3. Yudhañjayavaggo

1. Yudhañjayacariyā

1. ‘‘Yadāhaṃ amitayaso, rājaputto yudhañjayo;

Ussāvabinduṃ sūriyātape, patitaṃ disvāna saṃvijiṃ.

2. ‘‘Taññevādhipatiṃ katvā, saṃvegamanubrūhayiṃ;

Mātāpitū ca vanditvā, pabbajjamanuyācahaṃ.

3. ‘‘Yācanti maṃ pañjalikā, sanegamā saraṭṭhakā;

‘Ajjeva putta paṭipajja, iddhaṃ phītaṃ mahāmahiṃ’.

4. ‘‘Sarājake sahorodhe, sanegame saraṭṭhake;

Karuṇaṃ paridevante, anapekkhova pariccajiṃ.

5. ‘‘Kevalaṃ pathaviṃ rajjaṃ, ñātiparijanaṃ yasaṃ;

Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.

6. ‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.

Yudhañjayacariyaṃ paṭhamaṃ.

2. Somanassacariyā

7. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, indapatthe puruttame;

Kāmito dayito putto, somanassoti vissuto.

8. ‘‘Sīlavā guṇasampanno, kalyāṇapaṭibhānavā;

Vuḍḍhāpacāyī hirīmā, saṅgahesu ca kovido.

9. ‘‘Tassa rañño patikaro, ahosi kuhakatāpaso;

Ārāmaṃ mālāvacchañca, ropayitvāna jīvati.

10. ‘‘Tamahaṃ disvāna kuhakaṃ, thusarāsiṃva ataṇḍulaṃ;

Dumaṃva anto susiraṃ, kadaliṃva asārakaṃ.

11. ‘‘Natthimassa sataṃ dhammo, sāmaññāpagato ayaṃ;

Hirīsukkadhammajahito, jīvitavuttikāraṇā.

12. ‘‘Kupito ahu [ahosi (sī.), āsi (syā.)] paccanto, aṭavīhi parantihi;

Taṃ nisedhetuṃ gacchanto, anusāsi pitā mamaṃ.

13. ‘‘‘Mā pamajji tuvaṃ tāta, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ;

Yadicchakaṃ pavattehi, sabbakāmadado hi so’.

14. ‘‘Tamahaṃ gantvānupaṭṭhānaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ;

‘Kacci te gahapati kusalaṃ, kiṃ vā te āharīyatu’.

15. ‘‘Tena so kupito āsi, kuhako mānanissito;

‘Ghātāpemi tuvaṃ ajja, raṭṭhā pabbājayāmi vā’.

16. ‘‘Nisedhayitvā paccantaṃ, rājā kuhakamabravi;

‘Kacci te bhante khamanīyaṃ, sammāno te pavattito’.

17. ‘‘Tassa ācikkhatī pāpo, kumāro yathā nāsiyo;

Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, āṇāpesi mahīpati.

18. ‘‘‘Sīsaṃ tattheva chinditvā, katvāna catukhaṇḍikaṃ;

Rathiyā rathiyaṃ dassetha, sā gati jaṭilahīḷitā’.

19. ‘‘Tattha kāraṇikā gantvā, caṇḍā luddā akāruṇā;

Mātuaṅke nisinnassa, ākaḍḍhitvā nayanti maṃ.

20. ‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, bandhataṃ gāḷhabandhanaṃ;

‘Rañño dassetha maṃ khippaṃ, rājakiriyāni atthi me’.

21. ‘‘Te maṃ rañño dassayiṃsu, pāpassa pāpasevino;

Disvāna taṃ saññāpesiṃ, mamañca vasamānayiṃ.

22. ‘‘So maṃ tattha khamāpesi, mahārajjamadāsi me;

Sohaṃ tamaṃ dālayitvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ.

23. ‘‘Na me dessaṃ mahārajjaṃ, kāmabhogo na dessiyo;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.

Somanassacariyaṃ dutiyaṃ.

