Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
Khuddakanikāye
Theragāthāpāḷi
Nidānagāthā
Sīhānaṃva nadantānaṃ, dāṭhīnaṃ girigabbhare;
Suṇātha bhāvitattānaṃ, gāthā atthūpanāyikā [attūpanāyikā (sī. ka.)].
Yathānāmā yathāgottā, yathādhammavihārino;
Yathādhimuttā sappaññā, vihariṃsu atanditā.
Tattha tattha vipassitvā, phusitvā accutaṃ padaṃ;
Katantaṃ paccavekkhantā, imamatthamabhāsisuṃ.
1. Ekakanipāto
1. Paṭhamavaggo
1. Subhūtittheragāthā
1. ‘‘Channā me kuṭikā sukhā nivātā, vassa deva yathāsukhaṃ;
Cittaṃ me susamāhitaṃ vimuttaṃ, ātāpī viharāmi vassa devā’’ti.
Itthaṃ sudaṃ [itthaṃ sumaṃ (ka. aṭṭha.)] āyasmā subhūtitthero gāthaṃ abhāsitthāti.
2. Mahākoṭṭhikattheragāthā
2. ‘‘Upasanto uparato, mantabhāṇī anuddhato;
Dhunāti pāpake dhamme, dumapattaṃva māluto’’ti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā mahākoṭṭhiko [mahākoṭṭhito (sī. syā.)] thero gāthaṃ abhāsitthāti.
3. Kaṅkhārevatattheragāthā
3. ‘‘Paññaṃ imaṃ passa tathāgatānaṃ, aggi yathā pajjalito nisīthe;
Ālokadā cakkhudadā bhavanti, ye āgatānaṃ vinayanti kaṅkha’’nti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā kaṅkhārevato thero gāthaṃ abhāsitthāti.
4. Puṇṇattheragāthā
4. ‘‘Sambhireva samāsetha, paṇḍitehatthadassibhi;
Atthaṃ mahantaṃ gambhīraṃ, duddasaṃ nipuṇaṃ aṇuṃ;
Dhīrā samadhigacchanti, appamattā vicakkhaṇā’’ti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā puṇṇo mantāṇiputto [mantāniputto (syā. ka.)] thero gāthaṃ abhāsitthāti.
5. Dabbattheragāthā
5. ‘‘Yo duddamiyo damena danto, dabbo santusito vitiṇṇakaṅkho;
Vijitāvī apetabheravo hi, dabbo so parinibbuto ṭhitatto’’ti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā dabbo thero gāthaṃ abhāsitthāti.
6. Sītavaniyattheragāthā
6. ‘‘Yo sītavanaṃ upagā bhikkhu, eko santusito samāhitatto;
Vijitāvī apetalomahaṃso, rakkhaṃ kāyagatāsatiṃ dhitimā’’ti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā sītavaniyo thero gāthaṃ abhāsitthāti.
7. Bhalliyattheragāthā
7. ‘‘Yopānudī maccurājassa senaṃ, naḷasetuṃva sudubbalaṃ mahogho;
Vijitāvī apetabheravo hi, danto so parinibbuto ṭhitatto’’ti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā bhalliyo thero gāthaṃ abhāsitthāti.
8. Vīrattheragāthā
8. ‘‘Yo duddamiyo damena danto, vīro santusito vitiṇṇakaṅkho;
Vijitāvī apetalomahaṃso, vīro so parinibbuto ṭhitatto’’ti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā vīro thero gāthaṃ abhāsitthāti.
9. Pilindavacchattheragāthā
9. ‘‘Svāgataṃ na durāgataṃ [nāpagataṃ (sī. syā.)], nayidaṃ dumantitaṃ mama;
Saṃvibhattesu dhammesu, yaṃ seṭṭhaṃ tadupāgami’’nti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā pilindavaccho [pilindivaccho (sī.)] thero gāthaṃ abhāsitthāti.
10. Puṇṇamāsattheragāthā
10. ‘‘Vihari apekkhaṃ idha vā huraṃ vā, yo vedagū samito yatatto;
Sabbesu dhammesu anūpalitto, lokassa jaññā udayabbayañcā’’ti.
Itthaṃ sudaṃ āyasmā puṇṇamāso thero gāthaṃ abhāsitthāti.
Vaggo paṭhamo niṭṭhito.
Tassuddānaṃ –
Subhūti koṭṭhiko thero, kaṅkhārevatasammato;
Mantāṇiputto dabbo ca, sītavaniyo ca bhalliyo;
Vīro pilindavaccho ca, puṇṇamāso tamonudoti.
2. Dutiyavaggo
1. Cūḷavacchattheragāthā
11. ‘‘Pāmojjabahulo bhikkhu, dhamme buddhappavedite;
Adhigacche padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukha’’nti.
… Cūḷavaccho [cūlagavaccho (sī.)] thero….
2. Mahāvacchattheragāthā
12. ‘‘Paññābalī sīlavatūpapanno, samāhito jhānarato satīmā;
Yadatthiyaṃ bhojanaṃ bhuñjamāno, kaṅkhetha kālaṃ idha vītarāgo’’ti.
… Mahāvaccho [mahāgavaccho (sī.)] thero….
3. Vanavacchattheragāthā
13. ‘‘Nīlabbhavaṇṇā rucirā, sītavārī sucindharā;
Indagopakasañchannā, te selā ramayanti ma’’nti.
… Vanavaccho thero….
