໔. ສມຖກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໑. ສມ຺ມຸຂາວິນໂຍ

໑໘໕. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ – ຕຊ຺ຊນີຍມ຺ປິ, ນິຍສ຺ສມ຺ປິ, ປພ຺ພາຊນີຍມ຺ປິ, ປຏິສາຣຓີຍມ຺ປິ, ອຸກ຺ເຂປນີຍມ຺ປິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ – ຕຊ຺ຊນີຍມ຺ປິ, ນິຍສ຺ສມ຺ປິ, ປພ຺ພາຊນີຍມ຺ປິ, ປຏິສາຣຓີຍມ຺ປິ, ອຸກ຺ເຂປນີຍມ຺ປີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ – ຕຊ຺ຊນີຍມ຺ປິ, ນິຍສ຺ສມ຺ປິ, ປພ຺ພາຊນີຍມ຺ປິ, ປຏິສາຣຓີຍມ຺ປິ, ອຸກ຺ເຂປນີຍມ຺ປີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ໂມຆປຸຣິສານໍ ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສາ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ – ຕຊ຺ຊນີຍມ຺ປິ, ນິຍສ຺ສມ຺ປິ, ປພ຺ພາຊນີຍມ຺ປິ, ປຏິສາຣຓີຍມ຺ປິ, ອຸກ຺ເຂປນີຍມ຺ປິ! ເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ – ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ, ນິຍສ຺ສໍ ວາ, ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ, ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ, ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ. ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

໑໘໖. ‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸລາ ອຘມ຺ມວາທີ ສງ຺ໂຆ. ຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸລາ ຘມ຺ມວາທີ ສງ຺ໂຆ.

ກຓ຺ຫປກ຺ຂນວກໍ

໑໘໗. ‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມວາທິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ.

‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸເລ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ.

‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມວາທິໍ ສງ຺ຆໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ [ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາຕິ (ກ.)]. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ.

‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸລາ ຘມ຺ມວາທິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ ເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ອນຸເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕິ ອນຸທສ຺ເສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ.

‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸລາ ຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸເລ ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ ເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ອນຸເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕິ ອນຸທສ຺ເສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ.

‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸລາ ຘມ຺ມວາທິໍ ສງ຺ຆໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ ເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ອນຸເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕິ ອນຸທສ຺ເສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ.

‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ສງ຺ໂຆ ຘມ຺ມວາທິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ.

‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ສງ຺ໂຆ ຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸເລ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ.

‘‘ອຘມ຺ມວາທີ ສງ຺ໂຆ ຘມ຺ມວາທິໍ ສງ຺ຆໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນຍປຕິຣູປເກນ.

ກຓ຺ຫປກ຺ຂນວກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ສຸກ຺ກປກ຺ຂນວກໍ

໑໘໘. ‘‘ຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຘມ຺ມວາທິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ.

‘‘ຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸເລ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ.

‘‘ຘມ຺ມວາທີ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຘມ຺ມວາທິໍ ສງ຺ຆໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ.

‘‘ຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸລາ ອຘມ຺ມວາທິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ ເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ອນຸເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕິ ອນຸທສ຺ເສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ.

‘‘ຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸລາ ອຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸເລ ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ ເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ອນຸເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕິ ອນຸທສ຺ເສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ.

‘‘ຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸລາ ອຘມ຺ມວາທິໍ ສງ຺ຆໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ ເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ອນຸເປກ຺ເຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕິ ອນຸທສ຺ເສນ຺ຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ.

‘‘ຘມ຺ມວາທີ ສງ຺ໂຆ ອຘມ຺ມວາທິໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ.

‘‘ຘມ຺ມວາທີ ສງ຺ໂຆ ອຘມ຺ມວາທີ ສມ຺ພຫຸເລ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມໍ ໂຣເຈຖາຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນ.

‘‘ຘມ຺ມວາທີ ສງ຺ໂຆ ອຘມ຺ມວາທິໍ ສງ຺ຆໍ ສຎ຺ຎາເປຕິ ນິຊ຺ຌາເປຕິ ເປກ຺ເຂຕິ ອນຸເປກ຺ເຂຕິ ທສ຺ເສຕິ ອນຸທສ຺ເສຕິ – ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ອິມໍ ໂຣເຈຫີຕິ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຘມ຺ເມນ ວູປສມ຺ມຕິ ສມ຺ມຸຂາວິນເຍນາ’’ຕິ.

ສຸກ຺ກປກ຺ຂນວກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໒. ສຕິວິນໂຍ

໑໘໙. [ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ປາຣາ. ໓໘໐ ອາທໂຍ] ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມຕາ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສາວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ສພ຺ພໍ ເຕນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນຕ຺ຖິ ຈສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ (ສີ.)] ກຣຓີຍໍ, ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ມຍາ ໂຂ ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສາວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ສພ຺ພໍ ມຍາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ. ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີຍໍ, ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ?

