(൯) ൪. ഥേരവഗ്ഗോ

൧. വാഹനസുത്തം

൮൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ ചമ്പായം വിഹരതി ഗഗ്ഗരായ പോക്ഖരണിയാ തീരേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വാഹനോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ വാഹനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കതിഹി നു ഖോ, ഭന്തേ, ധമ്മേഹി തഥാഗതോ നിസ്സടോ വിസംയുത്തോ വിപ്പമുത്തോ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരതീ’’തി?

‘‘ദസഹി ഖോ, വാഹന, ധമ്മേഹി തഥാഗതോ നിസ്സടോ വിസംയുത്തോ വിപ്പമുത്തോ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരതി. കതമേഹി ദസഹി? രൂപേന ഖോ, വാഹന, തഥാഗതോ നിസ്സടോ വിസംയുത്തോ വിപ്പമുത്തോ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരതി, വേദനായ ഖോ, വാഹന…പേ… സഞ്ഞായ ഖോ, വാഹന… സങ്ഖാരേഹി ഖോ, വാഹന… വിഞ്ഞാണേന ഖോ, വാഹന… ജാതിയാ ഖോ, വാഹന… ജരായ ഖോ, വാഹന… മരണേന ഖോ, വാഹന… ദുക്ഖേഹി ഖോ, വാഹന… കിലേസേഹി ഖോ, വാഹന, തഥാഗതോ നിസ്സടോ വിസംയുത്തോ വിപ്പമുത്തോ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരതി. സേയ്യഥാപി, വാഹന, ഉപ്പലം വാ പദുമം വാ പുണ്ഡരീകം വാ ഉദകേ ജാതം ഉദകേ സംവഡ്ഢം ഉദകാ പച്ചുഗ്ഗമ്മ ഠിതം അനുപലിത്തം ഉദകേന; ഏവമേവം ഖോ, വാഹന, ഇമേഹി ദസഹി ധമ്മേഹി തഥാഗതോ നിസ്സടോ വിസംയുത്തോ വിപ്പമുത്തോ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരതീ’’തി. പഠമം.

൨. ആനന്ദസുത്തം

൮൨. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘അസ്സദ്ധോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘ദുസ്സീലോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘അപ്പസ്സുതോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘ദുബ്ബചോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘പാപമിത്തോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘കുസീതോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘മുട്ഠസ്സതി സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘അസന്തുട്ഠോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘പാപിച്ഛോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘മിച്ഛാദിട്ഠികോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘ഇമേഹി ദസഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘സദ്ധോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘സീലവാ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘ബഹുസ്സുതോ സുതധരോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘സുവചോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘കല്യാണമിത്തോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘ആരദ്ധവീരിയോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘ഉപട്ഠിതസ്സതി സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘സന്തുട്ഠോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘അപ്പിച്ഛോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘സമ്മാദിട്ഠികോ സമാനോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സോ വതാനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘ഇമേഹി ദസഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. പുണ്ണിയസുത്തം

൮൩. അഥ ഖോ ആയസ്മാ പുണ്ണിയോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ പുണ്ണിയോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേന അപ്പേകദാ തഥാഗതം ധമ്മദേസനാ പടിഭാതി അപ്പേകദാ നപ്പടിഭാതീ’’തി?

‘‘സദ്ധോ ച, പുണ്ണിയ, ഭിക്ഖു ഹോതി, നോ ച ഉപസങ്കമിതാ; നേവ താവ തഥാഗതം ധമ്മദേസനാ പടിഭാതി. യതോ ച ഖോ, പുണ്ണിയ, ഭിക്ഖു സദ്ധോ ച ഹോതി ഉപസങ്കമിതാ ച, ഏവം തഥാഗതം ധമ്മദേസനാ പടിഭാതി.

‘‘സദ്ധോ ച, പുണ്ണിയ, ഭിക്ഖു ഹോതി ഉപസങ്കമിതാ ച, നോ ച പയിരുപാസിതാ…പേ… പയിരുപാസിതാ ച, നോ ച പരിപുച്ഛിതാ… പരിപുച്ഛിതാ ച, നോ ച ഓഹിതസോതോ ധമ്മം സുണാതി… ഓഹിതസോതോ ച ധമ്മം സുണാതി, നോ ച സുത്വാ ധമ്മം ധാരേതി… സുത്വാ ച ധമ്മം ധാരേതി, നോ ച ധാതാനം ധമ്മാനം അത്ഥം ഉപപരിക്ഖതി… ധാതാനഞ്ച ധമ്മാനം അത്ഥം ഉപപരിക്ഖതി നോ ച അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി… അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ച ഹോതി, നോ ച കല്യാണവാചോ ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗളായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ… കല്യാണവാചോ ച ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗളായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ, നോ ച സന്ദസ്സകോ ഹോതി സമാദപകോ സമുത്തേജകോ സമ്പഹംസകോ സബ്രഹ്മചാരീനം, നേവ താവ തഥാഗതം ധമ്മദേസനാ പടിഭാതി.

