13. Terasamo paricchedo
Nissandaphalavibhāgo
1792. Vipassanāya nissandamiti vuttamito paraṃ;
Saccānaṃ paṭivedhādiṃ, pavakkhāmi yathākkamaṃ.
1793. Pariññā ca pahānañca, sacchikiriyā ca bhāvanā;
Iti dukkhādisaccesu, kiccamāhu catubbidhaṃ.
1794. Taṃ sabbaṃ maggakālamhi, karissati tato paraṃ;
Paṭipassaddhakiccattā, kataṃ hoti phale kathaṃ.
1795. Chinnatālo phalasseva, chinnānusayamūlakā;
Khandhā nālamadhiṭṭhānaṃ, vipallāsapavattiyā.
1796. Accantapaṭipakkhattā, catumaggapavattiyā;
Paraṃ klesā na jāyanti, daḍḍhabījaṅkuraṃ yathā.
1797. Niyyānaṭṭhavisesena, aññamaññassa paccayo;
Maggova maggaṃ bhāveti, jāyamānotha vā puna.
1798. Maggappavattisantāne, bhāvanāti pavuccati;
Vattamānena taṃ kiccaṃ, nipphāditamasesato.
1799. Iti tīṇipi saccāni, kiccato paṭivijjhati;
Nibbānaṃ sacchikubbanto, maggo ekakkhaṇe saha.
1800. Kiccappavattito cettha, paṭivedhoti vuccati;
Tañca sādheti maggoyaṃ, niyyanto santigocaro.
1801. Pariccajitvā saṅkhāre, maggassārabbha nibbutiṃ,
Niyyānameva saccesu, kiccasādhanamīritaṃ.
1802. Maggo eva hi niyyāti, sesā tassopakārakā;
Appentā jhānadhammā ca, bujjhantā bodhipakkhiyā.
1803. Tasmā tasseva vuṭṭhānaṃ, pakāsenti visesato;
Khandhehi ca kilesehi, vimokkhattayato kathaṃ.
1804. Katvānābhinivesaṃ tu, yattha tattha yathā tathā;
Bhūmidhammaṃ pariggayha, vipassitvā tato paraṃ.
1805. Yato kutoci vuṭṭhānaṃ, yadi hoti aniccato;
Hutvādhimokkhabahulo, saddhindriyavisesato.
1806. Animittavimokkhena, niyyanto sattapuggalo;
Saddhānusārī paṭhame, majjhe saddhāvimuttako.
1807. Ante paññāvimuttoti, tamīrenti tathāgatā;
Saṅkhāre dukkhato disvā, vuṭṭhahanto sa puggalo.
1808. Passaddhibahulo hutvā, samādhindriyalābhato;
Tathevāppaṇihitena, niyyanto tividho bhave.
1809. Anattato vuṭṭhahitvā, vedabāhulyayogato;
Suññatenātha niyyanto, paññindriyavisesato.
1810. Dhammānusārī paṭhame, diṭṭhippatto tato paraṃ;
Ante paññāvimuttoti, tampi dīpenti paṇḍitā.
1811. Āneñjapādakajjhāna-nāmakāyavisesato;
Sacchikatvāna nibbānaṃ, majjhe cha kāyasakkhino.
1812. Arūpato ca maggena, āneñjena ca rūpato;
Vimutto ubhatobhāga-vimutto arahā bhave.
1813. Tivimokkhamukhībhūtā, iti vuṭṭhānasādhikā;
Sattapuggalabhedañca, sampādeti vipassanā.
1814. Adhimuccati saddhā ca, yathāvatthusabhāvato;
Ñeyyadhammesu sabbattha, paññā ca paṭivijjhati.
1815. Tasmā saddhā ca paññā ca, vatthunicchayalakkhaṇā;
Vatthuppatiṭṭhitā cāyaṃ, tilakkhaṇavipassanā.
1816. Tasmā saddhādhuro yogī, disvoḷārikalakkhaṇaṃ;
Tato paramanattāti, sukhume adhimuccati.
1817. Tassevamadhimuttassa, saddhā vā pana kevalā;
Samādhindriyādhikā ca, vuṭṭhānaghaṭikā bhave.
1818. Thūlalakkhaṇamohāya, paññādhure vipassato;
Dhammasabhāvamāhacca, sukhumaṃ paṭivijjhati.
1819. Tasmā saddhādhurasseva, vuṭṭhānadvayamādito;
Ante saddhānugatassa, paññā suparipūrati.
1820. Paññādhurassa sesanti, keci ācariyā pana;
Dhurasaṃsandanaṃ nāma, vuṭṭhānesu vibhāvayuṃ.
1821. Sattakkhattuparamo ca,
Kolaṃkolo tathāparo;
Ekabījīti tividho,
Sotāpanno pavuccati.
1822. Sakiṃdeva imaṃ lokaṃ, āgantvā puna puggalo;
Sakadāgāmināmena, dutiyopi pakāsito.
1823. Antarāparinibbāyī, upahaccāparo tathā;
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāraṃ, uddhaṃsototi pañcadhā.
1824. Anāgāmī ca tatiyo, catuttho arahāti ca;
Itthaṃ phalaṭṭhā cattāro, maggaṭṭhā ca tatopare.
1825. Bhāvanāpariyāyena, paṭivedhānurūpato;
Cattāro ca yugā honti, aṭṭha cāriyapuggalā.
1826. Diṭṭhikaṅkhā pahīyanti, ādimaggena sabbathā;
Apāyagamanīyampi, pāpamaññaṃ pahīyati.
