໒໑໙. ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ

໓໔໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຈາຕຸທ຺ທີປິໂກ ມຫາເມໂຆ ປາວສ຺ສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍຖາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຊຕວເນ ວສ຺ສຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ທີເປສຸ ວສ຺ສຕິ. ໂອວສ຺ສາເປຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍໍ. ອຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກ ຈາຕຸທ຺ທີປິໂກ ມຫາເມໂຆ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈີວຣາ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ທາສິໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເຊ. ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣເຈຫິ – ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ສາ ທາສີ ວິສາຂາຍ ມິຄາຣມາຕຸຍາ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ຠິກ຺ຂູ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈີວເຣ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ‘ນຕ຺ຖິ ອາຣາເມ ຠິກ຺ຂູ, ອາຊີວກາ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປນ຺ຕີ’ຕິ ເຍນ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນຕ຺ຖຍ຺ເຍ, ອາຣາເມ ຠິກ຺ຂູ, ອາຊີວກາ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາຍ ມິຄາຣມາຕຸຍາ ປຓ຺ຑິຕາຍ ວິຍຕ຺ຕາຍ ເມຘາວິນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ອຍ຺ຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈີວຣາ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປນ຺ຕິ. ສາຍໍ ພາລາ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ – ນຕ຺ຖິ ອາຣາເມ ຠິກ຺ຂູ, ອາຊີວກາ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປນ຺ຕີ’’ຕິ, ປຸນ ທາສິໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເຊ. ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣເຈຫິ – ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄຕ຺ຕານິ ສີຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ [ສີຕີກຣິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ກລ຺ລກາຍາ ຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາວິຫາຣໍ ປວິສິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ສາ ທາສີ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ‘ນຕ຺ຖິ ອາຣາເມ ຠິກ຺ຂູ, ສຸຎ຺ໂຎ ອາຣາໂມ’ຕິ ເຍນ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນຕ຺ຖຍ຺ເຍ, ອາຣາເມ ຠິກ຺ຂູ, ສຸຎ຺ໂຎ ອາຣາໂມ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາຍ ມິຄາຣມາຕຸຍາ ປຓ຺ຑິຕາຍ ວິຍຕ຺ຕາຍ ເມຘາວິນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ອຍ຺ຍາ ຄຕ຺ຕານິ ສີຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ກລ຺ລກາຍາ ຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ຐາ. ສາຍໍ ພາລາ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ – ນຕ຺ຖິ ອາຣາເມ ຠິກ຺ຂູ, ສຸຎ຺ໂຎ ອາຣາໂມ’’ຕິ, ປຸນ ທາສິໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເຊ. ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣເຈຫິ – ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໓໕໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສນ຺ທຫຖ [ສນ຺ນຫຖ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ຕຈີວຣໍ; ກາໂລ ຠຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ວິສາຂາຍ ມິຄາຣມາຕຸຍາ ໂກຏ຺ຐເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ! ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫິທ຺ຘິກຕາ ມຫານຸຠາວຕາ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຊຓ຺ຓຸກມຕ຺ເຕສຸປິ ໂອເຆສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ, ກຏິມຕ຺ເຕສຸປິ ໂອເຆສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ, ນ ຫິ ນາມ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສປິ [ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ນ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສປິ (?)] ປາທາ ວາ ຈີວຣານິ ວາ ອລ຺ລານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ – ຫຏ຺ຐາ ອຸທຄ຺ຄາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຏ຺ຐາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວຣານິ ຍາຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕວຣາ ໂຂ, ວິສາເຂ, ຕຖາຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ຍານິ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ກປ຺ປິຍານິ ຍານິ ຈ ອນວຊ຺ຊານີ’’ຕິ. ‘‘ວເທຫິ, ວິສາເຂ’’ຕິ. ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ທາຕຸໍ, ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ, ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ, ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ, ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ, ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ ທາຕຸໍ, ຘຸວຍາຄຸໍ ທາຕຸໍ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທກສາຏິກໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ວິສາເຂ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ຕຖາຄຕໍ ອຏ຺ຐ ວຣານິ ຍາຈສີ’’ຕິ?

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາສິໍ ອາຓາເປສິໍ – ‘ຄຈ຺ຉ, ເຊ. ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣເຈຫິ – ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ທາສີ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ຠິກ຺ຂູ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈີວເຣ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອາຣາເມ ຠິກ຺ຂູ, ອາຊີວກາ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນຕ຺ຖຍ຺ເຍ, ອາຣາເມ ຠິກ຺ຂູ, ອາຊີວກາ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ອສຸຈິ, ຠນ຺ເຕ, ນຄ຺ຄິຍໍ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ປຏິກູລໍ. ອິມາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອິຈ຺ຉາມິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ທາຕຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ນ ວີຖິກຸສໂລ ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ກິລນ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ໂສ ເມ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວີຖິກຸສໂລ ໂຄຈຣກຸສໂລ ອກິລນ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສຕິ. ອິມາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອິຈ຺ຉາມິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຠຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສມາໂນ ສຕ຺ຖາ ວາ ວິຫາຍິສ຺ສຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ວາສໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ ຕຕ຺ຖ ວິກາເລ ອຸປຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ກິລນ຺ໂຕ ອທ຺ຘານໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ໂສ ເມ ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ນ ວິຫາຍິສ຺ສຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາສໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ ຕຕ຺ຖ ກາເລ ອຸປຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອກິລນ຺ໂຕ ອທ຺ຘານໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ອິມາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອິຈ຺ຉາມິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສປ຺ປາຍານິ ໂຠຊນານິ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ອາພາໂຘ ວາ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ກາລໍກິຣິຍາ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ເມ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາພາໂຘ ນ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ກາລໍກິຣິຍາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິມາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອິຈ຺ຉາມິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ. ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຠຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສມາໂນ ຄິລານສ຺ສ ອຸສ຺ສູເຣ ຠຕ຺ຕໍ ນີຫຣິສ຺ສຕິ, ຠຕ຺ຕຈ຺ເຉທໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ໂສ ເມ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄິລານສ຺ສ ກາເລນ ຠຕ຺ຕໍ ນີຫຣິສ຺ສຕິ, ຠຕ຺ຕຈ຺ເຉທໍ ນ ກຣິສ຺ສຕິ. ອິມາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອິຈ຺ຉາມິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສປ຺ປາຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ອາພາໂຘ ວາ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ກາລໍກິຣິຍາ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ເມ ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາພາໂຘ ນ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ກາລໍກິຣິຍາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິມາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອິຈ຺ຉາມິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ ທາຕຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ອນ຺ຘກວິນ຺ເທ ທສານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ຍາຄຸ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ຕ຺ຍາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອິຈ຺ຉາມິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ຘຸວຍາຄຸໍ ທາຕຸໍ.

