൫. പഞ്ചമപണ്ണാസകം

(൨൧) ൧. കിമിലവഗ്ഗോ

൧. കിമിലസുത്തം

൨൦൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ കിമിലായം [കിമ്ബിലായം (സീ. പീ.) അ. നി. ൬.൪൦; ൭.൫൯] വിഹരതി വേളുവനേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ കിമിലോ [കിമ്ബിലോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ കിമിലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ, യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധ, കിമില, തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനിയോ ഉപാസകാ ഉപാസികായോ സത്ഥരി അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ, ധമ്മേ അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ, സങ്ഘേ അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ, സിക്ഖായ അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ, അഞ്ഞമഞ്ഞം അഗാരവാ വിഹരന്തി അപ്പതിസ്സാ. അയം ഖോ, കിമില, ഹേതു അയം പച്ചയോ, യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ന ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി.

‘‘കോ പന, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ, യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധ, കിമില, തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനിയോ ഉപാസകാ ഉപാസികായോ സത്ഥരി സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ, ധമ്മേ സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ, സങ്ഘേ സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ, സിക്ഖായ സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ, അഞ്ഞമഞ്ഞം സഗാരവാ വിഹരന്തി സപ്പതിസ്സാ. അയം ഖോ, കിമില, ഹേതു അയം പച്ചയോ, യേന തഥാഗതേ പരിനിബ്ബുതേ സദ്ധമ്മോ ചിരട്ഠിതികോ ഹോതീ’’തി. പഠമം.

൨. ധമ്മസ്സവനസുത്തം

൨൦൨. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ ധമ്മസ്സവനേ. കതമേ പഞ്ച? അസ്സുതം സുണാതി, സുതം പരിയോദാപേതി, കങ്ഖം വിതരതി [വിഹനതി (സ്യാ. കം. പീ. ക.)], ദിട്ഠിം ഉജും കരോതി, ചിത്തമസ്സ പസീദതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ ധമ്മസ്സവനേ’’തി. ദുതിയം.

൩. അസ്സാജാനീയസുത്തം

൨൦൩. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ രഞ്ഞോ ഭദ്രോ [ഭദ്ദോ (പീ.)] അസ്സാജാനീയോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി.

‘‘കതമേഹി പഞ്ചഹി? അജ്ജവേന, ജവേന, മദ്ദവേന, ഖന്തിയാ, സോരച്ചേന – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ രഞ്ഞോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ, രഞ്ഞോ അങ്ഗന്ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. ‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ.

‘‘കതമേഹി പഞ്ചഹി? അജ്ജവേന, ജവേന, മദ്ദവേന, ഖന്തിയാ, സോരച്ചേന – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി. തതിയം.

൪. ബലസുത്തം

൨൦൪. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബലാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധാബലം, ഹിരിബലം, ഓത്തപ്പബലം, വീരിയബലം, പഞ്ഞാബലം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ബലാനീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ചേതോഖിലസുത്തം

൨൦൫. [അ. നി. ൯.൭൧; മ. നി. ൧.൧൮൫; ദീ. നി. ൩.൩൧൯] ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ചേതോഖിലാ. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരി കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി നാധിമുച്ചതി ന സമ്പസീദതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സത്ഥരി കങ്ഖതി വിചികിച്ഛതി നാധിമുച്ചതി ന സമ്പസീദതി, തസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ. യസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ, അയം പഠമോ ചേതോഖിലോ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മേ കങ്ഖതി…പേ… സങ്ഘേ കങ്ഖതി…പേ… സിക്ഖായ കങ്ഖതി…പേ… സബ്രഹ്മചാരീസു കുപിതോ ഹോതി അനത്തമനോ ആഹതചിത്തോ ഖിലജാതോ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീസു കുപിതോ ഹോതി അനത്തമനോ ആഹതചിത്തോ ഖിലജാതോ, തസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ. യസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ, അയം പഞ്ചമോ ചേതോഖിലോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ചേതോഖിലാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. വിനിബന്ധസുത്തം

