2. Hatthināgavaggo

1. Mātuposakacariyā

1. ‘‘Yadā ahosiṃ pavane, kuñjaro mātuposako;

Na tadā atthi mahiyā, guṇena mama sādiso.

2. ‘‘Pavane disvā vanacaro, rañño maṃ paṭivedayi;

‘Tavānucchavo mahārāja, gajo vasati kānane.

3. ‘‘‘Na tassa parikkhāyattho, napi āḷakakāsuyā;

Saha gahite [samaṃ gahite (sī.)] soṇḍāya, sayameva idhehi’ti.

4. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rājāpi tuṭṭhamānaso;

Pesesi hatthidamakaṃ, chekācariyaṃ susikkhitaṃ.

5. ‘‘Gantvā so hatthidamako, addasa padumassare;

Bhisamuḷālaṃ [bhisamūlaṃ (ka.)] uddharantaṃ, yāpanatthāya mātuyā.

6. ‘‘Viññāya me sīlaguṇaṃ, lakkhaṇaṃ upadhārayi;

‘Ehi puttā’ti patvāna, mama soṇḍāya aggahi.

7. ‘‘Yaṃ me tadā pākatikaṃ, sarīrānugataṃ balaṃ;

Ajja nāgasahassānaṃ, balena samasādisaṃ.

8. ‘‘Yadihaṃ tesaṃ pakuppeyyaṃ, upetānaṃ gahaṇāya maṃ;

Paṭibalo bhave tesaṃ, yāva rajjampi mānusaṃ.

9. ‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;

Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantaṃ mamāḷake.

10. ‘‘Yadi te maṃ tattha koṭṭeyyuṃ, pharasūhi tomarehi ca;

Neva tesaṃ pakuppeyyaṃ, sīlakhaṇḍabhayā mamā’’ti.

Mātuposakacariyaṃ paṭhamaṃ.

2. Bhūridattacariyā

11. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, bhūridatto mahiddhiko;

Virūpakkhena mahāraññā, devalokamagañchahaṃ.

12. ‘‘Tattha passitvāhaṃ deve, ekantaṃ sukhasamappite;

Taṃ saggagamanatthāya, sīlabbataṃ samādiyiṃ.

13. ‘‘Sarīrakiccaṃ katvāna, bhutvā yāpanamattakaṃ;

Caturo aṅge adhiṭṭhāya, semi vammikamuddhani.

14. ‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;

Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.

15. ‘‘Saṃsito akataññunā, ālampāyano [ālambaṇo (sī.)] mamaggahi;

Peḷāya pakkhipitvāna, kīḷeti maṃ tahiṃ tahiṃ.

16. ‘‘Peḷāya pakkhipantepi, sammaddantepi pāṇinā;

Ālampāyane [ālambaṇe (sī.)] na kuppāmi, sīlakhaṇḍabhayā mama.

17. ‘‘Sakajīvitapariccāgo, tiṇato lahuko mama;

Sīlavītikkamo mayhaṃ, pathavīuppatanaṃ viya.

18. ‘‘Nirantaraṃ jātisataṃ, cajeyyaṃ mama jīvitaṃ;

Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, catuddīpāna hetupi.

19. ‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;

Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantampi peḷake’’ti.

Bhūridattacariyaṃ dutiyaṃ.

3. Campeyyanāgacariyā

20. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, campeyyako mahiddhiko;

Tadāpi dhammiko āsiṃ, sīlabbatasamappito.

21. ‘‘Tadāpi maṃ dhammacāriṃ, upavutthaṃ uposathaṃ;

Ahituṇḍiko gahetvāna, rājadvāramhi kīḷati.

22. ‘‘Yaṃ yaṃ so vaṇṇaṃ cintayi, nīlaṃva pītalohitaṃ;

Tassa cittānuvattanto, homi cintitasannibho.

23. ‘‘Thalaṃ kareyyamudakaṃ, udakampi thalaṃ kare;

Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, khaṇena chārikaṃ kare.

