൯. ഉപാലിസുത്തം

൯൯. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഉപാലി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇച്ഛാമഹം, ഭന്തേ, അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവിതു’’ന്തി.

‘‘ദുരഭിസമ്ഭവാനി ഹി ഖോ [ദുരഭിസമ്ഭവാനി ഖോ (സീ. പീ.)], ഉപാലി, അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി. ദുക്കരം പവിവേകം ദുരഭിരമം. ഏകത്തേ ഹരന്തി മഞ്ഞേ മനോ വനാനി സമാധിം അലഭമാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ. യോ ഖോ, ഉപാലി, ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം സമാധിം അലഭമാനോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവിസ്സാമീ’തി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ‘സംസീദിസ്സതി വാ ഉപ്ലവിസ്സതി വാ’തി [ഉപ്പിലവിസ്സതി വാ (സീ. സ്യാ. പീ.)].

‘‘സേയ്യഥാപി, ഉപാലി, മഹാഉദകരഹദോ. അഥ ആഗച്ഛേയ്യ ഹത്ഥിനാഗോ സത്തരതനോ വാ അഡ്ഢട്ഠരതനോ [അട്ഠരതനോ (സീ. പീ.)] വാ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘യംനൂനാഹം ഇമം ഉദകരഹദം ഓഗാഹേത്വാ കണ്ണസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളേയ്യം പിട്ഠിസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളേയ്യം. കണ്ണസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളിത്വാ പിട്ഠിസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളിത്വാ ന്ഹത്വാ [നഹാത്വാ (സീ. പീ.), ന്ഹാത്വാ (സ്യാ.)] ച പിവിത്വാ ച പച്ചുത്തരിത്വാ യേന കാമം പക്കമേയ്യ’ന്തി. സോ തം ഉദകരഹദം ഓഗാഹേത്വാ കണ്ണസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളേയ്യ പിട്ഠിസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളേയ്യ; കണ്ണസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളിത്വാ പിട്ഠിസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളിത്വാ ന്ഹത്വാ ച പിവിത്വാ ച പച്ചുത്തരിത്വാ യേന കാമം പക്കമേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? മഹാ, ഉപാലി [മഹാ ഹുപാലി (സീ. പീ.)], അത്തഭാവോ ഗമ്ഭീരേ ഗാധം വിന്ദതി.

‘‘അഥ ആഗച്ഛേയ്യ സസോ വാ ബിളാരോ വാ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘കോ ചാഹം, കോ ച ഹത്ഥിനാഗോ! യംനൂനാഹം ഇമം ഉദകരഹദം ഓഗാഹേത്വാ കണ്ണസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളേയ്യം പിട്ഠിസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളേയ്യം; കണ്ണസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളിത്വാ പിട്ഠിസംധോവികമ്പി ഖിഡ്ഡം കീളിത്വാ ന്ഹത്വാ ച പിവിത്വാ ച പച്ചുത്തരിത്വാ യേന കാമം പക്കമേയ്യ’ന്തി. സോ തം ഉദകരഹദം സഹസാ അപ്പടിസങ്ഖാ പക്ഖന്ദേയ്യ. തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ‘സംസീദിസ്സതി വാ ഉപ്ലവിസ്സതി വാ’തി. തം കിസ്സ ഹേതു? പരിത്തോ, ഉപാലി, അത്തഭാവോ ഗമ്ഭീരേ ഗാധം ന വിന്ദതി. ഏവമേവം ഖോ, ഉപാലി, യോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം സമാധിം അലഭമാനോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവിസ്സാമീ’തി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ‘സംസീദിസ്സതി വാ ഉപ്ലവിസ്സതി വാ’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഉപാലി, ദഹരോ കുമാരോ മന്ദോ ഉത്താനസേയ്യകോ സകേന മുത്തകരീസേന കീളതി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉപാലി, നന്വായം കേവലാ പരിപൂരാ ബാലഖിഡ്ഡാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘സ ഖോ സോ, ഉപാലി, കുമാരോ അപരേന സമയേന വുദ്ധിമന്വായ ഇന്ദ്രിയാനം പരിപാകമന്വായ യാനി കാനിചി കുമാരകാനം കീളാപനകാനി ഭവന്തി, സേയ്യഥിദം – വങ്കകം [വങ്കം (സീ. പീ.)] ഘടികം മോക്ഖചികം ചിങ്ഗുലകം [പിങ്ഗുലികം (സ്യാ.), ചിങ്കുലകം (ക.)] പത്താള്ഹകം രഥകം ധനുകം, തേഹി കീളതി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉപാലി, നന്വായം ഖിഡ്ഡാ പുരിമായ ഖിഡ്ഡായ അഭിക്കന്തതരാ ച പണീതതരാ ചാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘സ ഖോ സോ, ഉപാലി, കുമാരോ അപരേന സമയേന വുദ്ധിമന്വായ ഇന്ദ്രിയാനം പരിപാകമന്വായ പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതോ സമങ്ഗിഭൂതോ പരിചാരേതി ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യേഹി രൂപേഹി ഇട്ഠേഹി കന്തേഹി മനാപേഹി പിയരൂപേഹി കാമൂപസംഹിതേഹി രജനീയേഹി, സോതവിഞ്ഞേയ്യേഹി സദ്ദേഹി… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യേഹി ഗന്ധേഹി… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യേഹി രസേഹി… കായവിഞ്ഞേയ്യേഹി ഫോട്ഠബ്ബേഹി ഇട്ഠേഹി കന്തേഹി മനാപേഹി പിയരൂപേഹി കാമൂപസംഹിതേഹി രജനീയേഹി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉപാലി, നന്വായം ഖിഡ്ഡാ പുരിമാഹി ഖിഡ്ഡാഹി അഭിക്കന്തതരാ ച പണീതതരാ ചാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

