൫. സചേതനസുത്തം

൧൫. ഏകം സമയം ഭഗവാ ബാരാണസിയം വിഹരതി ഇസിപതനേ മിഗദായേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, രാജാ അഹോസി സചേതനോ [പചേതനോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] നാമ. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രാജാ സചേതനോ രഥകാരം ആമന്തേസി – ‘ഇതോ മേ, സമ്മ രഥകാര, ഛന്നം മാസാനം അച്ചയേന സങ്ഗാമോ ഭവിസ്സതി. സക്ഖിസ്സസി [സക്ഖസി (സ്യാ. കം. പീ.)] മേ, സമ്മ രഥകാര, നവം ചക്കയുഗം കാതു’ന്തി? ‘സക്കോമി ദേവാ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രഥകാരോ രഞ്ഞോ സചേതനസ്സ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രഥകാരോ ഛഹി മാസേഹി ഛാരത്തൂനേഹി ഏകം ചക്കം നിട്ഠാപേസി. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രാജാ സചേതനോ രഥകാരം ആമന്തേസി – ‘ഇതോ മേ, സമ്മ രഥകാര, ഛന്നം ദിവസാനം അച്ചയേന സങ്ഗാമോ ഭവിസ്സതി, നിട്ഠിതം നവം ചക്കയുഗ’ന്തി? ‘ഇമേഹി ഖോ, ദേവ, ഛഹി മാസേഹി ഛാരത്തൂനേഹി ഏകം ചക്കം നിട്ഠിത’ന്തി. ‘സക്ഖിസ്സസി പന മേ, സമ്മ രഥകാര, ഇമേഹി ഛഹി ദിവസേഹി ദുതിയം ചക്കം നിട്ഠാപേതു’ന്തി? ‘സക്കോമി ദേവാ’തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രഥകാരോ ഛഹി ദിവസേഹി ദുതിയം ചക്കം നിട്ഠാപേത്വാ നവം ചക്കയുഗം ആദായ യേന രാജാ സചേതനോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം സചേതനം ഏതദവോച – ‘ഇദം തേ, ദേവ, നവം ചക്കയുഗം നിട്ഠിത’ന്തി. ‘യഞ്ച തേ ഇദം, സമ്മ രഥകാര, ചക്കം ഛഹി മാസേഹി നിട്ഠിതം ഛാരത്തൂനേഹി യഞ്ച തേ ഇദം ചക്കം ഛഹി ദിവസേഹി നിട്ഠിതം, ഇമേസം കിം നാനാകരണം? നേസാഹം കിഞ്ചി നാനാകരണം പസ്സാമീ’തി. ‘അത്ഥേസം, ദേവ, നാനാകരണം. പസ്സതു ദേവോ നാനാകരണ’’’ന്തി.

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രഥകാരോ യം തം ചക്കം ഛഹി ദിവസേഹി നിട്ഠിതം തം പവത്തേസി. തം പവത്തിതം സമാനം യാവതികാ അഭിസങ്ഖാരസ്സ ഗതി താവതികം ഗന്ത്വാ ചിങ്ഗുലായിത്വാ ഭൂമിയം പപതി. യം പന തം ചക്കം ഛഹി മാസേഹി നിട്ഠിതം ഛാരത്തൂനേഹി തം പവത്തേസി. തം പവത്തിതം സമാനം യാവതികാ അഭിസങ്ഖാരസ്സ ഗതി താവതികം ഗന്ത്വാ അക്ഖാഹതം മഞ്ഞേ അട്ഠാസി.