4. Sivakasāmaṇeragāthā
14. ‘‘Upajjhāyo maṃ avaca, ito gacchāma sīvaka;
Gāme me vasati kāyo, araññaṃ me gato mano;
Semānakopi gacchāmi, natthi saṅgo vijānata’’nti.
… Sivako sāmaṇero….
5. Kuṇḍadhānattheragāthā
15. ‘‘Pañca chinde pañca jahe, pañca cuttari bhāvaye;
Pañcasaṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī’’ti.
… Kuṇḍadhāno thero….
6. Belaṭṭhasīsattheragāthā
16. ‘‘Yathāpi bhaddo ājañño, naṅgalāvattanī sikhī;
Gacchati appakasirena, evaṃ rattindivā mama;
Gacchanti appakasirena, sukhe laddhe nirāmise’’ti.
… Belaṭṭhasīso thero….
7. Dāsakattheragāthā
17. ‘‘Middhī yadā hoti mahagghaso ca, niddāyitā samparivattasāyī;
Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho, punappunaṃ gabbhamupeti mando’’ti.
… Dāsako thero….
8. Siṅgālapituttheragāthā
18. ‘‘Ahu buddhassa dāyādo, bhikkhu bhesakaḷāvane;
Kevalaṃ aṭṭhisaññāya, apharī pathaviṃ [paṭhaviṃ (sī. syā.)] imaṃ;
Maññehaṃ kāmarāgaṃ so, khippameva pahissatī’’ti [pahīyabhi (sabbattha pāḷiyaṃ)].
… Siṅgālapitā [sīgālapitā (sī.)] thero….
9. Kulattheragāthā
19. [dha. pa. 80, 145 dhammapadepi] ‘‘Udakaṃ hi nayanti nettikā, usukārā namayanti [damayanti (ka.)] tejanaṃ;
Dāruṃ namayanti tacchakā, attānaṃ damayanti subbatā’’ti.
… Kulo [kuṇḍalo (sī.), kuḷo (syā. ka.)] thero….
10. Ajitattheragāthā
20. ‘‘Maraṇe me bhayaṃ natthi, nikanti natthi jīvite;
Sandehaṃ nikkhipissāmi, sampajāno paṭissato’’ti [patissatoti (sī. syā.)].
… Ajito thero ….
Vaggo dutiyo niṭṭhito.
Tassuddānaṃ –
Cūḷavaccho mahāvaccho, vanavaccho ca sīvako;
Kuṇḍadhāno ca belaṭṭhi, dāsako ca tatopari;
Siṅgālapitiko thero, kulo ca ajito dasāti.
3. Tatiyavaggo
1. Nigrodhattheragāthā
21. ‘‘Nāhaṃ bhayassa bhāyāmi, satthā no amatassa kovido;
Yattha bhayaṃ nāvatiṭṭhati, tena maggena vajanti bhikkhavo’’ti.
… Nigrodho thero….
2. Cittakattheragāthā
22. ‘‘Nīlā sugīvā sikhino, morā kārambhiyaṃ [kāraṃviyaṃ (sī.), kāraviyaṃ (syā.)] abhinadanti;
Te sītavātakīḷitā [sītavātakadditakalitā (sī.), sītavātakalitā (syā.)], suttaṃ jhāyaṃ [jhānaṃ (syā.), jhāyiṃ (?)] nibodhentī’’ti.
… Cittako thero….
3. Gosālattheragāthā
23. ‘‘Ahaṃ kho veḷugumbasmiṃ, bhutvāna madhupāyasaṃ;
Padakkhiṇaṃ sammasanto, khandhānaṃ udayabbayaṃ;
Sānuṃ paṭigamissāmi, vivekamanubrūhaya’’nti.
… Gosālo thero….
4. Sugandhattheragāthā
24. ‘‘Anuvassiko pabbajito, passa dhammasudhammataṃ;
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
… Sugandho thero….
5. Nandiyattheragāthā
25. ‘‘Obhāsajātaṃ phalagaṃ, cittaṃ yassa abhiṇhaso;
Tādisaṃ bhikkhumāsajja, kaṇha dukkhaṃ nigacchasī’’ti.
… Nandiyo thero….
6. Abhayattheragāthā
26. ‘‘Sutvā subhāsitaṃ vācaṃ, buddhassādiccabandhuno;
Paccabyadhiṃ hi nipuṇaṃ, vālaggaṃ usunā yathā’’ti.
… Abhayo thero….
7. Lomasakaṅgiyattheragāthā
27. ‘‘Dabbaṃ kusaṃ poṭakilaṃ, usīraṃ muñjapabbajaṃ;
Urasā panudissāmi, vivekamanubrūhaya’’nti.
… Lomasakaṅgiyo thero….
8. Jambugāmikaputtattheragāthā
28. ‘‘Kacci no vatthapasuto, kacci no bhūsanārato;
Kacci sīlamayaṃ gandhaṃ, kiṃ tvaṃ vāyasi [kacci sīlamayaṃ gandhaṃ, tvaṃ vāsi (syā.)] netarā pajā’’ti.
… Jambugāmikaputto thero….
9. Hāritattheragāthā
29. ‘‘Samunnamayamattānaṃ, usukārova tejanaṃ;
Cittaṃ ujuṃ karitvāna, avijjaṃ bhinda hāritā’’ti.
… Hārito thero….
10. Uttiyattheragāthā
30. ‘‘Ābādhe me samuppanne, sati me udapajjatha;
Ābādho me samuppanno, kālo me nappamajjitu’’nti.
… Uttiyo thero….
Vaggo tatiyo niṭṭhito.