3. Ayogharacariyā

24. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;

Ayogharamhi saṃvaḍḍho, nāmenāsi ayogharo.

25. ‘‘Dukkhena jīvito laddho, saṃpīḷe patiposito;

Ajjeva putta paṭipajja, kevalaṃ vasudhaṃ imaṃ.

26. ‘‘Saraṭṭhakaṃ sanigamaṃ, sajanaṃ vanditva khattiyaṃ;

Añjaliṃ paggahetvāna, idaṃ vacanamabraviṃ.

27. ‘‘‘Ye keci mahiyā sattā, hīnamukkaṭṭhamajjhimā;

Nirārakkhā sake gehe, vaḍḍhanti sakañātibhi.

28. ‘‘‘Idaṃ loke uttariyaṃ, saṃpīḷe mama posanaṃ;

Ayogharamhi saṃvaḍḍho, appabhe candasūriye.

29. ‘‘‘Pūtikuṇapasampuṇṇā, muccitvā mātu kucchito;

Tato ghoratare dukkhe, puna pakkhittayoghare.

30. ‘‘‘Yadihaṃ tādisaṃ patvā, dukkhaṃ paramadāruṇaṃ;

Rajjesu yadi rajjāmi [rañjāmi (sī.)], pāpānaṃ uttamo siyaṃ.

31. ‘‘‘Ukkaṇṭhitomhi kāyena, rajjenamhi anatthiko;

Nibbutiṃ pariyesissaṃ, yattha maṃ maccu na maddiye’.

32. ‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, viravante mahājane;

Nāgova bandhanaṃ chetvā, pāvisiṃ kānanaṃ vanaṃ.

33. ‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.

Ayogharacariyaṃ tatiyaṃ.

4. Bhisacariyā

34. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsīnaṃ puravaruttame;

Bhaginī ca bhātaro satta, nibbattā sotthiye kule.

35. ‘‘Etesaṃ pubbajo āsiṃ, hirīsukkamupāgato;

Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammābhirato ahaṃ.

36. ‘‘Mātāpitūhi pahitā, sahāyā ekamānasā;

Kāmehi maṃ nimantenti, ‘kulavaṃsaṃ dharehi’ti.

37. ‘‘Yaṃ tesaṃ vacanaṃ vuttaṃ, gihīdhamme sukhāvahaṃ;

Taṃ me ahosi kaṭhinaṃ, tatta [santatta (ka.)] phālasamaṃ viya.

38. ‘‘Te maṃ tadā ukkhipantaṃ, pucchiṃsu patthitaṃ mama;

‘Kiṃ tvaṃ patthayase samma, yadi kāme na bhuñjasi’.

39. ‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, atthakāmo hitesinaṃ;

‘Nāhaṃ patthemi gihībhāvaṃ, nekkhammābhirato ahaṃ’.

40. ‘‘Te mayhaṃ vacanaṃ sutvā, pitumātu ca sāvayuṃ;

Mātāpitā evamāhu, ‘sabbeva pabbajāma bho’.

41. ‘‘Ubho mātāpitā mayhaṃ, bhaginī ca satta bhātaro;

Amitadhanaṃ chaḍḍayitvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.

Bhisacariyaṃ catutthaṃ.

5. Soṇapaṇḍitacariyā

42. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, nagare brahmavaḍḍhane;

Tattha kulavare seṭṭhe, mahāsāle ajāyahaṃ.

43. ‘‘Tadāpi lokaṃ disvāna, andhībhūtaṃ tamotthaṭaṃ;

Cittaṃ bhavato patikuṭati, tuttavegahataṃ viya.

44. ‘‘Disvāna vividhaṃ pāpaṃ, evaṃ cintesahaṃ tadā;

‘Kadāhaṃ gehā nikkhamma, pavisissāmi kānanaṃ’.

45. ‘‘Tadāpi maṃ nimantesuṃ, kāmabhogehi ñātayo;

Tesampi chandamācikkhiṃ, ‘mā nimantetha tehi maṃ’.

