໙. ອຘິກຣຓວູປສມນສມໂຖ

ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ

໒໒໘. [ປຣິ. ໒໙໒-໒໙໓, ໓໐໗ ອາທໂຍ] ‘‘ວິວາທາຘິກຣຓໍ ກຕິຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ? ວິວາທາຘິກຣຓໍ ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ຈ. ສິຍາ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ເອກໍ ສມຖໍ ອນາຄມ຺ມ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກໍ, ເອເກນ ສມເຖນ ສເມຍ຺ຍ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນາຕິ? ສິຍາຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ວິວທນ຺ຕິ – ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ, ວິນໂຍຕິ ວາ ອວິນໂຍຕິ ວາ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວາ, ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ, ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ.

‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ? ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ ເຕ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫໂຏ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ນ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ? ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ? ໂຍ ຈ ວິວທຕິ, ເຍນ ຈ ວິວທຕິ, ອຸໂຠ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ກາຣໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຉນ຺ທທາຍໂກ ຂີຍຕິ, ຂີຍນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

໒໒໙. ‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວູປສເມຕຸໍ, ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ, ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ສມ຺ພຫຸລາ [ພຫຸຕຣາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຠິກ຺ຂູ, ໂສ ອາວາໂສ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອາວາສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ? ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ ເຕ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫໂຏ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ນ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ? ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ? ໂຍ ຈ ວິວທຕິ, ເຍນ ຈ ວິວທຕິ, ອຸໂຠ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ກາຣໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຉນ຺ທທາຍໂກ ຂີຍຕິ, ຂີຍນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

໒໓໐. ‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອາວາສໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ, ຕໍ ອາວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ອິທໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຘິກຣຓໍ ເອວໍ ຊາຕໍ, ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ; ສາຘາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມນ຺ຕຸ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ, ຍຖຍິທໍ ອຘິກຣຓໍ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ອສ຺ສາ’ຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ວຸຑ຺ຒຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ນວກຕຣາ, ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ອິງ຺ຆ ຕຸມ຺ເຫ, ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ເອກມນ຺ຕໍ ໂຫຖ, ຍາວ ມຍໍ ມນ຺ເຕມາ’ຕິ. ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ນວກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ວຸຑ຺ຒຕຣາ, ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫ, ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອິເຘວ ຕາວ ໂຫຖ, ຍາວ ມຍໍ ມນ຺ເຕມາ’ຕິ.

‘‘ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມນ຺ຕຍມານານໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ນ ມຍໍ ສກ຺ໂກມ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນາ’ຕິ, ນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ອາວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມນ຺ຕຍມານານໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ສກ຺ໂກມ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນາ’ຕິ, ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ຍຖາຊາຕໍ ຍຖາສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສຖ, ຍຖາ ຈ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສາມ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕຖາ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິສ຺ສາມ. ໂນ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ຍຖາຊາຕໍ ຍຖາສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສຖ, ຍຖາ ຈ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສາມ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕຖາ ນ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວໍ ສຸປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕ຺ວາ ອາວາສິເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ.

‘‘ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາວາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ຍຖາຊາຕໍ ຍຖາສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມ. ສເຈ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ອນ຺ຕເຣນ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕຖາ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຍ຺ຍາເທສ຺ສາມ. ໂນ ເຈ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ເອຕ຺ຕເກນ ວາ ອນ຺ຕເຣນ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕຖາ ນ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ມຍໍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ນິຍ຺ຍາເທສ຺ສາມ. ມຍເມວ ອິມສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ສາມິໂນ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວໍ ສຸປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ອາວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິຍ຺ຍາເທຕພ຺ພໍ.

‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ…ເປ… ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ກາຣໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຉນ຺ທທາຍໂກ ຂີຍຕິ, ຂີຍນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ອຸພ຺ພາຫິກາຍວູປສມນໍ

