഭാവേതബ്ബാ. കതമേ നവ? അസുഭസഞ്ഞാ, മരണസഞ്ഞാ, ആഹാരേ പടികൂലസഞ്ഞാ, സബ്ബലോകേ അനഭിരതസഞ്ഞാ, അനിച്ചസഞ്ഞാ, അനിച്ചേ ദുക്ഖസഞ്ഞാ, ദുക്ഖേ അനത്തസഞ്ഞാ, പഹാനസഞ്ഞാ, വിരാഗസഞ്ഞാ – രാഗസ്സ, ഭിക്ഖവേ അഭിഞ്ഞായ ഇമേ നവ ധമ്മാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി.

൯൪. ‘‘രാഗസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അഭിഞ്ഞായ നവ ധമ്മാ ഭാവേതബ്ബാ. കതമേ നവ? പഠമം ഝാനം, ദുതിയം ഝാനം, തതിയം ഝാനം, ചതുത്ഥം ഝാനം, ആകാസാനഞ്ചായതനം, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധോ – രാഗസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അഭിഞ്ഞായ ഇമേ നവ ധമ്മാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി.

൯൫-൧൧൨. ‘‘രാഗസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പരിഞ്ഞായ…പേ… പരിക്ഖയായ…പേ… പഹാനായ…പേ… ഖയായ…പേ… വയായ…പേ… വിരാഗായ…പേ… നിരോധായ…പേ… ചാഗായ…പേ… പടിനിസ്സഗ്ഗായ…പേ… ഇമേ നവ ധമ്മാ ഭാവേതബ്ബാ’’.

൧൧൩-൪൩൨. ‘‘ദോസസ്സ…പേ… മോഹസ്സ… കോധസ്സ… ഉപനാഹസ്സ… മക്ഖസ്സ… പളാസസ്സ… ഇസ്സായ… മച്ഛരിയസ്സ… മായായ… സാഠേയ്യസ്സ… ഥമ്ഭസ്സ… സാരമ്ഭസ്സ… മാനസ്സ… അതിമാനസ്സ… മദസ്സ… പമാദസ്സ അഭിഞ്ഞായ…പേ… പരിഞ്ഞായ… പരിക്ഖയായ… പഹാനായ… ഖയായ… വയായ… വിരാഗായ… നിരോധായ … ചാഗായ… പടിനിസ്സഗ്ഗായ…പേ… ഇമേ നവ ധമ്മാ ഭാവേതബ്ബാ’’തി.

രാഗപേയ്യാലം നിട്ഠിതം.