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເສນາສນຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍໍ ຠຕ຺ຕານິ ຈ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ມຍາ ໂຂ ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສາວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພໍ ມຍາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ. ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີຍໍ, ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກເຣຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ? ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເສນາສນຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍໍ ຠຕ຺ຕານິ ຈ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສ຺ສ ເສນາສນຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ຠຕ຺ຕານິ ຈ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ທພ຺ພ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ທພ຺ພ, ສງ຺ຆສ຺ສ ເສນາສນຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປຫິ ຠຕ຺ຕານິ ຈ ອຸທ຺ທິສາຫີ’’ຕິ [ອຸທ຺ທິສາຕິ (ປາຣາ. ໓໘໐)]. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປກຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກຎ຺ຈ ສມ຺ມນ຺ນຕຸ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ຍາຈິຕພ຺ໂພ [ທພ຺ໂພ ຍາຈິຕພ຺ໂພ (ສ຺ຍາ. ກ.)]. ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໑໙໐. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປກຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກຎ຺ຈ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປກຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກຎ຺ຈ ສມ຺ມນ຺ນຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເສນາສນປຎ຺ຎາປກສ຺ສ ຈ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກສ຺ສ ຈ ສມ຺ມຸຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ເສນາສນປຎ຺ຎາປໂກ ຈ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ຈ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໑໙໑. ສມ຺ມໂຕ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ສຠາຄານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອກຊ຺ຌໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາ ເຕສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ – ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ສງ຺ຄາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວິນຍຘຣາ ເຕສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ – ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິນຍໍ ວິນິຈ຺ຉິນິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມກຖິກາ ເຕສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ – ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມໍ ສາກຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຌາຍິໂນ ເຕສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ – ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ພ຺ຍາພາຘິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕິຣຈ຺ຉານກຖິກາ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸລາ [ກາຍທຑ຺ຒິພຫຸລາ (ສີ.)] ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕສມ຺ປິ ເອກຊ຺ຌໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ – ອິມາຍປິເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຣຕິຍາ ອຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເຍປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ວິກາເລ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເຕສມ຺ປິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕເນວ ອາໂລເກນ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ; ອປິສຸ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວິກາເລ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ – ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາຕິ.

ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ ທພ຺ພ, ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫີ’’ຕິ. ເຕ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘‘ກຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຕ຺ຖ ປຎ຺ຎເປມີ’’ຕິ? ເຕ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ທູເຣ ອປທິສນ຺ຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ ທພ຺ພ, ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ໂຈຣປປາເຕ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ອິສິຄິລິປສ຺ເສ ກາຬສິລາຍໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ເວຠາຣປສ຺ເສ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓິຄຸຫາຍໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ສີຕວເນ ສປ຺ປໂສຓ຺ຑິກປພ຺ຠາເຣ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ໂຄຕມກກນ຺ທຣາຍໍ [ໂຄມຏກນ຺ທຣາຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ຕິນ຺ທຸກກນ຺ທຣາຍໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ຕໂປທກນ຺ທຣາຍໍ [ກໂປຕກນ຺ທຣາຍໍ (ກ.)] ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ຕໂປທາຣາເມ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ຊີວກມ຺ພວເນ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫິ. ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ມທ຺ທກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ມິຄທາເຍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫີ’’ຕິ.

ເຕສໍ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຊລມານາຍ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕປິ ເຕເນວ ອາໂລເກນ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ເອວໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ – ອຍໍ ມຎ຺ໂຈ, ອິທໍ ປີຐໍ, ອຍໍ ຠິສິ, ອິທໍ ພິພ຺ໂພຫນໍ [ພິມ຺ໂພຫນໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ອິທໍ ວຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ປານີຍໍ, ອິທໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ, ອຍໍ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ໂຑ, ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຕິກສຓ຺ຐານໍ, ອິມໍ ກາລໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ, ອິມໍ ກາລໍ ນິກ຺ຂມິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ເອວໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປຸນເທວ ເວຬຸວນໍ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ.

