ອຸປາລິປຎ຺ຈກໍ

໑. ອນິສ຺ສິຕວຄ຺ໂຄ

໔໑໗. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ນານິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ນານິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. [ປຣິ. ໓໒໕] ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຸໂປສຖໍ ນ ຊານາຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ຊານາຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ນ ຊານາຕິ, ອູນປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ນານິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຸໂປສຖໍ ຊານາຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ຊານາຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ຊານາຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ວາ ໂຫຕິ ອຕິເຣກປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ວາ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ນານິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປວາຣຓໍ ນ ຊານາຕິ, ປວາຣຓາກມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ຊານາຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ນ ຊານາຕິ, ອູນປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ນານິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປວາຣຓໍ ຊານາຕິ, ປວາຣຓາກມ຺ມໍ ຊານາຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ຊານາຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ວາ ໂຫຕິ ອຕິເຣກປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ວາ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ນານິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ລຫຸກຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ສາວເສສານວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອູນປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ນານິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ລຫຸກຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ສາວເສສານວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ວາ ໂຫຕິ ອຕິເຣກປຎ຺ຈວສ຺ໂສ ວາ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາວຊີວໍ ອນິສ຺ສິເຕນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ’’.

໔໑໘. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ?

[ມຫາວ. ໘໔] ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ວາ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ວາ, ອນຠິຣຕໍ ວູປກາເສຕຸໍ ວາ ວູປກາສາເປຕຸໍ ວາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໂຕ ວິໂນເທຕຸໍ [ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ວິໂນເທຕຸໍ ວາ ວິໂນທາເປຕຸໍ ວາ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ວິມຕິວິໂນທນີຏີກາຍ ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ], ອຠິຘມ຺ເມ ວິເນຕຸໍ, ອຠິວິນເຍ ວິເນຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ວາ ຄິລານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ວາ, ອນຠິຣຕໍ ວູປກາເສຕຸໍ ວາ ວູປກາສາເປຕຸໍ ວາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໂຕ ວິໂນເທຕຸໍ, ອຠິຘມ຺ເມ ວິເນຕຸໍ, ອຠິວິນເຍ ວິເນຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ວາ ອຠິສມາຈາຣິກາຍ ສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ, ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິຍກາຍ ສິກ຺ຂາຍ ວິເນຕຸໍ, ອຘິສີເລ ວິເນຕຸໍ, ອຘິຈິຕ຺ເຕ ວິເນຕຸໍ, ອຘິປຎ຺ຎາຍ ວິເນຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອນ຺ເຕວາສິໍ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໍ ວາ ອຠິສມາຈາຣິກາຍ ສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ, ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິຍກາຍ ສິກ຺ຂາຍ ວິເນຕຸໍ, ອຘິສີເລ ວິເນຕຸໍ, ອຘິຈິຕ຺ເຕ ວິເນຕຸໍ, ອຘິປຎ຺ຎາຍ ວິເນຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໑໙. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ?

ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອລຊ຺ຊີ ຈ ໂຫຕິ, ພາໂລ ຈ, ອປກຕຕ຺ໂຕ ຈ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອາຊີວວິປນ຺ໂນ ຈ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຘິສີເລ ສີລວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຊ຺ຌາຈາເຣ ອາຈາຣວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຕິທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອາຊີວວິປນ຺ໂນ ຈ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ກາຍິເກນ ທເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ວາຈສິເກນ ທເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ກາຍິກວາຈສິເກນ ທເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອາຊີວວິປນ຺ໂນ ຈ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ກາຍິເກນ ອນາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ວາຈສິເກນ ອນາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ກາຍິກວາຈສິເກນ ອນາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອາຊີວວິປນ຺ໂນ ຈ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ກາຍິເກນ ອຸປຆາຕິເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ວາຈສິເກນ ອຸປຆາຕິເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ກາຍິກວາຈສິເກນ ອຸປຆາຕິເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອາຊີວວິປນ຺ໂນ ຈ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ກາຍິເກນ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ວາຈສິເກນ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ກາຍິກວາຈສິເກນ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອາຊີວວິປນ຺ໂນ ຈ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ກມ຺ມກໂຕ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ນິສ຺ສຍໍ ເທຕິ, ສາມເຓຣໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິໍ ສາທິຍຕິ, ສມ຺ມໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຍາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕາທິສິກໍ, ຕໂຕ ວາ ປາປິຏ຺ຐຕຣໍ, ກມ຺ມໍ ຄຣຫຕິ, ກມ຺ມິເກ ຄຣຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອາຊີວວິປນ຺ໂນ ຈ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອນິສ຺ສິຕວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອຸໂປສຖໍ ປວາຣຓໍ, ອາປຕ຺ຕິ ຈ ຄິລານກໍ;

