൬. സംസപ്പനീയസുത്തം

൨൧൬. ‘‘സംസപ്പനീയപരിയായം വോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മപരിയായം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സംസപ്പനീയപരിയായോ ധമ്മപരിയായോ? കമ്മസ്സകാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ കമ്മദായാദാ കമ്മയോനീ കമ്മബന്ധൂ കമ്മപടിസരണാ, യം കമ്മം കരോന്തി – കല്യാണം വാ പാപകം വാ – തസ്സ ദായാദാ ഭവന്തി.

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപഹതേ നിവിട്ഠോ, അദയാപന്നോ സബ്ബപാണഭൂതേസു. സോ സംസപ്പതി കായേന, സംസപ്പതി വാചായ, സംസപ്പതി മനസാ. തസ്സ ജിമ്ഹം കായകമ്മം ഹോതി, ജിമ്ഹം വചീകമ്മം, ജിമ്ഹം മനോകമ്മം, ജിമ്ഹാ ഗതി, ജിമ്ഹുപപത്തി.

‘‘ജിമ്ഹഗതികസ്സ ഖോ പനാഹം, ഭിക്ഖവേ, ജിമ്ഹുപപത്തികസ്സ ദ്വിന്നം ഗതീനം അഞ്ഞതരം ഗതിം വദാമി – യേ വാ ഏകന്തദുക്ഖാ നിരയാ യാ വാ സംസപ്പജാതികാ തിരച്ഛാനയോനി. കതമാ ച സാ, ഭിക്ഖവേ, സംസപ്പജാതികാ തിരച്ഛാനയോനി? അഹി വിച്ഛികാ സതപദീ നകുലാ ബിളാരാ മൂസികാ ഉലൂകാ, യേ വാ പനഞ്ഞേപി കേചി തിരച്ഛാനയോനികാ സത്താ മനുസ്സേ ദിസ്വാ സംസപ്പന്തി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭൂതാ ഭൂതസ്സ ഉപപത്തി ഹോതി. യം കരോതി തേന ഉപപജ്ജതി. ഉപപന്നമേനം ഫസ്സാ ഫുസന്തി. ഏവമഹം, ഭിക്ഖവേ, ‘കമ്മദായാദാ സത്താ’തി വദാമി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അദിന്നാദായീ ഹോതി…പേ… കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി… മുസാവാദീ ഹോതി… പിസുണവാചോ ഹോതി… ഫരുസവാചോ ഹോതി… സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി… അഭിജ്ഝാലു ഹോതി… ബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി… മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി വിപരീതദസ്സനോ – ‘നത്ഥി ദിന്നം…പേ… സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി. സോ സംസപ്പതി കായേന, സംസപ്പതി വാചായ, സംസപ്പതി മനസാ. തസ്സ ജിമ്ഹം കായകമ്മം ഹോതി, ജിമ്ഹം വചീകമ്മം, ജിമ്ഹം മനോകമ്മം, ജിമ്ഹാ ഗതി, ജിമ്ഹുപപത്തി.

‘‘ജിമ്ഹഗതികസ്സ ഖോ പനാഹം, ഭിക്ഖവേ, ജിമ്ഹുപപത്തികസ്സ ദ്വിന്നം ഗതീനം അഞ്ഞതരം ഗതിം വദാമി – യേ വാ ഏകന്തദുക്ഖാ നിരയാ യാ വാ സംസപ്പജാതികാ തിരച്ഛാനയോനി. കതമാ ച സാ, ഭിക്ഖവേ, സംസപ്പജാതികാ തിരച്ഛാനയോനി? അഹി വിച്ഛികാ സതപദീ നകുലാ ബിളാരാ മൂസികാ ഉലൂകാ, യേ വാ പനഞ്ഞേപി കേചി തിരച്ഛാനയോനികാ സത്താ മനുസ്സേ ദിസ്വാ സംസപ്പന്തി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭൂതാ ഭൂതസ്സ ഉപപത്തി ഹോതി, യം കരോതി തേന ഉപപജ്ജതി. ഉപപന്നമേനം ഫസ്സാ ഫുസന്തി. ഏവമഹം, ഭിക്ഖവേ, ‘കമ്മദായാദാ സത്താ’തി വദാമി. കമ്മസ്സകാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ കമ്മദായാദാ കമ്മയോനീ കമ്മബന്ധൂ കമ്മപടിസരണാ, യം കമ്മം കരോന്തി – കല്യാണം വാ പാപകം വാ – തസ്സ ദായാദാ ഭവന്തി.