໑໙໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ [ເມຕ຺ຕິຍຠຸມ຺ມຊກາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຠິກ຺ຂູ ນວກາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ ຈ. ຍານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ລາມການິ ເສນາສນານິ ຕານິ ເຕສໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ ລາມການິ ຈ ຠຕ຺ຕານິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ມນຸສ຺ສາ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠິສງ຺ຂາຣິກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາຕຸໍ – ສປ຺ປິມ຺ປິ, ເຕລມ຺ປິ, ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄມ຺ປິ. ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາກຕິກໍ ເທນ຺ຕິ – ຍຖາຣນ຺ຘໍ [ຍຖາຣທ຺ຘໍ (ສ຺ຍາ.)] ກຓາຊກໍ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍໍ. ເຕ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ກິໍ ອໂຫສິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິໍ ອໂຫສີ’’ຕິ [ກິໍ ນາໂຫສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]? ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ສປ຺ປິ ອໂຫສິ, ເຕລໍ ອໂຫສິ, ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄໍ ອໂຫສີ’’ຕິ. ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ນ ກິຎ຺ຈິ ອໂຫສິ – ປາກຕິກໍ ຍຖາຣນ຺ຘໍ ກຓາຊກໍ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິໂກ ຄຫປຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕຸກ຺ກຠຕ຺ຕໍ ເທຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ. ໂສ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ອຸປຕິຏ຺ຐິຕ຺ວາ ປຣິວິສຕິ – ອຎ຺ເຎ ໂອທເນນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ສູເປນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ເຕເລນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ເຄນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ຠຕ຺ຕໍ ສ຺ວາຕນາຍ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິໂກ ຄຫປຕິ ອາຣາມໍ ອຄມາສິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ໂສ ເຍນາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິກໍ ຄຫປຕິໍ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິໂກ ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມຕາ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິໂກ ຄຫປຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ປາປຠິກ຺ຂູ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາສິໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເຍ, ເຊ, ສ຺ເວ ຠຕ຺ຕິກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເຕ ໂກຏ຺ຐເກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ກຓາຊເກນ ພິລງ຺ຄທຸຕິເຍນ ປຣິວິສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂຂ ສາ ທາສີ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ອຖ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ – ຫິຍ຺ໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ຫາກໍ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ; ສ຺ເວ ອມ຺ເຫ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິໂກ ຄຫປຕິ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ອຸປຕິຏ຺ຐິຕ຺ວາ ປຣິວິສິສ຺ສຕິ; ອຎ຺ເຎ ໂອທເນນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ສູເປນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ເຕເລນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ເຄນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເຕ ເຕເນວ ໂສມນສ຺ເສນ ນ ຈິຕ຺ຕຣູປໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຸປິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ສາ ທາສີ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ; ທິສ຺ວານ ໂກຏ຺ຐເກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິສີທຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ນ ຕາວ ຠຕ຺ຕໍ ສິທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຍຖາ ມຍໍ ໂກຏ຺ຐເກ ນິສີທາປິຍາມາ’’ຕິ [ນິສີທາເປຍ຺ຍາມາຕິ (ກ.)]. ອຖ ໂຂ ສາ ທາສີ ກຓາຊເກນ [ກາຓາຊເກນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ພິລງ຺ຄທຸຕິເຍນ ອຸປຄຎ຺ຉິ – ຠຸຎ຺ຊຖ, ຠນ຺ເຕຕິ. ‘‘ມຍໍ ໂຂ, ຠຄິນິ, ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕິກາ’’ຕິ. ‘‘ຊານາມິ ອຍ຺ຍາ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕິກາຕິ. ອປິ ຈາຫໍ ຫິຍ຺ໂຍວ ຄຫປຕິນາ ອາຓຕ຺ຕາ – ‘ເຍ, ເຊ, ສ຺ເວ ຠຕ຺ຕິກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ໂກຏ຺ຐເກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ກຓາຊເກນ ພິລງ຺ຄທຸຕິເຍນ ປຣິວິສາ’ຕິ. ຠຸຎ຺ຊຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ – ຫິຍ຺ໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ກລ຺ຍາຓຠຕ຺ຕິໂກ ຄຫປຕິ ອາຣາມໍ ອຄມາສິ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ. ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ມຍໍ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ຄຫປຕິໂນ ອນ຺ຕເຣ ປຣິຠິນ຺ນາຕິ [ສນ຺ຕິເກ ປຣິຠິນ຺ນາຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ເຕ ເຕເນວ ໂທມນສ຺ເສນ ນ ຈິຕ຺ຕຣູປໍ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ພຫາຣາມໂກຏ຺ຐເກ ສງ຺ຆາຏິປລ຺ລຕ຺ຖິກາຍ ນິສີທິໍສຸ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ປຊ຺ຌາຍນ຺ຕາ ອປ຺ປຏິຠານາ.

ອຖ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຍນ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວນ຺ທາມິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ນາລປິໍສຸ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວນ຺ທາມິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ນາລປິໍສຸ. ‘‘ກ຺ຍາຫໍ ອຍ຺ຍານໍ ອປຣຊ຺ຌາມິ? ກິສ຺ສ ມໍ ອຍ຺ຍາ ນາລປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠຄິນິ, ອມ຺ເຫ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ວິເຫຐິຍມາເນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂສີ’’ຕິ? ‘‘ກ຺ຍາຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ກໂຣມີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠຄິນິ, ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ອຊ຺ເຊວ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ນາສາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກ຺ຍາຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ກໂຣມິ? ກິໍ ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠຄິນິ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ນຈ຺ຉນ຺ນໍ ນປ຺ປຕິຣູປໍ, ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິສາ ອຠຍາ ອນີຕິກາ ອນຸປທ຺ທວາ ສາຍໍ ທິສາ ສຠຍາ ສອີຕິກາ ສອຸປທ຺ທວາ; ຍໂຕ ນິວາຕໍ ຕໂຕ ສວາຕໍ [ຕໂຕ ປວາຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)]; ອຸທກໍ ມຎ຺ເຎ ອາທິຕ຺ຕໍ; ອຍ຺ເຍນມ຺ຫິ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ທູສິຕາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ [ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍາ [ສາ ເມຕ຺ຕິຍາ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຠິກ຺ຂຸນີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ນຈ຺ຉນ຺ນໍ ນປ຺ປຕິຣູປໍ, ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິສາ ອຠຍາ ອນີຕິກາ ອນຸປທ຺ທວາ ສາຍໍ ທິສາ ສຠຍາ ສອີຕິກາ ສອຸປທ຺ທວາ; ຍໂຕ ນິວາຕໍ ຕໂຕ ສວາຕໍ; ອຸທກໍ ມຎ຺ເຎ ອາທິຕ຺ຕໍ; ອຍ຺ເຍນມ຺ຫິ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ທູສິຕາ’’ຕິ.

໑໙໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ທພ຺ພ, ເອວຣູປໍ ກຕ຺ຕາ ຍຖາຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ອາຫາ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຊານາຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ທພ຺ພ, ເອວຣູປໍ ກຕ຺ຕາ ຍຖາຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ອາຫາ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຊານາຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ທພ຺ພ, ເອວຣູປໍ ກຕ຺ຕາ ຍຖາຍໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ອາຫາ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ທພ຺ພ, ທພ຺ພາ ເອວໍ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕິ. ສເຈ ຕຍາ ກຕໍ ກຕນ຺ຕິ ວເທຫິ. ສເຈ ອກຕໍ ອກຕນ຺ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍໂຕຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊາໂຕ ນາຠິຊານາມິ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕາ, ປເຄວ ຊາຄໂຣ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖ. ອິເມ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຍຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມາວຸໂສ, ເມຕ຺ຕິຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ນາເສຖ, ນ ສາ ກິຎ຺ຈິ ອປຣຊ຺ຌຕິ; ອມ຺ເຫຫິ ສາ ອຸສ຺ສາຫິຕາ ກຸປິເຕຫິ ອນຕ຺ຕມເນຫິ ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສຖາ’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ …ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນຍໍ ເທຕຸ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຕພ຺ໂພ – ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ, ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ, ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອິເມ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ – ‘ອິເມ ມໍ, ຠນ຺ເຕ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ໂສຫໍ [ໂສຫໍ ຠນ຺ເຕ (ກ.)] ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ‘‘ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໑໙໔. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິເມ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນຍໍ ທເທຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິເມ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນຍໍ ເທຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນຍສ຺ສ ທານໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອິເມ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຕິວິນຍໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນຍໍ ເທຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນຍສ຺ສ ທານໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທິນ຺ໂນ ສງ຺ເຆນ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິວິນໂຍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໑໙໕. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມິການິ ສຕິວິນຍສ຺ສ ທານານິ. ສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອນາປຕ຺ຕິໂກ, ອນຸວທນ຺ຕິ ຈ ນໍ, ຍາຈຕິ ຈ, ຕສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ສຕິວິນຍໍ ເທຕິ ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ເຄນ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມິການິ ສຕິວິນຍສ຺ສ ທານານີ’’ຕິ.

