൨. ചരവഗ്ഗോ

൧. ചരസുത്തം

൧൧. [ഇതിവു. ൧൧൦] ‘‘ചരതോ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി, നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി [ബ്യന്തികരോതി (പീ.), ബ്യന്തിം കരോതി (ക.)] ന അനഭാവം ഗമേതി, ചരമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘അനാതാപീ അനോത്താപീ സതതം സമിതം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ’തി വുച്ചതി.

‘‘ഠിതസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി, നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി ന അനഭാവം ഗമേതി, ഠിതോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘അനാതാപീ അനോത്താപീ സതതം സമിതം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ’തി വുച്ചതി.

‘‘നിസിന്നസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി, നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി ന അനഭാവം ഗമേതി, നിസിന്നോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘അനാതാപീ അനോത്താപീ സതതം സമിതം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ’തി വുച്ചതി.

‘‘സയാനസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ജാഗരസ്സ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു അധിവാസേതി, നപ്പജഹതി ന വിനോദേതി ന ബ്യന്തീകരോതി ന അനഭാവം ഗമേതി, സയാനോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജാഗരോ ഏവംഭൂതോ ‘അനാതാപീ അനോത്താപീ സതതം സമിതം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ’തി വുച്ചതി.

‘‘ചരതോ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി, പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, ചരമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതി.

‘‘ഠിതസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി, പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, ഠിതോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതി.

‘‘നിസിന്നസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി, പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, നിസിന്നോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതി.

‘‘സയാനസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ജാഗരസ്സ ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ വാ ബ്യാപാദവിതക്കോ വാ വിഹിംസാവിതക്കോ വാ. തം ചേ ഭിക്ഖു നാധിവാസേതി, പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, സയാനോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജാഗരോ ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതീ’’തി.

‘‘ചരം വാ യദി വാ തിട്ഠം, നിസിന്നോ ഉദ വാ സയം;

യോ വിതക്കം വിതക്കേതി, പാപകം ഗേഹനിസ്സിതം.

‘‘കുമ്മഗ്ഗപ്പടിപന്നോ സോ, മോഹനേയ്യേസു മുച്ഛിതോ;

അഭബ്ബോ താദിസോ ഭിക്ഖു, ഫുട്ഠും സമ്ബോധിമുത്തമം.

‘‘യോ ച ചരം വാ തിട്ഠം വാ, നിസിന്നോ ഉദ വാ സയം;

വിതക്കം സമയിത്വാന, വിതക്കൂപസമേ രതോ;

ഭബ്ബോ സോ താദിസോ ഭിക്ഖു, ഫുട്ഠും സമ്ബോധിമുത്തമ’’ന്തി. പഠമം;

൨. സീലസുത്തം

൧൨. ‘‘സമ്പന്നസീലാ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരഥ സമ്പന്നപാതിമോക്ഖാ, പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതാ വിഹരഥ ആചാരഗോചരസമ്പന്നാ അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവിനോ. സമാദായ സിക്ഖഥ സിക്ഖാപദേസു. സമ്പന്നസീലാനം വോ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരതം സമ്പന്നപാതിമോക്ഖാനം പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതാനം വിഹരതം ആചാരഗോചരസമ്പന്നാനം അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീനം സമാദായ സിക്ഖതം സിക്ഖാപദേസു കിമസ്സ ഉത്തരി കരണീയം?

‘‘ചരതോ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അഭിജ്ഝാബ്യാപാദോ വിഗതോ ഹോതി, ഥിനമിദ്ധം… ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം… വിചികിച്ഛാ പഹീനാ ഹോതി, ആരദ്ധം ഹോതി വീരിയം അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ, പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം, ചരമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതി.

‘‘ഠിതസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അഭിജ്ഝാബ്യാപാദോ വിഗതോ ഹോതി, ഥിനമിദ്ധം… ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം… വിചികിച്ഛാ പഹീനാ ഹോതി, ആരദ്ധം ഹോതി വീരിയം അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ, പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം, ഠിതോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതി.

