(൧൬) ൧. സദ്ധമ്മവഗ്ഗോ

൧. പഠമസമ്മത്തനിയാമസുത്തം

൧൫൧. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോപി സദ്ധമ്മം അഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കഥം പരിഭോതി, കഥികം [കഥിതം (ക.)] പരിഭോതി, അത്താനം പരിഭോതി, വിക്ഖിത്തചിത്തോ ധമ്മം സുണാതി, അനേകഗ്ഗചിത്തോ അയോനിസോ ച [അയോനിസോ (സ്യാ. കം.)] മനസി കരോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോപി സദ്ധമ്മം അഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോ സദ്ധമ്മം ഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന കഥം പരിഭോതി, ന കഥികം പരിഭോതി, ന അത്താനം പരിഭോതി, അവിക്ഖിത്തചിത്തോ ധമ്മം സുണാതി, ഏകഗ്ഗചിത്തോ യോനിസോ ച മനസി കരോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോ സദ്ധമ്മം ഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്ത’’ന്തി. പഠമം.

൨. ദുതിയസമ്മത്തനിയാമസുത്തം

൧൫൨. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോപി സദ്ധമ്മം അഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? കഥം പരിഭോതി, കഥികം പരിഭോതി, അത്താനം പരിഭോതി, ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി ജളോ ഏളമൂഗോ, അനഞ്ഞാതേ അഞ്ഞാതമാനീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോപി സദ്ധമ്മം അഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോ സദ്ധമ്മം ഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ന കഥം പരിഭോതി, ന കഥികം പരിഭോതി, ന അത്താനം പരിഭോതി, പഞ്ഞവാ ഹോതി അജളോ അനേളമൂഗോ, ന അനഞ്ഞാതേ അഞ്ഞാതമാനീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോ സദ്ധമ്മം ഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്ത’’ന്തി. ദുതിയം.

൩. തതിയസമ്മത്തനിയാമസുത്തം

൧൫൩. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോപി സദ്ധമ്മം അഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? മക്ഖീ ധമ്മം സുണാതി മക്ഖപരിയുട്ഠിതോ, ഉപാരമ്ഭചിത്തോ [സഉപാരമ്ഭചിത്തോ (സ്യാ. കം.)] ധമ്മം സുണാതി രന്ധഗവേസീ, ധമ്മദേസകേ ആഹതചിത്തോ ഹോതി ഖീലജാതോ [ഖിലജാതോ (സ്യാ. പീ.)], ദുപ്പഞ്ഞോ ഹോതി ജളോ ഏളമൂഗോ, അനഞ്ഞാതേ അഞ്ഞാതമാനീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോപി സദ്ധമ്മം അഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോ സദ്ധമ്മം ഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം. കതമേഹി പഞ്ചഹി? അമക്ഖീ ധമ്മം സുണാതി ന മക്ഖപരിയുട്ഠിതോ, അനുപാരമ്ഭചിത്തോ ധമ്മം സുണാതി ന രന്ധഗവേസീ, ധമ്മദേസകേ അനാഹതചിത്തോ ഹോതി അഖീലജാതോ, പഞ്ഞവാ ഹോതി അജളോ അനേളമൂഗോ, ന അനഞ്ഞാതേ അഞ്ഞാതമാനീ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ സുണന്തോ സദ്ധമ്മം ഭബ്ബോ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്ത’’ന്തി. തതിയം.

൪. പഠമസദ്ധമ്മസമ്മോസസുത്തം

൧൫൪. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ന സക്കച്ചം ധമ്മം സുണന്തി, ന സക്കച്ചം ധമ്മം പരിയാപുണന്തി, ന സക്കച്ചം ധമ്മം ധാരേന്തി, ന സക്കച്ചം ധാതാനം [ധതാനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ധമ്മാനം അത്ഥം ഉപപരിക്ഖന്തി, ന സക്കച്ചം അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മം പടിപജ്ജന്തി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തന്തി.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സക്കച്ചം ധമ്മം സുണന്തി, സക്കച്ചം ധമ്മം പരിയാപുണന്തി, സക്കച്ചം ധമ്മം ധാരേന്തി, സക്കച്ചം ധാതാനം ധമ്മാനം അത്ഥം ഉപപരിക്ഖന്തി, സക്കച്ചം അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മം പടിപജ്ജന്തി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തന്തീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ദുതിയസദ്ധമ്മസമ്മോസസുത്തം