໓. ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ

໑໙໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄຄ຺ໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂຫຕິ, ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂູ ຄຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ – ‘‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ. ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’’ຕິ? ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ..ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ຄຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທສ຺ສນ຺ຕິ – ‘‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ! ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ. ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ຄຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕຸ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຕພ຺ໂພ – ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຄ຺ເຄນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ, ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ, ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ມໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ. ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ມໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມູຬ຺ໂຫ ສງ຺ຆໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ມໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ຕ຺ຍາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ມໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສຫໍ ອມູຬ຺ໂຫ [ໂສຫໍ ຠນ຺ເຕ ອມູຬ຺ໂຫ (ກ.)] ຕຕິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໑໙໗. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ຄຄ຺ໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂູ ຄຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ, ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ອມູຬ຺ໂຫ ສງ຺ຆໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ຄຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ທເທຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ຄຄ຺ໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂູ ຄຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ເຓນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທນ຺ຕິ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິໍ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ເມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນາຫໍ ຕໍ ສຣາມິ ມູຬ຺ເຫນ ເມ ເອຕໍ ກຕ’ນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ໂຈເທນ຺ເຕວ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ອມູຬ຺ໂຫ ສງ຺ຆໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ຄຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ຄຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ….

‘‘ທິນ຺ໂນ ສງ຺ເຆນ ຄຄ຺ຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມູຬ຺ຫສ຺ສ ອມູຬ຺ຫວິນໂຍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໑໙໘. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ມິການິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານິ, ຕີຓິ ຘມ຺ມິການິ. ກມ຺ມານິ ຕີຓິ ອຘມ຺ມິການິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານິ?

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ສຣມາໂນວ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ. ອຘມ຺ມິກໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ສຣມາໂນວ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ສຣາມິ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຍຖາສຸປິນນ຺ເຕນາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ. ອຘມ຺ມິກໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ອນຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາລຍໍ ກໂຣຕິ – ‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ ເອວໍ ກໂຣມິ. ຕຸມ຺ເຫປິ ເອວໍ ກໂຣຖ. ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເອຕໍ ກປ຺ປຕິ. ຕຸມ຺ຫາກມ຺ເປຕໍ ກປ຺ປຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ. ອຘມ຺ມິກໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານໍ. ອິມານິ ຕີຓິ ອຘມ຺ມິການິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານິ.

໑໙໙. ‘‘ກຕມານິ ຕີຓິ ຘມ຺ມິການິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານິ?

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ອສ຺ສຣມາໂນວ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣາມິ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ. ຘມ຺ມິກໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ອສ຺ສຣມາໂນວ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ສຣາມິ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຍຖາ ສຸປິນນ຺ເຕນາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ. ຘມ຺ມິກໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກໂຕ. ເຕນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກນ ຈິຕ຺ຕວິປຣິຍາສກເຕນ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ສຣຕາຍສ຺ມາ ເອວຣູປິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕາ’ຕິ? ໂສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາລຍໍ ກໂຣຕິ – ‘ອຫມ຺ປິ ເອວໍ ກໂຣມິ. ຕຸມ຺ເຫປິ ເອວໍ ກໂຣຖ. ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເອຕໍ ກປ຺ປຕິ. ຕຸມ຺ຫາກມ຺ເປຕໍ ກປ຺ປຕີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ອມູຬ຺ຫວິນຍໍ ເທຕິ. ຘມ຺ມິກໍ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານໍ. ‘‘ອິມານິ ຕີຓິ ຘມ຺ມິການິ ອມູຬ຺ຫວິນຍສ຺ສ ທານານີ’’ຕິ.

໔. ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ

໒໐໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ – ຕຊ຺ຊນີຍມ຺ປິ, ນິຍສ຺ສມ຺ປິ, ປພ຺ພາຊນີຍມ຺ປິ, ປຏິສາຣຓີຍມ຺ປິ, ອຸກ຺ເຂປນີຍມ຺ປິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ – ຕຊ຺ຊນີຍມ຺ປິ, ນິຍສ຺ສມ຺ປິ, ປພ຺ພາຊນີຍມ຺ປິ, ປຏິສາຣຓີຍມ຺ປິ, ອຸກ຺ເຂປນີຍມ຺ປີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ – ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ, ນິຍສ຺ສໍ ວາ, ປພ຺ພາຊນີຍໍ ວາ, ປຏິສາຣຓີຍໍ ວາ, ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ວາ. ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

໒໐໑. ‘‘ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ມິກໍ ໂຫຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ, ເອວໍ ຘມ຺ມິກໍ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ມິກໍ ໂຫຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ?

‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ປາຣາຊິກໍ ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ. ຕໍ ສງ຺ໂຆ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ກາເຣຕິ. ອຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ປາຣາຊິກໍ ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ…ເປ… ປາຏິເທສນີຍໍ…ເປ… ທຸກ຺ກຏໍ…ເປ… ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ. ຕໍ ສງ຺ໂຆ ທຸພ຺ຠາສິເຕນ ກາເຣຕິ. ອຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ…ເປ… ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ…ເປ… ປາຏິເທສນີຍໍ…ເປ… ທຸກ຺ກຏໍ…ເປ… ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ, ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ. ຕໍ ສງ຺ໂຆ ປາຣາຊິເກນ ກາເຣຕິ. ອຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ…ເປ… ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ…ເປ… ປາຏິເທສນີຍໍ…ເປ… ທຸກ຺ກຏໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ. ຕໍ ສງ຺ໂຆ ທຸກ຺ກເຏນ ກາເຣຕິ. ອຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ. ‘‘ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ມິກໍ ໂຫຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມິກໍ ໂຫຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ? ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ປາຣາຊິກໍ ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອາມ, ອາວຸໂສ, ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ. ຕໍ ສງ຺ໂຆ ປາຣາຊິເກນ ກາເຣຕິ. ຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ…ເປ… ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ…ເປ… ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ…ເປ… ປາຏິເທສນີຍໍ…ເປ… ທຸກ຺ກຏໍ…ເປ… ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕເມນໍ ໂຈເທຕິ ສງ຺ໂຆ ວາ, ສມ຺ພຫຸລາ ວາ, ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ວາ – ‘ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘ອາມ, ອາວຸໂສ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’ຕິ. ຕໍ ສງ຺ໂຆ ທຸພ຺ຠາສິເຕນ ກາເຣຕິ. ຘມ຺ມິກໍ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມິກໍ ໂຫຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕກຣຓ’’ນ຺ຕິ.

໕. ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາ

໒໐໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປໍ ອຘິກຣຓໍ ເຍຠຸຍ຺ຍສິກາຍ ວູປສເມຕຸໍ. ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສລາກຄ຺ຄາຫາປໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຄຫິຕາຄຫິຕຸຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາຈິຕພ຺ໂພ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໒໐໓. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສລາກຄ຺ຄາຫາປກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສລາກຄ຺ຄາຫາປກໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສລາກຄ຺ຄາຫາປກສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສລາກຄ຺ຄາຫາປໂກ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໒໐໔. ‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ມິກາ ສລາກຄ຺ຄາຫາ, ທສ ຘມ຺ມິກາ [ທສ ຘມ຺ມິກາ ສລາກຄ຺ຄາຫາ (ກ.)]. ກຕເມ ທສ ອຘມ຺ມິກາ ສລາກຄ຺ຄາຫາ? ໂອຣມຕ຺ຕກຎ຺ຈ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຄຕິຄຕໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ສຣິຕສາຣິຕໍ ໂຫຕິ, ຊານາຕິ ອຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາຕິ, ອປ຺ເປວ ນາມ ອຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາ ອສ຺ສູຕິ, ຊານາຕິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ, ອປ຺ເປວ ນາມ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ, ອຘມ຺ເມນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ວຄ຺ຄາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ຈ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ – ອິເມ ທສ ອຘມ຺ມິກາ ສລາກຄ຺ຄາຫາ.

‘‘ກຕເມ ທສ ຘມ຺ມິກາ ສລາກຄ຺ຄາຫາ? ນ ຈ ໂອຣມຕ຺ຕກໍ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕິ, ຄຕິຄຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ສຣິຕສາຣິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຊານາຕິ ຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາຕິ, ອປ຺ເປວ ນາມ ຘມ຺ມວາທີ ພຫຸຕຣາ ອສ຺ສູຕິ, ຊານາຕິ ສງ຺ໂຆ ນ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ, ອປ຺ເປວ ນາມ ສງ຺ໂຆ ນ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ, ຘມ຺ເມນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຍຖາທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ – ອິເມ ທສ ຘມ຺ມິກາ ສລາກຄ຺ຄາຫາ’’ຕິ.

໖. ຕສ຺ສປາປິຍສິກາ

໒໐໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸປວາໂຬ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານາຕິ, ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອວຊານາຕິ, ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອຸປວາໂຬ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານິສ຺ສຕິ, ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອວຊານິສ຺ສຕິ, ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສຕິ, ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ອຸປວາຬສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກໂຣຕຸ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ພໍ. ປຐມໍ ອຸປວາໂຬ ຠິກ຺ຂຸ ໂຈເທຕພ຺ໂພ, ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕພ຺ໂພ, ສາເຣຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕພ຺ໂພ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໒໐໖. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອຸປວາໂຬ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານາຕິ, ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອວຊານາຕິ, ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ສມ຺ປຊານມຸສາ ‘ຠາສຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອຸປວາຬສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອຸປວາໂຬ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານາຕິ, ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອວຊານາຕິ, ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ, ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສຕິ. ສງ຺ໂຆ ອຸປວາຬສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອຸປວາຬສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ….

‘‘ກຕໍ ສງ຺ເຆນ ອຸປວາຬສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໒໐໗. ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມິການິ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓານິ. ອສຸຈິ ຈ ໂຫຕິ, ອລຊ຺ຊີ ຈ, ສານຸວາໂທ ຈ, ຕສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ຘມ຺ເມນ, ສມຄ຺ເຄນ – ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມິການິ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓານິ.

ອຘມ຺ມກມ຺ມທ຺ວາທສກໍ

໒໐໘. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ອວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ທຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ. ອສມ຺ມຸຂາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປຏິປຸຈ຺ຉາກຕໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ອວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ທຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ.

