13. Terasamo paricchedo

Nissandaphalavibhāgo

1792. Vipassanāya nissandamiti vuttamito paraṃ;

Saccānaṃ paṭivedhādiṃ, pavakkhāmi yathākkamaṃ.

1793. Pariññā ca pahānañca, sacchikiriyā ca bhāvanā;

Iti dukkhādisaccesu, kiccamāhu catubbidhaṃ.

1794. Taṃ sabbaṃ maggakālamhi, karissati tato paraṃ;

Paṭipassaddhakiccattā, kataṃ hoti phale kathaṃ.

1795. Chinnatālo phalasseva, chinnānusayamūlakā;

Khandhā nālamadhiṭṭhānaṃ, vipallāsapavattiyā.

1796. Accantapaṭipakkhattā, catumaggapavattiyā;

Paraṃ klesā na jāyanti, daḍḍhabījaṅkuraṃ yathā.

1797. Niyyānaṭṭhavisesena, aññamaññassa paccayo;

Maggova maggaṃ bhāveti, jāyamānotha vā puna.

1798. Maggappavattisantāne, bhāvanāti pavuccati;

Vattamānena taṃ kiccaṃ, nipphāditamasesato.

1799. Iti tīṇipi saccāni, kiccato paṭivijjhati;

Nibbānaṃ sacchikubbanto, maggo ekakkhaṇe saha.

1800. Kiccappavattito cettha, paṭivedhoti vuccati;

Tañca sādheti maggoyaṃ, niyyanto santigocaro.

1801. Pariccajitvā saṅkhāre, maggassārabbha nibbutiṃ,

Niyyānameva saccesu, kiccasādhanamīritaṃ.

1802. Maggo eva hi niyyāti, sesā tassopakārakā;

Appentā jhānadhammā ca, bujjhantā bodhipakkhiyā.

1803. Tasmā tasseva vuṭṭhānaṃ, pakāsenti visesato;

Khandhehi ca kilesehi, vimokkhattayato kathaṃ.

1804. Katvānābhinivesaṃ tu, yattha tattha yathā tathā;

Bhūmidhammaṃ pariggayha, vipassitvā tato paraṃ.

1805. Yato kutoci vuṭṭhānaṃ, yadi hoti aniccato;

Hutvādhimokkhabahulo, saddhindriyavisesato.

1806. Animittavimokkhena, niyyanto sattapuggalo;

Saddhānusārī paṭhame, majjhe saddhāvimuttako.

1807. Ante paññāvimuttoti, tamīrenti tathāgatā;

Saṅkhāre dukkhato disvā, vuṭṭhahanto sa puggalo.

1808. Passaddhibahulo hutvā, samādhindriyalābhato;

Tathevāppaṇihitena, niyyanto tividho bhave.

1809. Anattato vuṭṭhahitvā, vedabāhulyayogato;

Suññatenātha niyyanto, paññindriyavisesato.

1810. Dhammānusārī paṭhame, diṭṭhippatto tato paraṃ;

Ante paññāvimuttoti, tampi dīpenti paṇḍitā.

1811. Āneñjapādakajjhāna-nāmakāyavisesato;

Sacchikatvāna nibbānaṃ, majjhe cha kāyasakkhino.

1812. Arūpato ca maggena, āneñjena ca rūpato;

Vimutto ubhatobhāga-vimutto arahā bhave.

1813. Tivimokkhamukhībhūtā, iti vuṭṭhānasādhikā;

Sattapuggalabhedañca, sampādeti vipassanā.

1814. Adhimuccati saddhā ca, yathāvatthusabhāvato;

Ñeyyadhammesu sabbattha, paññā ca paṭivijjhati.

1815. Tasmā saddhā ca paññā ca, vatthunicchayalakkhaṇā;

Vatthuppatiṭṭhitā cāyaṃ, tilakkhaṇavipassanā.

1816. Tasmā saddhādhuro yogī, disvoḷārikalakkhaṇaṃ;

Tato paramanattāti, sukhume adhimuccati.

1817. Tassevamadhimuttassa, saddhā vā pana kevalā;

Samādhindriyādhikā ca, vuṭṭhānaghaṭikā bhave.

1818. Thūlalakkhaṇamohāya, paññādhure vipassato;

Dhammasabhāvamāhacca, sukhumaṃ paṭivijjhati.

1819. Tasmā saddhādhurasseva, vuṭṭhānadvayamādito;

Ante saddhānugatassa, paññā suparipūrati.

1820. Paññādhurassa sesanti, keci ācariyā pana;

Dhurasaṃsandanaṃ nāma, vuṭṭhānesu vibhāvayuṃ.

1821. Sattakkhattuparamo ca,

Kolaṃkolo tathāparo;

Ekabījīti tividho,

Sotāpanno pavuccati.

1822. Sakiṃdeva imaṃ lokaṃ, āgantvā puna puggalo;

Sakadāgāmināmena, dutiyopi pakāsito.

1823. Antarāparinibbāyī, upahaccāparo tathā;

Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāraṃ, uddhaṃsototi pañcadhā.

1824. Anāgāmī ca tatiyo, catuttho arahāti ca;

Itthaṃ phalaṭṭhā cattāro, maggaṭṭhā ca tatopare.

1825. Bhāvanāpariyāyena, paṭivedhānurūpato;

Cattāro ca yugā honti, aṭṭha cāriyapuggalā.

1826. Diṭṭhikaṅkhā pahīyanti, ādimaggena sabbathā;

Apāyagamanīyampi, pāpamaññaṃ pahīyati.