[ദീ. നി. ൧.൧൯൦; മ. നി. ൨.൨൩൩] ‘‘ഇധ ഖോ പന വോ [വോതി നിപാതമത്തം (അട്ഠ.)], ഉപാലി, തഥാഗതോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ. സോ ഇമം ലോകം സദേവകം സമാരകം സബ്രഹ്മകം സസ്സമണബ്രാഹ്മണിം പജം സദേവമനുസ്സം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി. സോ ധമ്മം ദേസേതി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം, കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേതി.

‘‘തം ധമ്മം സുണാതി ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ അഞ്ഞതരസ്മിം വാ കുലേ പച്ചാജാതോ. സോ തം ധമ്മം സുത്വാ തഥാഗതേ സദ്ധം പടിലഭതി. സോ തേന സദ്ധാപടിലാഭേന സമന്നാഗതോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘സമ്ബാധോ ഘരാവാസോ രജാപഥോ, അബ്ഭോകാസോ പബ്ബജ്ജാ. നയിദം സുകരം അഗാരം അജ്ഝാവസതാ ഏകന്തപരിപുണ്ണം ഏകന്തപരിസുദ്ധം സങ്ഖലിഖിതം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതും. യംനൂനാഹം കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജേയ്യ’ന്തി.

‘‘സോ അപരേന സമയേന അപ്പം വാ ഭോഗക്ഖന്ധം പഹായ മഹന്തം വാ ഭോഗക്ഖന്ധം പഹായ അപ്പം വാ ഞാതിപരിവട്ടം പഹായ മഹന്തം വാ ഞാതിപരിവട്ടം പഹായ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതി.

‘‘സോ ഏവം പബ്ബജിതോ സമാനോ ഭിക്ഖൂനം സിക്ഖാസാജീവസമാപന്നോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി നിഹിതദണ്ഡോ നിഹിതസത്ഥോ ലജ്ജീ ദയാപന്നോ സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ വിഹരതി.

‘‘അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി ദിന്നാദായീ ദിന്നപാടികങ്ഖീ; അഥേനേന സുചിഭൂതേന അത്തനാ വിഹരതി.

‘‘അബ്രഹ്മചരിയം പഹായ ബ്രഹ്മചാരീ ഹോതി ആരാചാരീ വിരതോ മേഥുനാ ഗാമധമ്മാ.

‘‘മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി സച്ചവാദീ സച്ചസന്ധോ ഥേതോ പച്ചയികോ അവിസംവാദകോ ലോകസ്സ.