‘‘യതോ ച ഖോ, പുണ്ണിയ, ഭിക്ഖു സദ്ധോ ച ഹോതി, ഉപസങ്കമിതാ ച, പയിരുപാസിതാ ച, പരിപുച്ഛിതാ ച, ഓഹിതസോതോ ച ധമ്മം സുണാതി, സുത്വാ ച ധമ്മം ധാരേതി, ധാതാനഞ്ച ധമ്മാനം അത്ഥം ഉപപരിക്ഖതി, അത്ഥമഞ്ഞായ ധമ്മമഞ്ഞായ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ച ഹോതി, കല്യാണവാചോ ച ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗളായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ, സന്ദസ്സകോ ച ഹോതി സമാദപകോ സമുത്തേജകോ സമ്പഹംസകോ സബ്രഹ്മചാരീനം – ഏവം തഥാഗതം ധമ്മദേസനാ പടിഭാതി. ഇമേഹി ഖോ, പുണ്ണിയ, ദസഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതാ [സമന്നാഗതോ (ക.)] [ഏകന്തം തഥാഗതം ധമ്മദേസനാ പടിഭാതീതി (സ്യാ.)] ഏകന്തപടിഭാനാ [ഏകന്തപടിഭാനം (സീ.)] തഥാഗതം ധമ്മദേസനാ ഹോതീ’’തി [ഏകന്തം തഥാഗതം ധമ്മദേസനാ പടിഭാതീതി (സ്യാ.)]. തതിയം.

൪. ബ്യാകരണസുത്തം

൮൪. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഏതദവോച –

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാമീ’തി. തമേനം തഥാഗതോ വാ തഥാഗതസാവകോ വാ ഝായീ സമാപത്തികുസലോ പരചിത്തകുസലോ പരചിത്തപരിയായകുസലോ സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗ്ഗാഹതി സമനുഭാസതി. സോ തഥാഗതേന വാ തഥാഗതസാവകേന വാ ഝായിനാ സമാപത്തികുസലേന പരചിത്തകുസലേന പരചിത്തപരിയായകുസലേന സമനുയുഞ്ജിയമാനോ സമനുഗ്ഗാഹിയമാനോ സമനുഭാസിയമാനോ ഇരീണം ആപജ്ജതി വിചിനം [വിസിനം (സീ. അട്ഠ.)] ആപജ്ജതി അനയം ആപജ്ജതി ബ്യസനം ആപജ്ജതി അനയബ്യസനം ആപജ്ജതി.

‘‘തമേനം തഥാഗതോ വാ തഥാഗതസാവകോ വാ ഝായീ സമാപത്തികുസലോ പരചിത്തകുസലോ പരചിത്തപരിയായകുസലോ ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച മനസി കരോതി – ‘കിം നു ഖോ അയമായസ്മാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാമീ’തി?

‘‘തമേനം തഥാഗതോ വാ തഥാഗതസാവകോ വാ ഝായീ സമാപത്തികുസലോ പരചിത്തകുസലോ പരചിത്തപരിയായകുസലോ ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാതി –

‘കോധനോ ഖോ അയമായസ്മാ; കോധപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. കോധപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘ഉപനാഹീ ഖോ പന അയമായസ്മാ; ഉപനാഹപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. ഉപനാഹപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘മക്ഖീ ഖോ പന അയമായസ്മാ; മക്ഖപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. മക്ഖപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘പളാസീ ഖോ പന അയമായസ്മാ; പളാസപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. പളാസപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘ഇസ്സുകീ ഖോ പന അയമായസ്മാ; ഇസ്സാപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. ഇസ്സാപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘മച്ഛരീ ഖോ പന അയമായസ്മാ; മച്ഛേരപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. മച്ഛേരപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘സഠോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; സാഠേയ്യപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. സാഠേയ്യപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘മായാവീ ഖോ പന അയമായസ്മാ; മായാപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. മായാപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘പാപിച്ഛോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; ഇച്ഛാപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. ഇച്ഛാപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘സതി [മുട്ഠസ്സതി (സീ. സ്യാ.)] ഖോ പന അയമായസ്മാ ഉത്തരി കരണീയേ ഓരമത്തകേന വിസേസാധിഗമേന അന്തരാ വോസാനം ആപന്നോ. അന്തരാ വോസാനഗമനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം’.

