16. Vīsatinipāto
1. Adhimuttattheragāthā
705. ‘‘Yaññatthaṃ vā dhanatthaṃ vā, ye hanāma mayaṃ pure;
Avasesaṃ [avase taṃ (sī. aṭṭha. mūlapāṭho), avasesānaṃ (aṭṭha.?)] bhayaṃ hoti, vedhanti vilapanti ca.
706. ‘‘Tassa te natthi bhītattaṃ, bhiyyo vaṇṇo pasīdati;
Kasmā na paridevesi, evarūpe mahabbhaye.
707. ‘‘Natthi cetasikaṃ dukkhaṃ, anapekkhassa gāmaṇi;
Atikkantā bhayā sabbe, khīṇasaṃyojanassa ve.
708. ‘‘Khīṇāya bhavanettiyā, diṭṭhe dhamme yathātathe;
Na bhayaṃ maraṇe hoti, bhāranikkhepane yathā.
709. ‘‘Suciṇṇaṃ brahmacariyaṃ me, maggo cāpi subhāvito;
Maraṇe me bhayaṃ natthi, rogānamiva saṅkhaye.
710. ‘‘Suciṇṇaṃ brahmacariyaṃ me, maggo cāpi subhāvito;
Nirassādā bhavā diṭṭhā, visaṃ pitvāva [pītvāva (sī.)] chaḍḍitaṃ.
711. ‘‘Pāragū anupādāno, katakicco anāsavo;
Tuṭṭho āyukkhayā hoti, mutto āghātanā yathā.
712. ‘‘Uttamaṃ dhammataṃ patto, sabbaloke anatthiko;
Ādittāva gharā mutto, maraṇasmiṃ na socati.
713. ‘‘Yadatthi saṅgataṃ kiñci, bhavo vā yattha labbhati;
Sabbaṃ anissaraṃ etaṃ, iti vuttaṃ mahesinā.
714. ‘‘Yo taṃ tathā pajānāti, yathā buddhena desitaṃ;
Na gaṇhāti bhavaṃ kiñci, sutattaṃva ayoguḷaṃ.
715. ‘‘Na me hoti ‘ahosi’nti, ‘bhavissa’nti na hoti me;
Saṅkhārā vigamissanti, tattha kā paridevanā.
716. ‘‘Suddhaṃ dhammasamuppādaṃ, suddhaṃ saṅkhārasantatiṃ;
Passantassa yathābhūtaṃ, na bhayaṃ hoti gāmaṇi.
717. ‘‘Tiṇakaṭṭhasamaṃ lokaṃ, yadā paññāya passati;
Mamattaṃ so asaṃvindaṃ, ‘natthi me’ti na socati.
718. ‘‘Ukkaṇṭhāmi sarīrena, bhavenamhi anatthiko;
Soyaṃ bhijjissati kāyo, añño ca na bhavissati.
719. ‘‘Yaṃ vo kiccaṃ sarīrena, taṃ karotha yadicchatha;
Na me tappaccayā tattha, doso pemañca hehiti’’.
720. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
Satthāni nikkhipitvāna, māṇavā etadabravuṃ.
721. ‘‘Kiṃ bhadante karitvāna, ko vā ācariyo tava;
Kassa sāsanamāgamma, labbhate taṃ asokatā’’.
722. ‘‘Sabbaññū sabbadassāvī, jino ācariyo mama;
Mahākāruṇiko satthā, sabbalokatikicchako.
723. ‘‘Tenāyaṃ desito dhammo, khayagāmī anuttaro;
Tassa sāsanamāgamma, labbhate taṃ asokatā’’.
724. Sutvāna corā isino subhāsitaṃ, nikkhippa satthāni ca āvudhāni ca;
Tamhā ca kammā viramiṃsu eke, eke ca pabbajjamarocayiṃsu.
725. Te pabbajitvā sugatassa sāsane, bhāvetva bojjhaṅgabalāni paṇḍitā;
Udaggacittā sumanā katindriyā, phusiṃsu nibbānapadaṃ asaṅkhatanti.
…Adhimutto thero….
2. Pārāpariyattheragāthā
726. ‘‘Samaṇassa ahu cintā, pārāpariyassa bhikkhuno;
Ekakassa nisinnassa, pavivittassa jhāyino.
727. ‘‘Kimānupubbaṃ puriso, kiṃ vataṃ kiṃ samācāraṃ;
Attano kiccakārīssa, na ca kañci viheṭhaye.