ຘມ຺ມກມ຺ມທ຺ວາທສກໍ

໒໐໙. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ສຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ. ສມ຺ມຸຂາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ປຏິປຸຈ຺ຉາກຕໍ ໂຫຕິ, ປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ສຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ.

ອາກງ຺ຂມານຉກ຺ກໍ

໒໑໐. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຠຓ຺ຑນກາຣໂກ ໂຫຕິ ກລຫກາຣໂກ ວິວາທກາຣໂກ ຠສ຺ສກາຣໂກ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣໂກ; ພາໂລ ໂຫຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ ອນປທາໂນ; ຄິຫິສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ອນນຸໂລມິເກຫິ ຄິຫິສໍສຄ຺ເຄຫິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ອຘິສີເລ ສີລວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຊ຺ຌາຈາເຣ ອາຈາຣວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອຕິທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ….

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ.

‘‘ຕິຓ຺ຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອໂກ ຠຓ຺ຑນກາຣໂກ ໂຫຕິ…ເປ… ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣໂກ; ເອໂກ ພາໂລ ໂຫຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ ອນປທາໂນ; ເອໂກ ຄິຫິສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ອນນຸໂລມິເກຫິ ຄິຫິສໍສຄ຺ເຄຫິ – ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ.

‘‘ອປເຣສມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອໂກ ອຘິສີເລ ສີລວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອໂກ ອຊ຺ຌາຈາເຣ ອາຈາຣວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອໂກ ອຕິທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິວິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ….

‘‘ອປເຣສມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ເອໂກ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເອໂກ ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເອໂກ ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ – ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ.

ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຕໍ

໒໑໑. ‘‘ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມກເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ –

ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ນ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິ ສາທິຕພ຺ພາ, ສມ຺ມເຕນປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ໂອວທິຕພ຺ພາ…ເປ… ນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ອຸປວາຬສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕສ຺ສປາປິຍສິກາກມ຺ມໍ ອກາສິ.

໗. ຕິຓວຕ຺ຖາຣກໍ

໒໑໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ໂຂ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ [ກກ຺ຂຬຕາຍ ວາຬຕາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອມ຺ເຫຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ຠິກ຺ຂູນໍ [ຕຕ຺ຣ ເຈ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂູນໍ (ສ຺ຍາ.)] ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອມ຺ຫາກໍ ໂຂ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ; ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’ຕິ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປໍ ອຘິກຣຓໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ວູປສເມຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ, ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ວູປສເມຍ຺ຍ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສໂກ ປກ຺ໂຂ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕານຎ຺ເຈວ ອຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສຍ຺ຍໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສໂກ ປກ຺ໂຂ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໒໑໓. ‘‘ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອິເມສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອິເມສຎ຺ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສຍ຺ຍໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອິເມສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອິເມສຎ຺ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສມິ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອມ຺ຫາກໍ ອິມາສໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທສນາ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ເທສິຕາ ອມ຺ຫາກໍ ອິມາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໒໑໔. ‘‘ອຖາປເຣສໍ ເອກໂຕປກ຺ຂິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອິເມສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອິເມສຎ຺ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສຍ຺ຍໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອມ຺ຫາກໍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ກລຫຊາຕານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ ວິຫຣຕໍ ພຫຸໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ ຠາສິຕປຣິກ຺ກນ຺ຕໍ. ສເຈ ມຍໍ ອິມາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ສິຍາປິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ເຠທາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ອຫໍ ຍາ ເຈວ ອິເມສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ, ຍາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິ, ອິເມສຎ຺ເຈວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຖາຍ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທເສມິ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອມ຺ຫາກໍ ອິມາສໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຕິຓວຕ຺ຖາຣເກນ ເທສນາ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຐເປຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລວຊ຺ຊໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິຫິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ຐເປຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ, ຐເປຕ຺ວາ ເຍ ນ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

໘. ອຘິກຣຓໍ

໒໑໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ (ຠິກ຺ຂູປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິວທນ຺ຕິ,) [( ) ນຕ຺ຖິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຠິກ຺ຂູປິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິວທນ຺ຕິ, ຉນ຺ໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນຸປຂຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິວທຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປກ຺ຂໍ ຄາເຫຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນຸປຂຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິວທິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປກ຺ຂໍ ຄາເຫສ຺ສຕີຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

[ປຣິ. ໒໗໕] ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣຓານິ – ວິວາທາຘິກຣຓໍ, ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ, ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ, ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ [ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓຎ຺ຈ (ກ.)].

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ [ປຣິ. ໓໑໔]? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ [ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ (ກ.)] ວິວທນ຺ຕິ – ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ, ວິນໂຍຕິ ວາ ອວິນໂຍຕິ ວາ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວາ, ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ, ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ? ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ນານາວາໂທ ອຎ຺ຎຖາວາໂທ ວິປຈ຺ຈຕາຍ ໂວຫາໂຣ ເມຘຄໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິວາທາຘິກຣຓໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ? [ປຣິ. ໓໑໕] ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸວທນ຺ຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ອນຸວາໂທ ອນຸວທນາ ອນຸລ຺ລປນາ ອນຸຠຓນາ ອນຸສມ຺ປວງ຺ກຕາ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນຕາ ອນຸພລປ຺ປທານໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ? ປຎ຺ຈປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ, ສຕ຺ຕປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ? [ປຣິ. ໓໑໗] ຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ກິຈ຺ຈຍຕາ, ກຣຓີຍຕາ, ອປໂລກນກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ.

