൭. വച്ഛഗോത്തസുത്തം

൫൮. അഥ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ [വച്ഛപുത്തോ (ക.)] പരിബ്ബാജകോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സുതം മേതം, ഭോ ഗോതമ, സമണോ ഗോതമോ ഏവമാഹ – ‘മയ്ഹമേവ ദാനം ദാതബ്ബം, നാഞ്ഞേസം ദാനം ദാതബ്ബം; മയ്ഹമേവ സാവകാനം ദാനം ദാതബ്ബം, നാഞ്ഞേസം സാവകാനം ദാനം ദാതബ്ബം; മയ്ഹമേവ ദിന്നം മഹപ്ഫലം, നാഞ്ഞേസം ദിന്നം മഹപ്ഫലം; മയ്ഹമേവ സാവകാനം ദിന്നം മഹപ്ഫലം, നാഞ്ഞേസം സാവകാനം ദിന്നം മഹപ്ഫല’ന്തി. യേ തേ, ഭോ ഗോതമ, ഏവമാഹംസു ‘സമണോ ഗോതമോ ഏവമാഹ മയ്ഹമേവ ദാനം ദാതബ്ബം, നാഞ്ഞേസം ദാനം ദാതബ്ബം. മയ്ഹമേവ സാവകാനം ദാനം ദാതബ്ബം, നാഞ്ഞേസം സാവകാനം ദാനം ദാതബ്ബം. മയ്ഹമേവ ദിന്നം മഹപ്ഫലം, നാഞ്ഞേസം ദിന്നം മഹപ്ഫലം. മയ്ഹമേവ സാവകാനം ദിന്നം മഹപ്ഫലം, നാഞ്ഞേസം സാവകാനം ദിന്നം മഹപ്ഫല’ന്തി. കച്ചി തേ ഭോതോ ഗോതമസ്സ വുത്തവാദിനോ ച ഭവന്തം ഗോതമം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്തി, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തി, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുപാതോ [വാദാനുവാദോ (ക.)] ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛതി? അനബ്ഭക്ഖാതുകാമാ ഹി മയം ഭവന്തം ഗോതമ’’ന്തി.

‘‘യേ തേ, വച്ഛ, ഏവമാഹംസു – ‘സമണോ ഗോതമോ ഏവമാഹ – മയ്ഹമേവ ദാനം ദാതബ്ബം…പേ… നാഞ്ഞേസം സാവകാനം ദിന്നം മഹപ്ഫല’ന്തി ന മേ തേ വുത്തവാദിനോ. അബ്ഭാചിക്ഖന്തി ച പന മം [ച പന മം തേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അസതാ അഭൂതേന. യോ ഖോ, വച്ഛ, പരം ദാനം ദദന്തം വാരേതി സോ തിണ്ണം അന്തരായകരോ ഹോതി, തിണ്ണം പാരിപന്ഥികോ. കതമേസം തിണ്ണം? ദായകസ്സ പുഞ്ഞന്തരായകരോ ഹോതി, പടിഗ്ഗാഹകാനം ലാഭന്തരായകരോ ഹോതി, പുബ്ബേവ ഖോ പനസ്സ അത്താ ഖതോ ച ഹോതി ഉപഹതോ ച. യോ ഖോ, വച്ഛ, പരം ദാനം ദദന്തം വാരേതി സോ ഇമേസം തിണ്ണം അന്തരായകരോ ഹോതി, തിണ്ണം പാരിപന്ഥികോ.