ອຠິສມາຈາຣລຊ຺ຊີ ຈ, ອຘິສີເລ ທເວນ ຈ.

ອນາຈາຣໍ ອຸປຆາຕິ, ມິຈ຺ຉາ ອາປຕ຺ຕິເມວ ຈ;

ຍາຍາປຕ຺ຕິຍາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ປຐໂມ ວຄ຺ຄສງ຺ຄໂຫຕິ.

໒. ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວຄ຺ໂຄ

໔໒໐. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ກມ຺ມກໂຕ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ນິສ຺ສຍໍ ເທຕິ, ສາມເຓຣໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິໍ ສາທິຍຕິ, ສມ຺ມໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ.

[ຈູຬວ. ໘-໙, ໑໘, ໓໐-໓໑, ໔໓, ໕໓, ໖໒, ໗໒] ‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຍາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕາທິສິກໍ, ຕໂຕ ວາ ປາປິຏ຺ຐຕຣໍ, ກມ຺ມໍ ຄຣຫຕິ, ກມ຺ມິເກ ຄຣຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອາຊີວວິປນ຺ໂນ ຈ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອລຊ຺ຊີ ຈ ໂຫຕິ, ພາໂລ ຈ, ອປກຕຕ຺ໂຕ ຈ, ໂອມທ຺ທກາຣໂກ ຈ ໂຫຕິ, ວຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາຍ ຈ ນ ປຣິປູຣກາຣີ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໔໒໑. ‘‘ສງ຺ຄາມາວຈເຣນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ກຕິ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ’’ຕິ?

[ປຣິ. ໓໖໕] ‘‘ສງ຺ຄາມາວຈເຣນ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ສງ຺ຄາມາວຈເຣນ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ນີຈຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ, ຣໂຊຫຣຓສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ, ອາສນກຸສເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊກຸສເລນ, ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊນ຺ເຕນ, ນເວ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ອປ຺ປຏິພາຫນ຺ເຕນ ຍຖາປຕິຣູເປ ອາສເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ອນານາກຖິເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອຕິຣຈ຺ຉານກຖິເກນ, ສາມໍ ວາ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພ, ປໂຣ ວາ ອຊ຺ເຌສິຕພ຺ໂພ, ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫິຠາໂວ ນາຕິມຎ຺ຎິຕພ຺ໂພ, ສເຈ, ອຸປາລິ, ສງ຺ໂຆ ສມຄ຺ຄກຣຓີຍານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣຕິ ຕຕ຺ຣ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ນກ຺ຂມຕິ, ອປິ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຎາເປຕພ຺ພາ ສາມຄ຺ຄີ. ຕໍ ກິສ຺ສເຫຕຸ? ມາຫໍ ສງ຺ເຆນ ນານຕ຺ໂຕ ອສ຺ສນ຺ຕິ. ສງ຺ຄາມາວຈເຣນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໒໒. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນອກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນອມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນອຣຸຈິໂຕ ຈາ’’ຕິ?