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ເວສິຍາຫິ ສທ຺ຘິໍ ນຄ຺ຄາ ເອກຕິຕ຺ເຖ ນຫາຍນ຺ຕິ. ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ເວສິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສຸໍ – ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອຍ຺ເຍ, ທຫຣານໍ [ທຫຣານໍ ທຫຣານໍ (ສີ.)] ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຓ຺ເຓນ, ນນຸ ນາມ ກາມາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ; ຍທາ ຊິຓ຺ຓາ ຠວິສ຺ສຖ ຕທາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິສ຺ສຖ. ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸໂຠ ອຕ຺ຖາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເວສິຍາຫິ ອຸປ຺ປຓ຺ຑິຍມານາ ມງ຺ກູ ອເຫສຸໍ. ອສຸຈິ, ຠນ຺ເຕ, ມາຕຸຄາມສ຺ສ ນຄ຺ຄິຍໍ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ປຏິກູລໍ. ອິມາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖວສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ອິຈ຺ຉາມິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ອຸທກສາຏິກໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໓໕໑. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ວິສາເຂ, ອານິສໍສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ຕຖາຄຕໍ ອຏ຺ຐ ວຣານິ ຍາຈສີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ທິສາສຸ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ຠິກ຺ຂູ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ, ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’ຕິ? ຕໍ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ວາ ສກທາຄາມິຜເລ ວາ ອນາຄາມິຜເລ ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ວາ. ຕ຺ຍາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ – ‘ອາຄຕປຸພ຺ພາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຕນ ອຍ຺ເຍນ ສາວຕ຺ຖີ’ຕິ? ສເຈ ເມ ວກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອາຄຕປຸພ຺ພາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສາວຕ຺ຖີ’ຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ – ນິສ຺ສໍສຍໍ ເມ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ອຍ຺ເຍນ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ວາ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ຘຸວຍາຄຸ ວາຕິ. ຕສ຺ສາ ເມ ຕທນຸສ຺ສຣນ຺ຕິຍາ ປາມຸຊ຺ຊໍ ຊາຍິສ຺ສຕິ, ປມຸທິຕາຍ ປີຕິ ຊາຍິສ຺ສຕິ, ປີຕິມນາຍ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠິສ຺ສຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາຍາ ສຸຂໍ ເວທິຍິສ຺ສາມິ, ສຸຂິນິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍິສ຺ສຕິ. ສາ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນາ ພລຠາວນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາ. ອິມາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອານິສໍສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ຕຖາຄຕໍ ອຏ຺ຐ ວຣານິ ຍາຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ວິສາເຂ; ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ວິສາເຂ, ອິມໍ ອານິສໍສໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ຕຖາຄຕໍ ອຏ຺ຐ ວຣານິ ຍາຈສິ. ອນຸຊານາມິ ເຕ, ວິສາເຂ, ອຏ຺ຐ ວຣານີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິ –

‘‘ຍາ ອນ຺ນປານໍ ທທຕິປ຺ປໂມທິຕາ;

ສີລູປປນ຺ນາ ສຸຄຕສ຺ສ ສາວິກາ;

ທທາຕິ ທານໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ມຈ຺ຉຣໍ;

ໂສວຄ຺ຄິກໍ ໂສກນຸທໍ ສຸຂາວຫໍ.

‘‘ທິພ຺ພໍ ສາ ລຠເຕ ອາຍຸໍ [ທິພ຺ພໍ ພລໍ ສາ ລຠເຕ ຈ ອາຍຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)];

ອາຄມ຺ມ ມຄ຺ຄໍ ວິຣຊໍ ອນງ຺ຄຓໍ;

ສາ ປຸຎ຺ຎກາມາ ສຸຂິນີ ອນາມຍາ;

ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ກາຍມ຺ຫິ ຈິຣໍ ປໂມທຕີ’’ຕິ.

໓໕໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສິກສາຏິກໍ, ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ, ຄມິກຠຕ຺ຕໍ, ຄິລານຠຕ຺ຕໍ, ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ, ຄິລານເຠສຊ຺ຊໍ, ຘຸວຍາຄຸໍ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທກສາຏິກ’’ນ຺ຕິ.

ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ວິສາຂາຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.