‘‘സോ വതാവുസോ, ഭിക്ഖു ‘ഇമേ ദസ ധമ്മേ അപ്പഹായ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. സോ വതാവുസോ, ഭിക്ഖു ‘ഇമേ ദസ ധമ്മേ പഹായ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജിസ്സതീ’തി ഠാനമേതം വിജ്ജതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. കത്ഥീസുത്തം

൮൫. ഏകം സമയം ആയസ്മാ മഹാചുന്ദോ ചേതീസു വിഹരതി സഹജാതിയം. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ മഹാചുന്ദോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ മഹാചുന്ദസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ മഹാചുന്ദോ ഏതദവോച –

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു കത്ഥീ ഹോതി വികത്ഥീ അധിഗമേസു – ‘അഹം പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം ദുതിയം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം തതിയം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം ആകാസാനഞ്ചായതനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപീ’തി.

‘‘തമേനം തഥാഗതോ വാ തഥാഗതസാവകോ വാ ഝായീ സമാപത്തികുസലോ പരചിത്തകുസലോ പരചിത്തപരിയായകുസലോ സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗ്ഗാഹതി സമനുഭാസതി. സോ തഥാഗതേന വാ തഥാഗതസാവകേന വാ ഝായിനാ സമാപത്തികുസലേന പരചിത്തകുസലേന പരചിത്തപരിയായകുസലേന സമനുയുഞ്ജിയമാനോ സമനുഗ്ഗാഹിയമാനോ സമനുഭാസിയമാനോ ഇരീണം ആപജ്ജതി വിചിനം ആപജ്ജതി അനയം ആപജ്ജതി ബ്യസനം ആപജ്ജതി അനയബ്യസനം ആപജ്ജതി.

‘‘തമേനം തഥാഗതോ വാ തഥാഗതസാവകോ വാ ഝായീ സമാപത്തികുസലോ പരചിത്തകുസലോ പരചിത്തപരിയായകുസലോ ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച മനസി കരോതി – ‘കിം നു ഖോ അയമായസ്മാ കത്ഥീ ഹോതി വികത്ഥീ അധിഗമേസു – അഹം പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി…പേ… അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപീ’തി.

‘ദീഘരത്തം ഖോ അയമായസ്മാ ഖണ്ഡകാരീ ഛിദ്ദകാരീ സബലകാരീ കമ്മാസകാരീ ന സന്തതകാരീ ന സന്തതവുത്തി സീലേസു. ദുസ്സീലോ ഖോ അയമായസ്മാ. ദുസ്സില്യം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘അസ്സദ്ധോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; അസ്സദ്ധിയം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘അപ്പസ്സുതോ ഖോ പന അയമായസ്മാ അനാചാരോ; അപ്പസച്ചം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘ദുബ്ബചോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; ദോവചസ്സതാ ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘പാപമിത്തോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; പാപമിത്തതാ ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘കുസീതോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; കോസജ്ജം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘മുട്ഠസ്സതി ഖോ പന അയമായസ്മാ; മുട്ഠസ്സച്ചം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘കുഹകോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; കോഹഞ്ഞം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘ദുബ്ഭരോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; ദുബ്ഭരതാ ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘ദുപ്പഞ്ഞോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; ദുപ്പഞ്ഞതാ ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം’.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, സഹായകോ സഹായകം ഏവം വദേയ്യ – ‘യദാ തേ, സമ്മ, ധനേന [ബന്ധോ (ക.)] ധനകരണീയം അസ്സ, യാചേയ്യാസി മം [യാചിസ്സസി മം (സീ.), പവേദേയ്യാസി മം (സ്യാ.), പരാജേയ്യാപി മം (ക.)] ധനം. ദസ്സാമി തേ ധന’ന്തി. സോ കിഞ്ചിദേവ ധനകരണീയേ സമുപ്പന്നേ സഹായകോ സഹായകം ഏവം വദേയ്യ – ‘അത്ഥോ മേ, സമ്മ, ധനേന. ദേഹി മേ ധന’ന്തി. സോ ഏവം വദേയ്യ – ‘തേന ഹി, സമ്മ, ഇധ ഖനാഹീ’തി. സോ തത്ര ഖനന്തോ നാധിഗച്ഛേയ്യ. സോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അലികം മം, സമ്മ, അവച; തുച്ഛകം മം, സമ്മ, അവച – ഇധ ഖനാഹീ’തി. സോ ഏവം വദേയ്യ – ‘നാഹം തം, സമ്മ, അലികം അവചം, തുച്ഛകം അവചം. തേന ഹി, സമ്മ, ഇധ ഖനാഹീ’തി. സോ തത്രപി ഖനന്തോ നാധിഗച്ഛേയ്യ. സോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അലികം മം, സമ്മ, അവച, തുച്ഛകം മം, സമ്മ, അവച – ഇധ ഖനാഹീ’തി. സോ ഏവം വദേയ്യ – ‘നാഹം തം, സമ്മ, അലികം അവചം, തുച്ഛകം അവചം. തേന ഹി, സമ്മ, ഇധ ഖനാഹീ’തി. സോ തത്രപി ഖനന്തോ നാധിഗച്ഛേയ്യ. സോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അലികം മം, സമ്മ, അവച, തുച്ഛകം മം, സമ്മ, അവച – ഇധ ഖനാഹീ’തി. സോ ഏവം വദേയ്യ – ‘നാഹം തം, സമ്മ, അലികം അവചം, തുച്ഛകം അവചം. അപി ച അഹമേവ ഉമ്മാദം പാപുണിം ചേതസോ വിപരിയായ’ന്തി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു കത്ഥീ ഹോതി വികത്ഥീ അധിഗമേസു – ‘അഹം പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം ദുതിയം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം തതിയം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം ചതുത്ഥം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം ആകാസാനഞ്ചായതനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപി, അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപീ’തി.

