൧. സമാധിഭാവനാസുത്തം

൪൧. ‘‘ചതസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ. കതമാ ചതസ്സോ? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരായ സംവത്തതി; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ഞാണദസ്സനപ്പടിലാഭായ സംവത്തതി; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സതിസമ്പജഞ്ഞായ സംവത്തതി; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ആസവാനം ഖയായ സംവത്തതി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരായ സംവത്തതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരായ സംവത്തതി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ഞാണദസ്സനപ്പടിലാഭായ സംവത്തതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ആലോകസഞ്ഞം മനസി കരോതി, ദിവാസഞ്ഞം അധിട്ഠാതി – യഥാ ദിവാ തഥാ രത്തിം, യഥാ രത്തിം തഥാ ദിവാ. ഇതി വിവടേന ചേതസാ അപരിയോനദ്ധേന സപ്പഭാസം ചിത്തം ഭാവേതി. അയം, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ഞാണദസ്സനപ്പടിലാഭായ സംവത്തതി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സതിസമ്പജഞ്ഞായ സംവത്തതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ വിദിതാ വേദനാ ഉപ്പജ്ജന്തി, വിദിതാ ഉപട്ഠഹന്തി, വിദിതാ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി; വിദിതാ സഞ്ഞാ…പേ… വിദിതാ വിതക്കാ ഉപ്പജ്ജന്തി, വിദിതാ ഉപട്ഠഹന്തി, വിദിതാ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സതിസമ്പജഞ്ഞായ സംവത്തതി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ആസവാനം ഖയായ സംവത്തതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പഞ്ചസു ഉപാദാനക്ഖന്ധേസു ഉദയബ്ബയാനുപസ്സീ വിഹരതി – ‘ഇതി രൂപം, ഇതി രൂപസ്സ സമുദയോ, ഇതി രൂപസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ [അത്ഥഗമോ (സീ. പീ.)]; ഇതി വേദനാ, ഇതി വേദനായ സമുദയോ, ഇതി വേദനായ അത്ഥങ്ഗമോ; ഇതി സഞ്ഞാ, ഇതി സഞ്ഞായ സമുദയോ, ഇതി സഞ്ഞായ അത്ഥങ്ഗമോ; ഇതി സങ്ഖാരാ, ഇതി സങ്ഖാരാനം സമുദയോ, ഇതി സങ്ഖാരാനം അത്ഥങ്ഗമോ; ഇതി വിഞ്ഞാണം, ഇതി വിഞ്ഞാണസ്സ സമുദയോ, ഇതി വിഞ്ഞാണസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ’തി. അയം, ഭിക്ഖവേ, സമാധിഭാവനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ആസവാനം ഖയായ സംവത്തതി. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതസ്സോ സമാധിഭാവനാ. ഇദഞ്ച പന മേതം, ഭിക്ഖവേ, സന്ധായ ഭാസിതം പാരായനേ പുണ്ണകപഞ്ഹേ –

‘‘സങ്ഖായ ലോകസ്മിം പരോപരാനി,

യസ്സിഞ്ജിതം നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേ;

സന്തോ വിധൂമോ അനീഘോ നിരാസോ,

അതാരി സോ ജാതിജരന്തി ബ്രൂമീ’’തി [സു. നി. ൧൦൫൪; ചൂളനി. പുണ്ണകമാണവപുച്ഛാ ൭൩]. പഠമം;