໒໓໑. ‘‘ເຕຫິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນນ຺ຕານິ [ອນຄ຺ຄານິ (ສີ.)] ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ [ນ ເຈຕສ຺ສ (ກ.)] ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປໍ ອຘິກຣຓໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ວູປສເມຕຸໍ. ‘‘ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ – ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຘາຕາ [ຘຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ; ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ; ວິນເຍ ໂຂ ປນ ຐິໂຕ [ເຉໂກ (ກ.)] ໂຫຕິ ອສໍຫີໂຣ; ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອຸໂຠ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນິຊ຺ຌາເປຕຸໍ ເປກ຺ເຂຕຸໍ ປສາເທຕຸໍ; ອຘິກຣຓສມຸປ຺ປາທວູປສມນກຸສໂລ ໂຫຕິ; ອຘິກຣຓໍ ຊານາຕິ; ອຘິກຣຓສມຸທຍໍ ຊານາຕິ; ອຘິກຣຓນິໂຣຘໍ ຊານາຕິ; ອຘິກຣຓນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທໍ ຊານາຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາຈິຕພ຺ໂພ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໒໓໒. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນນ຺ຕານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ອນນ຺ຕານິ ເຈວ ຠສ຺ສານິ ຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເຈກສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຈ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສມ຺ມຸຕິ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຈ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ວູປສເມຕຸໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ…ເປ… ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ກາຣໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

໒໓໓. ‘‘ເຕຫິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ຕຕ຺ຣາສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ຕສ຺ສ ເນວ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຄຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ໂຄ, ໂສ ອຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫຕິ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຎາເປຕພ຺ພາ –

‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມກຖິໂກ. ອິມສ຺ສ ເນວ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຄຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ໂຄ. ໂສ ອຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫຕິ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຍ຺ຍາມາຕິ.

‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ…ເປ… ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ກາຣໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

‘‘ເຕຫິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິຍມາເນ ຕຕ຺ຣາສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ໂຂ ອາຄຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ໂຄ, ໂສ ອຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫຕິ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຎາເປຕພ຺ພາ –

‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມກຖິໂກ. ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ໂຂ ອາຄຕໍ ໂຫຕິ, ໂນ ສຸຕ຺ຕວິຠງ຺ໂຄ. ໂສ ອຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິພາຫຕິ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຍ຺ຍາມາຕິ.

ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາວິນໂຍ

໒໓໔. ‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ວູປສເມຕຸໍ, ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕພ຺ພໍ – ‘ນ ມຍໍ [ນ ຈ ມຍໍ (ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກມ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ວູປສເມຕຸໍ, ສງ຺ໂຆວ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕູ’ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປໍ ອຘິກຣຓໍ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ວູປສເມຕຸໍ. ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສລາກຄ຺ຄາຫາປໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຄຫິຕາຄຫິຕຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາຈິຕພ຺ໂພ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສລາກຄ຺ຄາຫາປກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສລາກຄ຺ຄາຫາປກໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສລາກຄ຺ຄາຫາປກສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສລາກຄ຺ຄາຫາປໂກ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ສລາກຄ຺ຄາຫາປເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສລາກາ ຄາເຫຕພ຺ພາ. ຍຖາ ພຫຸຕຣາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມວາທິໂນ ວທນ຺ຕິ ຕຖາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ຈ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ? ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ ເຕ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫໂຏ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ນ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ? ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ? ໂຍ ຈ ວິວທຕິ, ເຍນ ຈ ວິວທຕິ, ອຸໂຠ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ? ຍາ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ອຸປຄມນໍ ອຊ຺ຌຸປຄມນໍ ອຘິວາສນາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສນາ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ກາຣໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຉນ຺ທທາຍໂກ ຂີຍຕິ, ຂີຍນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕິວິຘສລາກຄ຺ຄາໂຫ

