൧൦. നാരദസുത്തം

൫൦. ഏകം സമയം ആയസ്മാ നാരദോ പാടലിപുത്തേ വിഹരതി കുക്കുടാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന മുണ്ഡസ്സ രഞ്ഞോ ഭദ്ദാ ദേവീ കാലങ്കതാ ഹോതി പിയാ മനാപാ. സോ ഭദ്ദായ ദേവിയാ കാലങ്കതായ പിയായ മനാപായ നേവ ന്ഹായതി [നഹായതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ന വിലിമ്പതി ന ഭത്തം ഭുഞ്ജതി ന കമ്മന്തം പയോജേതി – രത്തിന്ദിവം [രത്തിദിവം (ക.)] ഭദ്ദായ ദേവിയാ സരീരേ അജ്ഝോമുച്ഛിതോ. അഥ ഖോ മുണ്ഡോ രാജാ പിയകം കോസാരക്ഖം [സോകാരക്ഖം (സ്യാ.)] ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, സമ്മ പിയക, ഭദ്ദായ ദേവിയാ സരീരം ആയസായ തേലദോണിയാ പക്ഖിപിത്വാ അഞ്ഞിസ്സാ ആയസായ ദോണിയാ പടികുജ്ജഥ, യഥാ മയം ഭദ്ദായ ദേവിയാ സരീരം ചിരതരം പസ്സേയ്യാമാ’’തി. ‘‘ഏവം, ദേവാ’’തി ഖോ പിയകോ കോസാരക്ഖോ മുണ്ഡസ്സ രഞ്ഞോ പടിസ്സുത്വാ ഭദ്ദായ ദേവിയാ സരീരം ആയസായ തേലദോണിയാ പക്ഖിപിത്വാ അഞ്ഞിസ്സാ ആയസായ ദോണിയാ പടികുജ്ജി.

അഥ ഖോ പിയകസ്സ കോസാരക്ഖസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇമസ്സ ഖോ മുണ്ഡസ്സ രഞ്ഞോ ഭദ്ദാ ദേവീ കാലങ്കതാ പിയാ മനാപാ. സോ ഭദ്ദായ ദേവിയാ കാലങ്കതായ പിയായ മനാപായ നേവ ന്ഹായതി ന വിലിമ്പതി ന ഭത്തം ഭുഞ്ജതി ന കമ്മന്തം പയോജേതി – രത്തിന്ദിവം ഭദ്ദായ ദേവിയാ സരീരേ അജ്ഝോമുച്ഛിതോ. കം [കിം (ക.)] നു ഖോ മുണ്ഡോ രാജാ സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ പയിരുപാസേയ്യ, യസ്സ ധമ്മം സുത്വാ സോകസല്ലം പജഹേയ്യാ’’തി!

അഥ ഖോ പിയകസ്സ കോസാരക്ഖസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ നാരദോ പാടലിപുത്തേ വിഹരതി കുക്കുടാരാമേ. തം ഖോ പനായസ്മന്തം നാരദം ഏവം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗതോ – ‘പണ്ഡിതോ വിയത്തോ [വ്യത്തോ (സീ. പീ.), ബ്യത്തോ (സ്യാ. കം., ദീ. നി. ൨.൪൦൭)] മേധാവീ ബഹുസ്സുതോ ചിത്തകഥീ കല്യാണപടിഭാനോ വുദ്ധോ ചേവ [ബുദ്ധോ ചേവ (ക.)] അരഹാ ച’ [അരഹാ ചാ’തി (?)]. യംനൂന മുണ്ഡോ രാജാ ആയസ്മന്തം നാരദം പയിരുപാസേയ്യ, അപ്പേവ നാമ മുണ്ഡോ രാജാ ആയസ്മതോ നാരദസ്സ ധമ്മം സുത്വാ സോകസല്ലം പജഹേയ്യാ’’തി.

