൧൦. പംസുധോവകസുത്തം

൧൦൨. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ജാതരൂപസ്സ ഓളാരികാ ഉപക്കിലേസാ പംസുവാലുകാ [പംസുവാലികാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സക്ഖരകഠലാ. തമേനം പംസുധോവകോ വാ പംസുധോവകന്തേവാസീ വാ ദോണിയം ആകിരിത്വാ ധോവതി സന്ധോവതി നിദ്ധോവതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ സന്തി ജാതരൂപസ്സ മജ്ഝിമസഹഗതാ ഉപക്കിലേസാ സുഖുമസക്ഖരാ ഥൂലവാലുകാ [ഥൂലവാലികാ (സീ. പീ.), ഥുല്ലവാലികാ (സ്യാ. കം.)]. തമേനം പംസുധോവകോ വാ പംസുധോവകന്തേവാസീ വാ ധോവതി സന്ധോവതി നിദ്ധോവതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ സന്തി ജാതരൂപസ്സ സുഖുമസഹഗതാ ഉപക്കിലേസാ സുഖുമവാലുകാ കാളജല്ലികാ. തമേനം പംസുധോവകോ വാ പംസുധോവകന്തേവാസീ വാ ധോവതി സന്ധോവതി നിദ്ധോവതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ അഥാപരം സുവണ്ണസികതാവസിസ്സന്തി [സുവണ്ണജാതരൂപകാവസിസ്സന്തി (ക.)]. തമേനം സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ ജാതരൂപം മൂസായം പക്ഖിപിത്വാ ധമതി സന്ധമതി നിദ്ധമതി. തം ഹോതി ജാതരൂപം ധന്തം സന്ധന്തം [അധന്തം അസന്ധന്തം (സ്യാ. കം.)] നിദ്ധന്തം അനിദ്ധന്തകസാവം [അനിദ്ധന്തം അനിഹിതം അനിന്നീതകസാവം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], ന ചേവ മുദു ഹോതി ന ച കമ്മനിയം, ന ച പഭസ്സരം പഭങ്ഗു ച, ന ച സമ്മാ ഉപേതി കമ്മായ. ഹോതി സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ തം ജാതരൂപം ധമതി സന്ധമതി നിദ്ധമതി. തം ഹോതി ജാതരൂപം ധന്തം സന്ധന്തം നിദ്ധന്തം നിദ്ധന്തകസാവം [നിഹിതം നിന്നീതകസാവം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], മുദു ച ഹോതി കമ്മനിയഞ്ച പഭസ്സരഞ്ച, ന ച പഭങ്ഗു, സമ്മാ ഉപേതി കമ്മായ. യസ്സാ യസ്സാ ച പിലന്ധനവികതിയാ ആകങ്ഖതി – യദി പട്ടികായ [മുദ്ദികായ (അ. നി. ൫.൨൩], യദി കുണ്ഡലായ, യദി ഗീവേയ്യകേ [ഗീവേയ്യകേന (ക.), ഗീവേയ്യകായ (?)], യദി സുവണ്ണമാലായ – തഞ്ചസ്സ അത്ഥം അനുഭോതി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സന്തി അധിചിത്തമനുയുത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഓളാരികാ ഉപക്കിലേസാ കായദുച്ചരിതം വചീദുച്ചരിതം മനോദുച്ചരിതം, തമേനം സചേതസോ ഭിക്ഖു ദബ്ബജാതികോ പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ സന്തി അധിചിത്തമനുയുത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ മജ്ഝിമസഹഗതാ ഉപക്കിലേസാ കാമവിതക്കോ ബ്യാപാദവിതക്കോ വിഹിംസാവിതക്കോ, തമേനം സചേതസോ ഭിക്ഖു ദബ്ബജാതികോ പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ സന്തി അധിചിത്തമനുയുത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സുഖുമസഹഗതാ ഉപക്കിലേസാ ഞാതിവിതക്കോ ജനപദവിതക്കോ അനവഞ്ഞത്തിപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ, തമേനം സചേതസോ ഭിക്ഖു ദബ്ബജാതികോ പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി. തസ്മിം പഹീനേ തസ്മിം ബ്യന്തീകതേ അഥാപരം ധമ്മവിതക്കാവസിസ്സതി [ധമ്മവിതക്കോവസിസ്സതി (ക.)]. സോ ഹോതി സമാധി ന ചേവ സന്തോ ന ച പണീതോ നപ്പടിപ്പസ്സദ്ധലദ്ധോ ന ഏകോദിഭാവാധിഗതോ സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിതഗതോ [സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിതവതോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിവാവതോ (ക.), സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിയാധിഗതോ (?) അ. നി. ൯.൩൭; ദീ. നി. ൩.൩൫൫] ഹോതി. സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം തം ചിത്തം അജ്ഝത്തംയേവ സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി [ഏകോദിഭാവം ഗച്ഛതി (സീ.), ഏകോദിഭാവോ ഹോതി (സ്യാ. കം. ക.), ഏകോദിഹോതി (പീ.)] സമാധിയതി. സോ ഹോതി സമാധി സന്തോ പണീതോ പടിപ്പസ്സദ്ധിലദ്ധോ ഏകോദിഭാവാധിഗതോ ന സസങ്ഖാരനിഗ്ഗയ്ഹവാരിതഗതോ. യസ്സ യസ്സ ച അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികരണീയസ്സ ധമ്മസ്സ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികിരിയായ തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭവേയ്യം – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ അസ്സം, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ അസ്സം; ആവിഭാവം, തിരോഭാവം; തിരോകുട്ടം തിരോപാകാരം തിരോപബ്ബതം അസജ്ജമാനോ ഗച്ഛേയ്യം, സേയ്യഥാപി ആകാസേ; പഥവിയാപി ഉമ്മുജ്ജനിമുജ്ജം കരേയ്യം, സേയ്യഥാപി ഉദകേ; ഉദകേപി അഭിജ്ജമാനേ [അഭിജ്ജമാനോ (സീ. പീ. ക.)] ഗച്ഛേയ്യം, സേയ്യഥാപി പഥവിയം; ആകാസേപി പല്ലങ്കേന കമേയ്യം, സേയ്യഥാപി പക്ഖീ സകുണോ; ഇമേപി ചന്ദിമസൂരിയേ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ പാണിനാ പരിമസേയ്യം പരിമജ്ജേയ്യം; യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ വിസുദ്ധായ അതിക്കന്തമാനുസികായ ഉഭോ സദ്ദേ സുണേയ്യം ദിബ്ബേ ച മാനുസേ ച യേ ദൂരേ സന്തികേ ചാ’തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനേയ്യം – സരാഗം വാ ചിത്തം സരാഗം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, വീതരാഗം വാ ചിത്തം വീതരാഗം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സദോസം വാ ചിത്തം സദോസം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, വീതദോസം വാ ചിത്തം വീതദോസം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സമോഹം വാ ചിത്തം സമോഹം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, വീതമോഹം വാ ചിത്തം വീതമോഹം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സംഖിത്തം വാ ചിത്തം സംഖിത്തം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, വിക്ഖിത്തം വാ ചിത്തം വിക്ഖിത്തം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; മഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം മഹഗ്ഗതം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, അമഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം അമഹഗ്ഗതം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സഉത്തരം വാ ചിത്തം സഉത്തരം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, അനുത്തരം വാ ചിത്തം അനുത്തരം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; സമാഹിതം വാ ചിത്തം സമാഹിതം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, അസമാഹിതം വാ ചിത്തം അസമാഹിതം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം; വിമുത്തം വാ ചിത്തം വിമുത്തം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യം, അവിമുത്തം വാ ചിത്തം അവിമുത്തം ചിത്തന്തി പജാനേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരേയ്യം, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോതി, ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സേയ്യം ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനേയ്യം – ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ; ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാതി, ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സേയ്യം ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ’ന്തി, തത്ര തത്രേവ സക്ഖിഭബ്ബതം പാപുണാതി സതി സതിആയതനേ’’തി. ദസമം.