൪. നിഗണ്ഠസുത്തം

൭൫. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ആനന്ദോ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. അഥ ഖോ അഭയോ ച ലിച്ഛവി പണ്ഡിതകുമാരകോ ച ലിച്ഛവി യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ അഭയോ ലിച്ഛവി ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘നിഗണ്ഠോ, ഭന്തേ, നാടപുത്തോ [നാഥപുത്തോ (സീ. പീ.)] സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ അപരിസേസം ഞാണദസ്സനം പടിജാനാതി – ‘ചരതോ ച മേ തിട്ഠതോ ച സുത്തസ്സ ച ജാഗരസ്സ ച സതതം സമിതം ഞാണദസ്സനം പച്ചുപട്ഠിത’ന്തി. സോ പുരാണാനം കമ്മാനം തപസാ ബ്യന്തീഭാവം പഞ്ഞപേതി നവാനം കമ്മാനം അകരണാ സേതുഘാതം. ഇതി കമ്മക്ഖയാ ദുക്ഖക്ഖയോ, ദുക്ഖക്ഖയാ വേദനാക്ഖയോ, വേദനാക്ഖയാ സബ്ബം ദുക്ഖം നിജ്ജിണ്ണം ഭവിസ്സതി – ഏവമേതിസ്സാ സന്ദിട്ഠികായ നിജ്ജരായ വിസുദ്ധിയാ സമതിക്കമോ ഹോതി. ഇധ, ഭന്തേ, ഭഗവാ കിമാഹാ’’തി?

‘‘തിസ്സോ ഖോ ഇമാ, അഭയ, നിജ്ജരാ വിസുദ്ധിയോ തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സമ്മദക്ഖാതാ സത്താനം വിസുദ്ധിയാ സോകപരിദേവാനം സമതിക്കമായ ദുക്ഖദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമായ ഞായസ്സ അധിഗമായ നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയായ. കതമാ തിസ്സോ? ഇധ, അഭയ, ഭിക്ഖു സീലവാ ഹോതി…പേ… സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. സോ നവഞ്ച കമ്മം ന കരോതി, പുരാണഞ്ച കമ്മം ഫുസ്സ ഫുസ്സ ബ്യന്തീകരോതി. സന്ദിട്ഠികാ നിജ്ജരാ അകാലികാ ഏഹിപസ്സികാ ഓപനേയ്യികാ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബാ വിഞ്ഞൂഹീതി.

‘‘സ ഖോ സോ, അഭയ, ഭിക്ഖു ഏവം സീലസമ്പന്നോ വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹരതി സതോ ച സമ്പജാനോ, സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേതി യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ, പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ നവഞ്ച കമ്മം ന കരോതി, പുരാണഞ്ച കമ്മം ഫുസ്സ ഫുസ്സ ബ്യന്തീകരോതി. സന്ദിട്ഠികാ നിജ്ജരാ അകാലികാ ഏഹിപസ്സികാ ഓപനേയ്യികാ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബാ വിഞ്ഞൂഹീതി.

‘‘സ ഖോ സോ, അഭയ, ഭിക്ഖു ഏവം സമാധിസമ്പന്നോ [ഏവം സീലസമ്പന്നോ ഏവം സമാധിസമ്പന്നോ (സീ. സ്യാ. കം.)] ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ നവഞ്ച കമ്മം ന കരോതി, പുരാണഞ്ച കമ്മം ഫുസ്സ ഫുസ്സ ബ്യന്തീകരോതി. സന്ദിട്ഠികാ നിജ്ജരാ അകാലികാ ഏഹിപസ്സികാ ഓപനേയ്യികാ പച്ചത്തം വേദിതബ്ബാ വിഞ്ഞൂഹീതി. ഇമാ ഖോ, അഭയ, തിസ്സോ നിജ്ജരാ വിസുദ്ധിയോ തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സമ്മദക്ഖാതാ സത്താനം വിസുദ്ധിയാ സോകപരിദേവാനം സമതിക്കമായ ദുക്ഖദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമായ ഞായസ്സ അധിഗമായ നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ പണ്ഡിതകുമാരകോ ലിച്ഛവി അഭയം ലിച്ഛവിം ഏതദവോച – ‘‘കിം പന ത്വം, സമ്മ അഭയ, ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ സുഭാസിതം സുഭാസിതതോ നാബ്ഭനുമോദസീ’’തി? ‘‘ക്യാഹം, സമ്മ പണ്ഡിതകുമാരക, ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ സുഭാസിതം സുഭാസിതതോ നാബ്ഭനുമോദിസ്സാമി! മുദ്ധാപി തസ്സ വിപതേയ്യ യോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ സുഭാസിതം സുഭാസിതതോ നാബ്ഭനുമോദേയ്യാ’’തി. ചതുത്ഥം.