൨൦൬. [അ. നി. ൯.൭൨; ദീ. നി. ൩.൩൨൦] ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ചേതസോവിനിബന്ധാ [ചേതോവിനിബദ്ധാ (സാരത്ഥദീപനീടീകായം)]. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാമേസു അവീതരാഗോ [അവിഗതരാഗോ (ക.)] ഹോതി അവിഗതച്ഛന്ദോ അവിഗതപേമോ അവിഗതപിപാസോ അവിഗതപരിളാഹോ അവിഗതതണ്ഹോ. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കാമേസു അവീതരാഗോ ഹോതി അവിഗതച്ഛന്ദോ അവിഗതപേമോ അവിഗതപിപാസോ അവിഗതപരിളാഹോ അവിഗതതണ്ഹോ, തസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ. യസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ, അയം പഠമോ ചേതസോവിനിബന്ധോ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കായേ അവീതരാഗോ ഹോതി…പേ… രൂപേ അവീതരാഗോ ഹോതി…പേ… യാവദത്ഥം ഉദരാവദേഹകം ഭുഞ്ജിത്വാ സേയ്യസുഖം പസ്സസുഖം മിദ്ധസുഖം അനുയുത്തോ വിഹരതി…പേ… അഞ്ഞതരം ദേവനികായം പണിധായ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി – ‘ഇമിനാഹം സീലേന വാ വതേന വാ തപേന വാ ബ്രഹ്മചരിയേന വാ ദേവോ വാ ഭവിസ്സാമി ദേവഞ്ഞതരോ വാ’തി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ദേവനികായം പണിധായ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി – ‘ഇമിനാഹം സീലേന വാ വതേന വാ തപേന വാ ബ്രഹ്മചരിയേന വാ ദേവോ വാ ഭവിസ്സാമി ദേവഞ്ഞതരോ വാ’തി, തസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ. യസ്സ ചിത്തം ന നമതി ആതപ്പായ അനുയോഗായ സാതച്ചായ പധാനായ, അയം പഞ്ചമോ ചേതസോവിനിബന്ധോ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ചേതസോവിനിബന്ധാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. യാഗുസുത്തം

൨൦൭. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ യാഗുയാ. കതമേ പഞ്ച? ഖുദ്ദം [ഖുദം (സീ. പീ.) ഖുധാതി സക്കതാനുലോമം. മഹാവ. ൨൮൨] പടിഹനതി, പിപാസം പടിവിനേതി, വാതം അനുലോമേതി, വത്ഥിം സോധേതി, ആമാവസേസം പാചേതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ യാഗുയാ’’തി. സത്തമം.

൮. ദന്തകട്ഠസുത്തം

൨൦൮. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ദന്തകട്ഠസ്സ അഖാദനേ. കതമേ പഞ്ച? അചക്ഖുസ്സം, മുഖം ദുഗ്ഗന്ധം ഹോതി, രസഹരണിയോ ന വിസുജ്ഝന്തി, പിത്തം സേമ്ഹം ഭത്തം പരിയോനന്ധതി [പരിയോനദ്ധന്തി (സീ. പീ.), പരിയോനദ്ധതി (സ്യാ. കം. ക.) ചൂളവ. ൨൮൨ പസ്സിതബ്ബം], ഭത്തമസ്സ നച്ഛാദേതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ദന്തകട്ഠസ്സ അഖാദനേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ ദന്തകട്ഠസ്സ ഖാദനേ. കതമേ പഞ്ച? ചക്ഖുസ്സം, മുഖം ന ദുഗ്ഗന്ധം ഹോതി, രസഹരണിയോ വിസുജ്ഝന്തി, പിത്തം സേമ്ഹം ഭത്തം ന പരിയോനന്ധതി, ഭത്തമസ്സ ഛാദേതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ ദന്തകട്ഠസ്സ ഖാദനേ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ഗീതസ്സരസുത്തം

൨൦൯. [ചൂളവ. ൨൪൯] ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മം ഭണന്തസ്സ. കതമേ പഞ്ച? അത്തനാപി തസ്മിം സരേ സാരജ്ജതി, പരേപി തസ്മിം സരേ സാരജ്ജന്തി, ഗഹപതികാപി ഉജ്ഝായന്തി – ‘യഥേവ മയം ഗായാമ, ഏവമേവം ഖോ സമണാ സക്യപുത്തിയാ ഗായന്തീ’തി, സരകുത്തിമ്പി നികാമയമാനസ്സ സമാധിസ്സ ഭങ്ഗോ ഹോതി, പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ആയതകേന ഗീതസ്സരേന ധമ്മം ഭണന്തസ്സാ’’തി. നവമം.

൧൦. മുട്ഠസ്സതിസുത്തം

൨൧൦. [മഹാവ. ൩൫൩] ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ മുട്ഠസ്സതിസ്സ അസമ്പജാനസ്സ നിദ്ദം ഓക്കമയതോ. കതമേ പഞ്ച? ദുക്ഖം സുപതി, ദുക്ഖം പടിബുജ്ഝതി, പാപകം സുപിനം പസ്സതി, ദേവതാ ന രക്ഖന്തി, അസുചി മുച്ചതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ മുട്ഠസ്സതിസ്സ അസമ്പജാനസ്സ നിദ്ദം ഓക്കമയതോ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ ഉപട്ഠിതസ്സതിസ്സ സമ്പജാനസ്സ നിദ്ദം ഓക്കമയതോ. കതമേ പഞ്ച? സുഖം സുപതി, സുഖം പടിബുജ്ഝതി, ന പാപകം സുപിനം പസ്സതി, ദേവതാ രക്ഖന്തി, അസുചി ന മുച്ചതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ ഉപട്ഠിതസ്സതിസ്സ സമ്പജാനസ്സ നിദ്ദം ഓക്കമയതോ’’തി. ദസമം.

കിമിലവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

കിമിലോ ധമ്മസ്സവനം, ആജാനീയോ ബലം ഖിലം;

വിനിബന്ധം യാഗു കട്ഠം, ഗീതം മുട്ഠസ്സതിനാ ചാതി.

(൨൨) ൨. അക്കോസകവഗ്ഗോ

൧. അക്കോസകസുത്തം

൨൧൧. ‘‘യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അക്കോസകപരിഭാസകോ അരിയൂപവാദീ സബ്രഹ്മചാരീനം, തസ്സ പഞ്ച ആദീനവാ പാടികങ്ഖാ. കതമേ പഞ്ച? പാരാജികോ വാ ഹോതി ഛിന്നപരിപന്ഥോ [ഛിന്നപരിബന്ധോ (ക.)], അഞ്ഞതരം വാ സംകിലിട്ഠം ആപത്തിം ആപജ്ജതി, ബാള്ഹം വാ രോഗാതങ്കം ഫുസതി, സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അക്കോസകപരിഭാസകോ അരിയൂപവാദീ സബ്രഹ്മചാരീനം, തസ്സ ഇമേ പഞ്ച ആദീനവാ പാടികങ്ഖാ’’തി. പഠമം.

൨. ഭണ്ഡനകാരകസുത്തം

൨൧൨. ‘‘യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഭണ്ഡനകാരകോ കലഹകാരകോ വിവാദകാരകോ ഭസ്സകാരകോ സങ്ഘേ അധികരണകാരകോ, തസ്സ പഞ്ച ആദീനവാ പാടികങ്ഖാ. കതമേ പഞ്ച? അനധിഗതം നാധിഗച്ഛതി, അധിഗതാ [അധിഗതം (സബ്ബത്ഥ)] പരിഹായതി, പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി, സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഭണ്ഡനകാരകോ കലഹകാരകോ വിവാദകാരകോ ഭസ്സകാരകോ സങ്ഘേ അധികരണകാരകോ, തസ്സ ഇമേ പഞ്ച ആദീനവാ പാടികങ്ഖാ’’തി. ദുതിയം.

൩. സീലസുത്തം

൨൧൩. [മഹാവ. ൨൦൯; ദീ. നി. ൩.൩൧൬] ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ദുസ്സീലസ്സ സീലവിപത്തിയാ. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ദുസ്സീലോ സീലവിപന്നോ പമാദാധികരണം മഹതിം ഭോഗജാനിം നിഗച്ഛതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ ആദീനവോ ദുസ്സീലസ്സ സീലവിപത്തിയാ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ദുസ്സീലസ്സ സീലവിപന്നസ്സ പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ ആദീനവോ ദുസ്സീലസ്സ സീലവിപത്തിയാ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ദുസ്സീലോ സീലവിപന്നോ യഞ്ഞദേവ പരിസം ഉപസങ്കമതി – യദി ഖത്തിയപരിസം, യദി ബ്രാഹ്മണപരിസം, യദി ഗഹപതിപരിസം, യദി സമണപരിസം – അവിസാരദോ ഉപസങ്കമതി മങ്കുഭൂതോ. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ ആദീനവോ ദുസ്സീലസ്സ സീലവിപത്തിയാ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ദുസ്സീലോ സീലവിപന്നോ സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ ആദീനവോ ദുസ്സീലസ്സ സീലവിപത്തിയാ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ദുസ്സീലോ സീലവിപന്നോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ ആദീനവോ ദുസ്സീലസ്സ സീലവിപത്തിയാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ദുസ്സീലസ്സ സീലവിപത്തിയാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സീലവതോ സീലസമ്പദായ. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, സീലവാ സീലസമ്പന്നോ അപ്പമാദാധികരണം മഹന്തം ഭോഗക്ഖന്ധം അധിഗച്ഛതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, സീലവതോ സീലസമ്പന്നസ്സ കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, സീലവാ സീലസമ്പന്നോ യഞ്ഞദേവ പരിസം ഉപസങ്കമതി – യദി ഖത്തിയപരിസം, യദി ബ്രാഹ്മണപരിസം, യദി ഗഹപതിപരിസം, യദി സമണപരിസം – വിസാരദോ ഉപസങ്കമതി അമങ്കുഭൂതോ. അയം ഭിക്ഖവേ, തതിയോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, സീലവാ സീലസമ്പന്നോ അസമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായ.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, സീലവാ സീലസമ്പന്നോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ ആനിസംസോ സീലവതോ സീലസമ്പദായ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സീലവതോ സീലസമ്പദായാ’’തി. തതിയം.

