50. Vipassanāniddesavaṇṇanā

471-2. Nāmarūpanti cittacetasikasaṅkhātaṃ nāmañca aṭṭhavīsatividhaṃ rūpañca. ‘‘Namanalakkhaṇaṃ nāmaṃ, ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ, nāmarūpato na añño attādiko koci atthī’’ti evaṃ jhānalābhī ce, jhānato vuṭṭhāya jhānagataṃ vā vipassanāyāniko ce, pakiṇṇakabhūtaṃ nāmarūpaṃ pariggahetvā. Pātimokkhasaṃvarādi sīlavisuddhi, caturārakkhavasena dīpitā sopacārasamādhisaṅkhātā cittavisuddhi ca vuttāva nāmāti iminā diṭṭhivisuddhi kathitā. Tato tassa paccayañca pariggahetvāti sambandho. Tassa paccayanti ‘‘paṭisandhikkhaṇe nāmarūpadvayameva avijjātaṇhāupādānakammehi uppajjati, na issarādikāraṇenā’’tiādinā tassa kāraṇaṃ, iminā kaṅkhāvitaraṇavisuddhi dassitā.

Hutvā abhāvato aniccāti sabbepi nāmarūpasaṅkhārā uppajjitvā abhāvāpajjanato aniccā. Udayabbayapīḷanā dukkhāti uppādanirodhavasena pīḷanato dukkhā. Avasavattittā anattāti attano vase avattanato anattāti evaṃ saṅkhārehi saddhiṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā. Punappunaṃ sammasantoti yathāvuttanayena sammasanto samathayāniko vipassanāyāniko ca yogāvacaro. Iminā maggāmaggañāṇadassanavisuddhi, paṭipadāñāṇadassanavisuddhi ca dassitā. Saṅkhārānameva hi udayabbayādinānupassanato udayabbayabhaṅgabhayaādīnavanibbidāmuñcitukamyatāpaṭisaṅkhānupassanāsa- ṅkhārupekkhāñāṇasaṅkhātassa aṭṭhavidhassa ñāṇassa vasena sikhāppattaṃ vipassanāñāṇaṃ paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma. Anupubbena sabbasaṃyojanakkhayaṃ pāpuṇeyyāti iminā ñāṇadassanavisuddhi dassitā. Sabbasaṃyojanakkhayanti orambhāgiyānaṃ pañcannaṃ saṃyojanānaṃ heṭṭhā maggattayena khepitattā, itaresaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ khepitattā ca sabbesaṃ saṃyojanānaṃ khayante jātaṃ arahattamaggaṃ.

Nigamanakathāvaṇṇanā

473. Yasmā kāraṇā yā sikkhanā, ayaṃ bhikkhukiccaṃ, ato tasmā kāraṇāti attho.

474. Niccaso lokavicārinoti niccaṃ loke vicarato. Mālutasseva parissamo na sambhotīti yojanā. Mālutassevāti vātassa iva. Na sambhotīti na hoti.

475-6. Tambapaṇṇi eva tambapaṇṇiyo, ketu viya ketu, tambapaṇṇiye ketūti tappuriso. Tena racitā dhammavinayaññupasaṃsitā ayaṃ khuddasikkhā parimāṇato gāthānaṃ pañcamattehi satehi ettāvatā niṭṭhānamupāgatāti sambandho.

Nigamanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.

Nigamanakathā

Kārāpitetirucire pavare vihāre;

Mānādhikāripurinā garunā guṇena;

Vassaṃ vasaṃ damiḷaso vidhahaṃ akāsiṃ;

Ākaṅkhaṭīka jinasāsanasampavuddhiṃ.

Puññena sattharacanājanitena tena;

Sambuddhasāsanavarodayakāraṇena;

Lokāmisesu pana me samayaṃ alaggo;

Sambuddhasāsanavarodayamācareyyaṃ.

Atthesu akkharapadesu vinicchayesu;

Pubbāparesu likhitaṃ khalitaṃ yadatthi;

Ohāya khantumarahanti vadantu santā;

Diṭṭhāparādhamatha vā kimulālanena.

Yenantatantaratanākaramanthanena;

Manthācalollasitañāṇavarena laddhā;

Sārāmatātisukhitā sukhayanti caññe;

Te me jayanti garavo garavo guṇehi.

Paratthasampādanato, puññenādhigatenahaṃ;

Paratthasampādanako, bhaveyyaṃ jātijātiyaṃ.

Sisso āha –

Paramappicchatānekasantosopasamesinaṃ;

Sucisallekhavuttīnaṃ, sadāraññanivāsinaṃ.

Sāsanujjotakārīnaṃ, ācerattamupāgataṃ;

Udumbaragirikhyātayatīnaṃ yatipuṅgavaṃ.

Medhaṅkara iti khyātanāmadheyyaṃ tapodhanaṃ;

Theraṃ thiradayāmedhānidhānaṃ sādhupūjitaṃ.

Sissaṃ sahāyamāgamma, kalyāṇamittamattano;

Sodhetuṃ sāsanaṃ satthu, parakkamamakāsi yo.

Susaddasiddhiṃ yo yoganicchayaṃ sabbhi vaṇṇitaṃ;

Akā subodhālaṅkāraṃ, vuttodayamanākulaṃ.

Saṅgharakkhitanāmena, mahātherena dhīmatā;

Nivāsabhūtenānekaguṇānappicchatādinaṃ.

Teneva racitā sādhu, sāsanodayakārinā;

Khuddasikkhāya ṭīkāpi, sumaṅgalappasādanī.

Nigamanakathā niṭṭhitā.

Iti sumaṅgalappasādanī nāma

Khuddasikkhā-abhinavaṭīkā samattā.

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa