൪. ദുതിയഅഗ്ഗിസുത്തം

൪൭. തേന ഖോ പന സമയേന ഉഗ്ഗതസരീരസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ മഹായഞ്ഞോ ഉപക്ഖടോ ഹോതി. പഞ്ച ഉസഭസതാനി ഥൂണൂപനീതാനി ഹോന്തി യഞ്ഞത്ഥായ, പഞ്ച വച്ഛതരസതാനി ഥൂണൂപനീതാനി ഹോന്തി യഞ്ഞത്ഥായ, പഞ്ച വച്ഛതരിസതാനി ഥൂണൂപനീതാനി ഹോന്തി യഞ്ഞത്ഥായ, പഞ്ച അജസതാനി ഥൂണൂപനീതാനി ഹോന്തി യഞ്ഞത്ഥായ, പഞ്ച ഉരബ്ഭസതാനി ഥൂണൂപനീതാനി ഹോന്തി യഞ്ഞത്ഥായ. അഥ ഖോ ഉഗ്ഗതസരീരോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ഉഗ്ഗതസരീരോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘സുതം മേതം, ഭോ ഗോതമ, അഗ്ഗിസ്സ ആദാനം [ആധാനം (സീ. സ്യാ.)] യൂപസ്സ ഉസ്സാപനം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസ’’ന്തി. ‘‘മയാപി ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, സുതം അഗ്ഗിസ്സ ആദാനം യൂപസ്സ ഉസ്സാപനം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസ’’ന്തി. ദുതിയമ്പി ഖോ ഉഗ്ഗതസരീരോ ബ്രാഹ്മണോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഉഗ്ഗതസരീരോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സുതം മേതം, ഭോ ഗോതമ, അഗ്ഗിസ്സ ആദാനം യൂപസ്സ ഉസ്സാപനം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസ’’ന്തി. ‘‘മയാപി ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, സുതം അഗ്ഗിസ്സ ആദാനം യൂപസ്സ ഉസ്സാപനം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസ’’ന്തി. ‘‘തയിദം, ഭോ ഗോതമ, സമേതി ഭോതോ ചേവ ഗോതമസ്സ അമ്ഹാകഞ്ച, യദിദം സബ്ബേന സബ്ബം’’.

ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഉഗ്ഗതസരീരം ബ്രാഹ്മണം ഏതദവോച – ‘‘ന ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, തഥാഗതാ ഏവം പുച്ഛിതബ്ബാ – ‘സുതം മേതം, ഭോ ഗോതമ, അഗ്ഗിസ്സ ആദാനം യൂപസ്സ ഉസ്സാപനം മഹപ്ഫലം ഹോതി മഹാനിസംസ’ന്തി. ഏവം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, തഥാഗതാ പുച്ഛിതബ്ബാ – ‘അഹഞ്ഹി, ഭന്തേ, അഗ്ഗിം [അഗ്ഗിസ്സ (ക.)] ആദാതുകാമോ, [ആധാതുകാമോ (സീ. സ്യാ.)] യൂപം ഉസ്സാപേതുകാമോ. ഓവദതു മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ. അനുസാസതു മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ യം മമ അസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’’തി.

അഥ ഖോ ഉഗ്ഗതസരീരോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഹഞ്ഹി, ഭോ ഗോതമ, അഗ്ഗിം ആദാതുകാമോ യൂപം ഉസ്സാപേതുകാമോ. ഓവദതു മം ഭവം ഗോതമോ. അനുസാസതു മം ഭവം ഗോതമോ യം മമ അസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി.

‘‘അഗ്ഗിം, ബ്രാഹ്മണ, ആദേന്തോ [ആധേന്തോ (സീ. സ്യാ.)] യൂപം ഉസ്സാപേന്തോ പുബ്ബേവ യഞ്ഞാ തീണി സത്ഥാനി ഉസ്സാപേതി അകുസലാനി ദുക്ഖുദ്രയാനി [ദുക്ഖുദ്ദയാനി (സീ.)] ദുക്ഖവിപാകാനി. കതമാനി തീണി? കായസത്ഥം, വചീസത്ഥം, മനോസത്ഥം. അഗ്ഗിം, ബ്രാഹ്മണ, ആദേന്തോ യൂപം ഉസ്സാപേന്തോ പുബ്ബേവ യഞ്ഞാ ഏവം ചിത്തം ഉപ്പാദേസി – ‘ഏത്തകാ ഉസഭാ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായ, ഏത്തകാ വച്ഛതരാ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായ, ഏത്തകാ വച്ഛതരിയോ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായ, ഏത്തകാ അജാ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായ, ഏത്തകാ ഉരബ്ഭാ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായാ’തി. സോ ‘പുഞ്ഞം കരോമീ’തി അപുഞ്ഞം കരോതി, ‘കുസലം കരോമീ’തി അകുസലം കരോതി, ‘സുഗതിയാ മഗ്ഗം പരിയേസാമീ’തി ദുഗ്ഗതിയാ മഗ്ഗം പരിയേസതി. അഗ്ഗിം, ബ്രാഹ്മണ, ആദേന്തോ യൂപം ഉസ്സാപേന്തോ പുബ്ബേവ യഞ്ഞാ ഇദം പഠമം മനോസത്ഥം ഉസ്സാപേതി അകുസലം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാകം.

‘‘പുന ചപരം, ബ്രാഹ്മണ, അഗ്ഗിം ആദേന്തോ യൂപം ഉസ്സാപേന്തോ പുബ്ബേവ യഞ്ഞാ ഏവം വാചം ഭാസതി – ‘ഏത്തകാ ഉസഭാ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായ, ഏത്തകാ വച്ഛതരാ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായ, ഏത്തകാ വച്ഛതരിയോ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായ, ഏത്തകാ അജാ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായ, ഏത്തകാ ഉരബ്ഭാ ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായാ’തി. സോ ‘പുഞ്ഞം കരോമീ’തി അപുഞ്ഞം കരോതി, ‘കുസലം കരോമീ’തി അകുസലം കരോതി, ‘സുഗതിയാ മഗ്ഗം പരിയേസാമീ’തി ദുഗ്ഗതിയാ മഗ്ഗം പരിയേസതി. അഗ്ഗിം, ബ്രാഹ്മണ, ആദേന്തോ യൂപം ഉസ്സാപേന്തോ പുബ്ബേവ യഞ്ഞാ ഇദം ദുതിയം വചീസത്ഥം ഉസ്സാപേതി അകുസലം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാകം.

‘‘പുന ചപരം, ബ്രാഹ്മണ, അഗ്ഗിം ആദേന്തോ യൂപം ഉസ്സാപേന്തോ പുബ്ബേവ യഞ്ഞാ സയം പഠമം സമാരമ്ഭതി [സമാരബ്ഭതി (സീ. ക.), സമാരഭതി (സ്യാ.)] ഉസഭാ ഹന്തും [ഹഞ്ഞന്തു (സീ. സ്യാ.)] യഞ്ഞത്ഥായ, സയം പഠമം സമാരമ്ഭതി വച്ഛതരാ ഹന്തും യഞ്ഞത്ഥായ, സയം പഠമം സമാരമ്ഭതി വച്ഛതരിയോ ഹന്തും യഞ്ഞത്ഥായ, സയം പഠമം സമാരമ്ഭതി അജാ ഹന്തും യഞ്ഞത്ഥായ, സയം പഠമം സമാരമ്ഭതി ഉരബ്ഭാ ഹന്തും യഞ്ഞത്ഥായ [ഹഞ്ഞന്തു യഞ്ഞത്ഥായാതി (സീ. സ്യാ.)]. സോ ‘പുഞ്ഞം കരോമീ’തി അപുഞ്ഞം കരോതി, ‘കുസലം കരോമീ’തി അകുസലം കരോതി, ‘സുഗതിയാ മഗ്ഗം പരിയേസാമീ’തി ദുഗ്ഗതിയാ മഗ്ഗം പരിയേസതി. അഗ്ഗിം, ബ്രാഹ്മണ, ആദേന്തോ യൂപം ഉസ്സാപേന്തോ പുബ്ബേവ യഞ്ഞാ ഇദം തതിയം കായസത്ഥം ഉസ്സാപേതി അകുസലം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാകം. അഗ്ഗിം, ബ്രാഹ്മണ, ആദേന്തോ യൂപം ഉസ്സാപേന്തോ പുബ്ബേവ യഞ്ഞാ ഇമാനി തീണി സത്ഥാനി ഉസ്സാപേതി അകുസലാനി ദുക്ഖുദ്രയാനി ദുക്ഖവിപാകാനി.

‘‘തയോമേ, ബ്രാഹ്മണ, അഗ്ഗീ പഹാതബ്ബാ പരിവജ്ജേതബ്ബാ, ന സേവിതബ്ബാ. കതമേ തയോ? രാഗഗ്ഗി, ദോസഗ്ഗി, മോഹഗ്ഗി.

‘‘കസ്മാ ചായം, ബ്രാഹ്മണ, രാഗഗ്ഗി പഹാതബ്ബോ പരിവജ്ജേതബ്ബോ, ന സേവിതബ്ബോ? രത്തോ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, രാഗേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരതി, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരതി, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരതി. സോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. തസ്മായം രാഗഗ്ഗി പഹാതബ്ബോ പരിവജ്ജേതബ്ബോ, ന സേവിതബ്ബോ.