‘‘അഹം ഖോ പന, വച്ഛ, ഏവം വദാമി – യേ ഹി തേ ചന്ദനികായ വാ ഓലിഗല്ലേ വാ പാണാ, തത്രപി യോ ഥാലിധോവനം [ഥാലകധോവനം (ക.)] വാ സരാവധോവനം വാ ഛഡ്ഡേതി – യേ തത്ഥ പാണാ തേ തേന യാപേന്തൂതി, തതോ നിദാനമ്പാഹം, വച്ഛ, പുഞ്ഞസ്സ ആഗമം വദാമി. കോ പന വാദോ മനുസ്സഭൂതേ! അപി ചാഹം, വച്ഛ, സീലവതോ ദിന്നം മഹപ്ഫലം വദാമി, നോ തഥാ ദുസ്സീലസ്സ, സോ ച ഹോതി പഞ്ചങ്ഗവിപ്പഹീനോ പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതോ.

‘‘കതമാനി പഞ്ചങ്ഗാനി പഹീനാനി ഹോന്തി? കാമച്ഛന്ദോ പഹീനോ ഹോതി, ബ്യാപാദോ പഹീനോ ഹോതി, ഥിനമിദ്ധം പഹീനം ഹോതി, ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം പഹീനം ഹോതി, വിചികിച്ഛാ പഹീനാ ഹോതി. ഇമാനി പഞ്ചങ്ഗാനി വിപ്പഹീനാനി ഹോന്തി.

‘‘കതമേഹി പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഹോതി? അസേക്ഖേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേക്ഖേന സമാധിക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേക്ഖേന പഞ്ഞാക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേക്ഖേന വിമുത്തിക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേക്ഖേന വിമുത്തിഞാണദസ്സനക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ ഹോതി; ഇമേഹി പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഹോതി. ഇതി പഞ്ചങ്ഗവിപ്പഹീനേ പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതേ ദിന്നം മഹപ്ഫലന്തി വദാമീ’’തി.

‘‘ഇതി കണ്ഹാസു സേതാസു, രോഹിണീസു ഹരീസു വാ;

കമ്മാസാസു സരൂപാസു, ഗോസു പാരേവതാസു വാ.

‘‘യാസു കാസുചി ഏതാസു, ദന്തോ ജായതി പുങ്ഗവോ;

ധോരയ്ഹോ ബലസമ്പന്നോ, കല്യാണജവനിക്കമോ;

തമേവ ഭാരേ യുഞ്ജന്തി, നാസ്സ വണ്ണം പരിക്ഖരേ.

‘‘ഏവമേവം മനുസ്സേസു, യസ്മിം കസ്മിഞ്ചി ജാതിയേ;

ഖത്തിയേ ബ്രാഹ്മണേ വേസ്സേ, സുദ്ദേ ചണ്ഡാലപുക്കുസേ.

‘‘യാസു കാസുചി ഏതാസു, ദന്തോ ജായതി സുബ്ബതോ;

ധമ്മട്ഠോ സീലസമ്പന്നോ, സച്ചവാദീ ഹിരീമനോ.

‘‘പഹീനജാതിമരണോ, ബ്രഹ്മചരിയസ്സ കേവലീ;

പന്നഭാരോ വിസംയുത്തോ, കതകിച്ചോ അനാസവോ.

‘‘പാരഗൂ സബ്ബധമ്മാനം, അനുപാദായ നിബ്ബുതോ;

തസ്മിംയേവ [തസ്മിം വേ (സ്യാ. കം.)] വിരജേ ഖേത്തേ, വിപുലാ ഹോതി ദക്ഖിണാ.

‘‘ബാലാ ച അവിജാനന്താ, ദുമ്മേധാ അസ്സുതാവിനോ;

ബഹിദ്ധാ ദേന്തി ദാനാനി, ന ഹി സന്തേ ഉപാസരേ.

‘‘യേ ച സന്തേ ഉപാസന്തി, സപ്പഞ്ഞേ ധീരസമ്മതേ;

സദ്ധാ ച നേസം സുഗതേ, മൂലജാതാ പതിട്ഠിതാ.

‘‘ദേവലോകഞ്ച തേ യന്തി, കുലേ വാ ഇധ ജായരേ;

അനുപുബ്ബേന നിബ്ബാനം, അധിഗച്ഛന്തി പണ്ഡിതാ’’തി. സത്തമം;