‘‘പിസുണം വാചം പഹായ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, ഇതോ സുത്വാ ന അമുത്ര അക്ഖാതാ ഇമേസം ഭേദായ, അമുത്ര വാ സുത്വാ ന ഇമേസം അക്ഖാതാ അമൂസം ഭേദായ. ഇതി ഭിന്നാനം വാ സന്ധാതാ സഹിതാനം വാ അനുപ്പദാതാ, സമഗ്ഗാരാമോ സമഗ്ഗരതോ സമഗ്ഗനന്ദീ; സമഗ്ഗകരണിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘ഫരുസം വാചം പഹായ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി. യാ സാ വാചാ നേലാ കണ്ണസുഖാ പേമനീയാ ഹദയങ്ഗമാ പോരീ ബഹുജനകന്താ ബഹുജനമനാപാ, തഥാരൂപിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

‘‘സമ്ഫപ്പലാപം പഹായ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി കാലവാദീ ഭൂതവാദീ അത്ഥവാദീ ധമ്മവാദീ വിനയവാദീ, നിധാനവതിം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി കാലേന സാപദേസം പരിയന്തവതിം അത്ഥസംഹിതം.

‘‘സോ ബീജഗാമഭൂതഗാമസമാരമ്ഭാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഏകഭത്തികോ ഹോതി രത്തൂപരതോ, വിരതോ വികാലഭോജനാ. നച്ചഗീതവാദിതവിസൂകദസ്സനാ പടിവിരതോ ഹോതി, മാലാഗന്ധവിലേപനധാരണമണ്ഡനവിഭൂസനട്ഠാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഉച്ചാസയനമഹാസയനാ പടിവിരതോ ഹോതി, ജാതരൂപരജതപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതി, ആമകധഞ്ഞപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതി, ആമകമംസപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഇത്ഥികുമാരികപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതി, ദാസിദാസപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതി, അജേളകപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതി, കുക്കുടസൂകരപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഹത്ഥിഗവസ്സവളവപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഖേത്തവത്ഥുപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതി, ദൂതേയ്യപഹിണഗമനാനുയോഗാ പടിവിരതോ ഹോതി, കയവിക്കയാ പടിവിരതോ ഹോതി, തുലാകൂടകംസകൂടമാനകൂടാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഉക്കോടനവഞ്ചനനികതിസാചിയോഗാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഛേദനവധബന്ധനവിപരാമോസആലോപസഹസാകാരാ പടിവിരതോ ഹോതി.

‘‘സോ സന്തുട്ഠോ ഹോതി കായപരിഹാരികേന ചീവരേന കുച്ഛിപരിഹാരികേന പിണ്ഡപാതേന. യേന യേനേവ പക്കമതി സമാദായേവ പക്കമതി, സേയ്യഥാപി നാമ പക്ഖീ സകുണോ യേന യേനേവ ഡേതി സപത്തഭാരോവ ഡേതി. ഏവമേവം ഭിക്ഖു സന്തുട്ഠോ ഹോതി കായപരിഹാരികേന ചീവരേന കുച്ഛിപരിഹാരികേന പിണ്ഡപാതേന. യേന യേനേവ പക്കമതി സമാദായേവ പക്കമതി. സോ ഇമിനാ അരിയേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ അജ്ഝത്തം അനവജ്ജസുഖം പടിസംവേദേതി.

‘‘സോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ. യത്വാധികരണമേനം ചക്ഖുന്ദ്രിയം അസംവുതം വിഹരന്തം അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അന്വാസ്സവേയ്യും, തസ്സ സംവരായ പടിപജ്ജതി; രക്ഖതി ചക്ഖുന്ദ്രിയം, ചക്ഖുന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതി. സോതേന സദ്ദം സുത്വാ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ ന നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതി നാനുബ്യഞ്ജനഗ്ഗാഹീ. യത്വാധികരണമേനം മനിന്ദ്രിയം അസംവുതം വിഹരന്തം അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാ പാപകാ അകുസലാ ധമ്മാ അന്വാസ്സവേയ്യും, തസ്സ സംവരായ പടിപജ്ജതി; രക്ഖതി മനിന്ദ്രിയം, മനിന്ദ്രിയേ സംവരം ആപജ്ജതി. സോ ഇമിനാ അരിയേന ഇന്ദ്രിയസംവരേന സമന്നാഗതോ അജ്ഝത്തം അബ്യാസേകസുഖം പടിസംവേദേതി.

‘‘സോ അഭിക്കന്തേ പടിക്കന്തേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ആലോകിതേ വിലോകിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, സമിഞ്ജിതേ പസാരിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, സങ്ഘാടിപത്തചീവരധാരണേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, അസിതേ പീതേ ഖായിതേ സായിതേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ഉച്ചാരപസ്സാവകമ്മേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി, ഗതേ ഠിതേ നിസിന്നേ സുത്തേ ജാഗരിതേ ഭാസിതേ തുണ്ഹീഭാവേ സമ്പജാനകാരീ ഹോതി.