‘‘നിസിന്നസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അഭിജ്ഝാബ്യാപാദോ വിഗതോ ഹോതി, ഥിനമിദ്ധം… ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം… വിചികിച്ഛാ പഹീനാ ഹോതി, ആരദ്ധം ഹോതി വീരിയം അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ, പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം, നിസിന്നോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതി.

‘‘സയാനസ്സ ചേപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ജാഗരസ്സ അഭിജ്ഝാബ്യാപാദോ വിഗതോ ഹോതി, ഥിനമിദ്ധം… ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം… വിചികിച്ഛാ പഹീനാ ഹോതി, ആരദ്ധം ഹോതി വീരിയം അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ, പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം, സയാനോപി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ജാഗരോ ഏവംഭൂതോ ‘ആതാപീ ഓത്താപീ സതതം സമിതം ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ’തി വുച്ചതീ’’തി.

‘‘യതം [യഥാ (ക.) ഇതിവു. ൧൧൧] ചരേ യതം [യഥാ (ക.) ഇതിവു. ൧൧൧] തിട്ഠേ, യതം [യഥാ (ക.) ഇതിവു. ൧൧൧] അച്ഛേ യതം [യഥാ (ക.) ഇതിവു. ൧൧൧] സയേ;

യതം [യഥാ (ക.) ഇതിവു. ൧൧൧] സമിഞ്ജയേ [സമ്മിഞ്ജയേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഭിക്ഖു, യതമേനം [യതമേവ നം (സീ.), യതമേതം (സ്യാ. കം.), യതമേവ (?)] പസാരയേ.

‘‘ഉദ്ധം തിരിയം അപാചീനം, യാവതാ ജഗതോ ഗതി;

സമവേക്ഖിതാ ച ധമ്മാനം, ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം.

‘‘ചേതോസമഥസാമീചിം, സിക്ഖമാനം സദാ സതം;

സതതം പഹിതത്തോതി, ആഹു ഭിക്ഖും തഥാവിധ’’ന്തി. ദുതിയം;

൩. പധാനസുത്തം

൧൩. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സമ്മപ്പധാനാനി. കതമാനി ചത്താരി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി; ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി; അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി; ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ ഛന്ദം ജനേതി വായമതി വീരിയം ആരഭതി ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി പദഹതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി സമ്മപ്പധാനാനീ’’തി.

‘‘സമ്മപ്പധാനാ മാരധേയ്യാഭിഭൂതാ,

തേ അസിതാ ജാതിമരണഭയസ്സ പാരഗൂ;

തേ തുസിതാ ജേത്വാ മാരം സവാഹിനിം [സവാഹനം (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] തേ അനേജാ,

സബ്ബം നമുചിബലം ഉപാതിവത്താ തേ സുഖിതാ’’തി. തതിയം;

൪. സംവരസുത്തം

൧൪. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, പധാനാനി. കതമാനി ചത്താരി? സംവരപ്പധാനം, പഹാനപ്പധാനം, ഭാവനാപ്പധാനം, അനുരക്ഖണാപ്പധാനം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സംവരപ്പധാനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ. യത്വാധികരണമേനം ചക്ഖുന്ദ്രിയം അസംവുതം വിഹരന്തം അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അന്വാസ്സവേയ്യും, തസ്സ സംവരായ പടിപജ്ജതി, രക്ഖതി ചക്ഖുന്ദ്രിയം, ചക്ഖുന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതി. സോതേന സദ്ദം സുത്വാ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ, യത്വാധികരണമേനം മനിന്ദ്രിയം അസംവുതം വിഹരന്തം അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അന്വാസ്സവേയ്യും, തസ്സ സംവരായ പടിപജ്ജതി, രക്ഖതി മനിന്ദ്രിയം, മനിന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സംവരപ്പധാനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഹാനപ്പധാനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉപ്പന്നം കാമവിതക്കം നാധിവാസേതി പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി; ഉപ്പന്നം ബ്യാപാദവിതക്കം…പേ… ഉപ്പന്നം വിഹിംസാവിതക്കം…പേ… ഉപ്പന്നുപ്പന്നേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ നാധിവാസേതി പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പഹാനപ്പധാനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭാവനാപ്പധാനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം, ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാവനാപ്പധാനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അനുരക്ഖണാപ്പധാനം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഉപ്പന്നം ഭദ്ദകം സമാധിനിമിത്തം അനുരക്ഖതി അട്ഠികസഞ്ഞം പുളവകസഞ്ഞം വിനീലകസഞ്ഞം വിച്ഛിദ്ദകസഞ്ഞം ഉദ്ധുമാതകസഞ്ഞം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അനുരക്ഖണാപ്പധാനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി പധാനാനീ’’തി.

