൧൦. ആനിസംസവഗ്ഗോ

൧. പാതുഭാവസുത്തം

൯൬. ‘‘ഛന്നം, ഭിക്ഖവേ, പാതുഭാവോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം. കതമേസം ഛന്നം? തഥാഗതസ്സ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ പാതുഭാവോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം, തഥാഗതപ്പവേദിതസ്സ ധമ്മവിനയസ്സ ദേസേതാ പുഗ്ഗലോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം, അരിയായതനേ പച്ചാജാതി ദുല്ലഭാ [പച്ചാജാതോ ദുല്ലഭോ (സ്യാ.)] ലോകസ്മിം, ഇന്ദ്രിയാനം അവേകല്ലതാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മിം, അജളതാ അനേളമൂഗതാ ദുല്ലഭാ ലോകസ്മിം, കുസലേ ധമ്മേ ഛന്ദോ [കുസലധമ്മച്ഛന്ദോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ദുല്ലഭോ ലോകസ്മിം. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛന്നം പാതുഭാവോ ദുല്ലഭോ ലോകസ്മി’’ന്തി. പഠമം.

൨. ആനിസംസസുത്തം

൯൭. ‘‘ഛയിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സോതാപത്തിഫലസച്ഛികിരിയായ. കതമേ ഛ? സദ്ധമ്മനിയതോ ഹോതി, അപരിഹാനധമ്മോ ഹോതി, പരിയന്തകതസ്സ ദുക്ഖം ഹോതി [ദുക്ഖം ന ഹോതി (സ്യാ. പീ. ക.)], അസാധാരണേന ഞാണേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഹേതു ചസ്സ സുദിട്ഠോ, ഹേതുസമുപ്പന്നാ ച ധമ്മാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ആനിസംസാ സോതാപത്തിഫലസച്ഛികിരിയായാ’’തി. ദുതിയം.

൩. അനിച്ചസുത്തം

൯൮. ‘‘‘സോ വത, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കഞ്ചി സങ്ഖാരം നിച്ചതോ സമനുപസ്സന്തോ അനുലോമികായ ഖന്തിയാ സമന്നാഗതോ ഭവിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. ‘അനുലോമികായ ഖന്തിയാ അസമന്നാഗതോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. ‘സമ്മത്തനിയാമം അനോക്കമമാനോ സോതാപത്തിഫലം വാ സകദാഗാമിഫലം വാ അനാഗാമിഫലം വാ അരഹത്തം [അരഹത്തഫലം (ക.) പടി. മ. ൩.൩൬] വാ സച്ഛികരിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘‘സോ വത, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സബ്ബസങ്ഖാരേ [സബ്ബസങ്ഖാരം (സീ. പീ.)] അനിച്ചതോ സമനുപസ്സന്തോ അനുലോമികായ ഖന്തിയാ സമന്നാഗതോ ഭവിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി. ‘അനുലോമികായ ഖന്തിയാ സമന്നാഗതോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി. ‘സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമമാനോ സോതാപത്തിഫലം വാ സകദാഗാമിഫലം വാ അനാഗാമിഫലം വാ അരഹത്തം വാ സച്ഛികരിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’’തി. തതിയം.

൪. ദുക്ഖസുത്തം

൯൯. ‘‘സോ വത, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കഞ്ചി സങ്ഖാരം സുഖതോ സമനുപസ്സന്തോ…പേ… സബ്ബസങ്ഖാരേ ദുക്ഖതോ സമനുപസ്സന്തോ…പേ… ഠാനമേതം വിജ്ജതി’’. ചതുത്ഥം.

൫. അനത്തസുത്തം

൧൦൦. ‘‘സോ വത, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കഞ്ചി ധമ്മം അത്തതോ സമനുപസ്സന്തോ…പേ… സബ്ബധമ്മേ [സബ്ബധമ്മം (സീ. പീ.), കിഞ്ചിധമ്മം (ക.) പടി. മ. ൩.൩൬] അനത്തതോ സമനുപസ്സന്തോ…പേ… ഠാനമേതം വിജ്ജതി’’. പഞ്ചമം.

൬. നിബ്ബാനസുത്തം

൧൦൧. ‘‘‘സോ വത, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നിബ്ബാനം ദുക്ഖതോ സമനുപസ്സന്തോ അനുലോമികായ ഖന്തിയാ സമന്നാഗതോ ഭവിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. ‘അനുലോമികായ ഖന്തിയാ അസമന്നാഗതോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. ‘സമ്മത്തനിയാമം അനോക്കമമാനോ സോതാപത്തിഫലം വാ സകദാഗാമിഫലം വാ അനാഗാമിഫലം വാ അരഹത്തം വാ സച്ഛികരിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘‘സോ വത, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നിബ്ബാനം സുഖതോ സമനുപസ്സന്തോ അനുലോമികായ ഖന്തിയാ സമന്നാഗതോ ഭവിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി. ‘അനുലോമികായ ഖന്തിയാ സമന്നാഗതോ സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി. ‘സമ്മത്തനിയാമം ഓക്കമമാനോ സോതാപത്തിഫലം വാ സകദാഗാമിഫലം വാ അനാഗാമിഫലം വാ അരഹത്തം വാ സച്ഛികരിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. അനവത്ഥിതസുത്തം