໒໑໖. ‘‘ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ກິໍ ມູລໍ? ຉ ວິວາທມູລານິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ. ຕີຓິປິ ອກຸສລມູລານິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ, ຕີຓິປິ ກຸສລມູລານິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ. [ປຣິ. ໒໗໒; ອ. ນິ. ໒.໓໕-໓໖; ມ. ນິ. ໓.໔໔] ກຕມານິ ຉ ວິວາທມູລານິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ, ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສງ຺ເຆປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ…ເປ… ສງ຺ເຆປິ…ເປ… ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ, ໂສ ສງ຺ເຆ ວິວາທໍ ຊເນຕິ. ໂຍ ໂຫຕິ ວິວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕິ.

[ປຣິ.໒໗໒] ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມກ຺ຂີ ໂຫຕິ ປຬາສີ…ເປ… ອິສ຺ສຸກີ ໂຫຕິ ມຈ຺ຉຣີ, ສໂຐ ໂຫຕິ ມາຍາວີ, ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສງ຺ເຆປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ…ເປ… ສງ຺ເຆປິ…ເປ… ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ, ໂສ ສງ຺ເຆ ວິວາທໍ ຊເນຕິ. ໂຍ ໂຫຕິ ວິວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ວິວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕິ. ອິມານິ ຉ ວິວາທມູລານິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ.

‘‘ກຕມານິ ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ລຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ, ມູຬ຺ຫຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ – ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ, ວິນໂຍຕິ ວາ ອວິນໂຍຕິ ວາ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວາ, ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ, ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ. ອິມານິ ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ.

‘‘ກຕມານິ ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອລຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ, ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ, ອມູຬ຺ຫຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ – ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ…ເປ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ. ອິມານິ ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ ວິວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ.

໒໑໗. [ປຣິ. ໒໗໒] ‘‘ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ກິໍ ມູລໍ? ຉ ອນຸວາທມູລານິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ. ຕີຓິປິ ອກຸສລມູລານິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ, ຕີຓິປິ ກຸສລມູລານິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ, ກາໂຍປິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ, ວາຈາປິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ. ‘‘ກຕມານິ ຉ ອນຸວາທມູລານິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂກຘໂນ ໂຫຕິ ອຸປນາຫີ, ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສງ຺ເຆປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ…ເປ… ສງ຺ເຆປິ…ເປ… ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ, ໂສ ສງ຺ເຆ ອນຸວາທໍ ຊເນຕິ. ໂຍ ໂຫຕິ ອນຸວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ອນຸວາທມູລສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ອນຸວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ອນຸວາທມູລສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ອນຸວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ມກ຺ຂີ ໂຫຕິ ປຬາສີ…ເປ… ອິສ຺ສຸກີ ໂຫຕິ ມຈ຺ຉຣີ, ສໂຐ ໂຫຕິ ມາຍາວີ, ປາປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ, ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສີ ໂຫຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ໂສ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສງ຺ເຆປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ. ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິປິ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ຘມ຺ເມປິ…ເປ… ສງ຺ເຆປິ…ເປ… ສິກ຺ຂາຍປິ ນ ປຣິປູຣກາຣີ, ໂສ ສງ຺ເຆ ອນຸວາທໍ ຊເນຕິ. ໂຍ ໂຫຕິ ອນຸວາໂທ ພຫຸຊນາຫິຕາຍ ພຫຸຊນາສຸຂາຍ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຖາຍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ອນຸວາທມູລສ຺ສ ປຫານາຍ ວາຍເມຍ຺ຍາຖ. ເອວຣູປຎ຺ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸວາທມູລໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ປາປກສ຺ສ ອນຸວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕ຺ຕິໍ ອນວສ຺ສວາຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ອນຸວາທມູລສ຺ສ ປຫານໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ປາປກສ຺ສ ອນຸວາທມູລສ຺ສ ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສໂວ ໂຫຕິ. ອິມານິ ຉ ອນຸວາທມູລານິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ.

‘‘ກຕມານິ ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ລຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ອນຸວທນ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ອນຸວທນ຺ຕິ, ມູຬ຺ຫຈິຕ຺ຕາ ອນຸວທນ຺ຕິ – ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ອິມານິ ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ.

‘‘ກຕມານິ ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອລຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ອນຸວທນ຺ຕິ, ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ອນຸວທນ຺ຕິ, ອມູຬ຺ຫຈິຕ຺ຕາ ອນຸວທນ຺ຕິ – ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຈຣວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ອິມານິ ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ.

‘‘ກຕໂມ ກາໂຍ [ກຕໂມ ຈ ກາໂຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ທຸທ຺ທສ຺ສິໂກ, ໂອໂກຏິມໂກ, ພຫ຺ວາພາໂຘ, ກາໂຓ ວາ, ກຸຓີ ວາ, ຂຎ຺ໂຊ ວາ, ປກ຺ຂຫໂຕ ວາ, ເຍນ ນໍ ອນຸວທນ຺ຕິ. ອຍໍ ກາໂຍ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ.

‘‘ກຕມາ ວາຈາ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ທຸພ຺ພໂຈ ໂຫຕິ, ມມ຺ມໂນ, ເອຬຄລວາໂຈ, ຍາຍ ນໍ ອນຸວທນ຺ຕິ. ອຍໍ ວາຈາ ອນຸວາທາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ.

໒໑໘. ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ກິໍ ມູລໍ? ຉ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ. ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ກາຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ວາຈໂຕ, ນ ຈິຕ຺ຕໂຕ. ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ກາຍໂຕ, ນ ຈິຕ຺ຕໂຕ. ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ກາຍໂຕ ຈ ວາຈໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ຈິຕ຺ຕໂຕ. ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ກາຍໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ວາຈໂຕ. ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ວາຈໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ກາຍໂຕ. ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ກາຍໂຕ ຈ ວາຈໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ອິເມ ຉ ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓສ຺ສ ມູລໍ.

