໒໐໒. ຊີວກວຕ຺ຖຸ

໓໒໖. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລີ ອິທ຺ຘາ ເຈວ ໂຫຕິ ຜິຕາ [ຜີຕາ (ພຫູສຸ)] ຈ ພຫຸຊນາ ຈ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສາ ຈ ສຸຠິກ຺ຂາ ຈ; ສຕ຺ຕ ຈ ປາສາທສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ປາສາທສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ປາສາທາ; ສຕ຺ຕ ຈ ກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ກູຏາຄາຣານິ; ສຕ຺ຕ ຈ ອາຣາມສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ອາຣາມສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ອາຣາມາ; ສຕ຺ຕ ຈ ໂປກ຺ຂຣຓີສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ໂປກ຺ຂຣຓີສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ; ອມ຺ພປາລີ ຈ ຄຓິກາ ອຠິຣູປາ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ, ປທກ຺ຂິຓາ [ປທກ຺ຂາ (ສ຺ຍາ.)] ນຈ຺ເຈ ຈ ຄີເຕ ຈ ວາທິເຕ ຈ, ອຠິສຏາ ອຕ຺ຖິການໍ ອຕ຺ຖິການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຎ຺ຎາສາຍ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ; ຕາຍ ຈ ເວສາລີ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຸປໂສຠຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊຄຫໂກ ເນຄໂມ ເວສາລິໍ ອຄມາສິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຣາຊຄຫໂກ ເນຄໂມ ເວສາລິໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜິຕຎ຺ຈ ພຫຸຊນຎ຺ຈ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສຎ຺ຈ ສຸຠິກ຺ຂຎ຺ຈ; ສຕ຺ຕ ຈ ປາສາທສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ປາສາທສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ປາສາເທ; ສຕ຺ຕ ຈ ກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ກູຏາຄາຣານິ; ສຕ຺ຕ ຈ ອາຣາມສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ອາຣາມສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ອາຣາເມ; ສຕ຺ຕ ຈ ໂປກ຺ຂຣຓີສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ຈ ໂປກ຺ຂຣຓີສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ; ອມ຺ພປາລິຎ຺ຈ ຄຓິກໍ ອຠິຣູປໍ ທສ຺ສນີຍໍ ປາສາທິກໍ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ, ປທກ຺ຂິຓໍ [ປທກ຺ຂໍ (ສ຺ຍາ.)] ນຈ຺ເຈ ຈ ຄີເຕ ຈ ວາທິເຕ ຈ, ອຠິສຏໍ ອຕ຺ຖິການໍ ອຕ຺ຖິການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຎ຺ຎາສາຍ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ, ຕາຍ ຈ ເວສາລິໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຸປໂສຠນ຺ຕິໍ.

໓໒໗. ອຖ ໂຂ ຣາຊຄຫໂກ ເນຄໂມ ເວສາລິຍໍ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ປຸນເທວ ຣາຊຄຫໍ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ. ເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ເສນິຍໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເວສາລີ, ເທວ, ອິທ຺ຘາ ເຈວ ຜິຕາ ຈ ພຫຸຊນາ ຈ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສາ ຈ ສຸຠິກ຺ຂາ ຈ; ສຕ຺ຕ ຈ ປາສາທສຫສ຺ສານິ…ເປ… ຕາຍ ຈ ເວສາລີ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຸປໂສຠຕິ. ສາຘຸ, ເທວ, ມຍມ຺ປິ ຄຓິກໍ ວຸຏ຺ຐາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ [ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາມ (ກ.)]. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ຕາທິສິໍ ກຸມາຣິໍ ຊານາຖ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ຄຓິກໍ ວຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ສາລວຕີ ນາມ ກຸມາຣີ ອຠິຣູປາ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອຖ ໂຂ ຣາຊຄຫໂກ ເນຄໂມ ສາລວຕິໍ ກຸມາຣິໍ ຄຓິກໍ ວຸຏ຺ຐາເປສິ. ອຖ ໂຂ ສາລວຕີ ຄຓິກາ ນຈິຣສ຺ເສວ ປທກ຺ຂິຓາ ອໂຫສິ ນຈ຺ເຈ ຈ ຄີເຕ ຈ ວາທິເຕ ຈ, ອຠິສຏາ ອຕ຺ຖິການໍ ອຕ຺ຖິການໍ ມນຸສ຺ສານໍ ປຏິສເຕນ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ໂຂ ສາລວຕີ ຄຓິກາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຄພ຺ຠິນີ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ສາລວຕິຍາ ຄຓິກາຍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິຕ຺ຖີ ໂຂ ຄພ຺ຠິນີ ປຸຣິສານໍ ອມນາປາ. ສເຈ ມໍ ໂກຈິ ຊານິສ຺ສຕິ ສາລວຕີ ຄຓິກາ ຄພ຺ຠິນີຕິ, ສພ຺ໂພ ເມ ສກ຺ກາໂຣ ຠຎ຺ຊິສ຺ສຕິ [ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ຍໍນູນາຫໍ ຄິລານໍ ປຏິເວເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາລວຕີ ຄຓິກາ ໂທວາຣິກໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ມາ, ຠເຓ ໂທວາຣິກ, ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ປາວິສິ. ໂຍ ຈ ມໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘ຄິລານາ’ຕິ ປຏິເວເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ໂທວາຣິໂກ ສາລວຕິຍາ ຄຓິກາຍ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ສາລວຕີ ຄຓິກາ ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ອຖ ໂຂ ສາລວຕີ ຄຓິກາ ທາສິໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຫນ຺ທ, ເຊ, ອິມໍ ທາຣກໍ ກຕ຺ຕຣສຸປ຺ເປ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣກູເຏ ຉຑ຺ເຑຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ສາ ທາສີ ສາລວຕິຍາ ຄຓິກາຍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ທາຣກໍ ກຕ຺ຕຣສຸປ຺ເປ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣກູເຏ ຉຑ຺ເຑສິ.

