3. Yudhañjayavaggo
1. Yudhañjayacariyā
1. ‘‘Yadāhaṃ amitayaso, rājaputto yudhañjayo;
Ussāvabinduṃ sūriyātape, patitaṃ disvāna saṃvijiṃ.
2. ‘‘Taññevādhipatiṃ katvā, saṃvegamanubrūhayiṃ;
Mātāpitū ca vanditvā, pabbajjamanuyācahaṃ.
3. ‘‘Yācanti maṃ pañjalikā, sanegamā saraṭṭhakā;
‘Ajjeva putta paṭipajja, iddhaṃ phītaṃ mahāmahiṃ’.
4. ‘‘Sarājake sahorodhe, sanegame saraṭṭhake;
Karuṇaṃ paridevante, anapekkhova pariccajiṃ.
5. ‘‘Kevalaṃ pathaviṃ rajjaṃ, ñātiparijanaṃ yasaṃ;
Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
6. ‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
Yudhañjayacariyaṃ paṭhamaṃ.
2. Somanassacariyā
7. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, indapatthe puruttame;
Kāmito dayito putto, somanassoti vissuto.
8. ‘‘Sīlavā guṇasampanno, kalyāṇapaṭibhānavā;
Vuḍḍhāpacāyī hirīmā, saṅgahesu ca kovido.
9. ‘‘Tassa rañño patikaro, ahosi kuhakatāpaso;
Ārāmaṃ mālāvacchañca, ropayitvāna jīvati.
10. ‘‘Tamahaṃ disvāna kuhakaṃ, thusarāsiṃva ataṇḍulaṃ;
Dumaṃva anto susiraṃ, kadaliṃva asārakaṃ.
11. ‘‘Natthimassa sataṃ dhammo, sāmaññāpagato ayaṃ;
Hirīsukkadhammajahito, jīvitavuttikāraṇā.
12. ‘‘Kupito ahu [ahosi (sī.), āsi (syā.)] paccanto, aṭavīhi parantihi;
Taṃ nisedhetuṃ gacchanto, anusāsi pitā mamaṃ.
13. ‘‘‘Mā pamajji tuvaṃ tāta, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ;
Yadicchakaṃ pavattehi, sabbakāmadado hi so’.
14. ‘‘Tamahaṃ gantvānupaṭṭhānaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ;
‘Kacci te gahapati kusalaṃ, kiṃ vā te āharīyatu’.
15. ‘‘Tena so kupito āsi, kuhako mānanissito;
‘Ghātāpemi tuvaṃ ajja, raṭṭhā pabbājayāmi vā’.
16. ‘‘Nisedhayitvā paccantaṃ, rājā kuhakamabravi;
‘Kacci te bhante khamanīyaṃ, sammāno te pavattito’.
17. ‘‘Tassa ācikkhatī pāpo, kumāro yathā nāsiyo;
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, āṇāpesi mahīpati.
18. ‘‘‘Sīsaṃ tattheva chinditvā, katvāna catukhaṇḍikaṃ;
Rathiyā rathiyaṃ dassetha, sā gati jaṭilahīḷitā’.
19. ‘‘Tattha kāraṇikā gantvā, caṇḍā luddā akāruṇā;
Mātuaṅke nisinnassa, ākaḍḍhitvā nayanti maṃ.
20. ‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, bandhataṃ gāḷhabandhanaṃ;
‘Rañño dassetha maṃ khippaṃ, rājakiriyāni atthi me’.
21. ‘‘Te maṃ rañño dassayiṃsu, pāpassa pāpasevino;
Disvāna taṃ saññāpesiṃ, mamañca vasamānayiṃ.
22. ‘‘So maṃ tattha khamāpesi, mahārajjamadāsi me;
Sohaṃ tamaṃ dālayitvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ.
23. ‘‘Na me dessaṃ mahārajjaṃ, kāmabhogo na dessiyo;
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
Somanassacariyaṃ dutiyaṃ.