‘‘തമേനം തഥാഗതോ വാ തഥാഗതസാവകോ വാ ഝായീ സമാപത്തികുസലോ പരചിത്തകുസലോ പരചിത്തപരിയായകുസലോ ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച മനസി കരോതി – ‘കിം നു ഖോ അയമായസ്മാ കത്ഥീ ഹോതി വികത്ഥീ അധിഗമേസു – അഹം പഠമം ഝാനം സമാപജ്ജാമിപി…പേ… അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജാമിപി വുട്ഠഹാമിപീ’തി.

‘‘തമേനം തഥാഗതോ വാ തഥാഗതസാവകോ വാ ഝായീ സമാപത്തികുസലോ പരചിത്തപരിയായകുസലോ ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാതി –

‘ദീഘരത്തം ഖോ അയമായസ്മാ ഖണ്ഡകാരീ ഛിദ്ദകാരീ സബലകാരീ കമ്മാസകാരീ, ന സന്തതകാരീ ന സന്തതവുത്തി സീലേസു. ദുസ്സീലോ ഖോ അയമായസ്മാ; ദുസ്സില്യം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

൬. അധിമാനസുത്തം

൮൬. ഏകം സമയം ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ മഹാകസ്സപസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ ഏതദവോച –

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാമീ’തി. തമേനം തഥാഗതോ വാ തഥാഗതസാവകോ വാ ഝായീ സമാപത്തികുസലോ പരചിത്തകുസലോ പരചിത്തപരിയായകുസലോ സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗ്ഗാഹതി സമനുഭാസതി. സോ തഥാഗതേന വാ തഥാഗതസാവകേന വാ ഝായിനാ സമാപത്തികുസലേന പരചിത്തകുസലേന പരചിത്തപരിയായകുസലേന സമനുയുഞ്ജിയമാനോ സമനുഗ്ഗാഹിയമാനോ സമനുഭാസിയമാനോ ഇരീണം ആപജ്ജതി വിചിനം ആപജ്ജതി അനയം ആപജ്ജതി ബ്യസനം ആപജ്ജതി അനയബ്യസനം ആപജ്ജതി.

‘അധിമാനികോ ഖോ അയമായസ്മാ അധിമാനസച്ചോ, അപ്പത്തേ പത്തസഞ്ഞീ, അകതേ കതസഞ്ഞീ, അനധിഗതേ അധിഗതസഞ്ഞീ. അധിമാനേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാമീ’തി.

‘‘തമേനം തഥാഗതോ വാ തഥാഗതസാവകോ വാ ഝായീ സമാപത്തികുസലോ പരചിത്തകുസലോ പരചിത്തപരിയായകുസലോ ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച മനസി കരോതി – ‘കിം നു ഖോ അയമായസ്മാ നിസ്സായ അധിമാനികോ അധിമാനസച്ചോ, അപ്പത്തേ പത്തസഞ്ഞീ, അകതേ കതസഞ്ഞീ, അനധിഗതേ അധിഗതസഞ്ഞീ. അധിമാനേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാമീ’തി.

