2. Hatthināgavaggo
1. Mātuposakacariyā
1. ‘‘Yadā ahosiṃ pavane, kuñjaro mātuposako;
Na tadā atthi mahiyā, guṇena mama sādiso.
2. ‘‘Pavane disvā vanacaro, rañño maṃ paṭivedayi;
‘Tavānucchavo mahārāja, gajo vasati kānane.
3. ‘‘‘Na tassa parikkhāyattho, napi āḷakakāsuyā;
Saha gahite [samaṃ gahite (sī.)] soṇḍāya, sayameva idhehi’ti.
4. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rājāpi tuṭṭhamānaso;
Pesesi hatthidamakaṃ, chekācariyaṃ susikkhitaṃ.
5. ‘‘Gantvā so hatthidamako, addasa padumassare;
Bhisamuḷālaṃ [bhisamūlaṃ (ka.)] uddharantaṃ, yāpanatthāya mātuyā.
6. ‘‘Viññāya me sīlaguṇaṃ, lakkhaṇaṃ upadhārayi;
‘Ehi puttā’ti patvāna, mama soṇḍāya aggahi.
7. ‘‘Yaṃ me tadā pākatikaṃ, sarīrānugataṃ balaṃ;
Ajja nāgasahassānaṃ, balena samasādisaṃ.
8. ‘‘Yadihaṃ tesaṃ pakuppeyyaṃ, upetānaṃ gahaṇāya maṃ;
Paṭibalo bhave tesaṃ, yāva rajjampi mānusaṃ.
9. ‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;
Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantaṃ mamāḷake.
10. ‘‘Yadi te maṃ tattha koṭṭeyyuṃ, pharasūhi tomarehi ca;
Neva tesaṃ pakuppeyyaṃ, sīlakhaṇḍabhayā mamā’’ti.
Mātuposakacariyaṃ paṭhamaṃ.
2. Bhūridattacariyā
11. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, bhūridatto mahiddhiko;
Virūpakkhena mahāraññā, devalokamagañchahaṃ.
12. ‘‘Tattha passitvāhaṃ deve, ekantaṃ sukhasamappite;
Taṃ saggagamanatthāya, sīlabbataṃ samādiyiṃ.
13. ‘‘Sarīrakiccaṃ katvāna, bhutvā yāpanamattakaṃ;
Caturo aṅge adhiṭṭhāya, semi vammikamuddhani.
14. ‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;
Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.
15. ‘‘Saṃsito akataññunā, ālampāyano [ālambaṇo (sī.)] mamaggahi;
Peḷāya pakkhipitvāna, kīḷeti maṃ tahiṃ tahiṃ.
16. ‘‘Peḷāya pakkhipantepi, sammaddantepi pāṇinā;
Ālampāyane [ālambaṇe (sī.)] na kuppāmi, sīlakhaṇḍabhayā mama.
17. ‘‘Sakajīvitapariccāgo, tiṇato lahuko mama;
Sīlavītikkamo mayhaṃ, pathavīuppatanaṃ viya.
18. ‘‘Nirantaraṃ jātisataṃ, cajeyyaṃ mama jīvitaṃ;
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, catuddīpāna hetupi.
19. ‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;
Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantampi peḷake’’ti.
Bhūridattacariyaṃ dutiyaṃ.
3. Campeyyanāgacariyā
20. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, campeyyako mahiddhiko;
Tadāpi dhammiko āsiṃ, sīlabbatasamappito.
21. ‘‘Tadāpi maṃ dhammacāriṃ, upavutthaṃ uposathaṃ;
Ahituṇḍiko gahetvāna, rājadvāramhi kīḷati.
22. ‘‘Yaṃ yaṃ so vaṇṇaṃ cintayi, nīlaṃva pītalohitaṃ;
Tassa cittānuvattanto, homi cintitasannibho.
23. ‘‘Thalaṃ kareyyamudakaṃ, udakampi thalaṃ kare;
Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, khaṇena chārikaṃ kare.