1827. Sakadāgāmimaggena, khīyantoḷārikā tathā;

Anāgāmikamaggena, kāmadosāva sabbathā.

1828. Arahattena sabbepi, klesā khīyanti sabbathā;

Klesahāni yathāyoga-miti ñeyyā vibhāvinā.

1829. Paṭisambhidā catasso, atthe dhamme niruttiyaṃ;

Paṭibhāne ca bhāsanti, ñāṇaṃ bhedagataṃ budhā.

1830. Hetupphalañca nibbānaṃ, bhāsitattho tathāparo;

Pākākriyāti pañcete, atthanāmena bhāsitā.

1831. Hetu cāriyamaggo ca, bhāsitañca tathāparaṃ;

Kusalākusalañceti, pañca dhammo pakāsito.

1832. Tatthevaṃ dasadhā bhede, atthadhamme yathārahaṃ;

Yo vohāro sabhāvena, sā niruttīti sammatā.

1833. Taṃtaṃgocarakiccādi-bhedabhinnaṃ tahiṃ tahiṃ;

Pavattamānaṃ yaṃ ñāṇaṃ, paṭibhānaṃ tamīritaṃ.

1834. Pubbayogo bāhussaccaṃ,

Desabhāsā tathāgamo;

Paripucchā cādhigamo,

Nissayo mittasampadā.

1835. Iccūpanissayaṃ laddhā, bhijjati paṭisambhidā;

Asekkhabhūmiyaṃ vātha, sekkhabhūmiyameva vā.

1836. Sarassato āgamato, tathālambaṇatopi ca;

Nāmuppattiṃ pakāsenti, phalassa tividhaṃ budhā.

1837. Tidhā tato samāpatti, sotāpattiphalādikā;

Suññatā cānimittā ca, tathāppaṇihitāti ca.

1838. Tañca vuttanayeneva, samāpajjitumicchato;

Vipassantassa saṅkhāre, phalamappeti attano.

1839. Nirodhaṃ tu samāpattiṃ, rūpārūpassa lābhako;

Samāpajjatānāgāmī, arahā ca yathā tathā.

1840. Rūpārūpasamāpattiṃ, samāpajja yathākkamaṃ;

Vuṭṭhahitvā vipassanto, tattha tattheva saṅkhate.

1841. Yuganandhaṃ pavattetvā, samathañca vipassanaṃ;

Yāvākiñcaññāyatana-mitthaṃ patvā tato paraṃ.

1842. Adhiṭṭheyyamadhiṭṭhāya, katvābhogaṃ yathārahaṃ;

Maggārūpasamāpattiṃ, samāpajjati paṇḍito.

1843. Tato nirodhaṃ phusati, cittuppādadvayā paraṃ;

Tassevaṃ manasābhāvo, nirodhoti pavuccati.

1844. Phalacittasamuppādā, vuṭṭhānaṃ tassa dīpitaṃ;

Tato bhavaṅgaṃ chetvāna, paccavekkhati buddhimā.

1845. Iccānekaguṇādhāraṃ, paññābhāvanamuttamaṃ;

Bhāveyya matimā yogī, patthento hitamattano.

1846. Itthaṃ susampāditasīlacitta-

Paññāvisuddhī paṭipādayantā;

Patvāna sambodhimapetasokā,

Pālenti sotthiṃ paramaṃ cirāya.

1847. Te pattipattā paramappatītā,

Pakkhālitaklesamalā mahesī;

Accantavodātaguṇoditattā,

Lokassa hontuttamadakkhiṇeyyā.

Iti nāmarūpaparicchede nissandaphalavibhāgo nāma

Terasamo paricchedo.

Niṭṭhito ca sabbathāpi vipassanāvibhāgo.

Nigamanakathā

1848. Ettāvatā paṭiññāto, pavakkhāmīti ādito;

Nāmarūpaparicchedo, pariniṭṭhāpito mayā.

1849. Teraseva paricchedā, vibhattā satta sādhikā;

Nāmarūpaparicchede, bhāṇavārā pakāsitā.

1850. Abhidhammaparamatthā, samatho ca vipassanā;

Visuṃ visuṃ vibhattāti, vibhāgettha tidhā matā.

1851. Soyaṃ vijjāvimokkhā ca, hadayesu vibhāvinaṃ;

Vallabhattamadhiṭṭhāya, sāsanettha gavesinaṃ.

1852. Manogatatamuddhaṃsī, raviraṃsīva paṇḍito;

Dassetu ciramālokaṃ, saddhammaratanālaye.

1853. Paṇḍiccaṃ paramatthesu, pāṭavaṃ paṭipattiyaṃ;

Patthayantena bhikkhūna-mitthaṃ sugatasāsane.

1854. Nāmarūpapariccheda-masaṃkiṇṇamanākulaṃ;

Kubbatā hitakāmena, sukatena katena me.

1855. Mahāmerunibhaṃ gehaṃ, mahācetiyabhūsitaṃ;

Mahāvihāramāruḷha-mahābodhimahussavaṃ.

1856. Alaṅkātuṃ pahontālaṃ, cirakālaṃ tapodhanā;

Laṅkādīpassalaṅkāraṃ, kalaṅkāpagatālayaṃ.

1857. Nāmarūpaparicchedo,

Antarāyaṃ vinā yathā;

Niṭṭhitoyaṃ tathā loke,

Niṭṭhantajjhāsayā subhā.

Iti anuruddhācariyena viracitaṃ

Nāmarūpaparicchedapakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.