24. ‘‘Yadi cittavasī hessaṃ, parihāyissāmi sīlato;

Sīlena parihīnassa, uttamattho na sijjhati.

25. ‘‘Kāmaṃ bhijjatuyaṃ kāyo, idheva vikirīyatu;

Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, vikirante bhusaṃ viyā’’ti.

Campeyyanāgacariyaṃ tatiyaṃ.

4. Cūḷabodhicariyā

26. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, cūḷabodhi susīlavā;

Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammaṃ abhinikkhamiṃ.

27. ‘‘Yā me dutiyikā āsi, brāhmaṇī kanakasannibhā;

Sāpi vaṭṭe anapekkhā, nekkhammaṃ abhinikkhami.

28. ‘‘Nirālayā chinnabandhū, anapekkhā kule gaṇe;

Carantā gāmanigamaṃ, bārāṇasimupāgamuṃ.

29. ‘‘Tattha vasāma nipakā, asaṃsaṭṭhā kule gaṇe;

Nirākule appasadde, rājuyyāne vasāmubho.

30. ‘‘Uyyānadassanaṃ gantvā, rājā addasa brāhmaṇiṃ;

Upagamma mamaṃ pucchi, ‘tuyhesā kā kassa bhariyā’.

31. ‘‘Evaṃ vutte ahaṃ tassa, idaṃ vacanamabraviṃ;

‘Na mayhaṃ bhariyā esā, sahadhammā ekasāsanī’.

32. ‘‘Tissā [tassā (sī.)] sārattagadhito, gāhāpetvāna ceṭake;

Nippīḷayanto balasā, antepuraṃ pavesayi.

33. ‘‘Odapattakiyā mayhaṃ, sahajā ekasāsanī;

Ākaḍḍhitvā nayantiyā, kopo me upapajjatha.

34. ‘‘Saha kope samuppanne, sīlabbatamanussariṃ;

Tattheva kopaṃ niggaṇhiṃ, nādāsiṃ vaḍḍhitūpari.

35. ‘‘Yadi naṃ brāhmaṇiṃ koci, koṭṭeyya tiṇhasattiyā;

Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.

36. ‘‘Na mesā brāhmaṇī dessā, napi me balaṃ na vijjati;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā sīlānurakkhisa’’nti.

Cūḷabodhicariyaṃ catutthaṃ.

5. Mahiṃsarājacariyā

37. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahiṃso pavanacārako;

Pavaḍḍhakāyo balavā, mahanto bhīmadassano.

38. ‘‘Pabbhāre giridugge [vanadugge (sī.)] ca, rukkhamūle dakāsaye;

Hotettha ṭhānaṃ mahiṃsānaṃ, koci koci tahiṃ tahiṃ.

39. ‘‘Vicaranto brahāraññe, ṭhānaṃ addasa bhaddakaṃ;

Taṃ ṭhānaṃ upagantvāna, tiṭṭhāmi ca sayāmi ca.

40. ‘‘Athettha kapimāgantvā, pāpo anariyo lahu;

Khandhe nalāṭe bhamuke, mutteti ohanetitaṃ.

41. ‘‘Sakimpi divasaṃ dutiyaṃ, tatiyaṃ catutthampi ca;

Dūseti maṃ sabbakālaṃ, tena homi upadduto.

42. ‘‘Mamaṃ upaddutaṃ disvā, yakkho maṃ idamabravi;

‘Nāsehetaṃ chavaṃ pāpaṃ, siṅgehi ca khurehi ca’.

43. ‘‘Evaṃ vutte tadā yakkhe, ahaṃ taṃ idamabraviṃ;

‘Kiṃ tvaṃ makkhesi kuṇapena, pāpena anariyena maṃ.

44. ‘‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, tato hīnataro bhave;

Sīlañca me pabhijjeyya, viññū ca garaheyyu maṃ.

