Pañcavīsatimo paricchedo
25. Vipassanāvuddhikathā
981. Sīlacittadiṭṭhikaṅkhāvitaraṇavisuddhiyo;
Patvā kalāpato tāva, sammaseyya tato paraṃ.
982. Kalāpato sammasanaṃ, udayabbayadassanaṃ;
Bhaṅgañāṇaṃ bhayañāṇaṃ, tathādīnavanibbidā.
983. Muccitukamyatāñāṇaṃ, paṭisaṅkhānupassanā;
Saṅkhārupekkhānulomamiccānukkamato ṭhitā.
984. Vipassanāti cakkhātā, dasañāṇaparamparā;
Lakkhaṇattayamāhacca, saṅkhāresu pavattati.
985. Tasmā kalāpato tāva, sammaseyya tilakkhaṇaṃ;
Sammasitvā atītādikhandhāyatanadhātuyo.
986. Aniccā te khayaṭṭhena, khandhā dukkhā bhayaṭṭhato;
Anattā asārakaṭṭhena, iccābhiṇhaṃ vicintayaṃ.
987. Tassevaṃ sammasantassa, upaṭṭhāti tilakkhaṇaṃ;
Saṅkhāresu tato yogī, khaṇasantatiaddhato.
988. Paccuppannāna dhammānaṃ, udayañca vayaṃ tathā;
Paññāsākārabhedehi, anupassati tattha hi.
989. Avijjātaṇhākammānaṃ, udayā ca nirodhato;
Samudayā nirodhā ca, pañcannaṃ dassitā tathā.
990. Rūpassāhārato tiṇṇaṃ, phassato nāmarūpato;
Viññāṇasseti sabbepi, cattālīsa samissitā.
991. Nibbattilakkhaṇaṃ bhaṅga-
Lakkhaṇañcettha passato;
Khaṇatodayato ceti,
Samapaññāsa honti te.
992. Iti khandhamukhenete, vibhattā udayabbayā;
Āyatannādibhedehi, yojetabbā yathārahaṃ.
993. Udayañca vayañcevaṃ, passato tassa yogino;
Vibhūtā honti saṅkhārā, samuṭṭhāti tilakkhaṇaṃ.
994. Bodhipakkhiyadhammā ca,
Te passanti visesato;
Tato jāyantupaklesā,
Dasopaklesavatthukā.
995. Obhāso pīti passaddhi, adhimokkho ca paggaho;
Sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānaṃ, upekkhā ca nikanti ca.
996. Taṇhāmānadiṭṭhiggāhavasena tividhepi te;
Assādento unnamanto, mamāyanto kilissati.
997. Maggaṃ phalañca nibbānaṃ, pattosmīti akovido;
Vekkhabujjhāti maññanto, pappoti adhimāniko.
998. Maggādayo na hontete,
Taṇhāgāhādivatthuto;
Taṇhāmānadiṭṭhiyo cupaklesā paripanthakā.
999. Porāṇameva khandhānaṃ, udayabbayadassanaṃ;
Tilakkhaṇārammaṇato, maggo nibbānapaccayo.
1000. Iti maggaṃ amaggañca, visodhentassa sijjhati;
Visuddhi ca maggāmaggañāṇadassananāmikā.
1001. Tathāparā visuddhīnaṃ, udayabbayadassanaṃ;
Ādiṃ katvā paṭipadāñāṇadassananāmikā.
1002. Pacchā saṃklesavikkhepavisuddhantaṃ yathā pure;
Paṭipajjati medhāvī, udayabbayadassanaṃ.
1003. Iti khodayabbayānupassanāñāṇavīthiyaṃ;
Sikkhantassācireneva, paripakkā vipassanā.
1004. Pahāyodayavohāraṃ, vayamevādhimuccato;
Uppādābhogamohāya, bhaṅgamevānutiṭṭhati.
1005. Tato nijjharadhārāva, gaṅgāvārodakaṃ viya;
Bhijjamānatiṇāniva, paṭipajjā sikhā viya.
1006. Patante ca vayante ca, bhijjanticceva saṅkhate;
Passato tassa bhaṅgānupassanāñāṇamīritaṃ.
1007. Tato bhayānupassanā, sabhayāti vipassato;
Ādīnavānupassanā-ñāṇaṃ ādīnavāti ca.
1008. Nibbidānupassanā ca, nibbindantassa yogino;
Muccitukamyatāñāṇaṃ, tato muccitumicchato.
1009. Niccā ce na nirujjheyya, na bādheyya sukhā yadi;
Vase vatteyya attā ce, tadabhāvā na te tathā.
1010. Suṭṭhu muccitumiccevaṃ, paṭipaccakkhato tato;
Paṭisaṅkhānupassanā-ñāṇaṃ jātanti vuccati.
1011. Sādhukaṃ paṭisaṅkhāya, saṅkhāresu tilakkhaṇaṃ;
Supariññātasaṅkhāre, tatheva paṭipassati.
1012. Aniccā dukkhānattā ca, saṅkhārāva na cāparo;
Attā vā attanīyaṃ vā, nāhaṃ na tu mamāti ca.
1013. Tatova tattha majjhatto, nandirāgavinissaṭo;
Attattaniyabhāvena, saṅkhāresvajjhupekkhati.
1014. Saṅkhārupekkhāsaṅkhātaṃ, ñāṇaṃ tassa itīritaṃ;
Tato vuṭṭhānaghaṭitaṃ, anulomanti vuccati.
1015. Supariññātasaṅkhāre, susammaṭṭhatilakkhaṇe;
Upekkhantassa tasseva, sikhāpattā vipassanā.
1016. Saṅkhāradhamme ārabbha, tāva kālaṃ pavattati;
Tīradassīva sakuṇo, yāva pāraṃ na passati.
1017. Yadā passati nibbānaṃ, vuṭṭhānagahitā tadā;
Vuṭṭhānagāminī nāma, sānulomā pavuccati.
1018. Iti dvīhi visuddhīhi, visuddhāya vipassato;
Vipassanāpaṭipadaṃ, pūretīti pavuccatīti.
Iti nibbānavibhāge vipassanāvuddhikathā niṭṭhitā.
Pañcavīsatimo paricchedo.