അഥ ഖോ പിയകോ കോസാരക്ഖോ യേന മുണ്ഡോ രാജാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മുണ്ഡം രാജാനം ഏതദവോച – ‘‘അയം ഖോ, ദേവ, ആയസ്മാ നാരദോ പാടലിപുത്തേ വിഹരതി കുക്കുടാരാമേ. തം ഖോ പനായസ്മന്തം നാരദം ഏവം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗതോ – ‘പണ്ഡിതോ വിയത്തോ മേധാവീ ബഹുസ്സുതോ ചിത്തകഥീ കല്യാണപടിഭാനോ വുദ്ധോ ചേവ അരഹാ ച’ [അരഹാ ചാ’തി (?)]. യദി പന ദേവോ ആയസ്മന്തം നാരദം പയിരുപാസേയ്യ, അപ്പേവ നാമ ദേവോ ആയസ്മതോ നാരദസ്സ ധമ്മം സുത്വാ സോകസല്ലം പജഹേയ്യാ’’തി. ‘‘തേന ഹി, സമ്മ പിയക, ആയസ്മന്തം നാരദം പടിവേദേഹി. കഥഞ്ഹി നാമ മാദിസോ സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ വിജിതേ വസന്തം പുബ്ബേ അപ്പടിസംവിദിതോ ഉപസങ്കമിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാ’’തി! ‘‘ഏവം, ദേവാ’’തി ഖോ പിയകോ കോസാരക്ഖോ മുണ്ഡസ്സ രഞ്ഞോ പടിസ്സുത്വാ യേനായസ്മാ നാരദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം നാരദം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ പിയകോ കോസാരക്ഖോ ആയസ്മന്തം നാരദം ഏതദവോച –

‘‘ഇമസ്സ, ഭന്തേ, മുണ്ഡസ്സ രഞ്ഞോ ഭദ്ദാ ദേവീ കാലങ്കതാ പിയാ മനാപാ. സോ ഭദ്ദായ ദേവിയാ കാലങ്കതായ പിയായ മനാപായ നേവ ന്ഹായതി ന വിലിമ്പതി ന ഭത്തം ഭുഞ്ജതി ന കമ്മന്തം പയോജേതി – രത്തിന്ദിവം ഭദ്ദായ ദേവിയാ സരീരേ അജ്ഝോമുച്ഛിതോ. സാധു, ഭന്തേ, ആയസ്മാ നാരദോ മുണ്ഡസ്സ രഞ്ഞോ തഥാ ധമ്മം ദേസേതു യഥാ മുണ്ഡോ രാജാ ആയസ്മതോ നാരദസ്സ ധമ്മം സുത്വാ സോകസല്ലം പജഹേയ്യാ’’തി. ‘‘യസ്സദാനി, പിയക, മുണ്ഡോ രാജാ കാലം മഞ്ഞതീ’’തി.

അഥ ഖോ പിയകോ കോസാരക്ഖോ ഉട്ഠായാസനാ ആയസ്മന്തം നാരദം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ യേന മുണ്ഡോ രാജാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മുണ്ഡം രാജാനം ഏതദവോച – ‘‘കതാവകാസോ ഖോ, ദേവ, ആയസ്മതാ നാരദേന. യസ്സദാനി ദേവോ കാലം മഞ്ഞതീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, സമ്മ പിയക, ഭദ്രാനി ഭദ്രാനി യാനാനി യോജാപേഹീ’’തി. ‘‘ഏവം, ദേവാ’’തി ഖോ പിയകോ കോസാരക്ഖോ മുണ്ഡസ്സ രഞ്ഞോ പടിസ്സുത്വാ ഭദ്രാനി ഭദ്രാനി യാനാനി യോജാപേത്വാ മുണ്ഡം രാജാനം ഏതദവോച – ‘‘യുത്താനി ഖോ തേ, ദേവ, ഭദ്രാനി ഭദ്രാനി യാനാനി. യസ്സദാനി ദേവോ കാലം മഞ്ഞതീ’’തി.