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນອກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນອມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນອຣຸຈິໂຕ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຸສ຺ສິຕມນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສິຕຊປ຺ປີ ຈ, ນ ຈ ຠາສານຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ໂຫຕິ, ນ ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທຕາ ໂຫຕິ, ນ ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕາ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນອກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນອມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນອຣຸຈິໂຕ ຈ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນອຣຸຈິໂຕ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ອຸສ຺ສິຕມນ຺ຕີ ຈ ໂຫຕິ, ນ ນິສ຺ສິຕຊປ຺ປີ ຈ, ຠາສານຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ, ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທຕາ ໂຫຕິ, ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕາ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນຣຸຈິໂຕ ຈ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນອກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນອມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນອຣຸຈິໂຕ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຸສ຺ສາເທຕາ ຈ ໂຫຕິ, ອປສາເທຕາ ຈ, ອຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຘມ຺ມໍ ປຏິພາຫຕິ, ສມ຺ຜຎ຺ຈ ພຫຸໍ ຠາສຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນອກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນອມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນອຣຸຈິໂຕ ຈ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນຣຸຈິໂຕ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ອຸສ຺ສາເທຕາ ຈ ໂຫຕິ, ນ ອປສາເທຕາ ຈ, ຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຘມ຺ມໍ ປຏິພາຫຕິ, ສມ຺ຜຎ຺ຈ ນ ພຫຸໍ ຠາສຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນຣຸຈິໂຕ ຈ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນອກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນອມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນອຣຸຈິໂຕ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປສຍ຺ຫປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ອໂນກາສກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທຕາ ໂຫຕິ, ນ ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕາ ໂຫຕິ, ນ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນອກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນອມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນອຣຸຈິໂຕ ຈ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນຣຸຈິໂຕ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ປສຍ຺ຫປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທຕາ ໂຫຕິ, ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕາ ໂຫຕິ, ຍຖາທິຏ຺ຐິຍາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ພຫຸຊນກນ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ ພຫຸຊນມນາໂປ ຈ ພຫຸຊນຣຸຈິໂຕ ຈາ’’ຕິ.

໔໒໓. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອານິສໍສາ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ?

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ອານິສໍສາ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິຍາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອຕ຺ຕໂນ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ສຸຄຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ສຸຣກ຺ຂິໂຕ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກຕານໍ ປຏິສຣຓໍ ໂຫຕິ, ວິສາຣໂທ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂວຫຣຕິ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈານິສໍສາ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕິຍາ’’.

ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອາປນ຺ໂນ ຍາຍວຓ຺ຓຎ຺ຈ, ອລຊ຺ຊີ ສງ຺ຄາເມນ ຈ;

ອຸສ຺ສິຕາ ອຸສ຺ສາເທຕາ ຈ, ປສຍ຺ຫ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາຕິ.

ປຐມຍມກປຎ຺ຎຕ຺ຕິ.