3. Ayogharacariyā
24. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;
Ayogharamhi saṃvaḍḍho, nāmenāsi ayogharo.
25. ‘‘Dukkhena jīvito laddho, saṃpīḷe patiposito;
Ajjeva putta paṭipajja, kevalaṃ vasudhaṃ imaṃ.
26. ‘‘Saraṭṭhakaṃ sanigamaṃ, sajanaṃ vanditva khattiyaṃ;
Añjaliṃ paggahetvāna, idaṃ vacanamabraviṃ.
27. ‘‘‘Ye keci mahiyā sattā, hīnamukkaṭṭhamajjhimā;
Nirārakkhā sake gehe, vaḍḍhanti sakañātibhi.
28. ‘‘‘Idaṃ loke uttariyaṃ, saṃpīḷe mama posanaṃ;
Ayogharamhi saṃvaḍḍho, appabhe candasūriye.
29. ‘‘‘Pūtikuṇapasampuṇṇā, muccitvā mātu kucchito;
Tato ghoratare dukkhe, puna pakkhittayoghare.
30. ‘‘‘Yadihaṃ tādisaṃ patvā, dukkhaṃ paramadāruṇaṃ;
Rajjesu yadi rajjāmi [rañjāmi (sī.)], pāpānaṃ uttamo siyaṃ.
31. ‘‘‘Ukkaṇṭhitomhi kāyena, rajjenamhi anatthiko;
Nibbutiṃ pariyesissaṃ, yattha maṃ maccu na maddiye’.
32. ‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, viravante mahājane;
Nāgova bandhanaṃ chetvā, pāvisiṃ kānanaṃ vanaṃ.
33. ‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
Ayogharacariyaṃ tatiyaṃ.
4. Bhisacariyā
34. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsīnaṃ puravaruttame;
Bhaginī ca bhātaro satta, nibbattā sotthiye kule.
35. ‘‘Etesaṃ pubbajo āsiṃ, hirīsukkamupāgato;
Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammābhirato ahaṃ.
36. ‘‘Mātāpitūhi pahitā, sahāyā ekamānasā;
Kāmehi maṃ nimantenti, ‘kulavaṃsaṃ dharehi’ti.
37. ‘‘Yaṃ tesaṃ vacanaṃ vuttaṃ, gihīdhamme sukhāvahaṃ;
Taṃ me ahosi kaṭhinaṃ, tatta [santatta (ka.)] phālasamaṃ viya.
38. ‘‘Te maṃ tadā ukkhipantaṃ, pucchiṃsu patthitaṃ mama;
‘Kiṃ tvaṃ patthayase samma, yadi kāme na bhuñjasi’.
39. ‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, atthakāmo hitesinaṃ;
‘Nāhaṃ patthemi gihībhāvaṃ, nekkhammābhirato ahaṃ’.
40. ‘‘Te mayhaṃ vacanaṃ sutvā, pitumātu ca sāvayuṃ;
Mātāpitā evamāhu, ‘sabbeva pabbajāma bho’.
41. ‘‘Ubho mātāpitā mayhaṃ, bhaginī ca satta bhātaro;
Amitadhanaṃ chaḍḍayitvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.
Bhisacariyaṃ catutthaṃ.
5. Soṇapaṇḍitacariyā
42. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, nagare brahmavaḍḍhane;
Tattha kulavare seṭṭhe, mahāsāle ajāyahaṃ.
43. ‘‘Tadāpi lokaṃ disvāna, andhībhūtaṃ tamotthaṭaṃ;
Cittaṃ bhavato patikuṭati, tuttavegahataṃ viya.
44. ‘‘Disvāna vividhaṃ pāpaṃ, evaṃ cintesahaṃ tadā;
‘Kadāhaṃ gehā nikkhamma, pavisissāmi kānanaṃ’.
45. ‘‘Tadāpi maṃ nimantesuṃ, kāmabhogehi ñātayo;
Tesampi chandamācikkhiṃ, ‘mā nimantetha tehi maṃ’.