അഥ ഖോ മുണ്ഡോ രാജാ ഭദ്രം യാനം [ഭദ്രം ഭദ്രം യാനം (സ്യാ. കം. ക.), ഭദ്ദം യാനം (പീ.)] അഭിരുഹിത്വാ ഭദ്രേഹി ഭദ്രേഹി യാനേഹി യേന കുക്കുടാരാമോ തേന പായാസി മഹച്ചാ [മഹച്ച (ബഹൂസു)] രാജാനുഭാവേന ആയസ്മന്തം നാരദം ദസ്സനായ. യാവതികാ യാനസ്സ ഭൂമി യാനേന ഗന്ത്വാ, യാനാ പച്ചോരോഹിത്വാ പത്തികോവ ആരാമം പാവിസി. അഥ ഖോ മുണ്ഡോ രാജാ യേന ആയസ്മാ നാരദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം നാരദം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ മുണ്ഡം രാജാനം ആയസ്മാ നാരദോ ഏതദവോച –

‘‘പഞ്ചിമാനി, മഹാരാജ, അലബ്ഭനീയാനി ഠാനാനി സമണേന വാ ബ്രാഹ്മണേന വാ ദേവേന വാ മാരേന വാ ബ്രഹ്മുനാ വാ കേനചി വാ ലോകസ്മിം. കതമാനി പഞ്ച? ‘ജരാധമ്മം മാ ജീരീ’തി അലബ്ഭനീയം ഠാനം സമണേന വാ ബ്രാഹ്മണേന വാ ദേവേന വാ മാരേന വാ ബ്രഹ്മുനാ വാ കേനചി വാ ലോകസ്മിം. ‘ബ്യാധിധമ്മം മാ ബ്യാധീയീ’തി…പേ… ‘മരണധമ്മം മാ മീയീ’തി… ‘ഖയധമ്മം മാ ഖീയീ’തി… ‘നസ്സനധമ്മം മാ നസ്സീ’തി അലബ്ഭനീയം ഠാനം സമണേന വാ ബ്രാഹ്മണേന വാ ദേവേന വാ മാരേന വാ ബ്രഹ്മുനാ വാ കേനചി വാ ലോകസ്മിം.

‘‘അസ്സുതവതോ, മഹാരാജ, പുഥുജ്ജനസ്സ ജരാധമ്മം ജീരതി. സോ ജരാധമ്മേ ജിണ്ണേ ന ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ന ഖോ മയ്ഹേവേകസ്സ ജരാധമ്മം ജീരതി, അഥ ഖോ യാവതാ സത്താനം ആഗതി ഗതി ചുതി ഉപപത്തി സബ്ബേസം സത്താനം ജരാധമ്മം ജീരതി. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന ജരാധമ്മേ ജിണ്ണേ സോചേയ്യം കിലമേയ്യം പരിദേവേയ്യം, ഉരത്താളിം കന്ദേയ്യം, സമ്മോഹം ആപജ്ജേയ്യം, ഭത്തമ്പി മേ നച്ഛാദേയ്യ, കായേപി ദുബ്ബണ്ണിയം ഓക്കമേയ്യ, കമ്മന്താപി നപ്പവത്തേയ്യും, അമിത്താപി അത്തമനാ അസ്സു, മിത്താപി ദുമ്മനാ അസ്സൂ’തി. സോ ജരാധമ്മേ ജിണ്ണേ സോചതി കിലമതി പരിദേവതി, ഉരത്താളിം കന്ദതി, സമ്മോഹം ആപജ്ജതി. അയം വുച്ചതി, മഹാരാജ – ‘അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ വിദ്ധോ സവിസേന സോകസല്ലേന അത്താനംയേവ പരിതാപേതി’’’.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, അസ്സുതവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ ബ്യാധിധമ്മം ബ്യാധീയതി…പേ… മരണധമ്മം മീയതി… ഖയധമ്മം ഖീയതി… നസ്സനധമ്മം നസ്സതി. സോ നസ്സനധമ്മേ നട്ഠേ ന ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ന ഖോ മയ്ഹേവേകസ്സ നസ്സനധമ്മം നസ്സതി, അഥ ഖോ യാവതാ സത്താനം ആഗതി ഗതി ചുതി ഉപപത്തി സബ്ബേസം സത്താനം നസ്സനധമ്മം നസ്സതി. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന നസ്സനധമ്മേ നട്ഠേ സോചേയ്യം കിലമേയ്യം പരിദേവേയ്യം, ഉരത്താളിം കന്ദേയ്യം, സമ്മോഹം ആപജ്ജേയ്യം, ഭത്തമ്പി മേ നച്ഛാദേയ്യ, കായേപി ദുബ്ബണ്ണിയം ഓക്കമേയ്യ, കമ്മന്താപി നപ്പവത്തേയ്യും, അമിത്താപി അത്തമനാ അസ്സു, മിത്താപി ദുമ്മനാ അസ്സൂ’തി. സോ നസ്സനധമ്മേ നട്ഠേ സോചതി കിലമതി പരിദേവതി, ഉരത്താളിം കന്ദതി, സമ്മോഹം ആപജ്ജതി. അയം വുച്ചതി, മഹാരാജ – ‘അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ വിദ്ധോ സവിസേന സോകസല്ലേന അത്താനംയേവ പരിതാപേതി’’’.

