൭. പഠമസഞ്ചേതനികസുത്തം

൨൧൭. ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം ഉപചിതാനം അപ്പടിസംവേദിത്വാ [അപ്പടിസംവിദിത്വാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ബ്യന്തീഭാവം വദാമി. തഞ്ച ഖോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഉപപജ്ജേ വാ [ഉപപജ്ജം വാ (ക.) അ. നി. ൬.൬൩ പസ്സിതബ്ബം, ഉപപജ്ജ വാ (മ. നി. ൩.൩൦൩)] അപരേ വാ പരിയായേ. ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം ഉപചിതാനം അപ്പടിസംവേദിത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയം വദാമി.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ കായകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാ [അകുസലം സഞ്ചേതനികം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാകം (ക.)] ഹോതി; ചതുബ്ബിധാ വചീകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാ ഹോതി; തിവിധാ മനോകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ കായകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതീ ഹോതി ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപഹതേ നിവിട്ഠോ അദയാപന്നോ സബ്ബപാണഭൂതേസു.

‘‘അദിന്നാദായീ ഹോതി. യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം ഗാമഗതം വാ അരഞ്ഞഗതം വാ, തം അദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദാതാ ഹോതി.

‘‘കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി. യാ താ മാതുരക്ഖിതാ…പേ… അന്തമസോ മാലാഗുളപരിക്ഖിത്താപി, തഥാരൂപാസു ചാരിത്തം ആപജ്ജിതാ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ കായകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ചതുബ്ബിധാ വചീകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ മുസാവാദീ ഹോതി. സഭഗ്ഗതോ വാ പരിസഗ്ഗതോ വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ ‘ഏഹമ്ഭോ പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’തി, സോ അജാനം വാ ആഹ ‘ജാനാമീ’തി, ജാനം വാ ആഹ ‘ന ജാനാമീ’തി, അപസ്സം വാ ആഹ ‘പസ്സാമീ’തി, പസ്സം വാ ആഹ ‘ന പസ്സാമീ’തി, ഇതി അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു വാ സമ്പജാനമുസാ ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘പിസുണവാചോ ഹോതി. ഇതോ സുത്വാ അമുത്ര അക്ഖാതാ ഇമേസം ഭേദായ, അമുത്ര വാ സുത്വാ ഇമേസം അക്ഖാതാ അമൂസം ഭേദായ. ഇതി സമഗ്ഗാനം വാ ഭേത്താ ഭിന്നാനം വാ അനുപ്പദാതാ വഗ്ഗാരാമോ വഗ്ഗരതോ വഗ്ഗനന്ദീ, വഗ്ഗകരണിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘ഫരുസവാചോ ഹോതി. യാ സാ വാചാ അണ്ഡകാ കക്കസാ പരകടുകാ പരാഭിസജ്ജനീ കോധസാമന്താ. അസമാധിസംവത്തനികാ, തഥാരൂപിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി അകാലവാദീ അഭൂതവാദീ അനത്ഥവാദീ അധമ്മവാദീ അവിനയവാദീ, അനിധാനവതിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി അകാലേന അനപദേസം അപരിയന്തവതിം അനത്ഥസംഹിതം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതുബ്ബിധാ വചീകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ മനോകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അഭിജ്ഝാലു ഹോതി. യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം, തം അഭിജ്ഝാതാ ഹോതി – ‘അഹോ വത, യം പരസ്സ തം മമ അസ്സാ’തി.

‘‘ബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ – ‘ഇമേ സത്താ ഹഞ്ഞന്തു വാ ബജ്ഝന്തു വാ ഉച്ഛിജ്ജന്തു വാ വിനസ്സന്തു വാ മാ വാ അഹേസു’ന്തി.

മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി വിപരീതദസ്സനോ – ‘നത്ഥി ദിന്നം…പേ. … യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ മനോകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാ ദുക്ഖുദ്രയാ ദുക്ഖവിപാകാ ഹോതി.

‘‘തിവിധ കായകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു [… സഞ്ചേതനികഹേതു (ക.)] വാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തി; ചതുബ്ബിധവചീകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തി; തിവിധമനോകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അപണ്ണകോ മണി ഉദ്ധംഖിത്തോ യേന യേനേവ പതിട്ഠാതി സുപ്പതിട്ഠിതംയേവ പതിട്ഠാതി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിവിധകായകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തി; ചതുബ്ബിധവചീകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തി; തിവിധമനോകമ്മന്തസന്ദോസബ്യാപത്തി അകുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തീതി.

‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം ഉപചിതാനം അപ്പടിസംവേദിത്വാ ബ്യന്തീഭാവം വദാമി, തഞ്ച ഖോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഉപപജ്ജേ വാ അപരേ വാ പരിയായേ. ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം ഉപചിതാനം അപ്പടിസംവേദിത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയം വദാമി.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ കായകമ്മന്തസമ്പത്തി കുസലസഞ്ചേതനികാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാ ഹോതി; ചതുബ്ബിധാ വചീകമ്മന്തസമ്പത്തി കുസലസഞ്ചേതനികാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാ ഹോതി; തിവിധാ മനോകമ്മന്തസമ്പത്തി കുസലസഞ്ചേതനികാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ കായകമ്മന്തസമ്പത്തി കുസലസഞ്ചേതനികാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി നിഹിതദണ്ഡോ നിഹിതസത്ഥോ ലജ്ജീ ദയാപന്നോ, സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ വിഹരതി…പേ….

