൭. ചോദനാസുത്തം

൧൬൭. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ചോദകേന, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ’’.

‘‘കതമേ പഞ്ച? കാലേന വക്ഖാമി, നോ അകാലേന; ഭൂതേന വക്ഖാമി, നോ അഭൂതേന; സണ്ഹേന വക്ഖാമി, നോ ഫരുസേന; അത്ഥസംഹിതേന വക്ഖാമി, നോ അനത്ഥസംഹിതേന; മേത്തചിത്തോ [മേത്തചിത്തേന (സീ. പീ. ക.) ചൂളവ. ൪൦൦ പസ്സിതബ്ബം] വക്ഖാമി, നോ ദോസന്തരോ [ദോസന്തരേന (സീ. പീ. ക.)]. ചോദകേന, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ.

‘‘ഇധാഹം, ആവുസോ, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം പസ്സാമി അകാലേന ചോദിയമാനം നോ കാലേന കുപിതം, അഭൂതേന ചോദിയമാനം നോ ഭൂതേന കുപിതം, ഫരുസേന ചോദിയമാനം നോ സണ്ഹേന കുപിതം, അനത്ഥസംഹിതേന ചോദിയമാനം നോ അത്ഥസംഹിതേന കുപിതം, ദോസന്തരേന ചോദിയമാനം നോ മേത്തചിത്തേന കുപിതം.

‘‘അധമ്മചുദിതസ്സ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ [ഉപദഹിതബ്ബോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] – ‘അകാലേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ കാലേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; അഭൂതേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ ഭൂതേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; ഫരുസേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ സണ്ഹേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; അനത്ഥസംഹിതേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ അത്ഥസംഹിതേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; ദോസന്തരേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ മേത്തചിത്തേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായാ’തി. അധമ്മചുദിതസ്സ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ.

‘‘അധമ്മചോദകസ്സ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ – ‘അകാലേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ [ചുദിതോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] നോ കാലേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; അഭൂതേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ നോ ഭൂതേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; ഫരുസേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ നോ സണ്ഹേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; അനത്ഥസംഹിതേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ നോ അത്ഥസംഹിതേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; ദോസന്തരേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ നോ മേത്തചിത്തേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായാ’തി. അധമ്മചോദകസ്സ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? യഥാ ന അഞ്ഞോപി ഭിക്ഖു അഭൂതേന ചോദേതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാതി.

‘‘ഇധ പനാഹം, ആവുസോ, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം പസ്സാമി കാലേന ചോദിയമാനം നോ അകാലേന കുപിതം, ഭൂതേന ചോദിയമാനം നോ അഭൂതേന കുപിതം, സണ്ഹേന ചോദിയമാനം നോ ഫരുസേന കുപിതം, അത്ഥസംഹിതേന ചോദിയമാനം നോ അനത്ഥസംഹിതേന കുപിതം, മേത്തചിത്തേന ചോദിയമാനം നോ ദോസന്തരേന കുപിതം.

‘‘ധമ്മചുദിതസ്സ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ – ‘കാലേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ അകാലേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; ഭൂതേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ അഭൂതേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; സണ്ഹേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ ഫരുസേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; അത്ഥസംഹിതേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ അനത്ഥസംഹിതേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; മേത്തചിത്തേനായസ്മാ ചുദിതോ നോ ദോസന്തരേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായാ’തി. ധമ്മചുദിതസ്സ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ.

‘‘ധമ്മചോദകസ്സ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ – ‘കാലേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ നോ അകാലേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; ഭൂതേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ നോ അഭൂതേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; സണ്ഹേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ നോ ഫരുസേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; അത്ഥസംഹിതേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ നോ അനത്ഥസംഹിതേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; മേത്തചിത്തേന തേ, ആവുസോ, ചോദിതോ നോ ദോസന്തരേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായാ’തി. ധമ്മചോദകസ്സ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? യഥാ അഞ്ഞോപി ഭിക്ഖു ഭൂതേന ചോദിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാതി.

‘‘ചുദിതേന, ആവുസോ, പുഗ്ഗലേന ദ്വീസു ധമ്മേസു പതിട്ഠാതബ്ബം – സച്ചേ ച, അകുപ്പേ ച. മം ചേപി [പഞ്ചഹി (സ്യാ. ക.)], ആവുസോ, പരേ ചോദേയ്യും കാലേന വാ അകാലേന വാ ഭൂതേന വാ അഭൂതേന വാ സണ്ഹേന വാ ഫരുസേന വാ അത്ഥസംഹിതേന വാ അനത്ഥസംഹിതേന വാ മേത്തചിത്താ [മേത്തചിത്തേന (സീ. പീ. ക.) മ. നി. ൧.൨൨൭ പസ്സിതബ്ബം] വാ ദോസന്തരാ [ദോസന്തരേന (സീ. പീ. ക.)] വാ, അഹമ്പി ദ്വീസുയേവ ധമ്മേസു പതിട്ഠഹേയ്യം – സച്ചേ ച, അകുപ്പേ ച. സചേ ജാനേയ്യം – ‘അത്ഥേസോ മയി ധമ്മോ’തി, ‘അത്ഥീ’തി നം വദേയ്യം – ‘സംവിജ്ജതേസോ മയി ധമ്മോ’തി. സചേ ജാനേയ്യം – ‘നത്ഥേസോ മയി ധമ്മോ’തി, ‘നത്ഥീ’തി നം വദേയ്യം – ‘നേസോ ധമ്മോ മയി സംവിജ്ജതീ’തി.