൪. ബഹുഭാണിസുത്തം

൨൧൪. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ബഹുഭാണിസ്മിം പുഗ്ഗലേ. കതമേ പഞ്ച? മുസാ ഭണതി, പിസുണം ഭണതി, ഫരുസം ഭണതി, സമ്ഫപ്പലാപം ഭണതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ബഹുഭാണിസ്മിം പുഗ്ഗലേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ മന്തഭാണിസ്മിം പുഗ്ഗലേ. കതമേ പഞ്ച? ന മുസാ ഭണതി, ന പിസുണം ഭണതി, ന ഫരുസം ഭണതി, ന സമ്ഫപ്പലാപം ഭണതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ മന്തഭാണിസ്മിം പുഗ്ഗലേ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമഅക്ഖന്തിസുത്തം

൨൧൫. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ അക്ഖന്തിയാ. കതമേ പഞ്ച? ബഹുനോ ജനസ്സ അപ്പിയോ ഹോതി അമനാപോ, വേരബഹുലോ ച ഹോതി, വജ്ജബഹുലോ ച, സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ അക്ഖന്തിയാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ ഖന്തിയാ. കതമേ പഞ്ച? ബഹുനോ ജനസ്സ പിയോ ഹോതി മനാപോ, ന വേരബഹുലോ ഹോതി, ന വജ്ജബഹുലോ, അസമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ ഖന്തിയാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയഅക്ഖന്തിസുത്തം

൨൧൬. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ അക്ഖന്തിയാ. കതമേ പഞ്ച? ബഹുനോ ജനസ്സ അപ്പിയോ ഹോതി അമനാപോ, ലുദ്ദോ ച ഹോതി, വിപ്പടിസാരീ ച, സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ അക്ഖന്തിയാ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ ഖന്തിയാ. കതമേ പഞ്ച? ബഹുനോ ജനസ്സ പിയോ ഹോതി മനാപോ, അലുദ്ദോ ച ഹോതി, അവിപ്പടിസാരീ ച, അസമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ ഖന്തിയാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. പഠമഅപാസാദികസുത്തം

൨൧൭. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ അപാസാദികേ. കതമേ പഞ്ച? അത്താപി അത്താനം ഉപവദതി, അനുവിച്ച വിഞ്ഞൂ ഗരഹന്തി, പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി, സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ അപാസാദികേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ പാസാദികേ. കതമേ പഞ്ച? അത്താപി അത്താനം ന ഉപവദതി, അനുവിച്ച വിഞ്ഞൂ പസംസന്തി, കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി, അസമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ പാസാദികേ’’തി. സത്തമം.

൮. ദുതിയഅപാസാദികസുത്തം

൨൧൮. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ അപാസാദികേ. കതമേ പഞ്ച? അപ്പസന്നാ നപ്പസീദന്തി, പസന്നാനഞ്ച ഏകച്ചാനം അഞ്ഞഥത്തം ഹോതി, സത്ഥുസാസനം അകതം [ന കതം (സ്യാ. കം. ക.)] ഹോതി, പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി, ചിത്തമസ്സ നപ്പസീദതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ അപാസാദികേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ പാസാദികേ. കതമേ പഞ്ച? അപ്പസന്നാ പസീദന്തി, പസന്നാനഞ്ച ഭിയ്യോഭാവോ ഹോതി, സത്ഥുസാസനം കതം ഹോതി, പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി, ചിത്തമസ്സ പസീദതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ പാസാദികേ’’തി. അട്ഠമം.

൯. അഗ്ഗിസുത്തം

൨൧൯. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ അഗ്ഗിസ്മിം. കതമേ പഞ്ച? അചക്ഖുസ്സോ, ദുബ്ബണ്ണകരണോ, ദുബ്ബലകരണോ, സങ്ഗണികാപവഡ്ഢനോ [സങ്ഗണികാപവദ്ധനോ (സീ.), സങ്ഗണികാരാമബദ്ധനോ (ക.)], തിരച്ഛാനകഥാപവത്തനികോ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ അഗ്ഗിസ്മി’’ന്തി. നവമം.

൧൦. മധുരാസുത്തം

൨൨൦. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ മധുരായം. കതമേ പഞ്ച? വിസമാ, ബഹുരജാ, ചണ്ഡസുനഖാ, വാളയക്ഖാ, ദുല്ലഭപിണ്ഡാ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ മധുരായ’’ന്തി. ദസമം.

അക്കോസകവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അക്കോസഭണ്ഡനസീലം, ബഹുഭാണീ ദ്വേ അഖന്തിയോ;

അപാസാദികാ ദ്വേ വുത്താ, അഗ്ഗിസ്മിം മധുരേന ചാതി.

(൨൩) ൩. ദീഘചാരികവഗ്ഗോ

൧. പഠമദീഘചാരികസുത്തം

൨൨൧. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ദീഘചാരികം അനവത്ഥചാരികം അനുയുത്തസ്സ വിഹരതോ. കതമേ പഞ്ച? അസ്സുതം ന സുണാതി, സുതം ന പരിയോദാപേതി, സുതേനേകച്ചേന അവിസാരദോ ഹോതി, ഗാള്ഹം [ബാള്ഹം (സ്യാ.)] രോഗാതങ്കം ഫുസതി, ന ച മിത്തവാ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ദീഘചാരികം അനവത്ഥചാരികം അനുയുത്തസ്സ വിഹരതോ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമവത്ഥചാരേ. കതമേ പഞ്ച? അസ്സുതം സുണാതി, സുതം പരിയോദാപേതി, സുതേനേകച്ചേന വിസാരദോ ഹോതി, ന ഗാള്ഹം രോഗാതങ്കം ഫുസതി, മിത്തവാ ച ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമവത്ഥചാരേ’’തി. പഠമം.