൧൫൫. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ധമ്മം ന പരിയാപുണന്തി – സുത്തം, ഗേയ്യം, വേയ്യാകരണം, ഗാഥം, ഉദാനം, ഇതിവുത്തകം, ജാതകം, അബ്ഭുതധമ്മം, വേദല്ലം. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം ന വിത്ഥാരേന പരേസം ദേസേന്തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം ന വിത്ഥാരേന പരം [പരേസം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), പരേ (?)] വാചേന്തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം ന വിത്ഥാരേന സജ്ഝായം കരോന്തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം ന ചേതസാ അനുവിതക്കേന്തി അനുവിചാരേന്തി മനസാനുപേക്ഖന്തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തന്തി.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ധമ്മം പരിയാപുണന്തി – സുത്തം, ഗേയ്യം, വേയ്യാകരണം, ഗാഥം, ഉദാനം, ഇതിവുത്തകം, ജാതകം, അബ്ഭുതധമ്മം, വേദല്ലം. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം വിത്ഥാരേന പരേസം ദേസേന്തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം വിത്ഥാരേന പരം വാചേന്തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം വിത്ഥാരേന സജ്ഝായം കരോന്തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ യഥാസുതം യഥാപരിയത്തം ധമ്മം ചേതസാ അനുവിതക്കേന്തി അനുവിചാരേന്തി മനസാനുപേക്ഖന്തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തന്തീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. തതിയസദ്ധമ്മസമ്മോസസുത്തം

൧൫൬. [അ. നി. ൪.൧൬൦] ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ദുഗ്ഗഹിതം സുത്തന്തം പരിയാപുണന്തി ദുന്നിക്ഖിത്തേഹി പദബ്യഞ്ജനേഹി. ദുന്നിക്ഖിത്തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പദബ്യഞ്ജനസ്സ അത്ഥോപി ദുന്നയോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ദുബ്ബചാ ഹോന്തി, ദോവചസ്സകരണേഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതാ, അക്ഖമാ അപ്പദക്ഖിണഗ്ഗാഹിനോ അനുസാസനിം. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, യേ തേ ഭിക്ഖൂ ബഹുസ്സുതാ ആഗതാഗമാ ധമ്മധരാ വിനയധരാ മാതികാധരാ, തേ ന സക്കച്ചം സുത്തന്തം പരം വാചേന്തി; തേസം അച്ചയേന ഛിന്നമൂലകോ സുത്തന്തോ ഹോതി അപ്പടിസരണോ. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ബാഹുലികാ ഹോന്തി സാഥലികാ ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ, ന വീരിയം ആരഭന്തി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. തേസം പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി. സാപി ഹോതി ബാഹുലികാ സാഥലികാ ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ, ന വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ ഭിന്നോ ഹോതി. സങ്ഘേ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിന്നേ അഞ്ഞമഞ്ഞം അക്കോസാ ച ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിഭാസാ ച ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിക്ഖേപാ ച ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിച്ചജനാ [പരിച്ചജാ (സ്യാ. കം.)] ച ഹോന്തി. തത്ഥ അപ്പസന്നാ ചേവ നപ്പസീദന്തി, പസന്നാനഞ്ച ഏകച്ചാനം അഞ്ഞഥത്തം ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ സമ്മോസായ അന്തരധാനായ സംവത്തന്തി.

‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തന്തി. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സുഗ്ഗഹിതം സുത്തന്തം പരിയാപുണന്തി സുനിക്ഖിത്തേഹി പദബ്യഞ്ജനേഹി. സുനിക്ഖിത്തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പദബ്യഞ്ജനസ്സ അത്ഥോപി സുനയോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഠമോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സുവചാ ഹോന്തി സോവചസ്സകരണേഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതാ, ഖമാ പദക്ഖിണഗ്ഗാഹിനോ അനുസാസനിം. അയം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, യേ തേ ഭിക്ഖൂ ബഹുസ്സുതാ ആഗതാഗമാ ധമ്മധരാ വിനയധരാ മാതികാധരാ, തേ സക്കച്ചം സുത്തന്തം പരം വാചേന്തി; തേസം അച്ചയേന ന ഛിന്നമൂലകോ [അച്ഛിന്നമൂലകോ (ക.) അ. നി. ൪.൧൬൦] സുത്തന്തോ ഹോതി സപ്പടിസരണോ. അയം, ഭിക്ഖവേ, തതിയോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ന ബാഹുലികാ ഹോന്തി ന സാഥലികാ, ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ; വീരിയം ആരഭന്തി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. തേസം പച്ഛിമാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതി. സാപി ഹോതി ന ബാഹുലികാ ന സാഥലികാ, ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ, വീരിയം ആരഭതി അപ്പത്തസ്സ പത്തിയാ അനധിഗതസ്സ അധിഗമായ അസച്ഛികതസ്സ സച്ഛികിരിയായ. അയം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ സമഗ്ഗോ സമ്മോദമാനോ അവിവദമാനോ ഏകുദ്ദേസോ ഫാസും വിഹരതി. സങ്ഘേ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സമഗ്ഗേ ന ചേവ അഞ്ഞമഞ്ഞം അക്കോസാ ഹോന്തി, ന ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിഭാസാ ഹോന്തി, ന ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിക്ഖേപാ ഹോന്തി, ന ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിച്ചജനാ ഹോന്തി. തത്ഥ അപ്പസന്നാ ചേവ പസീദന്തി, പസന്നാനഞ്ച ഭിയ്യോഭാവോ ഹോതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമോ ധമ്മോ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ധമ്മാ സദ്ധമ്മസ്സ ഠിതിയാ അസമ്മോസായ അനന്തരധാനായ സംവത്തന്തീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ദുക്കഥാസുത്തം

൧൫൭. ‘‘പഞ്ചന്നം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാനം കഥാ ദുക്കഥാ പുഗ്ഗലേ പുഗ്ഗലം [പുഗ്ഗലം പുഗ്ഗലം (സീ. പീ.)] ഉപനിധായ. കതമേസം പഞ്ചന്നം? അസ്സദ്ധസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാകഥാ ദുക്കഥാ; ദുസ്സീലസ്സ സീലകഥാ ദുക്കഥാ; അപ്പസ്സുതസ്സ ബാഹുസച്ചകഥാ ദുക്കഥാ; മച്ഛരിസ്സ [മച്ഛരിയസ്സ (സീ. പീ. ക.)] ചാഗകഥാ ദുക്കഥാ; ദുപ്പഞ്ഞസ്സ പഞ്ഞാകഥാ ദുക്കഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, അസ്സദ്ധസ്സ സദ്ധാകഥാ ദുക്കഥാ? അസ്സദ്ധോ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാകഥായ കച്ഛമാനായ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാസമ്പദം അത്തനി ന സമനുപസ്സതി [ന സമ്പസ്സതി (സീ.)], ന ച ലഭതി തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ അസ്സദ്ധസ്സ സദ്ധാകഥാ ദുക്കഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, ദുസ്സീലസ്സ സീലകഥാ ദുക്കഥാ? ദുസ്സീലോ, ഭിക്ഖവേ, സീലകഥായ കച്ഛമാനായ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, സീലസമ്പദം അത്തനി ന സമനുപസ്സതി ന ച ലഭതി തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ ദുസ്സീലസ്സ സീലകഥാ ദുക്കഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസ്സുതസ്സ ബാഹുസച്ചകഥാ ദുക്കഥാ? അപ്പസ്സുതോ, ഭിക്ഖവേ, ബാഹുസച്ചകഥായ കച്ഛമാനായ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, സുതസമ്പദം അത്തനി ന സമനുപസ്സതി, ന ച ലഭതി തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ അപ്പസ്സുതസ്സ ബാഹുസച്ചകഥാ ദുക്കഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, മച്ഛരിസ്സ ചാഗകഥാ ദുക്കഥാ? മച്ഛരീ, ഭിക്ഖവേ, ചാഗകഥായ കച്ഛമാനായ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ചാഗസമ്പദം അത്തനി ന സമനുപസ്സതി ന ച ലഭതി തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ മച്ഛരിസ്സ ചാഗകഥാ ദുക്കഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, ദുപ്പഞ്ഞസ്സ പഞ്ഞാകഥാ ദുക്കഥാ? ദുപ്പഞ്ഞോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാകഥായ കച്ഛമാനായ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതി കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാസമ്പദം അത്തനി ന സമനുപസ്സതി, ന ച ലഭതി തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ ദുപ്പഞ്ഞസ്സ പഞ്ഞാകഥാ ദുക്കഥാ. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം പുഗ്ഗലാനം കഥാ ദുക്കഥാ പുഗ്ഗലേ പുഗ്ഗലം ഉപനിധായ.