໓໒໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຠໂຍ ນາມ ຣາຊກຸມາໂຣ ກາລສ຺ເສວ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ຕໍ ທາຣກໍ ກາເກຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓໍ, ທິສ຺ວານ ມນຸສ຺ເສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ເອຕໍ, ຠເຓ, ກາເກຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ທາຣໂກ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຊີວຕິ, ຠເຓ’’ຕິ? ‘‘ຊີວຕິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ຕໍ ທາຣກໍ ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ເນຕ຺ວາ ຘາຕີນໍ ເທຖ ໂປເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອຠຍສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ທາຣກໍ ອຠຍສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ເນຕ຺ວາ ຘາຕີນໍ ອທໍສຸ – ‘‘ໂປເສຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຊີວຕີຕິ ‘ຊີວໂກ’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ກຸມາເຣນ ໂປສາປິໂຕຕິ ‘ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ເຍນ ອຠໂຍ ຣາຊກຸມາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠຍໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກາ ເມ, ເທວ, ມາຕາ, ໂກ ປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠເຓ ຊີວກ, ມາຕຣໍ ນ ຊານາມິ; ອປິ ຈາຫໍ ເຕ ປິຕາ; ມຍາສິ [ມຍາປິ (ກ.)] ໂປສາປິໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຊີວກສ຺ສ ໂກມາຣຠຈ຺ຈສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິມານິ ໂຂ ຣາຊກຸລານິ ນ ສຸກຣານິ ອສິປ຺ເປນ ອຸປຊີວິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໓໒໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຕກ຺ກສິລາຍໍ [ຕກ຺ກສີລາຍໍ (ກ.)] ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ເວຊ຺ໂຊ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ອຠຍໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ເຍນ ຕກ຺ກສິລາ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ຕກ຺ກສິລາ, ເຍນ ເວຊ຺ໂຊ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ເວຊ຺ຊໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາຈຣິຍ, ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ ຊີວກ, ສິກ຺ຂສ຺ສູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ ລຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈ ອຸປຘາເຣຕິ, ຄຫິຕຎ຺ຈສ຺ສ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ [ນ ປມຸສ຺ສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ອຖ ໂຂ ຊີວກສ຺ສ ໂກມາຣຠຈ຺ຈສ຺ສ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ, ໂຂ ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາມິ ລຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາມິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈ ອຸປຘາເຣມິ, ຄຫິຕຎ຺ຈ ເມ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຕ ຈ ເມ ວສ຺ສານິ ອຘີຍນ຺ຕສ຺ສ, ນຍິມສ຺ສ ສິປ຺ປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກທາ ອິມສ຺ສ ສິປ຺ປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ເຍນ ໂສ ເວຊ຺ໂຊ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ເວຊ຺ຊໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາຈຣິຍ, ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາມິ ລຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາມິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈ ອຸປຘາເຣມິ, ຄຫິຕຎ຺ຈ ເມ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຕ ຈ ເມ ວສ຺ສານິ ອຘີຍນ຺ຕສ຺ສ, ນຍິມສ຺ສ ສິປ຺ປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກທາ ອິມສ຺ສ ສິປ຺ປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ ຊີວກ, ຂຓິຕ຺ຕິໍ ອາທາຍ ຕກ຺ກສິລາຍ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອເຠສຊ຺ຊໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ຕສ຺ສ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຂຓິຕ຺ຕິໍ ອາທາຍ ຕກ຺ກສິລາຍ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ອເຠສຊ຺ຊໍ ອທ຺ທສ. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ເຍນ ໂສ ເວຊ຺ໂຊ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ເວຊ຺ຊໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕມ຺ຫິ, ອາຈຣິຍ, ຕກ຺ກສິລາຍ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ, ນ ກິຎ຺ຈິ [ອາຫິຓ຺ຏນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ (ກ.)] ອເຠສຊ຺ຊໍ ອທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສຸສິກ຺ຂິໂຕສິ, ຠເຓ ຊີວກ. ອລໍ ເຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຊີວິກາຍາ’’ຕິ ຊີວກສ຺ສ ໂກມາຣຠຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ປາທາສິ. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ອາທາຍ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຊີວກສ຺ສ ໂກມາຣຠຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສາເກເຕ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ຊີວກສ຺ສ ໂກມາຣຠຈ຺ຈສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ໂຂ ມຄ຺ຄາ ກນ຺ຕາຣາ ອປ຺ໂປທກາ ອປ຺ປຠກ຺ຂາ, ນ ສຸກຣາ ອປາເຖຍ຺ເຍນ ຄນ຺ຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ ປຣິເຍເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ຊີວກວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.