46. ‘‘Yo me kaniṭṭhako bhātā, nando nāmāsi paṇḍito;

Sopi maṃ anusikkhanto, pabbajjaṃ samarocayi.

47. ‘‘Ahaṃ soṇo ca nando ca, ubho mātāpitā mama;

Tadāpi bhoge chaḍḍetvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.

Soṇapaṇḍitacariyaṃ pañcamaṃ.

6. Temiyacariyā

48. ‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;

Mūgapakkhoti nāmena, temiyoti vadanti maṃ.

49. ‘‘Soḷasitthisahassānaṃ, na vijjati pumo tadā [sadā (sī.)];

Ahorattānaṃ accayena, nibbatto ahamekako.

50. ‘‘Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ, abhijātaṃ jutindharaṃ;

Setacchattaṃ dhārayitvāna, sayane poseti maṃ pitā.

51. ‘‘Niddāyamāno sayanavare, pabujjhitvānahaṃ tadā;

Addasaṃ paṇḍaraṃ chattaṃ, yenāhaṃ nirayaṃ gato.

52. ‘‘Saha diṭṭhassa me chattaṃ, tāso uppajji bheravo;

Vinicchayaṃ samāpanno, ‘kathāhaṃ imaṃ muñcissaṃ’.

53. ‘‘Pubbasālohitā mayhaṃ, devatā atthakāminī;

Sā maṃ disvāna dukkhitaṃ, tīsu ṭhānesu yojayi.

54. ‘‘‘Mā paṇḍiccayaṃ vibhāvaya, bālamato bhava sabbapāṇinaṃ;

Sabbo taṃ jano ocināyatu, evaṃ tava attho bhavissati’.

55. ‘‘Evaṃ vuttāyahaṃ tassā, idaṃ vacanamabraviṃ;

‘Karomi te taṃ vacanaṃ, yaṃ tvaṃ bhaṇasi devate;

Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate’.

56. ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sāgareva thalaṃ labhiṃ;

Haṭṭho saṃviggamānaso, tayo aṅge adhiṭṭhahiṃ.

57. ‘‘Mūgo ahosiṃ badhiro, pakkho gativivajjito;

Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ.

58. ‘‘Tato me hatthapāde ca, jivhaṃ sotañca maddiya;

Anūnataṃ me passitvā, ‘kāḷakaṇṇī’ti nindisuṃ.

59. ‘‘Tato jānapadā sabbe, senāpatipurohitā;

Sabbe ekamanā hutvā, chaḍḍanaṃ anumodisuṃ.

60. ‘‘Sohaṃ tesaṃ matiṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso;

Yassatthāya tapociṇṇo, so me attho samijjhatha.

61. ‘‘Nhāpetvā anulimpitvā, veṭhetvā rājaveṭhanaṃ;

Chattena abhisiñcitvā, kāresuṃ puraṃ padakkhiṇaṃ.

62. ‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, uggate ravimaṇḍale;

Rathena maṃ nīharitvā, sārathī vanamupāgami.

63. ‘‘Ekokāse rathaṃ katvā, sajjassaṃ hatthamuccito [hatthamuñcito (sī. syā.)];

Sārathī khaṇatī kāsuṃ, nikhātuṃ pathaviyā mamaṃ.

64. ‘‘Adhiṭṭhitamadhiṭṭhānaṃ, tajjento vividhakāraṇā;

Na bhindiṃ tamadhiṭṭhānaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.

65. ‘‘Mātāpitā na me dessā, attā me na ca dessiyo;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahiṃ.

66. ‘‘Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ;

Adhiṭṭhānena me samo natthi, esā me adhiṭṭhānapāramī’’ti.

Temiyacariyaṃ chaṭṭhaṃ.

7. Kapirājacariyā

67. ‘‘Yadā ahaṃ kapi āsiṃ, nadīkūle darīsaye;

Pīḷito susumārena, gamanaṃ na labhāmahaṃ.

68. ‘‘Yamhokāse ahaṃ ṭhatvā, orā pāraṃ patāmahaṃ;