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി നിഹിതദണ്ഡോ നിഹിതസത്ഥോ, ലജ്ജീ ദയാപന്നോ സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ വിഹരതി. സോ ന സംസപ്പതി കായേന, ന സംസപ്പതി വാചായ, ന സംസപ്പതി മനസാ. തസ്സ ഉജു കായകമ്മം ഹോതി, ഉജു വചീകമ്മം, ഉജു മനോകമ്മം, ഉജു ഗതി, ഉജുപപത്തി.

‘‘ഉജുഗതികസ്സ ഖോ പനാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഉജുപപത്തികസ്സ ദ്വിന്നം ഗതീനം അഞ്ഞതരം ഗതിം വദാമി – യേ വാ ഏകന്തസുഖാ സഗ്ഗാ യാനി വാ പന താനി ഉച്ചാകുലാനി ഖത്തിയമഹാസാലകുലാനി വാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലാനി വാ ഗഹപതിമഹാസാലകുലാനി വാ അഡ്ഢാനി മഹദ്ധനാനി മഹാഭോഗാനി പഹൂതജാതരൂപരജതാനി പഹൂതവിത്തൂപകരണാനി പഹൂതധനധഞ്ഞാനി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭൂതാ ഭൂതസ്സ ഉപപത്തി ഹോതി. യം കരോതി തേന ഉപപജ്ജതി. ഉപപന്നമേനം ഫസ്സാ ഫുസന്തി. ഏവമഹം, ഭിക്ഖവേ, ‘കമ്മദായാദാ സത്താ’തി വദാമി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി…പേ… കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി… മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി… പിസുണം വാചം പഹായ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി… ഫരുസം വാചം പഹായ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി… സമ്ഫപ്പലാപം പഹായ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി… അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി… അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി… സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി അവിപരീതദസ്സനോ – ‘അത്ഥി ദിന്നം…പേ… യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി. സോ ന സംസപ്പതി കായേന, ന സംസപ്പതി വാചായ, ന സംസപ്പതി മനസാ. തസ്സ ഉജു കായകമ്മം ഹോതി, ഉജു വചീകമ്മം, ഉജു മനോകമ്മം, ഉജു ഗതി, ഉജുപപത്തി.

‘‘ഉജുഗതികസ്സ ഖോ പന അഹം, ഭിക്ഖവേ, ഉജുപപത്തികസ്സ ദ്വിന്നം ഗതീനം അഞ്ഞതരം ഗതിം വദാമി – യേ വാ ഏകന്തസുഖാ സഗ്ഗാ യാനി വാ പന താനി ഉച്ചാകുലാനി ഖത്തിയമഹാസാലകുലാനി വാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലാനി വാ ഗഹപതിമഹാസാലകുലാനി വാ അഡ്ഢാനി മഹദ്ധനാനി മഹാഭോഗാനി പഹൂതജാതരൂപരജതാനി പഹൂതവിത്തൂപകരണാനി പഹൂതധനധഞ്ഞാനി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭൂതാ ഭൂതസ്സ ഉപപത്തി ഹോതി. യം കരോതി തേന ഉപപജ്ജതി. ഉപപന്നമേനം ഫസ്സാ ഫുസന്തി. ഏവമഹം, ഭിക്ഖവേ, ‘കമ്മദായാദാ സത്താ’തി വദാമി.

‘‘കമ്മസ്സകാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ കമ്മദായാദാ കമ്മയോനീ കമ്മബന്ധൂ കമ്മപടിസരണാ, യം കമ്മം കരോന്തി – കല്യാണം വാ പാപകം വാ – തസ്സ ദായാദാ ഭവന്തി. അയം ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സംസപ്പനീയപരിയായോ ധമ്മപരിയായോ’’തി. ഛട്ഠം.