‘‘സുതവതോ ച ഖോ, മഹാരാജ, അരിയസാവകസ്സ ജരാധമ്മം ജീരതി. സോ ജരാധമ്മേ ജിണ്ണേ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ന ഖോ മയ്ഹേവേകസ്സ ജരാധമ്മം ജീരതി, അഥ ഖോ യാവതാ സത്താനം ആഗതി ഗതി ചുതി ഉപപത്തി സബ്ബേസം സത്താനം ജരാധമ്മം ജീരതി. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന ജരാധമ്മേ ജിണ്ണേ സോചേയ്യം കിലമേയ്യം പരിദേവേയ്യം, ഉരത്താളിം കന്ദേയ്യം, സമ്മോഹം ആപജ്ജേയ്യം, ഭത്തമ്പി മേ നച്ഛാദേയ്യ, കായേപി ദുബ്ബണ്ണിയം ഓക്കമേയ്യ, കമ്മന്താപി നപ്പവത്തേയ്യും, അമിത്താപി അത്തമനാ അസ്സു, മിത്താപി ദുമ്മനാ അസ്സൂ’തി. സോ ജരാധമ്മേ ജിണ്ണേ ന സോചതി ന കിലമതി ന പരിദേവതി, ന ഉരത്താളിം കന്ദതി, ന സമ്മോഹം ആപജ്ജതി. അയം വുച്ചതി, മഹാരാജ – ‘സുതവാ അരിയസാവകോ അബ്ബുഹി സവിസം സോകസല്ലം, യേന വിദ്ധോ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അത്താനംയേവ പരിതാപേതി. അസോകോ വിസല്ലോ അരിയസാവകോ അത്താനംയേവ പരിനിബ്ബാപേതി’’’.

‘‘പുന ചപരം, മഹാരാജ, സുതവതോ അരിയസാവകസ്സ ബ്യാധിധമ്മം ബ്യാധീയതി…പേ… മരണധമ്മം മീയതി… ഖയധമ്മം ഖീയതി… നസ്സനധമ്മം നസ്സതി. സോ നസ്സനധമ്മേ നട്ഠേ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘ന ഖോ മയ്ഹേവേകസ്സ നസ്സനധമ്മം നസ്സതി, അഥ ഖോ യാവതാ സത്താനം ആഗതി ഗതി ചുതി ഉപപത്തി സബ്ബേസം സത്താനം നസ്സനധമ്മം നസ്സതി. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന നസ്സനധമ്മേ നട്ഠേ സോചേയ്യം കിലമേയ്യം പരിദേവേയ്യം, ഉരത്താളിം കന്ദേയ്യം, സമ്മോഹം ആപജ്ജേയ്യം, ഭത്തമ്പി മേ നച്ഛാദേയ്യ, കായേപി ദുബ്ബണ്ണിയം ഓക്കമേയ്യ, കമ്മന്താപി നപ്പവത്തേയ്യും, അമിത്താപി അത്തമനാ അസ്സു, മിത്താപി ദുമ്മനാ അസ്സൂ’തി. സോ നസ്സനധമ്മേ നട്ഠേ ന സോചതി ന കിലമതി ന പരിദേവതി, ന ഉരത്താളിം കന്ദതി, ന സമ്മോഹം ആപജ്ജതി. അയം വുച്ചതി, മഹാരാജ – ‘സുതവാ അരിയസാവകോ അബ്ബുഹി സവിസം സോകസല്ലം, യേന വിദ്ധോ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അത്താനംയേവ പരിതാപേതി. അസോകോ വിസല്ലോ അരിയസാവകോ അത്താനംയേവ പരിനിബ്ബാപേതി ’’’.