‘‘കസ്മാ ചായം, ബ്രാഹ്മണ, ദോസഗ്ഗി പഹാതബ്ബോ പരിവജ്ജേതബ്ബോ, ന സേവിതബ്ബോ? ദുട്ഠോ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ദോസേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരതി, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരതി, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരതി. സോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. തസ്മായം ദോസഗ്ഗി പഹാതബ്ബോ പരിവജ്ജേതബ്ബോ, ന സേവിതബ്ബോ.

‘‘കസ്മാ ചായം, ബ്രാഹ്മണ, മോഹഗ്ഗി പഹാതബ്ബോ പരിവജ്ജേതബ്ബോ, ന സേവിതബ്ബോ? മൂള്ഹോ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, മോഹേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിന്നചിത്തോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരതി, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരതി, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരതി. സോ കായേന ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരിത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. തസ്മായം മോഹഗ്ഗി പഹാതബ്ബോ പരിവജ്ജേതബ്ബോ, ന സേവിതബ്ബോ. ഇമേ ഖോ തയോ, ബ്രാഹ്മണ, അഗ്ഗീ പഹാതബ്ബാ പരിവജ്ജേതബ്ബാ, ന സേവിതബ്ബാ.

‘‘തയോ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, അഗ്ഗീ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ സമ്മാ സുഖം പരിഹാതബ്ബാ. കതമേ തയോ? ആഹുനേയ്യഗ്ഗി, ഗഹപതഗ്ഗി, ദക്ഖിണേയ്യഗ്ഗി.

‘‘കതമോ ച, ബ്രാഹ്മണ, ആഹുനേയ്യഗ്ഗി? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, യസ്സ തേ ഹോന്തി മാതാതി വാ പിതാതി വാ, അയം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, ആഹുനേയ്യഗ്ഗി. തം കിസ്സ ഹേതു? അതോഹയം [ഇതോപായം (ക.)], ബ്രാഹ്മണ, ആഹുതോ സമ്ഭൂതോ, തസ്മായം ആഹുനേയ്യഗ്ഗി സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ സമ്മാ സുഖം പരിഹാതബ്ബോ.

‘‘കതമോ ച, ബ്രാഹ്മണ, ഗഹപതഗ്ഗി? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, യസ്സ തേ ഹോന്തി പുത്താതി വാ ദാരാതി വാ ദാസാതി വാ പേസ്സാതി വാ കമ്മകരാതി വാ, അയം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, ഗഹപതഗ്ഗി. തസ്മായം ഗഹപതഗ്ഗി സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ സമ്മാ സുഖം പരിഹാതബ്ബോ.

‘‘കതമോ ച, ബ്രാഹ്മണ, ദക്ഖിണേയ്യഗ്ഗി? ഇധ, ബ്രാഹ്മണ, യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ പരപ്പവാദാ പടിവിരതാ ഖന്തിസോരച്ചേ നിവിട്ഠാ ഏകമത്താനം ദമേന്തി, ഏകമത്താനം സമേന്തി, ഏകമത്താനം പരിനിബ്ബാപേന്തി, അയം വുച്ചതി, ബ്രാഹ്മണ, ദക്ഖിണേയ്യഗ്ഗി. തസ്മായം ദക്ഖിണേയ്യഗ്ഗി സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ സമ്മാ സുഖം പരിഹാതബ്ബോ. ഇമേ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, തയോ അഗ്ഗീ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ സമ്മാ സുഖം പരിഹാതബ്ബാ.

‘‘അയം ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ, കട്ഠഗ്ഗി കാലേന കാലം ഉജ്ജലേതബ്ബോ, കാലേന കാലം അജ്ഝുപേക്ഖിതബ്ബോ, കാലേന കാലം നിബ്ബാപേതബ്ബോ, കാലേന കാലം നിക്ഖിപിതബ്ബോ’’തി.

ഏവം വുത്തേ ഉഗ്ഗതസരീരോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ; അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ… ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗതന്തി. ഏസാഹം, ഭോ ഗോതമ, പഞ്ച ഉസഭസതാനി മുഞ്ചാമി ജീവിതം ദേമി, പഞ്ച വച്ഛതരസതാനി മുഞ്ചാമി ജീവിതം ദേമി, പഞ്ച വച്ഛതരിസതാനി മുഞ്ചാമി ജീവിതം ദേമി, പഞ്ച അജസതാനി മുഞ്ചാമി ജീവിതം ദേമി, പഞ്ച ഉരബ്ഭസതാനി മുഞ്ചാമി ജീവിതം ദേമി. ഹരിതാനി ചേവ തിണാനി ഖാദന്തു, സീതാനി ച പാനീയാനി പിവന്തു, സീതോ ച നേസം വാതോ ഉപവായത’’ന്തി [ഉപവായതൂതി (ക.)]. ചതുത്ഥം.