‘ബഹുസ്സുതോ ഖോ പന അയമായസ്മാ സുതധരോ സുതസന്നിചയോ, യേ തേ ധമ്മാ ആദികല്യാണാ മജ്ഝേകല്യാണാ പരിയോസാനകല്യാണാ സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം അഭിവദന്തി, തഥാരൂപാസ്സ ധമ്മാ ബഹുസ്സുതാ ഹോന്തി ധാതാ വചസാ പരിചിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ. തസ്മാ അയമായസ്മാ അധിമാനികോ അധിമാനസച്ചോ, അപ്പത്തേ പത്തസഞ്ഞീ, അകതേ കതസഞ്ഞീ, അനധിഗതേ അധിഗതസഞ്ഞീ. അധിമാനേന അഞ്ഞം ബ്യാകരോതി – ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാമീ’തി.

‘അഭിജ്ഝാലു ഖോ പന അയമായസ്മാ; അഭിജ്ഝാപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. അഭിജ്ഝാപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘ബ്യാപന്നോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; ബ്യാപാദപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. ബ്യാപാദപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘ഥിനമിദ്ധോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; ഥിനമിദ്ധപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. ഥിനമിദ്ധപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘ഉദ്ധതോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; ഉദ്ധച്ചപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. ഉദ്ധച്ചപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘വിചികിച്ഛോ ഖോ പന അയമായസ്മാ; വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠിതേന ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതി. വിചികിച്ഛാപരിയുട്ഠാനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘കമ്മാരാമോ ഖോ പന അയമായസ്മാ കമ്മരതോ കമ്മാരാമതം അനുയുത്തോ. കമ്മാരാമതാ ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘ഭസ്സാരാമോ ഖോ പന അയമായസ്മാ ഭസ്സരതോ ഭസ്സാരാമതം അനുയുത്തോ. ഭസ്സാരാമതാ ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘നിദ്ദാരാമോ ഖോ പന അയമായസ്മാ നിദ്ദാരതോ നിദ്ദാരാമതം അനുയുത്തോ. നിദ്ദാരാമതാ ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘സങ്ഗണികാരാമോ ഖോ പന അയമായസ്മാ സങ്ഗണികരതോ സങ്ഗണികാരാമതം അനുയുത്തോ. സങ്ഗണികാരാമതാ ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം.

‘സതി ഖോ പന അയമായസ്മാ ഉത്തരി കരണീയേ ഓരമത്തകേന വിസേസാധിഗമേന അന്തരാ വോസാനം ആപന്നോ. അന്തരാ വോസാനഗമനം ഖോ പന തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ പരിഹാനമേതം’.