໓. ໂວຫາຣວຄ຺ໂຄ

໔໒໔. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ປໂຍຄໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວູປສມໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ປໂຍຄໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວູປສມໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຘິກຣຓໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສມຸຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ປໂຍຄໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ນ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຘິກຣຓໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສມຸຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ປໂຍຄໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປສຍ຺ຫປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ອໂນກາສກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທຕາ ໂຫຕິ, ນ ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕາ ໂຫຕິ, ນ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ປສຍ຺ຫປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທຕາ ໂຫຕິ, ຍຖາຘມ຺ເມ ຍຖາວິນເຍ ຍຖາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕາ ໂຫຕິ, ຍຖາທິຏ຺ຐິຍາ ພ຺ຍາກຕາ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ລຫຸກຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ສາວເສສານວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ສປ຺ປຏິກມ຺ມໍ ອປ຺ປຏິກມ຺ມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ລຫຸກຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ສາວເສສານວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ສປ຺ປຏິກມ຺ມໍ ອປ຺ປຏິກມ຺ມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ກມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ, ກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ ນ ຊານາຕິ, ກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕິ, ກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ກມ຺ມສ຺ສ ວູປສມໍ ນ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ກມ຺ມໍ ຊານາຕິ, ກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ ຊານາຕິ, ກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ຊານາຕິ, ກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ກມ຺ມສ຺ສ ວູປສມໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ນ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ນ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ນ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອລຊ຺ຊີ ຈ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ລຊ຺ຊີ ຈ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ ວິນເຍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ ວິນເຍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓໍ ນ ຊານາຕິ, ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸສ຺ສາວນໍ ນ ຊານາຕິ, ຎຕ຺ຕິຍາ ສມຖໍ ນ ຊານາຕິ, ຎຕ຺ຕິຍາ ວູປສມໍ ນ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຎຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓໍ ຊານາຕິ, ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸສ຺ສາວນໍ ຊານາຕິ, ຎຕ຺ຕິຍາ ສມຖໍ ຊານາຕິ, ຎຕ຺ຕິຍາ ວູປສມໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ຈ ຐານາຐານກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສຸຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ຐານາຐານກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຘມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ, ຘມ຺ມານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ຈ ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ, ຘມ຺ມານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ເຆ ໂວຫຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ໂວຫາຣວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ຕຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອາປຕ຺ຕິ ອຘິກຣຓໍ, ປສຍ຺ຫາປຕ຺ຕິ ຊານນາ;

ກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອລຊ຺ຊີ ຈ, ອກຸສໂລ ຈ ຎຕ຺ຕິຍາ;

ສຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ຘມ຺ມໍ, ຕຕິໂຍ ວຄ຺ຄສງ຺ຄໂຫຕິ.

໔. ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມວຄ຺ໂຄ

໔໒໕. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຘມ຺ມິກາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ອຘມ຺ມິກາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອນາປຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ອເທສນາຄາມິນິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ມໂນ ມານເສນ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ອຘມ຺ມິກາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ຘມ຺ມິກາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອາປຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ເທສນາຄາມິນິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ອເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ນ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ນ ມໂນ ມານເສນ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມິກາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາ.

‘‘ອປເຣປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ອຘມ຺ມິກາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ນານາສໍວາສກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ນານາສີມາຍ ຐິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ອປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ມໂນ ມານເສນ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ອຘມ຺ມິກາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ຘມ຺ມິກາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ສມານສໍວາສກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ສມານສີມາຍ ຐິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ນ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ, ນ ມໂນ ມານເສນ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກໂຣຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມິກາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາຕິ.

໔໒໖. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຘມ຺ມິກາ ປຏິຄ຺ຄຫາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ອຘມ຺ມິກາ ປຏິຄ຺ຄຫາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາເຍນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາເຍນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ກາເຍນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາເຍນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ອຘມ຺ມິກາ ປຏິຄ຺ຄຫາ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ຘມ຺ມິກາ ປຏິຄ຺ຄຫາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາເຍນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ກາເຍນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ທິຍ຺ຍມານໍ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມິກາ ປຏິຄ຺ຄຫາ’’ຕິ.

໔໒໗. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອນຕິຣິຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ອນຕິຣິຕ຺ຕາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? [ປາຈິ. ໒໓໙] ອກປ຺ປິຍກຕໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕໍ ໂຫຕິ ອນຸຈ຺ຈາຣິຕກຕໍ ໂຫຕິ, ອຫຕ຺ຖປາເສ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອລເມຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ອນຕິຣິຕ຺ຕາ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ອຕິຣິຕ຺ຕາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? [ປາຈິ. ໒໓໙] ກປ຺ປິຍກຕໍ ໂຫຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕໍ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣິຕກຕໍ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອລເມຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ອຕິຣິຕ຺ຕາ’’ຕິ.

໔໒໘. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາກາເຣຫິ ປວາຣຓາ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອາກາເຣຫິ ປວາຣຓາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? [ປາຈິ. ໒໓໙] ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ອຠິຫຣຕິ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ປວາຣຓາ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ.