൧൦൨. ‘‘ഛ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസേ സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനോധിം കരിത്വാ അനിച്ചസഞ്ഞം ഉപട്ഠാപേതും. കതമേ ഛ? ‘സബ്ബസങ്ഖാരാ ച മേ അനവത്ഥിതാ [അനവട്ഠിതതോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഖായിസ്സന്തി, സബ്ബലോകേ ച മേ മനോ നാഭിരമിസ്സതി [ന രമിസ്സതി (ക.)], സബ്ബലോകാ ച മേ മനോ വുട്ഠഹിസ്സതി, നിബ്ബാനപോണഞ്ച മേ മാനസം ഭവിസ്സതി, സംയോജനാ ച മേ പഹാനം ഗച്ഛിസ്സന്തി [ഗച്ഛന്തി (സ്യാ. പീ. ക.)], പരമേന ച സാമഞ്ഞേന സമന്നാഗതോ ഭവിസ്സാമീ’തി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ആനിസംസേ സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനോധിം കരിത്വാ അനിച്ചസഞ്ഞം ഉപട്ഠാപേതു’’ന്തി. സത്തമം.

൮. ഉക്ഖിത്താസികസുത്തം

൧൦൩. ‘‘ഛ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസേ സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനോധിം കരിത്വാ ദുക്ഖസഞ്ഞം ഉപട്ഠാപേതും. കതമേ ഛ? ‘സബ്ബസങ്ഖാരേസു ച മേ നിബ്ബിദസഞ്ഞാ പച്ചുപട്ഠിതാ ഭവിസ്സതി, സേയ്യഥാപി ഉക്ഖിത്താസികേ വധകേ. സബ്ബലോകാ ച മേ മനോ വുട്ഠഹിസ്സതി, നിബ്ബാനേ ച സന്തദസ്സാവീ ഭവിസ്സാമി, അനുസയാ ച മേ സമുഗ്ഘാതം ഗച്ഛിസ്സന്തി [ഗച്ഛന്തി (പീ. ക.)], കിച്ചകാരീ ച ഭവിസ്സാമി, സത്ഥാ ച മേ പരിചിണ്ണോ ഭവിസ്സതി മേത്താവതായാ’തി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ആനിസംസേ സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനോധിം കരിത്വാ ദുക്ഖസഞ്ഞം ഉപട്ഠാപേതു’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. അതമ്മയസുത്തം

൧൦൪. ‘‘ഛ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസേ സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ സബ്ബധമ്മേസു അനോധിം കരിത്വാ അനത്തസഞ്ഞം ഉപട്ഠാപേതും. കതമേ ഛ? സബ്ബലോകേ ച അതമ്മയോ ഭവിസ്സാമി, അഹങ്കാരാ ച മേ ഉപരുജ്ഝിസ്സന്തി, മമങ്കാരാ ച മേ ഉപരുജ്ഝിസ്സന്തി, അസാധാരണേന ച ഞാണേന സമന്നാഗതോ ഭവിസ്സാമി, ഹേതു ച മേ സുദിട്ഠോ ഭവിസ്സതി, ഹേതുസമുപ്പന്നാ ച ധമ്മാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ആനിസംസേ സമ്പസ്സമാനേന അലമേവ ഭിക്ഖുനാ സബ്ബധമ്മേസു അനോധിം കരിത്വാ അനത്തസഞ്ഞം ഉപട്ഠാപേതു’’ന്തി. നവമം.

൧൦. ഭവസുത്തം

൧൦൫. ‘‘തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, ഭവാ പഹാതബ്ബാ, തീസു സിക്ഖാസു സിക്ഖിതബ്ബം. കതമേ തയോ ഭവാ പഹാതബ്ബാ? കാമഭവോ, രൂപഭവോ, അരൂപഭവോ – ഇമേ തയോ ഭവാ പഹാതബ്ബാ. കതമാസു തീസു സിക്ഖാസു സിക്ഖിതബ്ബം? അധിസീലസിക്ഖായ, അധിചിത്തസിക്ഖായ, അധിപഞ്ഞാസിക്ഖായ – ഇമാസു തീസു സിക്ഖാസു സിക്ഖിതബ്ബം. യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഇമേ തയോ ഭവാ പഹീനാ ഹോന്തി, ഇമാസു ച തീസു സിക്ഖാസു സിക്ഖിതസിക്ഖോ ഹോതി – അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അച്ഛേച്ഛി തണ്ഹം, വിവത്തയി സംയോജനം, സമ്മാ മാനാഭിസമയാ അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സാ’’തി. ദസമം.

൧൧. തണ്ഹാസുത്തം

൧൦൬. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, തണ്ഹാ പഹാതബ്ബാ, തയോ ച മാനാ. കതമാ തിസ്സോ തണ്ഹാ പഹാതബ്ബാ? കാമതണ്ഹാ, ഭവതണ്ഹാ, വിഭവതണ്ഹാ – ഇമാ തിസ്സോ തണ്ഹാ പഹാതബ്ബാ. കതമേ തയോ മാനാ പഹാതബ്ബാ? മാനോ, ഓമാനോ, അതിമാനോ – ഇമേ തയോ മാനാ പഹാതബ്ബാ. യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഇമാ തിസ്സോ തണ്ഹാ പഹീനാ ഹോന്തി, ഇമേ ച തയോ മാനാ; അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അച്ഛേച്ഛി തണ്ഹം, വിവത്തയി സംയോജനം, സമ്മാ മാനാഭിസമയാ അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സാ’’തി. ഏകാദസമം.

ആനിസംസവഗ്ഗോ ദസമോ. [പഞ്ചമോ (സ്യാ. ക.)]