728. ‘‘Indriyāni manussānaṃ, hitāya ahitāya ca;
Arakkhitāni ahitāya, rakkhitāni hitāya ca.
729. ‘‘Indriyāneva sārakkhaṃ, indriyāni ca gopayaṃ;
Attano kiccakārīssa, na ca kañci viheṭhaye.
730. ‘‘Cakkhundriyaṃ ce rūpesu, gacchantaṃ anivārayaṃ;
Anādīnavadassāvī, so dukkhā na hi muccati.
731. ‘‘Sotindriyaṃ ce saddesu, gacchantaṃ anivārayaṃ;
Anādīnavadassāvī, so dukkhā na hi muccati.
732. ‘‘Anissaraṇadassāvī, gandhe ce paṭisevati;
Na so muccati dukkhamhā, gandhesu adhimucchito.
733. ‘‘Ambilaṃ madhuraggañca, tittakaggamanussaraṃ;
Rasataṇhāya gadhito, hadayaṃ nāvabujjhati.
734. ‘‘Subhānyappaṭikūlāni, phoṭṭhabbāni anussaraṃ;
Ratto rāgādhikaraṇaṃ, vividhaṃ vindate dukhaṃ.
735. ‘‘Manaṃ cetehi dhammehi, yo na sakkoti rakkhituṃ;
Tato naṃ dukkhamanveti, sabbehetehi pañcahi.
736. ‘‘Pubbalohitasampuṇṇaṃ, bahussa kuṇapassa ca;
Naravīrakataṃ vagguṃ, samuggamiva cittitaṃ.
737. ‘‘Kaṭukaṃ madhurassādaṃ, piyanibandhanaṃ dukhaṃ;
Khuraṃva madhunā littaṃ, ullihaṃ nāvabujjhati.
738. ‘‘Itthirūpe itthisare, phoṭṭhabbepi ca itthiyā;
Itthigandhesu sāratto, vividhaṃ vindate dukhaṃ.
739. ‘‘Itthisotāni sabbāni, sandanti pañca pañcasu;
Tesamāvaraṇaṃ kātuṃ, yo sakkoti vīriyavā.
740. ‘‘So atthavā so dhammaṭṭho, so dakkho so vicakkhaṇo;
Kareyya ramamānopi, kiccaṃ dhammatthasaṃhitaṃ.
741. ‘‘Atho sīdati saññuttaṃ, vajje kiccaṃ niratthakaṃ;
‘Na taṃ kicca’nti maññitvā, appamatto vicakkhaṇo.
742. ‘‘Yañca atthena saññuttaṃ, yā ca dhammagatā rati;
Taṃ samādāya vattetha, sā hi ve uttamā rati.
743. ‘‘Uccāvacehupāyehi, paresamabhijigīsati;
Hantvā vadhitvā atha socayitvā, ālopati sāhasā yo paresaṃ.
744. ‘‘Tacchanto āṇiyā āṇiṃ, nihanti balavā yathā;
Indriyānindriyeheva, nihanti kusalo tathā.
745. ‘‘Saddhaṃ vīriyaṃ samādhiñca, satipaññañca bhāvayaṃ;
Pañca pañcahi hantvāna, anīgho yāti brāhmaṇo.
746. ‘‘So atthavā so dhammaṭṭho, katvā vākyānusāsaniṃ;
Sabbena sabbaṃ buddhassa, so naro sukhamedhatī’’ti.
…Pārāpariyo thero….
3. Telakānittheragāthā
747. ‘‘Cirarattaṃ vatātāpī, dhammaṃ anuvicintayaṃ;
Samaṃ cittassa nālatthaṃ, pucchaṃ samaṇabrāhmaṇe.
748. ‘‘‘Ko so pāraṅgato loke, ko patto amatogadhaṃ;
Kassa dhammaṃ paṭicchāmi, paramatthavijānanaṃ’.
749. ‘‘Antovaṅkagato āsi, macchova ghasamāmisaṃ;
Baddho mahindapāsena, vepacityasuro yathā.
750. ‘‘Añchāmi naṃ na muñcāmi, asmā sokapariddavā;
Ko me bandhaṃ muñcaṃ loke, sambodhiṃ vedayissati.
751. ‘‘Samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vā kaṃ, ādisantaṃ pabhaṅgunaṃ.
Kassa dhammaṃ paṭicchāmi, jarāmaccupavāhanaṃ.