൨. ദുതിയദീഘചാരികസുത്തം

൨൨൨. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ദീഘചാരികം അനവത്ഥചാരികം അനുയുത്തസ്സ വിഹരതോ. കതമേ പഞ്ച? അനധിഗതം നാധിഗച്ഛതി, അധിഗതാ പരിഹായതി, അധിഗതേനേകച്ചേന അവിസാരദോ ഹോതി, ഗാള്ഹം രോഗാതങ്കം ഫുസതി, ന ച മിത്തവാ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ദീഘചാരികം അനവത്ഥചാരികം അനുയുത്തസ്സ വിഹരതോ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമവത്ഥചാരേ. കതമേ പഞ്ച? അനധിഗതം അധിഗച്ഛതി, അധിഗതാ ന പരിഹായതി, അധിഗതേനേകച്ചേന വിസാരദോ ഹോതി, ന ഗാള്ഹം രോഗാതങ്കം ഫുസതി, മിത്തവാ ച ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമവത്ഥചാരേ’’തി. ദുതിയം.

൩. അതിനിവാസസുത്തം

൨൨൩. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ അതിനിവാസേ. കതമേ പഞ്ച? ബഹുഭണ്ഡോ ഹോതി ബഹുഭണ്ഡസന്നിചയോ, ബഹുഭേസജ്ജോ ഹോതി ബഹുഭേസജ്ജസന്നിചയോ, ബഹുകിച്ചോ ഹോതി ബഹുകരണീയോ ബ്യത്തോ കിംകരണീയേസു, സംസട്ഠോ വിഹരതി ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേഹി അനനുലോമികേന ഗിഹിസംസഗ്ഗേന, തമ്ഹാ ച ആവാസാ പക്കമന്തോ സാപേക്ഖോ പക്കമതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ അതിനിവാസേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമവത്ഥവാസേ. കതമേ പഞ്ച? ന ബഹുഭണ്ഡോ ഹോതി ന ബഹുഭണ്ഡസന്നിചയോ, ന ബഹുഭേസജ്ജോ ഹോതി ന ബഹുഭേസജ്ജസന്നിചയോ, ന ബഹുകിച്ചോ ഹോതി ന ബഹുകരണീയോ ന ബ്യത്തോ കിംകരണീയേസു, അസംസട്ഠോ വിഹരതി ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേഹി അനനുലോമികേന ഗിഹിസംസഗ്ഗേന, തമ്ഹാ ച ആവാസാ പക്കമന്തോ അനപേക്ഖോ പക്കമതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമവത്ഥവാസേ’’തി. തതിയം.

൪. മച്ഛരീസുത്തം

൨൨൪. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ അതിനിവാസേ. കതമേ പഞ്ച? ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി, കുലമച്ഛരീ ഹോതി, ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി, വണ്ണമച്ഛരീ ഹോതി, ധമ്മമച്ഛരീ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ അതിനിവാസേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമവത്ഥവാസേ. കതമേ പഞ്ച? ന ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി, ന കുലമച്ഛരീ ഹോതി, ന ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി, ന വണ്ണമച്ഛരീ ഹോതി, ന ധമ്മമച്ഛരീ ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമവത്ഥവാസേ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമകുലൂപകസുത്തം

൨൨൫. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ കുലൂപകേ [കുലുപകേ (സ്യാ. പീ.), കുലൂപഗേ (സീ.)]. കതമേ പഞ്ച? അനാമന്തചാരേ ആപജ്ജതി, രഹോ നിസജ്ജായ ആപജ്ജതി, പടിച്ഛന്നേ ആസനേ ആപജ്ജതി, മാതുഗാമസ്സ ഉത്തരി ഛപ്പഞ്ചവാചാഹി ധമ്മം ദേസേന്തോ ആപജ്ജതി, കാമസങ്കപ്പബഹുലോ വിഹരതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ കുലൂപകേ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയകുലൂപകസുത്തം

൨൨൬. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ കുലൂപകസ്സ ഭിക്ഖുനോ അതിവേലം കുലേസു സംസട്ഠസ്സ വിഹരതോ. കതമേ പഞ്ച? മാതുഗാമസ്സ അഭിണ്ഹദസ്സനം, ദസ്സനേ സതി സംസഗ്ഗോ, സംസഗ്ഗേ സതി വിസ്സാസോ, വിസ്സാസേ സതി ഓതാരോ, ഓതിണ്ണചിത്തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ‘അനഭിരതോ വാ ബ്രഹ്മചരിയം ചരിസ്സതി അഞ്ഞതരം വാ സംകിലിട്ഠം ആപത്തിം ആപജ്ജിസ്സതി സിക്ഖം വാ പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തിസ്സതി’. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ കുലൂപകസ്സ ഭിക്ഖുനോ അതിവേലം കുലേസു സംസട്ഠസ്സ വിഹരതോ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ഭോഗസുത്തം