‘‘പഞ്ചന്നം, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാനം കഥാ സുകഥാ പുഗ്ഗലേ പുഗ്ഗലം ഉപനിധായ. കതമേസം പഞ്ചന്നം? സദ്ധസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാകഥാ സുകഥാ; സീലവതോ സീലകഥാ സുകഥാ; ബഹുസ്സുതസ്സ ബാഹുസച്ചകഥാ സുകഥാ; ചാഗവതോ ചാഗകഥാ സുകഥാ; പഞ്ഞവതോ പഞ്ഞാകഥാ സുകഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധസ്സ സദ്ധാകഥാ സുകഥാ? സദ്ധോ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാകഥായ കച്ഛമാനായ നാഭിസജ്ജതി ന കുപ്പതി ന ബ്യാപജ്ജതി ന പതിത്ഥീയതി ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാസമ്പദം അത്തനി സമനുപസ്സതി ലഭതി ച തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ സദ്ധസ്സ സദ്ധാകഥാ സുകഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, സീലവതോ സീലകഥാ സുകഥാ? സീലവാ, ഭിക്ഖവേ, സീലകഥായ കച്ഛമാനായ നാഭിസജ്ജതി ന കുപ്പതി ന ബ്യാപജ്ജതി ന പതിത്ഥീയതി ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, സീലസമ്പദം അത്തനി സമനുപസ്സതി, ലഭതി ച തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ സീലവതോ സീലകഥാ സുകഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, ബഹുസ്സുതസ്സ ബാഹുസച്ചകഥാ സുകഥാ? ബഹുസ്സുതോ, ഭിക്ഖവേ, ബാഹുസച്ചകഥായ കച്ഛമാനായ നാഭിസജ്ജതി ന കുപ്പതി ന ബ്യാപജ്ജതി ന പതിത്ഥീയതി ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, സുതസമ്പദം അത്തനി സമനുപസ്സതി, ലഭതി ച തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ ബഹുസ്സുതസ്സ ബാഹുസച്ചകഥാ സുകഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, ചാഗവതോ ചാഗകഥാ സുകഥാ? ചാഗവാ, ഭിക്ഖവേ, ചാഗകഥായ കച്ഛമാനായ നാഭിസജ്ജതി ന കുപ്പതി ന ബ്യാപജ്ജതി ന പതിത്ഥീയതി ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, ചാഗസമ്പദം അത്തനി സമനുപസ്സതി, ലഭതി ച തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ ചാഗവതോ ചാഗകഥാ സുകഥാ.