໔໒໙. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຘມ຺ມິກາ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ອຘມ຺ມິກາ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປາຣາຊິເກນ ໂຈທິຍມາໂນ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ປຏິຊານາຕິ, ຕໍ ສງ຺ໂຆ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ກາເຣຕິ, ອຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ. ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປາຣາຊິເກນ ໂຈທິຍມາໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ…ເປ… ປາຏິເທສນີຍໍ… ທຸກ຺ກຏໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ປຏິຊານາຕິ, ຕໍ ສງ຺ໂຆ ທຸກ຺ກເຏນ ກາເຣຕິ, ອຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ. ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ… ປາຏິເທສນີຍໍ… ທຸກ຺ກຏໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ກເຏນ ໂຈທິຍມາໂນ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ປຏິຊານາຕິ, ຕໍ ສງ຺ໂຆ ປາຣາຊິເກນ ກາເຣຕິ, ອຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ. ຠິກ຺ຂຸ ທຸກ຺ກຏໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ກເຏນ ໂຈທິຍມາໂນ ສງ຺ຆາທິເສສໍ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ… ປາຏິເທສນີຍໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ປຏິຊານາຕິ, ຕໍ ສງ຺ໂຆ ປາຏິເທສນີເຍນ ກາເຣຕິ – ອຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ. ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ອຘມ຺ມິກາ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓາ.

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ຘມ຺ມິກາ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປາຣາຊິເກນ ໂຈທິຍມາໂນ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ປຏິຊານາຕິ, ຕໍ ສງ຺ໂຆ ປາຣາຊິເກນ ກາເຣຕິ, ຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ. ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ… ປາຏິເທສນີຍໍ… ທຸກ຺ກຏໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ກເຏນ ໂຈທິຍມາໂນ ທຸກ຺ກຏໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ປຏິຊານາຕິ, ຕໍ ສງ຺ໂຆ ທຸກ຺ກເຏນ ກາເຣຕິ, ຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ. ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມິກາ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓາ’’ຕິ.

໔໓໐. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນາລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນາລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອລຊ຺ຊີ ຈ ໂຫຕິ, ພາໂລ ຈ, ອປກຕຕ຺ໂຕ ຈ, ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວຸຏ຺ຐານາຘິປ຺ປາໂຍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນາລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ລຊ຺ຊີ ຈ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຈ, ປກຕຕ຺ໂຕ ຈ, ວຸຏ຺ຐານາຘິປ຺ປາໂຍ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໓໑. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວິນໂຍ ນ ສາກຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວິນໂຍ ນ ສາກຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ນ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ນ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ນ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວິນໂຍ ນ ສາກຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວິນໂຍ ສາກຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວິນໂຍ ສາກຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໓໒. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉາ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຣິຠວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎາຕຸກາໂມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສເຈ ເມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ ໂນ ເຈ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ອຫມສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມີຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ອິມາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ.

໔໓໓. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ອຸມ຺ມາທາ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ອຘິມາເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ຠູຕໍ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓາ’’ຕິ.

໔໓໔. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວິສຸທ຺ຘິໂຍ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ອຸປາລິ, ວິສຸທ຺ຘິໂຍ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ອຍໍ ປຐມາ ວິສຸທ຺ຘິ, ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ອຍໍ ທຸຕິຍາ ວິສຸທ຺ຘິ, ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ອຍໍ ຕຕິຍາ ວິສຸທ຺ຘິ, ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສເສ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອນິຍເຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖາ ວິສຸທ຺ຘິ, ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ປຎ຺ຈມີ – ອິມາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ’’ຕິ.

໔໓໕. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂຠຊນາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ໂຠຊນາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ໂອທໂນ, ກຸມ຺ມາໂສ, ສຕ຺ຕຸ, ມຈ຺ໂຉ, ມໍສໍ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ໂຠຊນາ’’ຕິ.

ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມາ ອປເຣ, ປຏິຄ຺ຄຫານຕິຣິຕ຺ຕາ;

ປວາຣຓາ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ໂອກາສໍ ສາກຈ຺ເຉນ ຈ;

ປຎ຺ຫໍ ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓາ, ວິສຸທ຺ຘິ ຈາປິ ໂຠຊນາຕິ.

໕. ອຕ຺ຕາທານວຄ຺ໂຄ

໔໓໖. [ຈູຬວ. ໓໙໙; ອ. ນິ. ໑໐.໔໔] ‘‘ໂຈທເກນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ກຕິ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນມ຺ຫິ ກາຍສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອປ຺ປຏິມໍເສນ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນ ກາຍສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອປ຺ປຏິມໍເສນ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ກາຍິກໍ ສິກ຺ຂສ຺ສູ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ໂຈທເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນມ຺ຫິ ວຈີສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອປ຺ປຏິມໍເສນ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນ ວຈີສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອປ຺ປຏິມໍເສນ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ວາຈສິກໍ ສິກ຺ຂສ຺ສູ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ໂຈທເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ເມຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອນາຆາຕໍ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອນາຆາຕໍ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຫີ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ໂຈທເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາ ເມ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມາ ນ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ອາຄມໍ ປຣິຍາປຸຓສ຺ສູ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ໂຈທເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຸຠຍານິ ໂຂ ເມ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸຠຍານິ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ, ‘ອິທໍ ປນາວຸໂສ ກຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ສມ຺ປາຍຕິ [ນ ສມ຺ປາທຍຕິ (ກ.), ນ ສມ຺ປາເທຕິ (ສ຺ຍາ.)], ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ວິນຍໍ ປຣິຍາປຸຓສ຺ສູ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ. ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໓໗. ‘‘ໂຈທເກນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ກຕິ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອກາເລນ, ຠູເຕນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອຠູເຕນ, ສຓ຺ເຫນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ຜຣຸເສນ, ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ, ເມຕ຺ຕາຈິຕ຺ໂຕ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ – ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໓໘. [ຈູຬວ. ໔໐໐] ‘‘ໂຈທເກນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ກຕິ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາຣຸຎ຺ຎຕາ, ຫິເຕສິຕາ, ອນຸກມ຺ປຕາ, ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາ, ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ – ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໓໙. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນາລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນາລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ໂຫຕິ, ພາໂລ ໂຫຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ນ ປຏິພໂລ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອນຸໂຍຄໍ ທາຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນາລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ປຏິພໂລ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອນຸໂຍຄໍ ທາຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໔໐. [ຈູຬວ. ໓໙໘] ‘‘ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາເມນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກຕິຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາເມນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ [ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ [ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ (ສ຺ຍາ.)]? ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາເມນ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາໂມ, ກາໂລ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸໍ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອກາໂລ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸໍ ໂນ ກາໂລ’ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ກາໂລ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸໍ ໂນ ອກາໂລ’ຕິ, ເຕນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາໂມ ຠູຕໍ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຠູຕໍ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ໂນ ຠູຕ’ນ຺ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ຠູຕໍ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ໂນ ອຠູຕ’ນ຺ຕິ, ເຕນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ –’ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ໂນ ອຕ຺ຖສໍຫິຕ’ນ຺ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕ’ນ຺ຕິ, ເຕນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍມາໂນ ລຠິສ຺ສາມິ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ເຂ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍມາໂນ ນ ລຠິສ຺ສາມິ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ເຂ’ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອິທໍ ໂຂ ອຫໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍມາໂນ ລຠິສ຺ສາມິ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ເຂ’ຕິ, ເຕນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍໂຕ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ຕໍ ອາທາຕພ຺ພໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ. ເອວໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິນ຺ນໍ ປຈ຺ຉາປິ ອວິປ຺ປຏິສາຣກຣໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໔໔໑. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ; ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ ຕຖາຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ; ວິນເຍ ໂຂ ປນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ອສໍຫີໂຣ; ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອຸໂຠ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນິຊ຺ຌາເປຕຸໍ ເປກ຺ເຂຕຸໍ ປສາເທຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ປຏິພໂລ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອນຸໂຍຄໍ ທາຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໔໔໒. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ຈ ຐານາຐານກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສຸຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ຐານາຐານກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຘມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ, ຘມ຺ມານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ຈ ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ, ຘມ຺ມານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ນ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ນ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ນ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ປໂຍຄໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວູປສມໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ປໂຍຄໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວູປສມໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຘິກຣຓໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສມຸຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ປໂຍຄໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ນ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຘິກຣຓໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສມຸຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ປໂຍຄໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຕາທານວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຎ຺ຈໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ປຣິສຸທ຺ຘຎ຺ຈ ກາເລນ, ກາຣຸຎ຺ຎໍ ໂອກາເສນ ຈ;