൨൨൭. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ഭോഗേസു. കതമേ പഞ്ച? അഗ്ഗിസാധാരണാ ഭോഗാ, ഉദകസാധാരണാ ഭോഗാ, രാജസാധാരണാ ഭോഗാ, ചോരസാധാരണാ ഭോഗാ, അപ്പിയേഹി ദായാദേഹി സാധാരണാ ഭോഗാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ഭോഗേസു.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ ഭോഗേസു. കതമേ പഞ്ച? ഭോഗേ നിസ്സായ അത്താനം സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി, മാതാപിതരോ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി, പുത്തദാരദാസകമ്മകരപോരിസേ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി, മിത്താമച്ചേ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി, സമണബ്രാഹ്മണേസു ഉദ്ധഗ്ഗികം ദക്ഖിണം പതിട്ഠാപേതി സോവഗ്ഗികം സുഖവിപാകം സഗ്ഗസംവത്തനികം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ ഭോഗേസൂ’’തി. സത്തമം.

൮. ഉസ്സൂരഭത്തസുത്തം

൨൨൮. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ഉസ്സൂരഭത്തേ കുലേ. കതമേ പഞ്ച? യേ തേ അതിഥീ പാഹുനാ, തേ ന കാലേന പടിപൂജേന്തി; യാ താ ബലിപടിഗ്ഗാഹികാ ദേവതാ, താ ന കാലേന പടിപൂജേന്തി; യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകഭത്തികാ രത്തൂപരതാ വിരതാ വികാലഭോജനാ, തേ ന കാലേന പടിപൂജേന്തി; ദാസകമ്മകരപോരിസാ വിമുഖാ കമ്മം കരോന്തി; താവതകംയേവ അസമയേന ഭുത്തം അനോജവന്തം ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ഉസ്സൂരഭത്തേ കുലേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സമയഭത്തേ കുലേ. കതമേ പഞ്ച? യേ തേ അതിഥീ പാഹുനാ, തേ കാലേന പടിപൂജേന്തി; യാ താ ബലിപടിഗ്ഗാഹികാ ദേവതാ, താ കാലേന പടിപൂജേന്തി; യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകഭത്തികാ രത്തൂപരതാ വിരതാ വികാലഭോജനാ, തേ കാലേന പടിപൂജേന്തി; ദാസകമ്മകരപോരിസാ അവിമുഖാ കമ്മം കരോന്തി; താവതകംയേവ സമയേന ഭുത്തം ഓജവന്തം ഹോതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സമയഭത്തേ കുലേ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പഠമകണ്ഹസപ്പസുത്തം

൨൨൯. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ കണ്ഹസപ്പേ. കതമേ പഞ്ച? അസുചി, ദുഗ്ഗന്ധോ, സഭീരു, സപ്പടിഭയോ, മിത്തദുബ്ഭീ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ കണ്ഹസപ്പേ. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിമേ ആദീനവാ മാതുഗാമേ. കതമേ പഞ്ച? അസുചി, ദുഗ്ഗന്ധോ, സഭീരു, സപ്പടിഭയോ, മിത്തദുബ്ഭീ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ മാതുഗാമേ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുതിയകണ്ഹസപ്പസുത്തം

൨൩൦. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ കണ്ഹസപ്പേ. കതമേ പഞ്ച? കോധനോ, ഉപനാഹീ, ഘോരവിസോ, ദുജ്ജിവ്ഹോ, മിത്തദുബ്ഭീ – ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ കണ്ഹസപ്പേ.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിമേ ആദീനവാ മാതുഗാമേ. കതമേ പഞ്ച? കോധനോ, ഉപനാഹീ, ഘോരവിസോ, ദുജ്ജിവ്ഹോ, മിത്തദുബ്ഭീ. തത്രിദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ഘോരവിസതാ – യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ തിബ്ബരാഗോ. തത്രിദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ദുജ്ജിവ്ഹതാ – യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ പിസുണവാചോ. തത്രിദം, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ മിത്തദുബ്ഭിതാ – യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ അതിചാരിനീ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ മാതുഗാമേ’’തി. ദസമം.

ദീഘചാരികവഗ്ഗോ തതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ദ്വേ ദീഘചാരികാ വുത്താ, അതിനിവാസമച്ഛരീ;

ദ്വേ ച കുലൂപകാ ഭോഗാ, ഭത്തം സപ്പാപരേ ദുവേതി.

