(൨൩) ൩. ദീഘചാരികവഗ്ഗോ

൧. പഠമദീഘചാരികസുത്തം

൨൨൧. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ദീഘചാരികം അനവത്ഥചാരികം അനുയുത്തസ്സ വിഹരതോ. കതമേ പഞ്ച? അസ്സുതം ന സുണാതി, സുതം ന പരിയോദാപേതി, സുതേനേകച്ചേന അവിസാരദോ ഹോതി, ഗാള്ഹം [ബാള്ഹം (സ്യാ.)] രോഗാതങ്കം ഫുസതി, ന ച മിത്തവാ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ദീഘചാരികം അനവത്ഥചാരികം അനുയുത്തസ്സ വിഹരതോ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമവത്ഥചാരേ. കതമേ പഞ്ച? അസ്സുതം സുണാതി, സുതം പരിയോദാപേതി, സുതേനേകച്ചേന വിസാരദോ ഹോതി, ന ഗാള്ഹം രോഗാതങ്കം ഫുസതി, മിത്തവാ ച ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമവത്ഥചാരേ’’തി. പഠമം.

൨. ദുതിയദീഘചാരികസുത്തം

൨൨൨. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ദീഘചാരികം അനവത്ഥചാരികം അനുയുത്തസ്സ വിഹരതോ. കതമേ പഞ്ച? അനധിഗതം നാധിഗച്ഛതി, അധിഗതാ പരിഹായതി, അധിഗതേനേകച്ചേന അവിസാരദോ ഹോതി, ഗാള്ഹം രോഗാതങ്കം ഫുസതി, ന ച മിത്തവാ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ദീഘചാരികം അനവത്ഥചാരികം അനുയുത്തസ്സ വിഹരതോ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമവത്ഥചാരേ. കതമേ പഞ്ച? അനധിഗതം അധിഗച്ഛതി, അധിഗതാ ന പരിഹായതി, അധിഗതേനേകച്ചേന വിസാരദോ ഹോതി, ന ഗാള്ഹം രോഗാതങ്കം ഫുസതി, മിത്തവാ ച ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമവത്ഥചാരേ’’തി. ദുതിയം.

൩. അതിനിവാസസുത്തം

൨൨൩. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ അതിനിവാസേ. കതമേ പഞ്ച? ബഹുഭണ്ഡോ ഹോതി ബഹുഭണ്ഡസന്നിചയോ, ബഹുഭേസജ്ജോ ഹോതി ബഹുഭേസജ്ജസന്നിചയോ, ബഹുകിച്ചോ ഹോതി ബഹുകരണീയോ ബ്യത്തോ കിംകരണീയേസു, സംസട്ഠോ വിഹരതി ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേഹി അനനുലോമികേന ഗിഹിസംസഗ്ഗേന, തമ്ഹാ ച ആവാസാ പക്കമന്തോ സാപേക്ഖോ പക്കമതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ അതിനിവാസേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമവത്ഥവാസേ. കതമേ പഞ്ച? ന ബഹുഭണ്ഡോ ഹോതി ന ബഹുഭണ്ഡസന്നിചയോ, ന ബഹുഭേസജ്ജോ ഹോതി ന ബഹുഭേസജ്ജസന്നിചയോ, ന ബഹുകിച്ചോ ഹോതി ന ബഹുകരണീയോ ന ബ്യത്തോ കിംകരണീയേസു, അസംസട്ഠോ വിഹരതി ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേഹി അനനുലോമികേന ഗിഹിസംസഗ്ഗേന, തമ്ഹാ ച ആവാസാ പക്കമന്തോ അനപേക്ഖോ പക്കമതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമവത്ഥവാസേ’’തി. തതിയം.

൪. മച്ഛരീസുത്തം

൨൨൪. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ അതിനിവാസേ. കതമേ പഞ്ച? ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി, കുലമച്ഛരീ ഹോതി, ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി, വണ്ണമച്ഛരീ ഹോതി, ധമ്മമച്ഛരീ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ അതിനിവാസേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമവത്ഥവാസേ. കതമേ പഞ്ച? ന ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി, ന കുലമച്ഛരീ ഹോതി, ന ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി, ന വണ്ണമച്ഛരീ ഹോതി, ന ധമ്മമച്ഛരീ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമവത്ഥവാസേ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമകുലൂപകസുത്തം

൨൨൫. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ കുലൂപകേ [കുലുപകേ (സ്യാ. പീ.), കുലൂപഗേ (സീ.)]. കതമേ പഞ്ച? അനാമന്തചാരേ ആപജ്ജതി, രഹോ നിസജ്ജായ ആപജ്ജതി, പടിച്ഛന്നേ ആസനേ ആപജ്ജതി, മാതുഗാമസ്സ ഉത്തരി ഛപ്പഞ്ചവാചാഹി ധമ്മം ദേസേന്തോ ആപജ്ജതി, കാമസങ്കപ്പബഹുലോ വിഹരതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ കുലൂപകേ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയകുലൂപകസുത്തം

