൮. അരഹത്തവഗ്ഗോ

൧. ദുക്ഖസുത്തം

൭൫. ‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം വിഹരതി സവിഘാതം സഉപായാസം സപരിളാഹം, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ. കതമേഹി ഛഹി? കാമവിതക്കേന, ബ്യാപാദവിതക്കേന, വിഹിംസാവിതക്കേന, കാമസഞ്ഞായ, ബ്യാപാദസഞ്ഞായ, വിഹിംസാസഞ്ഞായ – ഇമേഹി, ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം വിഹരതി സവിഘാതം സഉപായാസം സപരിളാഹം, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ.

‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സുഖം വിഹരതി അവിഘാതം അനുപായാസം അപരിളാഹം, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതി പാടികങ്ഖാ. കതമേഹി ഛഹി? നേക്ഖമ്മവിതക്കേന, അബ്യാപാദവിതക്കേന, അവിഹിംസാവിതക്കേന, നേക്ഖമ്മസഞ്ഞായ, അബ്യാപാദസഞ്ഞായ, അവിഹിംസാസഞ്ഞായ – ഇമേഹി, ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സുഖം വിഹരതി അവിഘാതം അനുപായാസം അപരിളാഹം, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതി പാടികങ്ഖാ’’തി. പഠമം.

൨. അരഹത്തസുത്തം

൭൬. ‘‘ഛ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ അപ്പഹായ അഭബ്ബോ അരഹത്തം സച്ഛികാതും. കതമേ ഛ? മാനം, ഓമാനം, അതിമാനം, അധിമാനം, ഥമ്ഭം, അതിനിപാതം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ധമ്മേ അപ്പഹായ അഭബ്ബോ അരഹത്തം സച്ഛികാതും.

‘‘ഛ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ പഹായ ഭബ്ബോ അരഹത്തം സച്ഛികാതും. കതമേ ഛ? മാനം, ഓമാനം, അതിമാനം, അധിമാനം, ഥമ്ഭം, അതിനിപാതം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ധമ്മേ പഹായ ഭബ്ബോ അരഹത്തം സച്ഛികാതു’’ന്തി. ദുതിയം.

൩. ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മസുത്തം

൭൭. ‘‘ഛ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ അപ്പഹായ അഭബ്ബോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസം സച്ഛികാതും. കതമേ ഛ? മുട്ഠസ്സച്ചം, അസമ്പജഞ്ഞം, ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരതം, ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുതം, കുഹനം, ലപനം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ധമ്മേ അപ്പഹായ അഭബ്ബോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസം സച്ഛികാതും.

‘‘ഛ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ പഹായ ഭബ്ബോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസം സച്ഛികാതും. കതമേ ഛ? മുട്ഠസ്സച്ചം, അസമ്പജഞ്ഞം, ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരതം, ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുതം, കുഹനം, ലപനം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛ ധമ്മേ പഹായ ഭബ്ബോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മം അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസം സച്ഛികാതു’’ന്തി. തതിയം.

൪. സുഖസോമനസ്സസുത്തം

൭൮. ‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സുഖസോമനസ്സബഹുലോ വിഹരതി, യോനി ചസ്സ ആരദ്ധാ ഹോതി ആസവാനം ഖയായ. കതമേഹി ഛഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മാരാമോ ഹോതി, ഭാവനാരാമോ ഹോതി, പഹാനാരാമോ ഹോതി, പവിവേകാരാമോ ഹോതി, അബ്യാപജ്ഝാരാമോ ഹോതി, നിപ്പപഞ്ചാരാമോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സുഖസോമനസ്സബഹുലോ വിഹരതി, യോനി ചസ്സ ആരദ്ധാ ഹോതി ആസവാനം ഖയായാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. അധിഗമസുത്തം

൭൯. ‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അഭബ്ബോ അനധിഗതം വാ കുസലം ധമ്മം അധിഗന്തും, അധിഗതം വാ കുസലം ധമ്മം ഫാതിം കാതും [ഫാതികത്തും (സീ.), ഫാതികാതും (സ്യാ. കം. പീ.)]. കതമേഹി ഛഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന ആയകുസലോ ച ഹോതി, ന അപായകുസലോ ച ഹോതി, ന ഉപായകുസലോ ച ഹോതി, അനധിഗതാനം കുസലാനം ധമ്മാനം അധിഗമായ ന ഛന്ദം ജനേതി, അധിഗതേ കുസലേ ധമ്മേ ന ആരക്ഖതി [സാരക്ഖതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ)], സാതച്ചകിരിയായ ന സമ്പാദേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അഭബ്ബോ അനധിഗതം വാ കുസലം ധമ്മം അധിഗന്തും, അധിഗതം വാ കുസലം ധമ്മം ഫാതിം കാതും.

‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ഭബ്ബോ അനധിഗതം വാ കുസലം ധമ്മം അധിഗന്തും, അധിഗതം വാ കുസലം ധമ്മം ഫാതിം കാതും. കതമേഹി ഛഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആയകുസലോ ച ഹോതി, അപായകുസലോ ച ഹോതി, ഉപായകുസലോ ച ഹോതി, അനധിഗതാനം കുസലാനം ധമ്മാനം അധിഗമായ ഛന്ദം ജനേതി, അധിഗതേ കുസലേ ധമ്മേ ആരക്ഖതി, സാതച്ചകിരിയായ സമ്പാദേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ഭബ്ബോ അനധിഗതം വാ കുസലം ധമ്മം അധിഗന്തും, അധിഗതം വാ കുസലം ധമ്മം ഫാതിം കാതു’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. മഹന്തത്തസുത്തം

൮൦. ‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു നചിരസ്സേവ മഹന്തത്തം [മഹത്തം (സ്യാ. കം.)] വേപുല്ലത്തം പാപുണാതി ധമ്മേസു. കതമേഹി ഛഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആലോകബഹുലോ ച ഹോതി യോഗബഹുലോ ച വേദബഹുലോ ച അസന്തുട്ഠിബഹുലോ ച അനിക്ഖിത്തധുരോ ച കുസലേസു ധമ്മേസു ഉത്തരി ച പതാരേതി [പകരോതി (ക.)]. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു നചിരസ്സേവ മഹന്തത്തം വേപുല്ലത്തം പാപുണാതി ധമ്മേസൂ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. പഠമനിരയസുത്തം

൮൧. ‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി ഛഹി? പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി, പാപിച്ഛോ ച, മിച്ഛാദിട്ഠി ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി ഛഹി? പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, അപ്പിച്ഛോ ച, സമ്മാദിട്ഠി ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. സത്തമം.

൮. ദുതിയനിരയസുത്തം

൮൨. ‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി ഛഹി [മുസാവാദീ ഹോതി, പിസുണവാചാ ഹോതി, ഫരുസവാചോ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി, (സീ. സ്യാ. പീ.) ഏവം സുക്കപക്ഖേപി]? പാണാതിപാതീ ഹോതി, അദിന്നാദായീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, മുസാവാദീ ഹോതി [മുസാവാദീ ഹോതി, പിസുണവാചാ ഹോതി, ഫരുസവാചോ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി, (സീ. സ്യാ. പീ.) ഏവം സുക്കപക്ഖേപി], ലുദ്ധോ ച, പഗബ്ഭോ ച. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി ഛഹി? പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, അലുദ്ധോ ച, അപ്പഗബ്ഭോ ച. ഇമേഹി ഖോ ഭിക്ഖവേ ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. അട്ഠമം.

൯. അഗ്ഗധമ്മസുത്തം

൮൩. ‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അഭബ്ബോ അഗ്ഗം ധമ്മം അരഹത്തം സച്ഛികാതും. കതമേഹി ഛഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അസ്സദ്ധോ ഹോതി, അഹിരികോ ഹോതി, അനോത്തപ്പീ ഹോതി, കുസീതോ ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി, കായേ ച ജീവിതേ ച സാപേക്ഖോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു അഭബ്ബോ അഗ്ഗം ധമ്മം അരഹത്തം സച്ഛികാതും.

‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ഭബ്ബോ അഗ്ഗം ധമ്മം അരഹത്തം സച്ഛികാതും. കതമേഹി ഛഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സദ്ധോ ഹോതി, ഹിരിമാ ഹോതി, ഓത്തപ്പീ ഹോതി, ആരദ്ധവീരിയോ ഹോതി, പഞ്ഞവാ ഹോതി, കായേ ച ജീവിതേ ച അനപേക്ഖോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ഭബ്ബോ അഗ്ഗം ധമ്മം അരഹത്തം സച്ഛികാതു’’ന്തി. നവമം.

൧൦. രത്തിദിവസസുത്തം

൮൪. ‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ യാ രത്തി വാ ദിവസോ വാ ആഗച്ഛതി ഹാനിയേവ പാടികങ്ഖാ കുസലേസു ധമ്മേസു, നോ വുദ്ധി. കതമേഹി ഛഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മഹിച്ഛോ ഹോതി, വിഘാതവാ, അസന്തുട്ഠോ, ഇതരീതരചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന, അസ്സദ്ധോ ഹോതി, ദുസ്സീലോ ഹോതി, കുസീതോ ഹോതി, മുട്ഠസ്സതി ഹോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ യാ രത്തി വാ ദിവസോ വാ ആഗച്ഛതി ഹാനിയേവ പാടികങ്ഖാ കുസലേസു ധമ്മേസു, നോ വുദ്ധി.

‘‘ഛഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ യാ രത്തി വാ ദിവസോ വാ ആഗച്ഛതി വുദ്ധിയേവ പാടികങ്ഖാ കുസലേസു ധമ്മേസു, നോ പരിഹാനി. കതമേഹി ഛഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന മഹിച്ഛോ ഹോതി, അവിഘാതവാ, സന്തുട്ഠോ, ഇതരീതരചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേന, സദ്ധോ ഹോതി, സീലവാ ഹോതി, ആരദ്ധവീരിയോ ഹോതി, സതിമാ ഹോതി, പഞ്ഞവാ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഛഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ യാ രത്തി വാ ദിവസോ വാ ആഗച്ഛതി വുദ്ധിയേവ പാടികങ്ഖാ, കുസലേസു ധമ്മേസു നോ പരിഹാനീ’’തി. ദസമം.

അരഹത്തവഗ്ഗോ അട്ഠമോ. [തതിയോ (സ്യാ. ക.)]