45. ‘‘‘Hīḷitā jīvitā vāpi, parisuddhena mataṃ varaṃ;

Kyāhaṃ jīvitahetūpi, kāhāmiṃ paraheṭhanaṃ’.

46. ‘‘Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati;

Teva tassa vadhissanti, sā me mutti bhavissati.

47. ‘‘Hīnamajjhimaukkaṭṭhe, sahanto avamānitaṃ;

Evaṃ labhati sappañño, manasā yathā patthita’’nti.

Mahiṃsarājacariyaṃ pañcamaṃ.

6. Rururājacariyā

48. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutattakanakasannibho;

Migarājā rurunāma, paramasīlasamāhito.

49. ‘‘Ramme padese ramaṇīye, vivitte amanussake;

Tattha vāsaṃ upagañchiṃ, gaṅgākūle manorame.

50. ‘‘Atha upari gaṅgāya, dhanikehi paripīḷito;

Puriso gaṅgāya papati, ‘jīvāmi vā marāmi vā’.

51. ‘‘Rattindivaṃ so gaṅgāya, vuyhamāno mahodake;

Ravanto karuṇaṃ ravaṃ, majjhe gaṅgāya gacchati.

52. ‘‘Tassāhaṃ saddaṃ sutvāna, karuṇaṃ paridevato;

Gaṅgāya tīre ṭhatvāna, apucchiṃ ‘kosi tvaṃ naro’.

53. ‘‘So me puṭṭho ca byākāsi, attano karaṇaṃ tadā;

‘Dhanikehi bhīto tasito, pakkhandohaṃ mahānadiṃ’.

54. ‘‘Tassa katvāna kāruññaṃ, cajitvā mama jīvitaṃ;

Pavisitvā nīhariṃ tassa, andhakāramhi rattiyā.

55. ‘‘Assatthakālamaññāya, tassāhaṃ idamabraviṃ;

‘Ekaṃ taṃ varaṃ yācāmi, mā maṃ kassaci pāvada’.

56. ‘‘Nagaraṃ gantvāna ācikkhi, pucchito dhanahetuko;

Rājānaṃ so gahetvāna, upagañchi mamantikaṃ.

57. ‘‘Yāvatā karaṇaṃ sabbaṃ, rañño ārocitaṃ mayā;

Rājā sutvāna vacanaṃ, usuṃ tassa pakappayi;

‘Idheva ghātayissāmi, mittadubbhiṃ [mittadūbhiṃ (sī.)] anāriyaṃ’.

58. ‘‘Tamahaṃ anurakkhanto, nimminiṃ mama attanā;

‘Tiṭṭhateso mahārāja, kāmakāro bhavāmi te’.

59. ‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;

Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.

Rururājacariyaṃ chaṭṭhaṃ.

7. Mātaṅgacariyā

60. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, jaṭilo uggatāpano;

Mātaṅgo nāma nāmena, sīlavā susamāhito.

61. ‘‘Ahañca brāhmaṇo eko, gaṅgākūle vasāmubho;

Ahaṃ vasāmi upari, heṭṭhā vasati brāhmaṇo.

62. ‘‘Vicaranto anukūlamhi, uddhaṃ me assamaddasa;

Tattha maṃ paribhāsetvā, abhisapi muddhaphālanaṃ.

63. ‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, yadi sīlaṃ na gopaye;

Oloketvānahaṃ tassa, kareyyaṃ chārikaṃ viya.

64. ‘‘Yaṃ so tadā maṃ abhisapi, kupito duṭṭhamānaso;

Tasseva matthake nipati, yogena taṃ pamocayiṃ.

65. ‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;

Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.

Mātaṅgacariyaṃ sattamaṃ.

8. Dhammadevaputtacariyā

66. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahāpakkho mahiddhiko;

Dhammo nāma mahāyakkho, sabbalokānukampako.

67. ‘‘Dasakusalakammapathe, samādapento mahājanaṃ;