໒໓໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍາ ເອວໍ ຊາຕໍ ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ – ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຘິກຣຓວູປສມເນນ – ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ອມຸກສ຺ມິໍ ກິຣ ອາວາເສ ສມ຺ພຫຸລາ ເຖຣາ ວິຫຣນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ປຓ຺ຑິຕາ ວິຍຕ຺ຕາ ເມຘາວິໂນ ລຊ຺ຊິໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ ສິກ຺ຂາກາມາ. ເຕ ເຈ ເຖຣາ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຍ຺ຍຸໍ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ, ເອວມິທໍ ອຘິກຣຓໍ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ອສ຺ສາຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອາວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ເຖເຣ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິກຣຓໍ ເອວໍ ຊາຕໍ, ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມນ຺ຕຸ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ, ຍຖຍິທໍ ອຘິກຣຓໍ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ເຖຣາ – ຍຖາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສງ຺ເຆນ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມິຕໍ ຕຖາ ສຸວູປສນ຺ຕນ຺ຕິ [ຍຖາ ສຸວູປສນ຺ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] – ຕຖາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສຸໍ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ – ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຘິກຣຓວູປສມເນນ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ສມ຺ພຫຸລານໍ ເຖຣານໍ ອຘິກຣຓວູປສມເນນ – ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ອມຸກສ຺ມິໍ ກິຣ ອາວາເສ ຕໂຍ ເຖຣາ ວິຫຣນ຺ຕິ…ເປ… ທ຺ເວ ເຖຣາ ວິຫຣນ຺ຕິ…ເປ… ເອໂກ ເຖໂຣ ວິຫຣຕິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ໂສ ເຈ ເຖໂຣ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຍ຺ຍ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ, ເອວມິທໍ ອຘິກຣຓໍ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ອສ຺ສາຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອາວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ເຖຣໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຘິກຣຓໍ ເອວໍ ຊາຕໍ, ເອວໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ, ຍຖຍິທໍ ອຘິກຣຓໍ ສຸວູປສນ຺ຕໍ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ເຖໂຣ – ຍຖາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສງ຺ເຆນ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມິຕໍ, ຍຖາ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ເຖເຣຫິ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມິຕໍ, ຍຖາ ຕີຫິ ເຖເຣຫິ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມິຕໍ, ຍຖາ ທ຺ວີຫິ ເຖເຣຫິ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມິຕໍ, ຕຖາ ສຸວູປສນ຺ຕນ຺ຕິ – ຕຖາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຘິກຣຓວູປສມເນນ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ສມ຺ພຫຸລານໍ ເຖຣານໍ ອຘິກຣຓວູປສມເນນ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ຕິຓ຺ຓໍ ເຖຣານໍ ອຘິກຣຓວູປສມເນນ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຖຣານໍ ອຘິກຣຓວູປສມເນນ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ເອກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຘິກຣຓວູປສມເນນ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ນິຫຕເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ສນ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕໍ ສຸວູປສນ຺ຕໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຕໂຍ ສລາກຄ຺ຄາເຫ – ຄູຬ຺ຫກໍ, ສກຓ຺ຓຊປ຺ປກໍ, ວິວຏກໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄູຬ຺ຫໂກ ສລາກຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ? ເຕນ ສລາກຄ຺ຄາຫາປເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສລາກາໂຍ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓາໂຍ ກຕ຺ວາ ເອກເມໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຍໍ ເອວໍວາທິສ຺ສ ສລາກາ, ອຍໍ ເອວໍວາທິສ຺ສ ສລາກາ. ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’ຕິ. ຄຫິເຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ມາ ຈ ກສ຺ສຈິ ທສ຺ເສຫີ’ຕິ. ສເຈ ຊານາຕິ – ອຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາຕິ, ທຸຄ຺ຄໂຫຕິ, ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຊານາຕິ – ຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາຕິ, ສຸຄ຺ຄໂຫຕິ, ສາເວຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄູຬ຺ຫໂກ ສລາກຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຓ຺ຓຊປ຺ປໂກ ສລາກຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ? ເຕນ ສລາກຄ຺ຄາຫາປເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກເມກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປກຓ຺ຓເກ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ – ‘ອຍໍ ເອວໍວາທິສ຺ສ ສລາກາ, ອຍໍ ເອວໍວາທິສ຺ສ ສລາກາ. ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’ຕິ. ຄຫິເຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ມາ ຈ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈຫີ’ຕິ. ສເຈ ຊານາຕິ – ອຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາຕິ, ທຸຄ຺ຄໂຫຕິ, ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຊານາຕິ – ຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາຕິ, ສຸຄ຺ຄໂຫຕິ, ສາເວຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຓ຺ຓຊປ຺ປໂກ ສລາກຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວຏໂກ ສລາກຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ? ສເຈ ຊານາຕິ – ຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາຕິ, ວິສ຺ສຏ຺ເຐເນວ ວິວເຏນ ຄາເຫຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວຏໂກ ສລາກຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ສລາກຄ຺ຄາຫາ’’ຕິ.

ສຕິວິນໂຍ

໒໓໖. [ປຣິ. ໒໙໒-໒໙໓, ໓໐໗ ອາທໂຍ] ‘‘ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ກຕິຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ? ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ຈຕູຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ສຕິວິນເຍນ ຈ, ອມູຬ຺ຫວິນເຍນ ຈ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກາຍ ຈ. ສິຍາ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ທ຺ເວ ສມເຖ ອນາຄມ຺ມ – ອມູຬ຺ຫວິນຍຎ຺ຈ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກຎ຺ຈ; ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ເມຍ຺ຍ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ສຕິວິນເຍນ ຈາຕິ? ສິຍາຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ [ຕສ຺ສ ໂຂ ຕໍ ຠິກ຺ຂເວ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຕພ຺ໂພ –

‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຠິກ຺ຂູ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ໂສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນຍໍ ທເທຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຠິກ຺ຂູ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ໂສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນຍໍ ເທຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນຍສ຺ສ ທານໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ….