46. ‘‘Yo me kaniṭṭhako bhātā, nando nāmāsi paṇḍito;
Sopi maṃ anusikkhanto, pabbajjaṃ samarocayi.
47. ‘‘Ahaṃ soṇo ca nando ca, ubho mātāpitā mama;
Tadāpi bhoge chaḍḍetvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.
Soṇapaṇḍitacariyaṃ pañcamaṃ.
6. Temiyacariyā
48. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;
Mūgapakkhoti nāmena, temiyoti vadanti maṃ.
49. ‘‘Soḷasitthisahassānaṃ, na vijjati pumo tadā [sadā (sī.)];
Ahorattānaṃ accayena, nibbatto ahamekako.
50. ‘‘Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ, abhijātaṃ jutindharaṃ;
Setacchattaṃ dhārayitvāna, sayane poseti maṃ pitā.
51. ‘‘Niddāyamāno sayanavare, pabujjhitvānahaṃ tadā;
Addasaṃ paṇḍaraṃ chattaṃ, yenāhaṃ nirayaṃ gato.
52. ‘‘Saha diṭṭhassa me chattaṃ, tāso uppajji bheravo;
Vinicchayaṃ samāpanno, ‘kathāhaṃ imaṃ muñcissaṃ’.
53. ‘‘Pubbasālohitā mayhaṃ, devatā atthakāminī;
Sā maṃ disvāna dukkhitaṃ, tīsu ṭhānesu yojayi.
54. ‘‘‘Mā paṇḍiccayaṃ vibhāvaya, bālamato bhava sabbapāṇinaṃ;
Sabbo taṃ jano ocināyatu, evaṃ tava attho bhavissati’.
55. ‘‘Evaṃ vuttāyahaṃ tassā, idaṃ vacanamabraviṃ;
‘Karomi te taṃ vacanaṃ, yaṃ tvaṃ bhaṇasi devate;
Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate’.
56. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sāgareva thalaṃ labhiṃ;
Haṭṭho saṃviggamānaso, tayo aṅge adhiṭṭhahiṃ.
57. ‘‘Mūgo ahosiṃ badhiro, pakkho gativivajjito;
Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ.
58. ‘‘Tato me hatthapāde ca, jivhaṃ sotañca maddiya;
Anūnataṃ me passitvā, ‘kāḷakaṇṇī’ti nindisuṃ.
59. ‘‘Tato jānapadā sabbe, senāpatipurohitā;
Sabbe ekamanā hutvā, chaḍḍanaṃ anumodisuṃ.
60. ‘‘Sohaṃ tesaṃ matiṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso;
Yassatthāya tapociṇṇo, so me attho samijjhatha.
61. ‘‘Nhāpetvā anulimpitvā, veṭhetvā rājaveṭhanaṃ;
Chattena abhisiñcitvā, kāresuṃ puraṃ padakkhiṇaṃ.
62. ‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, uggate ravimaṇḍale;
Rathena maṃ nīharitvā, sārathī vanamupāgami.
63. ‘‘Ekokāse rathaṃ katvā, sajjassaṃ hatthamuccito [hatthamuñcito (sī. syā.)];
Sārathī khaṇatī kāsuṃ, nikhātuṃ pathaviyā mamaṃ.
64. ‘‘Adhiṭṭhitamadhiṭṭhānaṃ, tajjento vividhakāraṇā;
Na bhindiṃ tamadhiṭṭhānaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
65. ‘‘Mātāpitā na me dessā, attā me na ca dessiyo;
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahiṃ.
66. ‘‘Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ;
Adhiṭṭhānena me samo natthi, esā me adhiṭṭhānapāramī’’ti.
Temiyacariyaṃ chaṭṭhaṃ.
7. Kapirājacariyā
67. ‘‘Yadā ahaṃ kapi āsiṃ, nadīkūle darīsaye;
Pīḷito susumārena, gamanaṃ na labhāmahaṃ.
68. ‘‘Yamhokāse ahaṃ ṭhatvā, orā pāraṃ patāmahaṃ;