1827. Sakadāgāmimaggena, khīyantoḷārikā tathā;
Anāgāmikamaggena, kāmadosāva sabbathā.
1828. Arahattena sabbepi, klesā khīyanti sabbathā;
Klesahāni yathāyoga-miti ñeyyā vibhāvinā.
1829. Paṭisambhidā catasso, atthe dhamme niruttiyaṃ;
Paṭibhāne ca bhāsanti, ñāṇaṃ bhedagataṃ budhā.
1830. Hetupphalañca nibbānaṃ, bhāsitattho tathāparo;
Pākākriyāti pañcete, atthanāmena bhāsitā.
1831. Hetu cāriyamaggo ca, bhāsitañca tathāparaṃ;
Kusalākusalañceti, pañca dhammo pakāsito.
1832. Tatthevaṃ dasadhā bhede, atthadhamme yathārahaṃ;
Yo vohāro sabhāvena, sā niruttīti sammatā.
1833. Taṃtaṃgocarakiccādi-bhedabhinnaṃ tahiṃ tahiṃ;
Pavattamānaṃ yaṃ ñāṇaṃ, paṭibhānaṃ tamīritaṃ.
1834. Pubbayogo bāhussaccaṃ,
Desabhāsā tathāgamo;
Paripucchā cādhigamo,
Nissayo mittasampadā.
1835. Iccūpanissayaṃ laddhā, bhijjati paṭisambhidā;
Asekkhabhūmiyaṃ vātha, sekkhabhūmiyameva vā.
1836. Sarassato āgamato, tathālambaṇatopi ca;
Nāmuppattiṃ pakāsenti, phalassa tividhaṃ budhā.
1837. Tidhā tato samāpatti, sotāpattiphalādikā;
Suññatā cānimittā ca, tathāppaṇihitāti ca.
1838. Tañca vuttanayeneva, samāpajjitumicchato;
Vipassantassa saṅkhāre, phalamappeti attano.
1839. Nirodhaṃ tu samāpattiṃ, rūpārūpassa lābhako;
Samāpajjatānāgāmī, arahā ca yathā tathā.
1840. Rūpārūpasamāpattiṃ, samāpajja yathākkamaṃ;
Vuṭṭhahitvā vipassanto, tattha tattheva saṅkhate.
1841. Yuganandhaṃ pavattetvā, samathañca vipassanaṃ;
Yāvākiñcaññāyatana-mitthaṃ patvā tato paraṃ.
1842. Adhiṭṭheyyamadhiṭṭhāya, katvābhogaṃ yathārahaṃ;
Maggārūpasamāpattiṃ, samāpajjati paṇḍito.
1843. Tato nirodhaṃ phusati, cittuppādadvayā paraṃ;
Tassevaṃ manasābhāvo, nirodhoti pavuccati.
1844. Phalacittasamuppādā, vuṭṭhānaṃ tassa dīpitaṃ;
Tato bhavaṅgaṃ chetvāna, paccavekkhati buddhimā.
1845. Iccānekaguṇādhāraṃ, paññābhāvanamuttamaṃ;
Bhāveyya matimā yogī, patthento hitamattano.
1846. Itthaṃ susampāditasīlacitta-
Paññāvisuddhī paṭipādayantā;
Patvāna sambodhimapetasokā,
Pālenti sotthiṃ paramaṃ cirāya.
1847. Te pattipattā paramappatītā,
Pakkhālitaklesamalā mahesī;
Accantavodātaguṇoditattā,
Lokassa hontuttamadakkhiṇeyyā.
Iti nāmarūpaparicchede nissandaphalavibhāgo nāma
Terasamo paricchedo.
Niṭṭhito ca sabbathāpi vipassanāvibhāgo.
Nigamanakathā
1848. Ettāvatā paṭiññāto, pavakkhāmīti ādito;
Nāmarūpaparicchedo, pariniṭṭhāpito mayā.
1849. Teraseva paricchedā, vibhattā satta sādhikā;
Nāmarūpaparicchede, bhāṇavārā pakāsitā.
1850. Abhidhammaparamatthā, samatho ca vipassanā;
Visuṃ visuṃ vibhattāti, vibhāgettha tidhā matā.
1851. Soyaṃ vijjāvimokkhā ca, hadayesu vibhāvinaṃ;
Vallabhattamadhiṭṭhāya, sāsanettha gavesinaṃ.
1852. Manogatatamuddhaṃsī, raviraṃsīva paṇḍito;
Dassetu ciramālokaṃ, saddhammaratanālaye.
1853. Paṇḍiccaṃ paramatthesu, pāṭavaṃ paṭipattiyaṃ;
Patthayantena bhikkhūna-mitthaṃ sugatasāsane.
1854. Nāmarūpapariccheda-masaṃkiṇṇamanākulaṃ;
Kubbatā hitakāmena, sukatena katena me.
1855. Mahāmerunibhaṃ gehaṃ, mahācetiyabhūsitaṃ;
Mahāvihāramāruḷha-mahābodhimahussavaṃ.
1856. Alaṅkātuṃ pahontālaṃ, cirakālaṃ tapodhanā;
Laṅkādīpassalaṅkāraṃ, kalaṅkāpagatālayaṃ.
1857. Nāmarūpaparicchedo,
Antarāyaṃ vinā yathā;
Niṭṭhitoyaṃ tathā loke,
Niṭṭhantajjhāsayā subhā.
Iti anuruddhācariyena viracitaṃ
Nāmarūpaparicchedapakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.