൧. ആദിയസുത്തം

൪൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ അനാഥപിണ്ഡികം ഗഹപതിം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘പഞ്ചിമേ, ഗഹപതി, ഭോഗാനം ആദിയാ. കതമേ പഞ്ച? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി അത്താനം സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി; മാതാപിതരോ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി; പുത്തദാരദാസകമ്മകരപോരിസേ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി. അയം പഠമോ ഭോഗാനം ആദിയോ.

‘‘പുന ചപരം, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി മിത്താമച്ചേ സുഖേതി പീണേതി സമ്മാ സുഖം പരിഹരതി. അയം ദുതിയോ ഭോഗാനം ആദിയോ.

‘‘പുന ചപരം, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി യാ താ ഹോന്തി ആപദാ – അഗ്ഗിതോ വാ ഉദകതോ വാ രാജതോ വാ ചോരതോ വാ അപ്പിയതോ വാ ദായാദതോ [അപ്പിയതോ വാ ദായാദതോ വാ (ബഹൂസു) അ. നി. ൪.൬൧; ൫.൧൪൮] – തഥാരൂപാസു ആപദാസു ഭോഗേഹി പരിയോധായ വത്തതി, സോത്ഥിം അത്താനം കരോതി. അയം തതിയോ ഭോഗാനം ആദിയോ.

‘‘പുന ചപരം, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി പഞ്ചബലിം കത്താ ഹോതി. ഞാതിബലിം, അതിഥിബലിം, പുബ്ബപേതബലിം, രാജബലിം, ദേവതാബലിം – അയം ചതുത്ഥോ ഭോഗാനം ആദിയോ.

‘‘പുന ചപരം, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഉട്ഠാനവീരിയാധിഗതേഹി ഭോഗേഹി ബാഹാബലപരിചിതേഹി സേദാവക്ഖിത്തേഹി ധമ്മികേഹി ധമ്മലദ്ധേഹി യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ മദപ്പമാദാ പടിവിരതാ ഖന്തിസോരച്ചേ നിവിട്ഠാ ഏകമത്താനം ദമേന്തി ഏകമത്താനം സമേന്തി ഏകമത്താനം പരിനിബ്ബാപേന്തി, തഥാരൂപേസു സമണബ്രാഹ്മണേസു ഉദ്ധഗ്ഗികം ദക്ഖിണം പതിട്ഠാപേതി സോവഗ്ഗികം സുഖവിപാകം സഗ്ഗസംവത്തനികം. അയം പഞ്ചമോ ഭോഗാനം ആദിയോ. ഇമേ ഖോ, ഗഹപതി, പഞ്ച ഭോഗാനം ആദിയാ.

‘‘തസ്സ ചേ, ഗഹപതി, അരിയസാവകസ്സ ഇമേ പഞ്ച ഭോഗാനം ആദിയേ ആദിയതോ ഭോഗാ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘യേ വത ഭോഗാനം ആദിയാ തേ ചാഹം ആദിയാമി ഭോഗാ ച മേ പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തീ’തി. ഇതിസ്സ ഹോതി അവിപ്പടിസാരോ. തസ്സ ചേ, ഗഹപതി, അരിയസാവകസ്സ ഇമേ പഞ്ച ഭോഗാനം ആദിയേ ആദിയതോ ഭോഗാ അഭിവഡ്ഢന്തി, തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘യേ വത ഭോഗാനം ആദിയാ തേ ചാഹം ആദിയാമി ഭോഗാ ച മേ അഭിവഡ്ഢന്തീ’തി. ഇതിസ്സ ഹോതി [ഇതിസ്സ ഹോതി അവിപ്പടിസാരോ, (സീ. സ്യാ.)] ഉഭയേനേവ അവിപ്പടിസാരോ’’തി.

‘‘ഭുത്താ ഭോഗാ ഭതാ ഭച്ചാ [ഗതാ തച്ഛാ (ക.)], വിതിണ്ണാ ആപദാസു മേ;

ഉദ്ധഗ്ഗാ ദക്ഖിണാ ദിന്നാ, അഥോ പഞ്ചബലീകതാ;

ഉപട്ഠിതാ സീലവന്തോ, സഞ്ഞതാ ബ്രഹ്മചാരയോ.

‘‘യദത്ഥം ഭോഗം ഇച്ഛേയ്യ, പണ്ഡിതോ ഘരമാവസം;

സോ മേ അത്ഥോ അനുപ്പത്തോ, കതം അനനുതാപിയം.

‘‘ഏതം [ഏവം (ക.)] അനുസ്സരം മച്ചോ, അരിയധമ്മേ ഠിതോ നരോ;

ഇധേവ നം പസംസന്തി, പേച്ച സഗ്ഗേ പമോദതീ’’തി [പേച്ച സഗ്ഗേ ച മോദതീതി (സീ. സ്യാ.)]. പഠമം;