൭. നപ്പിയസുത്തം

൮൭. തത്ര ഖോ ഭഗവാ കാലങ്കതം ഭിക്ഖും [കലന്ദകം ഭിക്ഖും (സീ.), കാളകഭിക്ഖും (സ്യാ.)] ആരബ്ഭ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അധികരണികോ ഹോതി, അധികരണസമഥസ്സ ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അധികരണികോ ഹോതി അധികരണസമഥസ്സ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന സിക്ഖാകാമോ ഹോതി, സിക്ഖാസമാദാനസ്സ [സിക്ഖാകാമസ്സ (ക.)] ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന സിക്ഖാകാമോ ഹോതി സിക്ഖാസമാദാനസ്സ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പാപിച്ഛോ ഹോതി, ഇച്ഛാവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പാപിച്ഛോ ഹോതി ഇച്ഛാവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി, കോധവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി കോധവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മക്ഖീ ഹോതി, മക്ഖവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മക്ഖീ ഹോതി മക്ഖവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സഠോ ഹോതി, സാഠേയ്യവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സഠോ ഹോതി സാഠേയ്യവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മായാവീ ഹോതി, മായാവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മായാവീ ഹോതി മായാവിനയസ്സ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മാനം ന നിസാമകജാതികോ ഹോതി, ധമ്മനിസന്തിയാ ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മാനം ന നിസാമകജാതികോ ഹോതി ധമ്മനിസന്തിയാ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന പടിസല്ലീനോ ഹോതി, പടിസല്ലാനസ്സ ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന പടിസല്ലീനോ ഹോതി പടിസല്ലാനസ്സ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം ന പടിസന്ഥാരകോ [പടിസന്ധാരകോ (ക.)] ഹോതി, പടിസന്ഥാരകസ്സ ന വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം ന പടിസന്ഥാരകോ ഹോതി പടിസന്ഥാരകസ്സ ന വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ ന പിയതായ ന ഗരുതായ ന ഭാവനായ ന സാമഞ്ഞായ ന ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘ഏവരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചാപി ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മം സബ്രഹ്മചാരീ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും [ഗരുകരേയ്യും (സീ. സ്യാ.)] മാനേയ്യും പൂജേയ്യു’ന്തി, അഥ ഖോ നം സബ്രഹ്മചാരീ ന ചേവ സക്കരോന്തി ന ഗരും കരോന്തി [ഗരുകരോന്തി (സീ. സ്യാ.)] ന മാനേന്തി ന പൂജേന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഥാഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ തേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ അപ്പഹീനേ സമനുപസ്സന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അസ്സഖളുങ്കസ്സ കിഞ്ചാപി ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മം മനുസ്സാ ആജാനീയട്ഠാനേ ഠപേയ്യും, ആജാനീയഭോജനഞ്ച ഭോജേയ്യും, ആജാനീയപരിമജ്ജനഞ്ച പരിമജ്ജേയ്യു’ന്തി, അഥ ഖോ നം മനുസ്സാ ന ചേവ ആജാനീയട്ഠാനേ ഠപേന്തി ന ച ആജാനീയഭോജനം ഭോജേന്തി ന ച ആജാനീയപരിമജ്ജനം പരിമജ്ജന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഥാഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞൂ മനുസ്സാ താനി സാഠേയ്യാനി കൂടേയ്യാനി ജിമ്ഹേയ്യാനി വങ്കേയ്യാനി അപ്പഹീനാനി സമനുപസ്സന്തി. ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചാപി ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മം സബ്രഹ്മചാരീ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യു’ന്തി, അഥ ഖോ നം സബ്രഹ്മചാരീ ന ചേവ സക്കരോന്തി ന ഗരും കരോന്തി ന മാനേന്തി ന പൂജേന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഥാഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ തേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ അപ്പഹീനേ സമനുപസ്സന്തി.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന അധികരണികോ ഹോതി, അധികരണസമഥസ്സ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ന അധികരണികോ ഹോതി അധികരണസമഥസ്സ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ പിയതായ ഗരുതായ ഭാവനായ സാമഞ്ഞായ ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സിക്ഖാകാമോ ഹോതി, സിക്ഖാസമാദാനസ്സ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സിക്ഖാകാമോ ഹോതി സിക്ഖാസമാദാനസ്സ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ പിയതായ ഗരുതായ ഭാവനായ സാമഞ്ഞായ ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അപ്പിച്ഛോ ഹോതി, ഇച്ഛാവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അപ്പിച്ഛോ ഹോതി ഇച്ഛാവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ…പേ… ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അക്കോധനോ ഹോതി, കോധവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അക്കോധനോ ഹോതി കോധവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ…പേ… ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അമക്ഖീ ഹോതി, മക്ഖവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അമക്ഖീ ഹോതി മക്ഖവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ…പേ… ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അസഠോ ഹോതി, സാഠേയ്യവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അസഠോ ഹോതി സാഠേയ്യവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ…പേ… ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അമായാവീ ഹോതി, മായാവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അമായാവീ ഹോതി മായാവിനയസ്സ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ…പേ… ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മാനം നിസാമകജാതികോ ഹോതി, ധമ്മനിസന്തിയാ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ധമ്മാനം നിസാമകജാതികോ ഹോതി ധമ്മനിസന്തിയാ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ…പേ… ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പടിസല്ലീനോ ഹോതി, പടിസല്ലാനസ്സ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പടിസല്ലീനോ ഹോതി പടിസല്ലാനസ്സ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ…പേ… ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പടിസന്ഥാരകോ ഹോതി, പടിസന്ഥാരകസ്സ വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സബ്രഹ്മചാരീനം പടിസന്ഥാരകോ ഹോതി പടിസന്ഥാരകസ്സ വണ്ണവാദീ, അയമ്പി ധമ്മോ പിയതായ ഗരുതായ ഭാവനായ സാമഞ്ഞായ ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘ഏവരൂപസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചാപി ന ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മം സബ്രഹ്മചാരീ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യു’ന്തി, അഥ ഖോ നം സബ്രഹ്മചാരീ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഥാഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ തേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ പഹീനേ സമനുപസ്സന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഭദ്ദസ്സ അസ്സാജാനീയസ്സ കിഞ്ചാപി ന ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മം മനുസ്സാ ആജാനീയട്ഠാനേ ഠപേയ്യും, ആജാനീയഭോജനഞ്ച ഭോജേയ്യും, ആജാനീയപരിമജ്ജനഞ്ച പരിമജ്ജേയ്യു’ന്തി, അഥ ഖോ നം മനുസ്സാ ആജാനീയട്ഠാനേ ച ഠപേന്തി ആജാനീയഭോജനഞ്ച ഭോജേന്തി ആജാനീയപരിമജ്ജനഞ്ച പരിമജ്ജന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഥാഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞൂ മനുസ്സാ താനി സാഠേയ്യാനി കൂടേയ്യാനി ജിമ്ഹേയ്യാനി വങ്കേയ്യാനി പഹീനാനി സമനുപസ്സന്തി.