൨൨൬. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ കുലൂപകസ്സ ഭിക്ഖുനോ അതിവേലം കുലേസു സംസട്ഠസ്സ വിഹരതോ. കതമേ പഞ്ച? മാതുഗാമസ്സ അഭിണ്ഹദസ്സനം, ദസ്സനേ സതി സംസഗ്ഗോ, സംസഗ്ഗേ സതി വിസ്സാസോ, വിസ്സാസേ സതി ഓതാരോ, ഓതിണ്ണചിത്തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ‘അനഭിരതോ വാ ബ്രഹ്മചരിയം ചരിസ്സതി അഞ്ഞതരം വാ സംകിലിട്ഠം ആപത്തിം ആപജ്ജിസ്സതി സിക്ഖം വാ പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സതി’. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ കുലൂപകസ്സ ഭിക്ഖുനോ അതിവേലം കുലേസു സംസട്ഠസ്സ വിഹരതോ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ഭോഗസുത്തം

൨൨൭. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ഭോഗേസു. കതമേ പഞ്ച? അഗ്ഗിസാധാരണാ ഭോഗാ, ഉദകസാധാരണാ ഭോഗാ, രാജസാധാരണാ ഭോഗാ, ചോരസാധാരണാ ഭോഗാ, അപ്പിയേഹി ദായാദേഹി സാധാരണാ ഭോഗാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ഭോഗേസു.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ ഭോഗേസു. കതമേ പഞ്ച? ഭോഗേ നിസ്സായ അത്താനം സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി, മാതാപിതരോ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി, പുത്തദാരദാസകമ്മകരപോരിസേ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി, മിത്താമച്ചേ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി, സമണബ്രാഹ്മണേസു ഉദ്ധഗ്ഗികം ദക്ഖിണം പതിട്ഠാപേതി സോവഗ്ഗികം സുഖവിപാകം സഗ്ഗസംവത്തനികം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ ഭോഗേസൂ’’തി. സത്തമം.

൮. ഉസ്സൂരഭത്തസുത്തം

൨൨൮. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ഉസ്സൂരഭത്തേ കുലേ. കതമേ പഞ്ച? യേ തേ അതിഥീ പാഹുനാ, തേ ന കാലേന പടിപൂജേന്തി; യാ താ ബലിപടിഗ്ഗാഹികാ ദേവതാ, താ ന കാലേന പടിപൂജേന്തി; യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകഭത്തികാ രത്തൂപരതാ വിരതാ വികാലഭോജനാ, തേ ന കാലേന പടിപൂജേന്തി; ദാസകമ്മകരപോരിസാ വിമുഖാ കമ്മം കരോന്തി; താവതകംയേവ അസമയേന ഭുത്തം അനോജവന്തം ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ഉസ്സൂരഭത്തേ കുലേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമയഭത്തേ കുലേ. കതമേ പഞ്ച? യേ തേ അതിഥീ പാഹുനാ, തേ കാലേന പടിപൂജേന്തി; യാ താ ബലിപടിഗ്ഗാഹികാ ദേവതാ, താ കാലേന പടിപൂജേന്തി; യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകഭത്തികാ രത്തൂപരതാ വിരതാ വികാലഭോജനാ, തേ കാലേന പടിപൂജേന്തി; ദാസകമ്മകരപോരിസാ അവിമുഖാ കമ്മം കരോന്തി; താവതകംയേവ സമയേന ഭുത്തം ഓജവന്തം ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമയഭത്തേ കുലേ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പഠമകണ്ഹസപ്പസുത്തം

൨൨൯. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ കണ്ഹസപ്പേ. കതമേ പഞ്ച? അസുചി, ദുഗ്ഗന്ധോ, സഭീരു, സപ്പടിഭയോ, മിത്തദുബ്ഭീ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ കണ്ഹസപ്പേ. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിമേ ആദീനവാ മാതുഗാമേ. കതമേ പഞ്ച? അസുചി, ദുഗ്ഗന്ധോ, സഭീരു, സപ്പടിഭയോ, മിത്തദുബ്ഭീ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ മാതുഗാമേ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുതിയകണ്ഹസപ്പസുത്തം

൨൩൦. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ കണ്ഹസപ്പേ. കതമേ പഞ്ച? കോധനോ, ഉപനാഹീ, ഘോരവിസോ, ദുജ്ജിവ്ഹോ, മിത്തദുബ്ഭീ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ കണ്ഹസപ്പേ.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിമേ ആദീനവാ മാതുഗാമേ. കതമേ പഞ്ച? കോധനോ, ഉപനാഹീ, ഘോരവിസോ, ദുജ്ജിവ്ഹോ, മിത്തദുബ്ഭീ. തത്രിദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ഘോരവിസതാ – യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ തിബ്ബരാഗോ. തത്രിദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ദുജ്ജിവ്ഹതാ – യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ പിസുണവാചോ. തത്രിദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ മിത്തദുബ്ഭിതാ – യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ അതിചാരിനീ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ മാതുഗാമേ’’തി. ദസമം.

ദീഘചാരികവഗ്ഗോ തതിയോ.