‘‘കസ്മാ ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞവതോ പഞ്ഞാകഥാ സുകഥാ? പഞ്ഞവാ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാകഥായ കച്ഛമാനായ നാഭിസജ്ജതി ന കുപ്പതി ന ബ്യാപജ്ജതി ന പതിത്ഥീയതി ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞാസമ്പദം അത്തനി സമനുപസ്സതി ലഭതി ച തതോനിദാനം പീതിപാമോജ്ജം. തസ്മാ പഞ്ഞവതോ പഞ്ഞാകഥാ സുകഥാ. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം പുഗ്ഗലാനം കഥാ സുകഥാ പുഗ്ഗലേ പുഗ്ഗലം ഉപനിധായാ’’തി. സത്തമം.

൮. സാരജ്ജസുത്തം

൧൫൮. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സാരജ്ജം ഓക്കന്തോ [ഓക്കമന്തോ (ക.)] ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അസ്സദ്ധോ ഹോതി, ദുസ്സീലോ ഹോതി, അപ്പസ്സുതോ ഹോതി, കുസീതോ ഹോതി, ദുപഞ്ഞോ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു സാരജ്ജം ഓക്കന്തോ ഹോതി.

‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു വിസാരദോ ഹോതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സദ്ധോ ഹോതി, സീലവാ ഹോതി, ബഹുസ്സുതോ ഹോതി, ആരദ്ധവീരിയോ ഹോതി, പഞ്ഞവാ ഹോതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു വിസാരദോ ഹോതീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ഉദായീസുത്തം

൧൫൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉദായീ മഹതിയാ ഗിഹിപരിസായ പരിവുതോ ധമ്മം ദേസേന്തോ നിസിന്നോ ഹോതി. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ആയസ്മന്തം ഉദായിം മഹതിയാ ഗിഹിപരിസായ പരിവുതം ധമ്മം ദേസേന്തം നിസിന്നം. ദിസ്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ആയസ്മാ, ഭന്തേ, ഉദായീ മഹതിയാ ഗിഹിപരിസായ പരിവുതോ ധമ്മം ദേസേതീ’’തി [ദേസേന്തോ നിസിന്നോ’’തി (സ്യാ.)].

‘‘ന ഖോ, ആനന്ദ, സുകരം പരേസം ധമ്മം ദേസേതും. പരേസം, ആനന്ദ, ധമ്മം ദേസേന്തേന പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പരേസം ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോ. കതമേ പഞ്ച? ‘അനുപുബ്ബിം കഥം [ആനുപുബ്ബികഥം (സീ.), അനുപുബ്ബികഥം (സ്യാ. പീ. ക.)] കഥേസ്സാമീ’തി പരേസം ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോ; ‘പരിയായദസ്സാവീ കഥം കഥേസ്സാമീ’തി പരേസം ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോ; ‘അനുദ്ദയതം പടിച്ച കഥം കഥേസ്സാമീ’തി പരേസം ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോ; ‘ന ആമിസന്തരോ കഥം കഥേസ്സാമീ’തി പരേസം ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോ; ‘അത്താനഞ്ച പരഞ്ച അനുപഹച്ച കഥം കഥേസ്സാമീ’തി പരേസം ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോ. ന ഖോ, ആനന്ദ, സുകരം പരേസം ധമ്മം ദേസേതും. പരേസം, ആനന്ദ, ധമ്മം ദേസേന്തേന ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം ഉപട്ഠാപേത്വാ പരേസം ധമ്മോ ദേസേതബ്ബോ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുപ്പടിവിനോദയസുത്തം

൧൬൦. ‘‘പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, ഉപ്പന്നാ ദുപ്പടിവിനോദയാ. കതമേ പഞ്ച? ഉപ്പന്നോ രാഗോ ദുപ്പടിവിനോദയോ, ഉപ്പന്നോ ദോസോ ദുപ്പടിവിനോദയോ, ഉപ്പന്നോ മോഹോ ദുപ്പടിവിനോദയോ, ഉപ്പന്നം പടിഭാനം ദുപ്പടിവിനോദയം, ഉപ്പന്നം ഗമികചിത്തം ദുപ്പടിവിനോദയം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ഉപ്പന്നാ ദുപ്പടിവിനോദയാ’’തി. ദസമം.

സദ്ധമ്മവഗ്ഗോ പഠമോ.