‘‘‘കോ നു ഖോ, സമ്മ രഥകാര, ഹേതു കോ പച്ചയോ യമിദം [യദിദം (ക.)] ചക്കം ഛഹി ദിവസേഹി നിട്ഠിതം തം പവത്തിതം സമാനം യാവതികാ അഭിസങ്ഖാരസ്സ ഗതി താവതികം ഗന്ത്വാ ചിങ്ഗുലായിത്വാ ഭൂമിയം പപതി? കോ പന, സമ്മ രഥകാര, ഹേതു കോ പച്ചയോ യമിദം ചക്കം ഛഹി മാസേഹി നിട്ഠിതം ഛാരത്തൂനേഹി തം പവത്തിതം സമാനം യാവതികാ അഭിസങ്ഖാരസ്സ ഗതി താവതികം ഗന്ത്വാ അക്ഖാഹതം മഞ്ഞേ അട്ഠാസീ’തി? ‘യമിദം, ദേവ, ചക്കം ഛഹി ദിവസേഹി നിട്ഠിതം തസ്സ നേമിപി സവങ്കാ സദോസാ സകസാവാ, അരാപി സവങ്കാ സദോസാ സകസാവാ, നാഭിപി സവങ്കാ സദോസാ സകസാവാ. തം നേമിയാപി സവങ്കത്താ സദോസത്താ സകസാവത്താ, അരാനമ്പി സവങ്കത്താ സദോസത്താ സകസാവത്താ, നാഭിയാപി സവങ്കത്താ സദോസത്താ സകസാവത്താ പവത്തിതം സമാനം യാവതികാ അഭിസങ്ഖാരസ്സ ഗതി താവതികം ഗന്ത്വാ ചിങ്ഗുലായിത്വാ ഭൂമിയം പപതി. യം പന തം, ദേവ, ചക്കം ഛഹി മാസേഹി നിട്ഠിതം ഛാരത്തൂനേഹി തസ്സ നേമിപി അവങ്കാ അദോസാ അകസാവാ, അരാപി അവങ്കാ അദോസാ അകസാവാ, നാഭിപി അവങ്കാ അദോസാ അകസാവാ. തം നേമിയാപി അവങ്കത്താ അദോസത്താ അകസാവത്താ, അരാനമ്പി അവങ്കത്താ അദോസത്താ അകസാവത്താ, നാഭിയാപി അവങ്കത്താ അദോസത്താ അകസാവത്താ പവത്തിതം സമാനം യാവതികാ അഭിസങ്ഖാരസ്സ ഗതി താവതികം ഗന്ത്വാ അക്ഖാഹതം മഞ്ഞേ അട്ഠാസീ’’’തി.

‘‘സിയാ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, തുമ്ഹാകം ഏവമസ്സ – ‘അഞ്ഞോ നൂന തേന സമയേന സോ രഥകാരോ അഹോസീ’തി! ന ഖോ പനേതം, ഭിക്ഖവേ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. അഹം തേന സമയേന സോ രഥകാരോ അഹോസിം. തദാഹം, ഭിക്ഖവേ, കുസലോ ദാരുവങ്കാനം ദാരുദോസാനം ദാരുകസാവാനം. ഏതരഹി ഖോ പനാഹം, ഭിക്ഖവേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ കുസലോ കായവങ്കാനം കായദോസാനം കായകസാവാനം, കുസലോ വചീവങ്കാനം വചീദോസാനം വചീകസാവാനം, കുസലോ മനോവങ്കാനം മനോദോസാനം മനോകസാവാനം. യസ്സ കസ്സചി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ കായവങ്കോ അപ്പഹീനോ കായദോസോ കായകസാവോ, വചീവങ്കോ അപ്പഹീനോ വചീദോസോ വചീകസാവോ, മനോവങ്കോ അപ്പഹീനോ മനോദോസോ മനോകസാവോ, ഏവം പപതിതാ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ, സേയ്യഥാപി തം ചക്കം ഛഹി ദിവസേഹി നിട്ഠിതം.

‘‘യസ്സ കസ്സചി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ കായവങ്കോ പഹീനോ കായദോസോ കായകസാവോ, വചീവങ്കോ പഹീനോ വചീദോസോ വചീകസാവോ, മനോവങ്കോ പഹീനോ മനോദോസോ മനോകസാവോ, ഏവം പതിട്ഠിതാ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ, സേയ്യഥാപി തം ചക്കം ഛഹി മാസേഹി നിട്ഠിതം ഛാരത്തൂനേഹി.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘കായവങ്കം പജഹിസ്സാമ കായദോസം കായകസാവം, വചീവങ്കം പജഹിസ്സാമ വചീദോസം വചീകസാവം, മനോവങ്കം പജഹിസ്സാമ മനോദോസം മനോകസാവ’ന്തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. പഞ്ചമം.