‘‘സംവരോ ച പഹാനഞ്ച, ഭാവനാ അനുരക്ഖണാ;

ഏതേ പധാനാ ചത്താരോ, ദേസിതാദിച്ചബന്ധുനാ;

യേഹി ഭിക്ഖു ഇധാതാപീ, ഖയം ദുക്ഖസ്സ പാപുണേ’’തി. ചതുത്ഥം;

൫. പഞ്ഞത്തിസുത്തം

൧൫. ‘‘ചതസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, അഗ്ഗപഞ്ഞത്തിയോ. കതമാ ചതസ്സോ? ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, അത്തഭാവീനം യദിദം – രാഹു അസുരിന്ദോ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, കാമഭോഗീനം യദിദം – രാജാ മന്ധാതാ. ഏതദഗ്ഗം, ഭിക്ഖവേ, ആധിപതേയ്യാനം യദിദം – മാരോ പാപിമാ. സദേവകേ, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ തഥാഗതോ അഗ്ഗമക്ഖായതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ. ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതസ്സോ അഗ്ഗപഞ്ഞത്തിയോ’’തി.

‘‘രാഹുഗ്ഗം അത്തഭാവീനം, മന്ധാതാ കാമഭോഗിനം;

മാരോ ആധിപതേയ്യാനം, ഇദ്ധിയാ യസസാ ജലം.

‘‘ഉദ്ധം തിരിയം അപാചീനം, യാവതാ ജഗതോ ഗതി;

സദേവകസ്സ ലോകസ്സ, ബുദ്ധോ അഗ്ഗോ പവുച്ചതീ’’തി. പഞ്ചമം;

൬. സോഖുമ്മസുത്തം

൧൬. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, സോഖുമ്മാനി. കതമാനി ചത്താരി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു രൂപസോഖുമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി പരമേന; തേന ച രൂപസോഖുമ്മേന അഞ്ഞം രൂപസോഖുമ്മം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന സമനുപസ്സതി; തേന ച രൂപസോഖുമ്മേന അഞ്ഞം രൂപസോഖുമ്മം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന പത്ഥേതി. വേദനാസോഖുമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി പരമേന; തേന ച വേദനാസോഖുമ്മേന അഞ്ഞം വേദനാസോഖുമ്മം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന സമനുപസ്സതി; തേന ച വേദനാസോഖുമ്മേന അഞ്ഞം വേദനാസോഖുമ്മം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന പത്ഥേതി. സഞ്ഞാസോഖുമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി പരമേന; തേന ച സഞ്ഞാസോഖുമ്മേന അഞ്ഞം സഞ്ഞാസോഖുമ്മം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന സമനുപസ്സതി; തേന ച സഞ്ഞാസോഖുമ്മേന അഞ്ഞം സഞ്ഞാസോഖുമ്മം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന പത്ഥേതി. സങ്ഖാരസോഖുമ്മേന സമന്നാഗതോ ഹോതി പരമേന; തേന ച സങ്ഖാരസോഖുമ്മേന അഞ്ഞം സങ്ഖാരസോഖുമ്മം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന സമനുപസ്സതി; തേന ച സങ്ഖാരസോഖുമ്മേന അഞ്ഞം സങ്ഖാരസോഖുമ്മം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന പത്ഥേതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി സോഖുമ്മാനീ’’തി.