‘‘ທິນ຺ໂນ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນໂຍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

‘‘ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ ສຕິວິນເຍນ ຈ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ…ເປ… ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ? ໂຍ ຈ ອນຸວທຕິ, ຍຎ຺ຈ ອນຸວທຕິ, ອຸໂຠ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສຕິວິນຍສ຺ມິໍ? ຍາ ສຕິວິນຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ອຸປຄມນໍ ອຊ຺ຌຸປຄມນໍ ອຘິວາສນາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສນາ – ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ສຕິວິນຍສ຺ມິໍ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ກາຣໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຉນ຺ທທາຍໂກ ຂີຍຕິ, ຂີຍນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ

໒໓໗. ‘‘ສິຍາ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ທ຺ເວ ສມເຖ ອນາຄມ຺ມ – ສຕິວິນຍຎ຺ຈ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກຎ຺ຈ; ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ເມຍ຺ຍ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ອມູຬ຺ຫວິນເຍນ ຈາຕິ? ສິຍາຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ. ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຕພ຺ໂພ –

‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ…ເປ… ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ມໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ. ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ມໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ‘ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມູຬ຺ໂຫ ສງ຺ຆໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ. ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ໂສ ອມູຬ຺ໂຫ ສງ຺ຆໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ທເທຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ. ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ໂສ ອມູຬ຺ໂຫ ສງ຺ຆໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ….

‘‘ທິນ຺ໂນ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

‘‘ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ອມູຬ຺ຫວິນເຍນ ຈ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ…ເປ… ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ມິໍ? ຍາ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ອຸປຄມນໍ ອຊ຺ຌຸປຄມນໍ ອຘິວາສນາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສນາ – ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ມິໍ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ກາຣໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຉນ຺ທທາຍໂກ ຂີຍຕິ, ຂີຍນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ຕສ຺ສປາປິຍສິກາວິນໂຍ

໒໓໘. ‘‘ສິຍາ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ທ຺ເວ ສມເຖ ອນາຄມ຺ມ – ສຕິວິນຍຎ຺ຈ, ອມູຬ຺ຫວິນຍຎ຺ຈ; ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ເມຍ຺ຍ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກາຍ ຈາຕິ? ສິຍາຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຄຣຸກາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທຕິ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕໍ ອຕິເວເຐຕິ – ‘ອິງ຺ຆາຍສ຺ມາ ສາຘຸກເມວ ຊານາຫິ, ຍທິ ສຣສິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ. ສຣາມິ ຈ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວຣູປິໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕໍ ອຕິເວເຐຕິ – ‘ອິງ຺ຆາຍສ຺ມາ ສາຘຸກເມວ ຊານາຫິ, ຍທິ ສຣສິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອິມຎ຺ຫິ ນາມາຫໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປມຕ຺ຕິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຸຏ຺ໂຐ ປຏິຊານິສ຺ສາມິ. ກິໍ ປນາຫໍ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ, ປຸຏ຺ໂຐ ນ ປຏິຊານິສ຺ສາມີ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອິມຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປມຕ຺ຕິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຸຏ຺ໂຐ ນ ປຏິຊານິສ຺ສສິ. ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ, ອປຸຏ຺ໂຐ ປຏິຊານິສ຺ສສິ? ອິງ຺ຆາຍສ຺ມາ ສາຘຸກເມວ ຊານາຫິ, ຍທິ ສຣສິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທສິ – ‘ສຣາມິ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ. ທວາ ເມ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣວາ ເມ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ, ປາຣາຊິກໍ ວາ ປາຣາຊິກສາມນ຺ຕໍ ວາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ [ຕສ຺ສ ໂຂ ຕໍ ຠິກ຺ຂເວ (ກ.) ຕສ຺ສ ຂ຺ວຕໍ ຠິກ຺ຂເວ (ສ຺ຍາ.)], ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ພໍ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຄຣຸກາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານາຕິ, ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອວຊານາຕິ, ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຄຣຸກາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານາຕິ, ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອວຊານາຕິ, ອຎ຺ເຎນາຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສຕິ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ….