ອຕ຺ຕາທານໍ ອຘິກຣຓໍ, ອປເຣຫິປິ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ;

ສຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຸນ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ, ອາປຕ຺ຕິ ອຘິກຣເຓນ ຈາຕິ.

໖. ຘຸຕງ຺ຄວຄ຺ໂຄ

໔໔໓. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຣຎ຺ຎິກາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ອາຣຎ຺ຎິກາ [ອ. ນິ. ໕.໑໘໑; ປຣິ. ໓໒໕]. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ, ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ, ອຸມ຺ມາທາ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປາ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ, ວຓ຺ຓິຕໍ ພຸທ຺ເຘຫິ ພຸທ຺ຘສາວເກຫີຕິ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ, ອປິ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ຉຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ – ສລ຺ເລຂຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ປວິເວກຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ອິທມຕ຺ຖິຕຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ອາຣຎ຺ຎິກາ’’ຕິ.

‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑປາຕິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປໍສຸກູລິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຣຸກ຺ຂມູລິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂສສານິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ໂຠກາສິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຕຈີວຣິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສປທານຈາຣິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເນສຊ຺ຊິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາສນ຺ຖຕິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອກາສນິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກາຕິ…ເປ… ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິກາຕິ? ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິກາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິໂກ ໂຫຕິ, ປາປິຈ຺ໂຉ ອິຈ຺ຉາປກໂຕ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິໂກ ໂຫຕິ, ອຸມ຺ມາທາ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປາ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິໂກ ໂຫຕິ, ວຓ຺ຓິຕໍ ພຸທ຺ເຘຫິ ພຸທ຺ຘສາວເກຫີຕິ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິໂກ ໂຫຕິ, ອປິ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ຉຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ສລ຺ເລຂຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ປວິເວກຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ອິທມຕ຺ຖິຕຎ຺ເຎວ ນິສ຺ສາຍ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິໂກ ໂຫຕິ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິກາ’’ຕິ.

ຘຸຕງ຺ຄວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ຉຏ຺ໂຐ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອາຣຎ຺ຎິໂກ ປິຓ຺ຑິປໍສຸ, ຣຸກ຺ຂສຸສານປຎ຺ຈມໍ;

ອພ຺ໂຠ ເຕຈີວຣຎ຺ເຈວ, ສປທານເນສຊ຺ຊິກາ;

ສນ຺ຖເຕກາສນຎ຺ເຈວ, ຂລຸປຈ຺ຉາ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິກາຕິ.

໗. ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ

໔໔໔. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຸສາວາທາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ມຸສາວາທາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ປາຣາຊິກຄາມີ, ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ສງ຺ຆາທິເສສຄາມີ, ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຄາມີ, ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ປາຈິຕ຺ຕິຍຄາມີ, ອຕ຺ຖິ ມຸສາວາໂທ ທຸກ຺ກຏຄາມີ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ມຸສາວາທາ’’ຕິ.