(൨൪) ൪. ആവാസികവഗ്ഗോ

൧. ആവാസികസുത്തം

൨൩൧. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു അഭാവനീയോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന ആകപ്പസമ്പന്നോ ഹോതി ന വത്തസമ്പന്നോ; ന ബഹുസ്സുതോ ഹോതി ന സുതധരോ; ന പടിസല്ലേഖിതാ [സല്ലേഖിതാ (ക. സീ.)] ഹോതി ന പടിസല്ലാനാരാമോ; ന കല്യാണവാചോ ഹോതി ന കല്യാണവാക്കരണോ; ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി ജളോ ഏളമൂഗോ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു അഭാവനീയോ ഹോതി.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു ഭാവനീയോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആകപ്പസമ്പന്നോ ഹോതി വത്തസമ്പന്നോ; ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതധരോ; പടിസല്ലേഖിതാ ഹോതി പടിസല്ലാനാരാമോ; കല്യാണവാചോ ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ; പഞ്ഞവാ ഹോതി അജളോ അനേളമൂഗോ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു ഭാവനീയോ ഹോതീ’’തി. പഠമം.

൨. പിയസുത്തം

൨൩൨. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ച.

‘‘കതമേഹി പഞ്ചഹി? സീലവാ ഹോതി, പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ വിഹരതി ആചാരഗോചരസമ്പന്നോ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ, സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു; ബഹുസ്സുതോ ഹോതി സുതധരോ സുതസന്നിചയോ, യേ തേ ധമ്മാ ആദികല്യാണാ മജ്ഝേകല്യാണാ പരിയോസാനകല്യാണാ സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം അഭിവദന്തി, തഥാരൂപാസ്സ ധമ്മാ ബഹുസ്സുതാ ഹോന്തി ധാതാ വചസാ പരിചിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ; കല്യാണവാചോ ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗലായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ; ചതുന്നം ഝാനാനം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ ഹോതി അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ; ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പിയോ ച ഹോതി മനാപോ ച ഗരു ച ഭാവനീയോ ചാ’’തി. ദുതിയം.

൩. സോഭനസുത്തം

൨൩൩. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു ആവാസം സോഭേതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സീലവാ ഹോതി…പേ… സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു; ബഹുസ്സുതോ ഹോതി…പേ… ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ; കല്യാണവാചോ ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗലായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ; പടിബലോ ഹോതി ഉപസങ്കമന്തേ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതും സമാദപേതും സമുത്തേജേതും സമ്പഹംസേതും; ചതുന്നം ഝാനാനം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ ഹോതി അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു ആവാസം സോഭേതീ’’തി. തതിയം.

൪. ബഹൂപകാരസുത്തം

൨൩൪. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു ആവാസസ്സ ബഹൂപകാരോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സീലവാ ഹോതി…പേ… സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു; ബഹുസ്സുതോ ഹോതി…പേ… ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ; ഖണ്ഡഫുല്ലം പടിസങ്ഖരോതി; മഹാ ഖോ പന ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അഭിക്കന്തോ നാനാവേരജ്ജകാ ഭിക്ഖൂ ഗിഹീനം ഉപസങ്കമിത്വാ ആരോചേതി – ‘മഹാ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അഭിക്കന്തോ നാനാവേരജ്ജകാ ഭിക്ഖൂ, കരോഥ പുഞ്ഞാനി, സമയോ പുഞ്ഞാനി കാതു’ന്തി; ചതുന്നം ഝാനാനം ആഭിചേതസികാനം ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാനം നികാമലാഭീ ഹോതി അകിച്ഛലാഭീ അകസിരലാഭീ. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു ആവാസസ്സ ബഹൂപകാരോ ഹോതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. അനുകമ്പസുത്തം

൨൩൫. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു ഗിഹീനം [ഗിഹിം (സ്യാ.), ഗിഹീ (കത്ഥചി)] അനുകമ്പതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അധിസീലേ [അധിസീലേസു (സ്യാ.)] സമാദപേതി; ധമ്മദസ്സനേ നിവേസേതി; ഗിലാനകേ ഉപസങ്കമിത്വാ സതിം ഉപ്പാദേതി – ‘അരഹഗ്ഗതം ആയസ്മന്തോ സതിം ഉപട്ഠാപേഥാ’തി; മഹാ ഖോ പന ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അഭിക്കന്തോ നാനാവേരജ്ജകാ ഭിക്ഖൂ ഗിഹീനം ഉപസങ്കമിത്വാ ആരോചേതി – ‘മഹാ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അഭിക്കന്തോ നാനാവേരജ്ജകാ ഭിക്ഖൂ, കരോഥ പുഞ്ഞാനി, സമയോ പുഞ്ഞാനി കാതു’ന്തി; യം ഖോ പനസ്സ ഭോജനം ദേന്തി ലൂഖം വാ പണീതം വാ തം അത്തനാ പരിഭുഞ്ജതി, സദ്ധാദേയ്യം ന വിനിപാതേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു ഗിഹീനം അനുകമ്പതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. പഠമഅവണ്ണാരഹസുത്തം