‘‘സോ ഇമിനാ ച അരിയേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ, ഇമിനാ ച അരിയേന ഇന്ദ്രിയസംവരേന സമന്നാഗതോ, ഇമിനാ ച അരിയേന സതിസമ്പജഞ്ഞേ സമന്നാഗതോ വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം. സോ അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ നിസീദതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ.

‘‘സോ അഭിജ്ഝം ലോകേ പഹായ വിഗതാഭിജ്ഝേന ചേതസാ വിഹരതി, അഭിജ്ഝായ ചിത്തം പരിസോധേതി. ബ്യാപാദപദോസം പഹായ അബ്യാപന്നചിത്തോ വിഹരതി സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ, ബ്യാപാദപദോസാ ചിത്തം പരിസോധേതി. ഥിനമിദ്ധം പഹായ വിഗതഥിനമിദ്ധോ വിഹരതി ആലോകസഞ്ഞീ സതോ സമ്പജാനോ, ഥിനമിദ്ധാ ചിത്തം പരിസോധേതി. ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം പഹായ അനുദ്ധതോ വിഹരതി അജ്ഝത്തം വൂപസന്തചിത്തോ, ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചാ ചിത്തം പരിസോധേതി. വിചികിച്ഛം പഹായ തിണ്ണവിചികിച്ഛോ വിഹരതി അകഥംകഥീ കുസലേസു ധമ്മേസു, വിചികിച്ഛായ ചിത്തം പരിസോധേതി.

‘‘സോ ഇമേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ ചേതസോ ഉപക്കിലേസേ പഞ്ഞായ ദുബ്ബലീകരണേ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉപാലി, ‘നന്വായം വിഹാരോ പുരിമേഹി വിഹാരേഹി അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഇമമ്പി ഖോ, ഉപാലി, മമ സാവകാ അത്തനി ധമ്മം സമ്പസ്സമാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, നോ ച ഖോ താവ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉപാലി, ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ…പേ… ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉപാലി, ‘നന്വായം വിഹാരോ പുരിമേഹി വിഹാരേഹി അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഇമമ്പി ഖോ, ഉപാലി, മമ സാവകാ അത്തനി ധമ്മം സമ്പസ്സമാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, നോ ച ഖോ താവ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉപാലി, ഭിക്ഖു പീതിയാ ച വിരാഗാ…പേ… തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉപാലി, ‘നന്വായം വിഹാരോ പുരിമേഹി വിഹാരേഹി അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഇമമ്പി ഖോ, ഉപാലി, മമ സാവകാ അത്തനി ധമ്മം സമ്പസ്സമാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, നോ ച ഖോ താവ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉപാലി, ഭിക്ഖു സുഖസ്സ ച പഹാനാ…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം…പേ….

പുന ചപരം, ഉപാലി, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ ‘അനന്തോ ആകാസോ’തി ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉപാലി, ‘നന്വായം വിഹാരോ പുരിമേഹി വിഹാരേഹി അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഇമമ്പി ഖോ, ഉപാലി, മമ സാവകാ അത്തനി ധമ്മം സമ്പസ്സമാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, നോ ച ഖോ താവ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉപാലി, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘അനന്തം വിഞ്ഞാണ’ന്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി…പേ….

‘‘സബ്ബസോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘നത്ഥി കിഞ്ചീ’തി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി…പേ….

‘‘സബ്ബസോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ ‘സന്തമേതം പണീതമേത’ന്തി നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉപാലി, ‘നന്വായം വിഹാരോ പുരിമേഹി വിഹാരേഹി അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഇമമ്പി ഖോ, ഉപാലി, മമ സാവകാ അത്തനി ധമ്മം സമ്പസ്സമാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, നോ ച ഖോ താവ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉപാലി, ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി; പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉപാലി, ‘നന്വായം വിഹാരോ പുരിമേഹി വിഹാരേഹി അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഇമമ്പി ഖോ, ഉപാലി, മമ സാവകാ അത്തനി ധമ്മം സമ്പസ്സമാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അനുപ്പത്തസദത്ഥാ ച വിഹരന്തി. ഇങ്ഘ ത്വം, ഉപാലി, സങ്ഘേ വിഹരാഹി. സങ്ഘേ തേ വിഹരതോ ഫാസു ഭവിസ്സതീ’’തി. നവമം.