໔໔໕. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອລຊ຺ຊີ ຈ ໂຫຕິ, ພາໂລ ຈ, ອປກຕຕ຺ໂຕ ຈ, ຈາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ວຸຏ຺ຐານາຘິປ຺ປາໂຍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ໂຫຕິ, ພາໂລ ໂຫຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ຠຓ຺ຑນກາຣໂກ ໂຫຕິ ກລຫກາຣໂກ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ – ‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ, ມາ ກລຫໍ, ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ, ມາ ວິວາທ’ນ຺ຕິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ.

໔໔໖. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ລຫຸກຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ສາວເສສານວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ສປ຺ປຏິກມ຺ມາປຏິກມ຺ມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ລຫຸກຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ສາວເສສານວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ສປ຺ປຏິກມ຺ມາປຏິກມ຺ມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸໂຍໂຄ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໔໗. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອລຊ຺ຊິຕາ, ອຎ຺ຎາຓຕາ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກຕຕາ, ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາ, ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອທສ຺ສເນນ, ອສ຺ສວເນນ, ປສຸຕ຺ຕກຕາ, ຕຖາສຎ຺ຎີ, ສຕິສມ຺ໂມສາ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໔໔໘. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເວຣາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອຸປາລິ, ເວຣາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ປາຓາຕິປາໂຕ, ອທິນ຺ນາທານໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາໂຣ, ມຸສາວາໂທ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານໍ – ອິເມ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ເວຣາ’’ຕິ.

‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເວຣມຓິໂຍ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ອຸປາລິ, ເວຣມຓິໂຍ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ [ເວຣມຓິ (ກ.)], ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓີ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ເວຣມຓີ, ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານາ ເວຣມຓີ – ອິມາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ເວຣມຓິໂຍ’’ຕິ.

໔໔໙. ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຍສນານີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ອຸປາລິ, ພ຺ຍສນານິ. [ປຣິ. ໓໒໕; ອ. ນິ. ໕.໑໓໐] ກຕມານິ ປຎ຺ຈ? ຎາຕິພ຺ຍສນໍ, ໂຠຄພ຺ຍສນໍ, ໂຣຄພ຺ຍສນໍ, ສີລພ຺ຍສນໍ, ທິຏ຺ຐິພ຺ຍສນໍ – ອິມານິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ພ຺ຍສນານີ’’ຕິ.

‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ປທາ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ອຸປາລິ, ສມ຺ປທາ. [ປຣິ. ໓໒໕; ອ. ນິ. ໕.໑໓໐] ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ຎາຕິສມ຺ປທາ, ໂຠຄສມ຺ປທາ, ອາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປທາ, ສີລສມ຺ປທາ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ – ອິມາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈ ສມ຺ປທາ’’ຕິ.

ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ສຕ຺ຕໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ມຸສາວາໂທ ຈ ໂອມທ຺ທິ, ອປເຣຫິ ອນຸໂຍໂຄ;

ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອປເຣຫິ, ເວຣາ ເວຣມຓີປິ ຈ;

ພ຺ຍສນໍ ສມ຺ປທາ ເຈວ, ສຕ຺ຕໂມ ວຄ຺ຄສງ຺ຄໂຫຕິ.

໘. ຠິກ຺ຂຸໂນວາທວຄ຺ໂຄ

໔໕໐. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆເນວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆເນວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວິວຣິຕ຺ວາ ກາຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ທສ຺ເສຕິ, ອູຣຸໍ ທສ຺ເສຕິ, ອງ຺ຄຊາຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຸໂຠ ອໍສກູເຏ ທສ຺ເສຕິ, ໂອຠາສຕິ, ຄິຫີ ສມ຺ປໂຍເຊຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆເນວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆເນວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອລາຠາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນຕ຺ຖາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວາສາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ເຠເທຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆເນວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆເນວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອລາຠາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນຕ຺ຖາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອວາສາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສມ຺ປໂຍເຊຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆເນວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອວນ຺ທິໂຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນາ’’ຕິ.