24. ‘‘Yadi cittavasī hessaṃ, parihāyissāmi sīlato;
Sīlena parihīnassa, uttamattho na sijjhati.
25. ‘‘Kāmaṃ bhijjatuyaṃ kāyo, idheva vikirīyatu;
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, vikirante bhusaṃ viyā’’ti.
Campeyyanāgacariyaṃ tatiyaṃ.
4. Cūḷabodhicariyā
26. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, cūḷabodhi susīlavā;
Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammaṃ abhinikkhamiṃ.
27. ‘‘Yā me dutiyikā āsi, brāhmaṇī kanakasannibhā;
Sāpi vaṭṭe anapekkhā, nekkhammaṃ abhinikkhami.
28. ‘‘Nirālayā chinnabandhū, anapekkhā kule gaṇe;
Carantā gāmanigamaṃ, bārāṇasimupāgamuṃ.
29. ‘‘Tattha vasāma nipakā, asaṃsaṭṭhā kule gaṇe;
Nirākule appasadde, rājuyyāne vasāmubho.
30. ‘‘Uyyānadassanaṃ gantvā, rājā addasa brāhmaṇiṃ;
Upagamma mamaṃ pucchi, ‘tuyhesā kā kassa bhariyā’.
31. ‘‘Evaṃ vutte ahaṃ tassa, idaṃ vacanamabraviṃ;
‘Na mayhaṃ bhariyā esā, sahadhammā ekasāsanī’.
32. ‘‘Tissā [tassā (sī.)] sārattagadhito, gāhāpetvāna ceṭake;
Nippīḷayanto balasā, antepuraṃ pavesayi.
33. ‘‘Odapattakiyā mayhaṃ, sahajā ekasāsanī;
Ākaḍḍhitvā nayantiyā, kopo me upapajjatha.
34. ‘‘Saha kope samuppanne, sīlabbatamanussariṃ;
Tattheva kopaṃ niggaṇhiṃ, nādāsiṃ vaḍḍhitūpari.
35. ‘‘Yadi naṃ brāhmaṇiṃ koci, koṭṭeyya tiṇhasattiyā;
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
36. ‘‘Na mesā brāhmaṇī dessā, napi me balaṃ na vijjati;
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā sīlānurakkhisa’’nti.
Cūḷabodhicariyaṃ catutthaṃ.
5. Mahiṃsarājacariyā
37. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahiṃso pavanacārako;
Pavaḍḍhakāyo balavā, mahanto bhīmadassano.
38. ‘‘Pabbhāre giridugge [vanadugge (sī.)] ca, rukkhamūle dakāsaye;
Hotettha ṭhānaṃ mahiṃsānaṃ, koci koci tahiṃ tahiṃ.
39. ‘‘Vicaranto brahāraññe, ṭhānaṃ addasa bhaddakaṃ;
Taṃ ṭhānaṃ upagantvāna, tiṭṭhāmi ca sayāmi ca.
40. ‘‘Athettha kapimāgantvā, pāpo anariyo lahu;
Khandhe nalāṭe bhamuke, mutteti ohanetitaṃ.
41. ‘‘Sakimpi divasaṃ dutiyaṃ, tatiyaṃ catutthampi ca;
Dūseti maṃ sabbakālaṃ, tena homi upadduto.
42. ‘‘Mamaṃ upaddutaṃ disvā, yakkho maṃ idamabravi;
‘Nāsehetaṃ chavaṃ pāpaṃ, siṅgehi ca khurehi ca’.
43. ‘‘Evaṃ vutte tadā yakkhe, ahaṃ taṃ idamabraviṃ;
‘Kiṃ tvaṃ makkhesi kuṇapena, pāpena anariyena maṃ.
44. ‘‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, tato hīnataro bhave;
Sīlañca me pabhijjeyya, viññū ca garaheyyu maṃ.