‘‘രൂപസോഖുമ്മതം ഞത്വാ, വേദനാനഞ്ച സമ്ഭവം;

സഞ്ഞാ യതോ സമുദേതി, അത്ഥം ഗച്ഛതി യത്ഥ ച;

സങ്ഖാരേ പരതോ ഞത്വാ, ദുക്ഖതോ നോ ച അത്തതോ.

‘‘സ വേ സമ്മദ്ദസോ ഭിക്ഖു, സന്തോ സന്തിപദേ രതോ;

ധാരേതി അന്തിമം ദേഹം, ജേത്വാ മാരം സവാഹിനി’’ന്തി. ഛട്ഠം;

൭. പഠമഅഗതിസുത്തം

൧൭. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അഗതിഗമനാനി. കതമാനി ചത്താരി? ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി അഗതിഗമനാനീ’’തി.

‘‘ഛന്ദാ ദോസാ ഭയാ മോഹാ, യോ ധമ്മം അതിവത്തതി;

നിഹീയതി തസ്സ യസോ, കാളപക്ഖേവ ചന്ദിമാ’’തി. സത്തമം;

൮. ദുതിയഅഗതിസുത്തം

൧൮. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, നാഗതിഗമനാനി. കതമാനി ചത്താരി? ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി നാഗതിഗമനാനീ’’തി.

‘‘ഛന്ദാ ദോസാ ഭയാ മോഹാ, യോ ധമ്മം നാതിവത്തതി;

ആപൂരതി തസ്സ യസോ, സുക്കപക്ഖേവ ചന്ദിമാ’’തി. അട്ഠമം;

൯. തതിയഅഗതിസുത്തം

൧൯. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അഗതിഗമനാനി. കതമാനി ചത്താരി? ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി അഗതിഗമനാനി.

‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, നാഗതിഗമനാനി. കതമാനി ചത്താരി? ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി നാഗതിഗമനാനീ’’തി.

‘‘ഛന്ദാ ദോസാ ഭയാ മോഹാ, യോ ധമ്മം അതിവത്തതി;

നിഹീയതി തസ്സ യസോ, കാളപക്ഖേവ ചന്ദിമാ.

‘‘ഛന്ദാ ദോസാ ഭയാ മോഹാ, യോ ധമ്മം നാതിവത്തതി;

ആപൂരതി തസ്സ യസോ, സുക്കപക്ഖേവ ചന്ദിമാ’’തി. നവമം;

൧൦. ഭത്തുദ്ദേസകസുത്തം

൨൦. ‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭത്തുദ്ദേസകോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. കതമേഹി ചതൂഹി? ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭത്തുദ്ദേസകോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭത്തുദ്ദേസകോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ. കതമേഹി ചതൂഹി? ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛതി, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛതി, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭത്തുദ്ദേസകോ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം സഗ്ഗേ’’തി.

‘‘യേ കേചി കാമേസു അസഞ്ഞതാ ജനാ,

അധമ്മികാ ഹോന്തി അധമ്മഗാരവാ;

ഛന്ദാ ദോസാ മോഹാ ച ഭയാ ഗാമിനോ [ഛന്ദാ ച ദോസാ ച ഭയാ ച ഗാമിനോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ)],

പരിസാകസടോ [പരിസക്കസാവോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ച പനേസ വുച്ചതി.

‘‘ഏവഞ്ഹി വുത്തം സമണേന ജാനതാ,

തസ്മാ ഹി തേ സപ്പുരിസാ പസംസിയാ;

ധമ്മേ ഠിതാ യേ ന കരോന്തി പാപകം,

ന ഛന്ദാ ന ദോസാ ന മോഹാ ന ഭയാ ച ഗാമിനോ [ന ഛന്ദദോസാ ന ഭയാ ച ഗാമിനോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)];

‘‘പരിസായ മണ്ഡോ ച പനേസ വുച്ചതി,

ഏവഞ്ഹി വുത്തം സമണേന ജാനതാ’’തി. ദസമം;

ചരവഗ്ഗോ ദുതിയോ.