‘‘ഏവമേവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപസ്സ ഭിക്ഖുനോ കിഞ്ചാപി ന ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മം സബ്രഹ്മചാരീ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യു’ന്തി, അഥ ഖോ നം സബ്രഹ്മചാരീ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തഥാഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ തേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ പഹീനേ സമനുപസ്സന്തീ’’തി. സത്തമം.

൮. അക്കോസകസുത്തം

൮൮. ‘‘യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അക്കോസകപരിഭാസകോ അരിയൂപവാദീ സബ്രഹ്മചാരീനം ഠാനമേതം അവകാസോ [അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] യം സോ ദസന്നം ബ്യസനാനം അഞ്ഞതരം ബ്യസനം നിഗച്ഛേയ്യ [ന നിഗച്ഛേയ്യ (സീ. സ്യാ. പീ.)]. കതമേസം ദസന്നം? അനധിഗതം നാധിഗച്ഛതി, അധിഗതാ പരിഹായതി, സദ്ധമ്മസ്സ ന വോദായന്തി, സദ്ധമ്മേസു വാ അധിമാനികോ ഹോതി അനഭിരതോ വാ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി, അഞ്ഞതരം വാ സംകിലിട്ഠം ആപത്തിം ആപജ്ജതി, ഗാള്ഹം വാ രോഗാതങ്കം ഫുസതി, ഉമ്മാദം വാ പാപുണാതി ചിത്തക്ഖേപം, സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അക്കോസകപരിഭാസകോ അരിയൂപവാദീ സബ്രഹ്മചാരീനം, ഠാനമേതം അവകാസോ യം സോ ഇമേസം ദസന്നം ബ്യസനാനം അഞ്ഞതരം ബ്യസനം നിഗച്ഛേയ്യാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. കോകാലികസുത്തം

൮൯. [സം. നി. ൧.൧൮൧; സു. നി. കോകാലികസുത്ത] അഥ ഖോ കോകാലികോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ കോകാലികോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പാപിച്ഛാ, ഭന്തേ, സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ, പാപികാനം ഇച്ഛാനം വസം ഗതാ’’തി. ‘‘മാ ഹേവം, കോകാലിക, മാ ഹേവം, കോകാലിക! പസാദേഹി, കോകാലിക, സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേസു ചിത്തം. പേസലാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ’’തി.

ദുതിയമ്പി ഖോ കോകാലികോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കിഞ്ചാപി മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സദ്ധായികോ പച്ചയികോ, അഥ ഖോ പാപിച്ഛാവ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ, പാപികാനം ഇച്ഛാനം വസം ഗതാ’’തി. ‘‘മാ ഹേവം, കോകാലിക, മാ ഹേവം, കോകാലിക! പസാദേഹി, കോകാലിക, സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേസു ചിത്തം. പേസലാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ’’തി.

തതിയമ്പി ഖോ കോകാലികോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കിഞ്ചാപി മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സദ്ധായികോ പച്ചയികോ, അഥ ഖോ പാപിച്ഛാവ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ, പാപികാനം ഇച്ഛാനം വസം ഗതാ’’തി. ‘‘മാ ഹേവം, കോകാലിക, മാ ഹേവം, കോകാലിക! പസാദേഹി, കോകാലിക, സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേസു ചിത്തം. പേസലാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ’’തി.