45. ‘‘‘Hīḷitā jīvitā vāpi, parisuddhena mataṃ varaṃ;
Kyāhaṃ jīvitahetūpi, kāhāmiṃ paraheṭhanaṃ’.
46. ‘‘Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati;
Teva tassa vadhissanti, sā me mutti bhavissati.
47. ‘‘Hīnamajjhimaukkaṭṭhe, sahanto avamānitaṃ;
Evaṃ labhati sappañño, manasā yathā patthita’’nti.
Mahiṃsarājacariyaṃ pañcamaṃ.
6. Rururājacariyā
48. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutattakanakasannibho;
Migarājā rurunāma, paramasīlasamāhito.
49. ‘‘Ramme padese ramaṇīye, vivitte amanussake;
Tattha vāsaṃ upagañchiṃ, gaṅgākūle manorame.
50. ‘‘Atha upari gaṅgāya, dhanikehi paripīḷito;
Puriso gaṅgāya papati, ‘jīvāmi vā marāmi vā’.
51. ‘‘Rattindivaṃ so gaṅgāya, vuyhamāno mahodake;
Ravanto karuṇaṃ ravaṃ, majjhe gaṅgāya gacchati.
52. ‘‘Tassāhaṃ saddaṃ sutvāna, karuṇaṃ paridevato;
Gaṅgāya tīre ṭhatvāna, apucchiṃ ‘kosi tvaṃ naro’.
53. ‘‘So me puṭṭho ca byākāsi, attano karaṇaṃ tadā;
‘Dhanikehi bhīto tasito, pakkhandohaṃ mahānadiṃ’.
54. ‘‘Tassa katvāna kāruññaṃ, cajitvā mama jīvitaṃ;
Pavisitvā nīhariṃ tassa, andhakāramhi rattiyā.
55. ‘‘Assatthakālamaññāya, tassāhaṃ idamabraviṃ;
‘Ekaṃ taṃ varaṃ yācāmi, mā maṃ kassaci pāvada’.
56. ‘‘Nagaraṃ gantvāna ācikkhi, pucchito dhanahetuko;
Rājānaṃ so gahetvāna, upagañchi mamantikaṃ.
57. ‘‘Yāvatā karaṇaṃ sabbaṃ, rañño ārocitaṃ mayā;
Rājā sutvāna vacanaṃ, usuṃ tassa pakappayi;
‘Idheva ghātayissāmi, mittadubbhiṃ [mittadūbhiṃ (sī.)] anāriyaṃ’.
58. ‘‘Tamahaṃ anurakkhanto, nimminiṃ mama attanā;
‘Tiṭṭhateso mahārāja, kāmakāro bhavāmi te’.
59. ‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.
Rururājacariyaṃ chaṭṭhaṃ.
7. Mātaṅgacariyā
60. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, jaṭilo uggatāpano;
Mātaṅgo nāma nāmena, sīlavā susamāhito.
61. ‘‘Ahañca brāhmaṇo eko, gaṅgākūle vasāmubho;
Ahaṃ vasāmi upari, heṭṭhā vasati brāhmaṇo.
62. ‘‘Vicaranto anukūlamhi, uddhaṃ me assamaddasa;
Tattha maṃ paribhāsetvā, abhisapi muddhaphālanaṃ.
63. ‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, yadi sīlaṃ na gopaye;
Oloketvānahaṃ tassa, kareyyaṃ chārikaṃ viya.
64. ‘‘Yaṃ so tadā maṃ abhisapi, kupito duṭṭhamānaso;
Tasseva matthake nipati, yogena taṃ pamocayiṃ.
65. ‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.
Mātaṅgacariyaṃ sattamaṃ.
8. Dhammadevaputtacariyā
66. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahāpakkho mahiddhiko;
Dhammo nāma mahāyakkho, sabbalokānukampako.
67. ‘‘Dasakusalakammapathe, samādapento mahājanaṃ;