൧൦. യോഗസുത്തം

൧൦. ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, യോഗാ. കതമേ ചത്താരോ? കാമയോഗോ, ഭവയോഗോ, ദിട്ഠിയോഗോ, അവിജ്ജായോഗോ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കാമയോഗോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ കാമാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച [അത്ഥഗമഞ്ച (സീ. പീ.)] അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ കാമാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം അപ്പജാനതോ [നപ്പജാനതോ (സ്യാ. കം. ക.)] യോ കാമേസു കാമരാഗോ കാമനന്ദീ [കാമനന്ദി (സീ. സ്യാ. കം.)] കാമസ്നേഹോ കാമമുച്ഛാ കാമപിപാസാ കാമപരിളാഹോ കാമജ്ഝോസാനം കാമതണ്ഹാ സാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കാമയോഗോ. ഇതി കാമയോഗോ.

‘‘ഭവയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഭവാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ ഭവാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം അപ്പജാനതോ യോ ഭവേസു ഭവരാഗോ ഭവനന്ദീ ഭവസ്നേഹോ ഭവമുച്ഛാ ഭവപിപാസാ ഭവപരിളാഹോ ഭവജ്ഝോസാനം ഭവതണ്ഹാ സാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭവയോഗോ. ഇതി കാമയോഗോ ഭവയോഗോ.

‘‘ദിട്ഠിയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദിട്ഠീനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ ദിട്ഠീനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം അപ്പജാനതോ യോ ദിട്ഠീസു ദിട്ഠിരാഗോ ദിട്ഠിനന്ദീ ദിട്ഠിസ്നേഹോ ദിട്ഠിമുച്ഛാ ദിട്ഠിപിപാസാ ദിട്ഠിപരിളാഹോ ദിട്ഠിജ്ഝോസാനം [ദിട്ഠിഅജ്ഝോസാനം (സീ. പീ.)] ദിട്ഠിതണ്ഹാ സാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠിയോഗോ. ഇതി കാമയോഗോ ഭവയോഗോ ദിട്ഠിയോഗോ.

‘‘അവിജ്ജായോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം അപ്പജാനതോ യാ ഛസു ഫസ്സായതനേസു അവിജ്ജാ അഞ്ഞാണം സാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജായോഗോ. ഇതി കാമയോഗോ ഭവയോഗോ ദിട്ഠിയോഗോ അവിജ്ജായോഗോ, സംയുത്തോ പാപകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സംകിലേസികേഹി പോനോഭവികേഹി [പോനോ ബ്ഭവികേഹി (സ്യാ. ക.)] സദരേഹി ദുക്ഖവിപാകേഹി ആയതിം ജാതിജരാമരണികേഹി. തസ്മാ അയോഗക്ഖേമീതി വുച്ചതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ യോഗാ.

‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, വിസംയോഗാ. കതമേ ചത്താരോ? കാമയോഗവിസംയോഗോ, ഭവയോഗവിസംയോഗോ, ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ, അവിജ്ജായോഗവിസംയോഗോ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, കാമയോഗവിസംയോഗോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ കാമാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ കാമാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനതോ യോ കാമേസു കാമരാഗോ കാമനന്ദീ കാമസ്നേഹോ കാമമുച്ഛാ കാമപിപാസാ കാമപരിളാഹോ കാമജ്ഝോസാനം കാമതണ്ഹാ സാ നാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കാമയോഗവിസംയോഗോ. ഇതി കാമയോഗവിസംയോഗോ.

‘‘ഭവയോഗവിസംയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഭവാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ ഭവാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനതോ യോ ഭവേസു ഭവരാഗോ ഭവനന്ദീ ഭവസ്നേഹോ ഭവമുച്ഛാ ഭവപിപാസാ ഭവപരിളാഹോ ഭവജ്ഝോസാനം ഭവതണ്ഹാ സാ നാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭവയോഗവിസംയോഗോ. ഇതി കാമയോഗവിസംയോഗോ ഭവയോഗവിസംയോഗോ.

‘‘ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ദിട്ഠീനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ ദിട്ഠീനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനതോ യോ ദിട്ഠീസു ദിട്ഠിരാഗോ ദിട്ഠിനന്ദീ ദിട്ഠിസ്നേഹോ ദിട്ഠിമുച്ഛാ ദിട്ഠിപിപാസാ ദിട്ഠിപരിളാഹോ ദിട്ഠിജ്ഝോസാനം ദിട്ഠിതണ്ഹാ സാ നാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ. ഇതി കാമയോഗവിസംയോഗോ ഭവയോഗവിസംയോഗോ ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ.

‘‘അവിജ്ജായോഗവിസംയോഗോ ച കഥം ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനതോ യാ ഛസു ഫസ്സായതനേസു അവിജ്ജാ അഞ്ഞാണം സാ നാനുസേതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജായോഗവിസംയോഗോ. ഇതി കാമയോഗവിസംയോഗോ ഭവയോഗവിസംയോഗോ ദിട്ഠിയോഗവിസംയോഗോ അവിജ്ജായോഗവിസംയോഗോ, വിസംയുത്തോ പാപകേഹി അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സംകിലേസികേഹി പോനോഭവികേഹി സദരേഹി ദുക്ഖവിപാകേഹി ആയതിം ജാതിജരാമരണികേഹി. തസ്മാ യോഗക്ഖേമീതി വുച്ചതി. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ വിസംയോഗാ’’തി.

‘‘കാമയോഗേന സംയുത്താ, ഭവയോഗേന ചൂഭയം;

ദിട്ഠിയോഗേന സംയുത്താ, അവിജ്ജായ പുരക്ഖതാ.

‘‘സത്താ ഗച്ഛന്തി സംസാരം, ജാതിമരണഗാമിനോ;

യേ ച കാമേ പരിഞ്ഞായ, ഭവയോഗഞ്ച സബ്ബസോ.

‘‘ദിട്ഠിയോഗം സമൂഹച്ച, അവിജ്ജഞ്ച വിരാജയം;

സബ്ബയോഗവിസംയുത്താ, തേ വേ യോഗാതിഗാ മുനീ’’തി. ദസമം;

ഭണ്ഡഗാമവഗ്ഗോ പഠമോ.