൨൩൬. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി; അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ അപ്പസാദനീയേ ഠാനേ പസാദം ഉപദംസേതി; അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ പസാദനീയേ ഠാനേ അപ്പസാദം ഉപദംസേതി; സദ്ധാദേയ്യം വിനിപാതേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി; അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ അപ്പസാദനീയേ ഠാനേ അപ്പസാദം ഉപദംസേതി; അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ പസാദനീയേ ഠാനേ പസാദം ഉപദംസേതി; സദ്ധാദേയ്യം ന വിനിപാതേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ദുതിയഅവണ്ണാരഹസുത്തം

൨൩൭. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി; അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി ആവാസപലിഗേധീ; കുലമച്ഛരീ ഹോതി കുലപലിഗേധീ; സദ്ധാദേയ്യം വിനിപാതേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി; ന ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി ന ആവാസപലിഗേധീ; ന കുലമച്ഛരീ ഹോതി ന കുലപലിഗേധീ; സദ്ധാദേയ്യം ന വിനിപാതേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. സത്തമം.

൮. തതിയഅവണ്ണാരഹസുത്തം

൨൩൮. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി; അനനുവിച്ച അപരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി; കുലമച്ഛരീ ഹോതി; ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ അവണ്ണാരഹസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; അനുവിച്ച പരിയോഗാഹേത്വാ വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതി; ന ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി; ന കുലമച്ഛരീ ഹോതി; ന ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പഠമമച്ഛരിയസുത്തം

൨൩൯. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി; കുലമച്ഛരീ ഹോതി; ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി; വണ്ണമച്ഛരീ [ധമ്മമച്ഛരീ (ക.)] ഹോതി; സദ്ധാദേയ്യം വിനിപാതേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി; ന കുലമച്ഛരീ ഹോതി; ന ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി; ന വണ്ണമച്ഛരീ ഹോതി; സദ്ധാദേയ്യം ന വിനിപാതേതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുതിയമച്ഛരിയസുത്തം

൨൪൦. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി; കുലമച്ഛരീ ഹോതി; ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി; വണ്ണമച്ഛരീ ഹോതി; ധമ്മമച്ഛരീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന ആവാസമച്ഛരീ ഹോതി; ന കുലമച്ഛരീ ഹോതി; ന ലാഭമച്ഛരീ ഹോതി; ന വണ്ണമച്ഛരീ ഹോതി; ന ധമ്മമച്ഛരീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ആവാസികോ ഭിക്ഖു യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി. ദസമം.

ആവാസികവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ആവാസികോ പിയോ ച സോഭനോ,

ബഹൂപകാരോ അനുകമ്പകോ ച;

തയോ അവണ്ണാരഹാ ചേവ,

മച്ഛരിയാ ദുവേപി ചാതി [യഥാഭതം ചാപി അവണ്ണഗേധാ, ചതുക്കമച്ഛേര പഞ്ചമേന ചാതി (സീ. സ്യാ.) യഥാഭതം അവണ്ണഞ്ച, ചതുകോ മച്ഛരിയേന ചാതി (ക.)].

(൨൫) ൫. ദുച്ചരിതവഗ്ഗോ

൧. പഠമദുച്ചരിതസുത്തം

൨൪൧. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ദുച്ചരിതേ. കതമേ പഞ്ച? അത്താപി അത്താനം ഉപവദതി; അനുവിച്ച വിഞ്ഞൂ ഗരഹന്തി; പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി; സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി; കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ദുച്ചരിതേ.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആനിസംസാ സുചരിതേ. കതമേ പഞ്ച? അത്താപി അത്താനം ന ഉപവദതി; അനുവിച്ച വിഞ്ഞൂ പസംസന്തി; കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി; അസമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി; കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ സുചരിതേ’’തി. പഠമം.

൨. പഠമകായദുച്ചരിതസുത്തം

൨൪൨. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ കായദുച്ചരിതേ…പേ… ആനിസംസാ കായസുചരിതേ…പേ…. ദുതിയം.

൩. പഠമവചീദുച്ചരിതസുത്തം

൨൪൩. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ വചീദുച്ചരിതേ…പേ… ആനിസംസാ വചീസുചരിതേ…പേ…. തതിയം.

൪. പഠമമനോദുച്ചരിതസുത്തം

൨൪൪. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ മനോദുച്ചരിതേ…പേ… ആനിസംസാ മനോസുചരിതേ. കതമേ പഞ്ച? അത്താപി അത്താനം ന ഉപവദതി; അനുവിച്ച വിഞ്ഞൂ പസംസന്തി; കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി; അസമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി; കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആനിസംസാ മനോസുചരിതേ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ദുതിയദുച്ചരിതസുത്തം

൨൪൫. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവാ ദുച്ചരിതേ. കതമേ പഞ്ച? അത്താപി അത്താനം ഉപവദതി; അനുവിച്ച വിഞ്ഞൂ ഗരഹന്തി; പാപകോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗച്ഛതി; സദ്ധമ്മാ വുട്ഠാതി; അസദ്ധമ്മേ പതിട്ഠാതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ആദീനവാ ദുച്ചരിതേ.