໗. ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ

໔໔໔. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຸສາວາທາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ມຸສາວາທາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ປາຣາຊິກຄາມີ, ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ສງ຺ຆາທິເສສຄາມີ, ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຄາມີ, ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ປາຈິຕ຺ຕິຍຄາມີ, ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ທຸກ຺ກຏຄາມີ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ມຸສາວາທາ’’ຕິ.

໔໔໕. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອລຊ຺ຊີ ຈ ໂຫຕິ, ພາໂລ ຈ, ອປກຕຕ຺ໂຕ ຈ, ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວຸຏ຺ຐານາຘິປ຺ປາໂຍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ໂຫຕິ, ພາໂລ ໂຫຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ຠຓ຺ຑນກາຣໂກ ໂຫຕິ ກລຫກາຣໂກ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ.

໔໔໖. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ລຫຸກຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ສາວເສສານວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ສປ຺ປຏິກມ຺ມາປຏິກມ຺ມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ລຫຸກຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ສາວເສສານວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ສປ຺ປຏິກມ຺ມາປຏິກມ຺ມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໔໗. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອລຊ຺ຊິຕາ, ອຎ຺ຎາຓຕາ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກຕຕາ, ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາ, ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອທສ຺ສເນນ, ອສ຺ສວເນນ, ປສຸຕ຺ຕກຕາ, ຕຖາສຎ຺ຎີ, ສຕິສມ຺ໂມສາ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໔໔໘. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເວຣາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ເວຣາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ປາຓາຕິປາໂຕ, ອທິນ຺ນາທານໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ, ມຸສາວາໂທ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານໍ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ເວຣາ’’ຕິ.

‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເວຣມຓິໂຍ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ອຸປາລິ, ເວຣມຓິໂຍ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ [ເວຣມຓິ (ກ.)], ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓີ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ເວຣມຓີ, ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານາ ເວຣມຓີ – ອິມາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ເວຣມຓິໂຍ’’ຕິ.

໔໔໙. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຍສນານີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ອຸປາລິ, ພ຺ຍສນານິ. [ປຣິ. ໓໒໕; ອ. ນິ. ໕.໑໓໐] ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ຎາຕິພ຺ຍສນໍ, ໂຠຄພ຺ຍສນໍ, ໂຣຄພ຺ຍສນໍ, ສີລພ຺ຍສນໍ, ທິຏ຺ຐິພ຺ຍສນໍ – ອິມານິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ພ຺ຍສນານີ’’ຕິ.

‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ປທາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ອຸປາລິ, ສມ຺ປທາ. [ປຣິ. ໓໒໕; ອ. ນິ. ໕.໑໓໐] ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ຎາຕິສມ຺ປທາ, ໂຠຄສມ຺ປທາ, ອາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປທາ, ສີລສມ຺ປທາ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ – ອິມາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ສມ຺ປທາ’’ຕິ.

ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ສຕ຺ຕໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ມຸສາວາໂທ ຈ ໂອມທ຺ທິ, ອປເຣຫິ ອນຸໂຍໂຄ;

ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອປເຣຫິ, ເວຣາ ເວຣມຓີປິ ຈ;

ພ຺ຍສນໍ ສມ຺ປທາ ເຈວ, ສຕ຺ຕໂມ ວຄ຺ຄສງ຺ຄໂຫຕິ.