‘‘അദിന്നാദാനം പഹായ, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി. യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം ഗാമഗതം വാ അരഞ്ഞഗതം വാ, ന തം അദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദാതാ ഹോതി.

‘‘കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി. യാ താ മാതുരക്ഖിതാ …പേ… അന്തമസോ മാലാഗുളപരിക്ഖിത്താപി, തഥാരൂപാസു ന ചാരിത്തം ആപജ്ജിതാ ഹോതി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ കായകമ്മന്തസമ്പത്തി കുസലസഞ്ചേതനികാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ചതുബ്ബിധാ വചീകമ്മന്തസമ്പത്തി കുസലസഞ്ചേതനികാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി. സഭഗ്ഗതോ വാ പരിസഗ്ഗതോ വാ ഞാതിമജ്ഝഗതോ വാ പൂഗമജ്ഝഗതോ വാ രാജകുലമജ്ഝഗതോ വാ അഭിനീതോ സക്ഖിപുട്ഠോ ‘ഏഹമ്ഭോ പുരിസ, യം ജാനാസി തം വദേഹീ’തി, സോ അജാനം വാ ആഹ ‘ന ജാനാമീ’തി, ജാനം വാ ആഹ ‘ജാനാമീ’തി, അപസ്സം വാ ആഹ ‘ന പസ്സാമീ’തി, പസ്സം വാ ആഹ ‘പസ്സാമീ’തി, ഇതി അത്തഹേതു വാ പരഹേതു വാ ആമിസകിഞ്ചിക്ഖഹേതു വാ ന സമ്പജാനമുസാ ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘പിസുണം വാചം പഹായ, പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി – ന ഇതോ സുത്വാ അമുത്ര അക്ഖാതാ ഇമേസം ഭേദായ, അമുത്ര വാ സുത്വാ ന ഇമേസം അക്ഖാതാ അമൂസം ഭേദായ. ഇതി ഭിന്നാനം വാ സന്ധാതാ സഹിതാനം വാ അനുപ്പദാതാ സമഗ്ഗാരാമോ സമഗ്ഗരതോ സമഗ്ഗനന്ദിം, സമഗ്ഗകരണിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘ഫരുസം വാചം പഹായ, ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി. യാ സാ വാചാ നേലാ കണ്ണസുഖാ പേമനീയാ ഹദയങ്ഗമാ പോരീ ബഹുജനകന്താ ബഹുജനമനാപാ, തഥാരൂപിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘സമ്ഫപ്പലാപം പഹായ, സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി കാലവാദീ ഭൂതവാദീ അത്ഥവാദീ ധമ്മവാദീ വിനയവാദീ, നിധാനവതിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി കാലേന സാപദേസം പരിയന്തവതിം അത്ഥസംഹിതം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതുബ്ബിധാ വചീകമ്മന്തസമ്പത്തി കുസലസഞ്ചേതനികാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാ ഹോതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ മനോകമ്മന്തസമ്പത്തി കുസലസഞ്ചേതനികാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാ ഹോതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി. യം തം പരസ്സ പരവിത്തൂപകരണം തം അനഭിജ്ഝാതാ ഹോതി – ‘അഹോ വത, യം പരസ്സ തം മമസ്സാ’തി.

‘‘അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി അപ്പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ – ‘ഇമേ സത്താ അവേരാ ഹോന്തു അബ്യാപജ്ജാ അനീഘാ, സുഖീ അത്താനം പരിഹരന്തൂ’തി.

‘‘സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി അവിപരീതദസ്സനോ – ‘അത്ഥി ദിന്നം, അത്ഥി യിട്ഠം…പേ… യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിവിധാ മനോകമ്മന്തസമ്പത്തി കുസലസഞ്ചേതനികാ സുഖുദ്രയാ സുഖവിപാകാ ഹോതി.

‘‘തിവിധകായകമ്മന്തസമ്പത്തികുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തി; ചതുബ്ബിധവചീകമ്മന്തസമ്പത്തികുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തി; തിവിധമനോകമ്മന്തസമ്പത്തികുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അപണ്ണകോ മണി ഉദ്ധംഖിത്തോ യേന യേനേവ പതിട്ഠാതി സുപ്പതിട്ഠിതംയേവ പതിട്ഠാതി; ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിവിധകായകമ്മന്തസമ്പത്തികുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തി; ചതുബ്ബിധവചീകമ്മന്തസമ്പത്തികുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തി; തിവിധമനോകമ്മന്തസമ്പത്തികുസലസഞ്ചേതനികാഹേതു വാ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തി. നാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം ഉപചിതാനം അപ്പടിസംവേദിത്വാ ബ്യന്തീഭാവം വദാമി. തഞ്ച ഖോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഉപപജ്ജേ വാ അപരേ വാ പരിയായേ. ന ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ചേതനികാനം കമ്മാനം കതാനം ഉപചിതാനം അപ്പടിസംവേദിത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയം വദാമീ’’തി. സത്തമം. [അട്ഠകഥായം പന അട്ഠമസുത്തമ്പി ഏത്ഥേവ പരിയാപന്നം വിയ സംവണ്ണനാ ദിസ്സതി]