‘‘ഏവമ്പി ഖോ തേ [ഏവമ്പി ഖോ (ക.)], സാരിപുത്ത, വുച്ചമാനാ അഥ ച പനിധേകച്ചേ മോഘപുരിസാ ന പദക്ഖിണം ഗണ്ഹന്തീ’’തി.

‘‘യേ തേ, ഭന്തേ, പുഗ്ഗലാ അസ്സദ്ധാ ജീവികത്ഥാ ന സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ സഠാ മായാവിനോ കേതബിനോ [കേടുഭിനോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഉദ്ധതാ ഉന്നളാ ചപലാ മുഖരാ വികിണ്ണവാചാ ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരാ ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുനോ ജാഗരിയം അനനുയുത്താ സാമഞ്ഞേ അനപേക്ഖവന്തോ സിക്ഖായ ന തിബ്ബഗാരവാ ബാഹുലികാ സാഥലികാ ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ കുസീതാ ഹീനവീരിയാ മുട്ഠസ്സതിനോ അസമ്പജാനാ അസമാഹിതാ വിബ്ഭന്തചിത്താ ദുപ്പഞ്ഞാ ഏളമൂഗാ, തേ മയാ ഏവം വുച്ചമാനാ ന പദക്ഖിണം ഗണ്ഹന്തി.

‘‘യേ പന തേ, ഭന്തേ, കുലപുത്താ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ അസഠാ അമായാവിനോ അകേതബിനോ അനുദ്ധതാ അനുന്നളാ അചപലാ അമുഖരാ അവികിണ്ണവാചാ ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരാ ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുനോ ജാഗരിയം അനുയുത്താ സാമഞ്ഞേ അപേക്ഖവന്തോ സിക്ഖായ തിബ്ബഗാരവാ ന ബാഹുലികാ ന സാഥലികാ ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ ആരദ്ധവീരിയാ പഹിതത്താ ഉപട്ഠിതസ്സതിനോ സമ്പജാനാ സമാഹിതാ ഏകഗ്ഗചിത്താ പഞ്ഞവന്തോ അനേളമൂഗാ, തേ മയാ ഏവം വുച്ചമാനാ പദക്ഖിണം ഗണ്ഹന്തീതി.

‘‘യേ തേ, സാരിപുത്ത, പുഗ്ഗലാ അസ്സദ്ധാ ജീവികത്ഥാ ന സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ സഠാ മായാവിനോ കേതബിനോ ഉദ്ധതാ ഉന്നളാ ചപലാ മുഖരാ വികിണ്ണവാചാ ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരാ ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുനോ ജാഗരിയം അനനുയുത്താ സാമഞ്ഞേ അനപേക്ഖവന്തോ സിക്ഖായ ന തിബ്ബഗാരവാ ബാഹുലികാ സാഥലികാ ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ കുസീതാ ഹീനവീരിയാ മുട്ഠസ്സതിനോ അസമ്പജാനാ അസമാഹിതാ വിബ്ഭന്തചിത്താ ദുപ്പഞ്ഞാ ഏളമൂഗാ, തിട്ഠന്തു തേ.

‘‘യേ പന, തേ സാരിപുത്ത, കുലപുത്താ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ അസഠാ അമായാവിനോ അകേതബിനോ അനുദ്ധതാ അനുന്നളാ അചപലാ അമുഖരാ അവികിണ്ണവാചാ ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരാ ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുനോ ജാഗരിയം അനുയുത്താ സാമഞ്ഞേ അപേക്ഖവന്തോ സിക്ഖായ തിബ്ബഗാരവാ ന ബാഹുലികാ ന സാഥലികാ ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ ആരദ്ധവീരിയാ പഹിതത്താ ഉപട്ഠിതസ്സതിനോ സമ്പജാനാ സമാഹിതാ ഏകഗ്ഗചിത്താ പഞ്ഞവന്തോ അനേളമൂഗാ, തേ ത്വം, സാരിപുത്ത, വദേയ്യാസി. ഓവദ, സാരിപുത്ത, സബ്രഹ്മചാരീ; അനുസാസ, സാരിപുത്ത, സബ്രഹ്മചാരീ – ‘അസദ്ധമ്മാ വുട്ഠാപേത്വാ സദ്ധമ്മേ പതിട്ഠാപേസ്സാമി സബ്രഹ്മചാരീ’തി. ഏവഞ്ഹി തേ, സാരിപുത്ത, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. സത്തമം.