അഥ ഖോ കോകാലികോ ഭിക്ഖു ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അചിരപക്കന്തസ്സ ച കോകാലികസ്സ ഭിക്ഖുനോ സാസപമത്തീഹി പീളകാഹി സബ്ബോ കായോ ഫുടോ അഹോസി. സാസപമത്തിയോ ഹുത്വാ മുഗ്ഗമത്തിയോ അഹേസും, മുഗ്ഗമത്തിയോ ഹുത്വാ കലായമത്തിയോ അഹേസും, കലായമത്തിയോ ഹുത്വാ കോലട്ഠിമത്തിയോ അഹേസും, കോലട്ഠിമത്തിയോ ഹുത്വാ കോലമത്തിയോ അഹേസും, കോലമത്തിയോ ഹുത്വാ ആമലകമത്തിയോ അഹേസും, ആമലകമത്തിയോ ഹുത്വാ (തിണ്ഡുകമത്തിയോ അഹേസും, തിണ്ഡുകമത്തിയോ ഹുത്വാ,) [സം. നി. ൧.൧൮൧; സു. നി. കോകാലികസുത്ത നത്ഥി] ബേളുവസലാടുകമത്തിയോ അഹേസും, ബേളുവസലാടുകമത്തിയോ ഹുത്വാ ബില്ലമത്തിയോ അഹേസും, ബില്ലമത്തിയോ ഹുത്വാ പഭിജ്ജിംസു, പുബ്ബഞ്ച ലോഹിതഞ്ച പഗ്ഘരിംസു. സോ സുദം കദലിപത്തേസു സേതി മച്ഛോവ വിസഗിലിതോ.

അഥ ഖോ തുരൂ പച്ചേകബ്രഹ്മാ [തുദുപ്പച്ചേകബ്രഹ്മാ (സീ. പീ.), തുദി പച്ചേകബ്രഹ്മാ (സ്യാ.), തുരി പച്ചേകബ്രഹ്മാ (ക.) സം. നി. ൧.൧൮൦] യേന കോകാലികോ ഭിക്ഖു തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ വേഹാസേ ഠത്വാ കോകാലികം ഭിക്ഖും ഏതദവോച – ‘‘പസാദേഹി, കോകാലിക, സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേസു ചിത്തം. പേസലാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ’’തി. ‘‘കോസി ത്വം, ആവുസോ’’തി? ‘‘അഹം തുരൂ പച്ചേകബ്രഹ്മാ’’തി. ‘‘നനു ത്വം, ആവുസോ, ഭഗവതാ അനാഗാമീ ബ്യാകതോ, അഥ കിഞ്ചരഹി ഇധാഗതോ? പസ്സ യാവഞ്ച തേ ഇദം അപരദ്ധ’’ന്തി.

അഥ ഖോ തുരൂ പച്ചേകബ്രഹ്മാ കോകാലികം ഭിക്ഖും ഗാഥാഹി അജ്ഝഭാസി –

‘‘പുരിസസ്സ ഹി ജാതസ്സ, കുഠാരീ ജായതേ മുഖേ;

യായ ഛിന്ദതി അത്താനം, ബാലോ ദുബ്ഭാസിതം ഭണം.

‘‘യോ നിന്ദിയം പസംസതി, തം വാ നിന്ദതി യോ പസംസിയോ;

വിചിനാതി മുഖേന സോ കലിം, കലിനാ തേന സുഖം ന വിന്ദതി.

‘‘അപ്പമത്തകോ അയം കലി, യോ അക്ഖേസു ധനപരാജയോ;

സബ്ബസ്സാപി സഹാപി അത്തനാ, അയമേവ മഹത്തരോ കലി;

യോ സുഗതേസു മനം പദൂസയേ.

‘‘സതം സഹസ്സാനം നിരബ്ബുദാനം, ഛത്തിംസതി പഞ്ച ച അബ്ബുദാനി;

യമരിയഗരഹീ നിരയം ഉപേതി, വാചം മനഞ്ച പണിധായ പാപക’’ന്തി.

അഥ ഖോ കോകാലികോ ഭിക്ഖു തേനേവ ആബാധേന കാലമകാസി. കാലങ്കതോ ച കോകാലികോ ഭിക്ഖു പദുമം നിരയം ഉപപജ്ജതി സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേസു ചിത്തം ആഘാതേത്വാ.

അഥ ഖോ ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണോ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോകാലികോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു കാലങ്കതോ. കാലങ്കതോ ച, ഭന്തേ, കോകാലികോ ഭിക്ഖു പദുമം നിരയം ഉപപന്നോ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേസു ചിത്തം ആഘാതേത്വാ’’തി. ഇദമവോച ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി. ഇദം വത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഇമം, ഭിക്ഖവേ, രത്തിം ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണോ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി മം ഏതദവോച – ‘കോകാലികോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു കാലങ്കതോ; കാലങ്കതോ ച, ഭന്തേ, കോകാലികോ ഭിക്ഖു പദുമം നിരയം ഉപപന്നോ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേസു ചിത്തം ആഘാതേത്വാ’തി. ഇദമവോച, ഭിക്ഖവേ, ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി. ഇദം വത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായീ’’തി.