‘‘ഇമാനി ഖോ, മഹാരാജ, പഞ്ച അലബ്ഭനീയാനി ഠാനാനി സമണേന വാ ബ്രാഹ്മണേന വാ ദേവേന വാ മാരേന വാ ബ്രഹ്മുനാ വാ കേനചി വാ ലോകസ്മി’’ന്തി.

‘‘ന സോചനായ പരിദേവനായ,

അത്ഥോധ ലബ്ഭാ അപി അപ്പകോപി;

സോചന്തമേനം ദുഖിതം വിദിത്വാ,

പച്ചത്ഥികാ അത്തമനാ ഭവന്തി.

‘‘യതോ ച ഖോ പണ്ഡിതോ ആപദാസു,

ന വേധതീ അത്ഥവിനിച്ഛയഞ്ഞൂ;

പച്ചത്ഥികാസ്സ ദുഖിതാ ഭവന്തി,

ദിസ്വാ മുഖം അവികാരം പുരാണം.

‘‘ജപ്പേന മന്തേന സുഭാസിതേന,

അനുപ്പദാനേന പവേണിയാ വാ;

യഥാ യഥാ യത്ഥ ലഭേഥ അത്ഥം,

തഥാ തഥാ തത്ഥ പരക്കമേയ്യ.

‘‘സചേ പജാനേയ്യ അലബ്ഭനേയ്യോ,

മയാവ അഞ്ഞേന വാ ഏസ അത്ഥോ;

അസോചമാനോ അധിവാസയേയ്യ,

കമ്മം ദള്ഹം കിന്തി കരോമി ദാനീ’’തി [ജാ. ൧ ജാതകേപി].

ഏവം വുത്തേ മുണ്ഡോ രാജാ ആയസ്മന്തം നാരദം ഏതദവോച – ‘‘കോ നാമോ [കോ നു ഖോ (സീ. പീ.)] അയം, ഭന്തേ, ധമ്മപരിയായോ’’തി? ‘‘സോകസല്ലഹരണോ നാമ അയം, മഹാരാജ, ധമ്മപരിയായോ’’തി. ‘‘തഗ്ഘ, ഭന്തേ, സോകസല്ലഹരണോ [തഗ്ഘ ഭന്തേ സോകസല്ലഹരണോ, തഗ്ഘ ഭന്തേ സോകസല്ലഹരണോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]! ഇമഞ്ഹി മേ, ഭന്തേ, ധമ്മപരിയായം സുത്വാ സോകസല്ലം പഹീന’’ന്തി.

അഥ ഖോ മുണ്ഡോ രാജാ പിയകം കോസാരക്ഖം ആമന്തേസി – ‘‘തേന ഹി, സമ്മ പിയക, ഭദ്ദായ ദേവിയാ സരീരം ഝാപേഥ; ഥൂപഞ്ചസ്സാ കരോഥ. അജ്ജതഗ്ഗേ ദാനി മയം ന്ഹായിസ്സാമ ചേവ വിലിമ്പിസ്സാമ ഭത്തഞ്ച ഭുഞ്ജിസ്സാമ കമ്മന്തേ ച പയോജേസ്സാമാ’’തി. ദസമം.

മുണ്ഡരാജവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.