752. ‘‘Vicikicchākaṅkhāganthitaṃ, sārambhabalasaññutaṃ;
Kodhappattamanatthaddhaṃ, abhijappappadāraṇaṃ.
753. ‘‘Taṇhādhanusamuṭṭhānaṃ, dve ca pannarasāyutaṃ [dvedhāpannarasāyutaṃ (?)];
Passa orasikaṃ bāḷhaṃ, bhetvāna yadi [yada (sī. aṭṭha.) hadi (?) ‘‘hadaye’’ti taṃsaṃvaṇṇanā] tiṭṭhati.
754. ‘‘Anudiṭṭhīnaṃ appahānaṃ, saṅkappaparatejitaṃ;
Tena viddho pavedhāmi, pattaṃva māluteritaṃ.
755. ‘‘Ajjhattaṃ me samuṭṭhāya, khippaṃ paccati māmakaṃ;
Chaphassāyatanī kāyo, yattha sarati sabbadā.
756. ‘‘Taṃ na passāmi tekicchaṃ, yo metaṃ sallamuddhare;
Nānārajjena satthena [nāraggena na satthena (?)], nāññena vicikicchitaṃ.
757. ‘‘Ko me asattho avaṇo, sallamabbhantarapassayaṃ;
Ahiṃsaṃ sabbagattāni, sallaṃ me uddharissati.
758. ‘‘Dhammappati hi so seṭṭho, visadosappavāhako;
Gambhīre patitassa me, thalaṃ pāṇiñca dassaye.
759. ‘‘Rahadehamasmi ogāḷho, ahāriyarajamattike;
Māyāusūyasārambha, thinamiddhamapatthaṭe.
760. ‘‘Uddhaccameghathanitaṃ, saṃyojanavalāhakaṃ;
Vāhā vahanti kuddiṭṭhiṃ [duddiṭṭhiṃ (sī. dha. pa. 339)], saṅkappā rāganissitā.
761. ‘‘Savanti sabbadhi sotā, latā ubbhijja tiṭṭhati;
Te sote ko nivāreyya, taṃ lataṃ ko hi checchati.
762. ‘‘Velaṃ karotha bhaddante, sotānaṃ sannivāraṇaṃ;
Mā te manomayo soto, rukkhaṃva sahasā luve.
763. ‘‘Evaṃ me bhayajātassa, apārā pāramesato;
Tāṇo paññāvudho satthā, isisaṅghanisevito.
764. ‘‘Sopāṇaṃ sugataṃ suddhaṃ, dhammasāramayaṃ daḷhaṃ;
Pādāsi vuyhamānassa, ‘mā bhāyī’ti ca mabravi.
765. ‘‘Satipaṭṭhānapāsādaṃ, āruyha paccavekkhisaṃ;
Yaṃ taṃ pubbe amaññissaṃ, sakkāyābhirataṃ pajaṃ.
766. ‘‘Yadā ca maggamaddakkhiṃ, nāvāya abhirūhanaṃ;
Anadhiṭṭhāya attānaṃ, titthamaddakkhimuttamaṃ.
767. ‘‘Sallaṃ attasamuṭṭhānaṃ, bhavanettippabhāvitaṃ;
Etesaṃ appavattāya [appavattiyā (?)], desesi maggamuttamaṃ.
768. ‘‘Dīgharattānusayitaṃ, cirarattamadhiṭṭhitaṃ;
Buddho mepānudī ganthaṃ, visadosappavāhano’’ti.
…Telakāni thero….
4. Raṭṭhapālattheragāthā
769. [ma. ni. 2.302] ‘‘Passa cittakataṃ bimbaṃ, arukāyaṃ samussitaṃ;
Āturaṃ bahusaṅkappaṃ, yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti.
770. ‘‘Passa cittakataṃ rūpaṃ, maṇinā kuṇḍalena ca;
Aṭṭhiṃ tacena onaddhaṃ, saha vatthehi sobhati.
771. ‘‘Alattakakatā pādā, mukhaṃ cuṇṇakamakkhitaṃ;
Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.
772. ‘‘Aṭṭhapadakatā kesā, nettā añjanamakkhitā;
Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.
773. ‘‘Añjanīva navā cittā, pūtikāyo alaṅkato;
Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.
774. ‘‘Odahi migavo pāsaṃ, nāsadā vāguraṃ migo;
Bhutvā nivāpaṃ gacchāma, kandante migabandhake.
775. ‘‘Chinno pāso migavassa, nāsadā vāguraṃ migo;
Bhutvā nivāpaṃ gacchāma, socante migaluddake.