໒໑໙. ‘‘ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓສ຺ສ ກິໍ ມູລໍ? ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓສ຺ສ ເອກໍ ມູລໍ – ສງ຺ໂຆ.

໒໒໐. ‘‘ວິວາທາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ, ອກຸສລໍ, ອພ຺ຍາກຕໍ. ວິວາທາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ກຸສລໍ, ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ກຸສລຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ – ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ…ເປ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ນານາວາໂທ ອຎ຺ຎຖາວາໂທ ວິປຈ຺ຈຕາຍ ໂວຫາໂຣ ເມຘຄໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ອກຸສລໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອກຸສລຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ – ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ…ເປ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ນານາວາໂທ ອຎ຺ຎຖາວາໂທ ວິປຈ຺ຈຕາຍ ໂວຫາໂຣ ເມຘຄໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ອກຸສລໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ – ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ…ເປ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ນານາວາໂທ ອຎ຺ຎຖາວາໂທ ວິປຈ຺ຈຕາຍ ໂວຫາໂຣ ເມຘຄໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິວາທາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕໍ.

໒໒໑. ‘‘ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ, ອກຸສລໍ, ອພ຺ຍາກຕໍ. ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ກຸສລໍ, ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ກຸສລຈິຕ຺ຕາ ອນຸວທນ຺ຕິ – ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ອນຸວາໂທ ອນຸວທນາ ອນຸລ຺ລປນາ ອນຸຠຓນາ ອນຸສມ຺ປວງ຺ກຕາ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນຕາ ອນຸພລປ຺ປທານໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ອກຸສລໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕາ ອນຸວທນ຺ຕິ – ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ອນຸວາໂທ ອນຸວທນາ ອນຸລ຺ລປນາ ອນຸຠຓນາ ອນຸສມ຺ປວງ຺ກຕາ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນຕາ ອນຸພລປ຺ປທານໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ອກຸສລໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕາ ອນຸວທນ຺ຕິ – ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ອນຸວາໂທ ອນຸວທນາ ອນຸລ຺ລປນາ ອນຸຠຓນາ ອນຸສມ຺ປວງ຺ກຕາ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນຕາ ອນຸພລປ຺ປທານໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕໍ.

໒໒໒. ‘‘ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ [ອິທໍ ປທໍ ເກສຸຈິ ນຕ຺ຖິ], ອກຸສລໍ, ອພ຺ຍາກຕໍ? ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ; ນຕ຺ຖິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອກຸສລໍ? ຍໍ ຊານນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ ເຈຈ຺ຈ ອຠິວິຕຣິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກໂມ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອກຸສລໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕໍ? ຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ ອເຈຈ຺ຈ ອນຠິວິຕຣິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກໂມ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕໍ.

໒໒໓. ‘‘ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ, ອກຸສລໍ, ອພ຺ຍາກຕໍ? ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ສິຍາ ກຸສລໍ, ສິຍາ ອກຸສລໍ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ? ຍໍ ສງ຺ໂຆ ກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ – ອປໂລກນກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ກຸສລໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ອກຸສລໍ? ຍໍ ສງ຺ໂຆ ອກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ – ອປໂລກນກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ອກຸສລໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕໍ? ຍໍ ສງ຺ໂຆ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ – ອປໂລກນກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມໍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ ອພ຺ຍາກຕໍ.

໒໒໔. [ປຣິ. ໓໕໕] ‘‘ວິວາໂທ ວິວາທາຘິກຣຓໍ, ວິວາໂທ ໂນ ອຘິກຣຓໍ, ອຘິກຣຓໍ ໂນ ວິວາໂທ, ອຘິກຣຓຎ຺ເຈວ ວິວາໂທ ຈ. ສິຍາ ວິວາໂທ ວິວາທາຘິກຣຓໍ, ສິຍາ ວິວາໂທ ໂນ ອຘິກຣຓໍ, ສິຍາ ອຘິກຣຓໍ ໂນ ວິວາໂທ, ສິຍາ ອຘິກຣຓຎ຺ເຈວ ວິວາໂທ ຈ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ວິວາໂທ ວິວາທາຘິກຣຓໍ? ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ວິວທນ຺ຕິ – ຘມ຺ໂມຕິ ວາ ອຘມ຺ໂມຕິ ວາ…ເປ… ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວາ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ນານາວາໂທ ອຎ຺ຎຖາວາໂທ ວິປຈ຺ຈຕາຍ ໂວຫາໂຣ ເມຘຄໍ – ອຍໍ ວິວາໂທ ວິວາທາຘິກຣຓໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ວິວາໂທ ໂນ ອຘິກຣຓໍ? ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣາ ວິວທຕິ, ປິຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕິ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ປິຕຣາ ວິວທຕິ, ຠາຕາປິ ຠາຕຣາ ວິວທຕິ, ຠາຕາປິ ຠຄິນິຍາ ວິວທຕິ, ຠຄິນີປິ ຠາຕຣາ ວິວທຕິ, ສຫາໂຍປິ ສຫາເຍນ ວິວທຕິ – ອຍໍ ວິວາໂທ ໂນ ອຘິກຣຓໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອຘິກຣຓໍ ໂນ ວິວາໂທ? ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ, ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ, ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓໍ – ອິທໍ ອຘິກຣຓໍ ໂນ ວິວາໂທ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອຘິກຣຓຎ຺ເຈວ ວິວາໂທ ຈ? ວິວາທາຘິກຣຓໍ ອຘິກຣຓຎ຺ເຈວ ວິວາໂທ ຈ.