‘‘ກຕໍ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

‘‘ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ຕສ຺ສປາປິຍສິກາຍ ຈ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ…ເປ… ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາຍ? ຍາ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ອຸປຄມນໍ ອຊ຺ຌຸປຄມນໍ ອຘິວາສນາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສນາ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາຍ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ກາຣໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຉນ຺ທທາຍໂກ ຂີຍຕິ, ຂີຍນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ

໒໓໙. [ປຣິ. ໒໙໕, ໓໐໖, ໓໐໘ ອາທໂຍ] ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຕິຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ? ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ຕີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ ຈ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ຈ. ສິຍາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ເອກໍ ສມຖໍ ອນາຄມ຺ມ – ຕິຓວຕ຺ຖາຣກໍ, ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ເມຍ຺ຍ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ ຈາຕິ? ສິຍາຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ; ຕໍ ປຏິເທເສມີ’ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’ຕິ.

‘‘ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ ຈ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ…ເປ… ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ? ໂຍ ຈ ເທເສຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ເທເສຕິ, ອຸໂຠ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓສ຺ມິໍ? ຍາ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ອຸປຄມນໍ ອຊ຺ຌຸປຄມນໍ ອຘິວາສນາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສນາ – ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓສ຺ມິໍ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ລເຠຖ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ; ຕໍ ປຏິເທເສມີ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຎາເປຕພ຺ພາ –

‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ, ວິວຣຕິ, ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ ເທເສຕິ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍນ຺ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’ຕິ.

‘‘ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ ຈ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ…ເປ… ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ? ໂຍ ຈ ເທເສຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ເທເສຕິ, ອຸໂຠ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓສ຺ມິໍ? ຍາ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ອຸປຄມນໍ ອຊ຺ຌຸປຄມນໍ ອຘິວາສນາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສນາ – ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓສ຺ມິໍ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ລເຠຖ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ; ຕໍ ປຏິເທເສມີ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ, ວິວຣຕິ, ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ, ເທເສຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍນ຺ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອາມ ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’ຕິ.

‘‘ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ປຏິຎ຺ຎາຕກຣເຓນ ຈ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ…ເປ… ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຉນ຺ທທາຍໂກ ຂີຍຕິ, ຂີຍນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ຕິຓວຕ຺ຖາຣກໍ

໒໔໐. ‘‘ສິຍາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ເອກໍ ສມຖໍ ອນາຄມ຺ມ – ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ, ທ຺ວີຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ເມຍ຺ຍ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ຈາຕິ? ສິຍາຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອມ຺ຫາກໍ ໂຂ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປໍ ອຘິກຣຓໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ວູປສເມຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ, ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ວູປສເມຍ຺ຍ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ‘‘ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສໂກ ປກ຺ໂຂ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕານຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສຍ຺ຍໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໒໔໑. ‘‘ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສໂກ ປກ຺ໂຂ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໒໔໒. ‘‘ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອິເມສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອິເມສຎ຺ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສຍ຺ຍໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອິເມສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອິເມສຎ຺ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສມິ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອມ຺ຫາກໍ ອິມາສໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທສນາ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ເທສິຕາ ອມ຺ຫາກໍ ອິມາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

‘‘ອຖາປເຣສໍ…ເປ… ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

‘‘ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ເກນ ວູປສນ຺ຕໍ? ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ ຈ, ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ຈ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາວິນຍສ຺ມິໍ? ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ, ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ, ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ.

‘‘ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ? ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫໂຏ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ນ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສມ຺ມຸຂຕາ.

‘‘ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ? ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສມ຺ມຸຂຕາ, ວິນຍສມ຺ມຸຂຕາ.

‘‘ກາ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ? ໂຍ ຈ ເທເສຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ເທເສຕິ, ອຸໂຠ ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ມຸຂຕາ.

‘‘ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສ຺ມິໍ? ຍາ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກິຣິຍາ ກຣຓໍ ອຸປຄມນໍ ອຊ຺ຌຸປຄມນໍ ອຘິວາສນາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສນາ – ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ຕິຓວຕ຺ຖາຣກສ຺ມິໍ. ເອວໍ ວູປສນ຺ຕໍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓໍ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ອຸກ຺ໂກເຏຕິ, ອຸກ຺ໂກຏນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ; ຉນ຺ທທາຍໂກ ຂີຍຕິ, ຂີຍນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

[ປຣິ. ໒໙໕, ໓໐໗, ໓໐໘] ‘‘ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ກຕິຫິ ສມເຖຫິ ສມ຺ມຕິ? ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ເອເກນ ສມເຖນ ສມ຺ມຕິ – ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນາ’’ຕິ.

ສມຖກ຺ຂນ຺ຘກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.