໑. ປຐມຠາຓວາໂຣ

໔໔໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວສ຺ສສຕປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເວສາລິຍໍ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ຕິ – ກປ຺ປຕິ ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາວາສກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອນຸມຕິກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອມຖິຕກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຊໂຬຄິໍ ປາຕຸໍ, ກປ຺ປຕິ ອທສກໍ ນິສີທນໍ, ກປ຺ປຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ວຊ຺ຊີສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕທຫຸໂປສເຖ ກໍສປາຕິໍ [ກໍສຈາຏິໍ (ສ຺ຍາ.)] ອຸທເກນ ປູເຣຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄຕາຄເຕ ເວສາລິເກ ອຸປາສເກ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ເທຖາວຸໂສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກຫາປຓມ຺ປິ ອຑ຺ຒມ຺ປິ ປາທມ຺ປິ ມາສກຣູປມ຺ປິ. ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາເຣນ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິເກ ອຸປາສເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາວຸໂສ, ອທຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຫາປຓມ຺ປິ ອຑ຺ຒມ຺ປິ ປາທມ຺ປິ ມາສກຣູປມ຺ປິ. ນ ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອເປຕຊາຕຣູປຣຊຕາ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ ເວສາລິກາ ອຸປາສກາ ອາຍສ຺ມຕາ ຍເສນ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ເຕນ ວຸຈ຺ຈມານາ ອທໍສຸເຍວ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຫາປຓມ຺ປິ ອຑ຺ຒມ຺ປິ ປາທມ຺ປິ ມາສກຣູປມ຺ປິ.

ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຕໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຄ຺ເຄນ [ຠິກ຺ຂຸຄ຺ເຄນ (ສ຺ຍາ.)] ປຏິວີສໍ [ປຏິວິໍສໍ (ສີ.), ປຏິວິສໍ (ສ຺ຍາ.)] ຐເປຕ຺ວາ ຠາເຊສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍສໍ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເອໂສ ເຕ, ອາວຸໂສ ຍສ, ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິວີໂສ’’ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເມ ອາວຸໂສ, ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິວີໂສ, ນາຫໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ສາທິຍາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອຍໍ ອາວຸໂສ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອຸປາສເກ ສທ຺ເຘ ປສນ຺ເນ ອກ຺ໂກສຕິ, ປຣິຠາສຕິ, ອປ຺ປສາທໍ ກໂຣຕິ; ຫນ຺ທສ຺ສ ມຍໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ເຕ. ຕສ຺ສ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ອກໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິເກ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຄວຕາ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ – ‘ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມກຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸທູໂຕ ທາຕພ຺ໂພ’ຕິ. ເທຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ອນຸທູຕໍ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸທູຕໍ ອທໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເວສາລິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເວສາລິເກ ອຸປາສເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ກິຣາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອຸປາສເກ ສທ຺ເຘ ປສນ຺ເນ ອກ຺ໂກສາມິ, ປຣິຠາສາມິ, ອປ຺ປສາທໍ ກໂຣມິ; ໂຍຫໍ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ວທາມິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ວທາມິ.

໔໔໗. ‘‘ເອກມິທໍ, ອາວຸໂສ, ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – [ອ. ນິ. ໔.໕໐] ‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອພ຺ຠໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ມຫິກາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ຘູມຣໂຊ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ຣາຫຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຣິນ຺ໂທ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ, ເມຣຍໍ ປິວນ຺ຕິ, ສຸຣາເມຣຍປານາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕິ, ເມຖຸນຘມ຺ມາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຍນ຺ຕິ, ຊາຕຣູປຣຊຕປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ; ມິຈ຺ຉາຊີວາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ເຍນ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນ ຕປນ຺ຕິ, ນ ຠາສນ຺ຕິ, ນ ວິໂຣຈນ຺ຕິ’. ‘‘ອິທມໂວຈາວຸໂສ, ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຣາຄໂທສປຣິກ຺ລິຏ຺ຐາ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ອວິຊ຺ຊານິວຸຏາ [ອວິຊ຺ຊານີວຸຕາ (ສ຺ຍາ.)] ໂປສາ, ປິຍຣູປາຠິນນ຺ທິໂນ.

‘‘ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ ເມຣຍໍ, ປຏິເສວນ຺ຕິ ເມຖຸນໍ;

ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປຎ຺ຈ, ສາທິຍນ຺ຕິ ອວິທ຺ທສູ.

‘‘ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວນ຺ຕິ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ເອເຕ ອຸປກ຺ກິເລສາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ.

‘‘ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ນ ຕປນ຺ຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ, ອສຸທ຺ຘາ ສຣຊາ ມຄາ.

‘‘ອນ຺ຘກາເຣນ ໂອນທ຺ຘາ, ຕຓ຺ຫາທາສາ ສເນຕ຺ຕິກາ;

ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ກຏສິໍ ໂຆຣໍ, ອາທິຍນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍວາທີ ກິຣາຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອຸປາສເກ ສທ຺ເຘ ປສນ຺ເນ ອກ຺ໂກສາມິ, ປຣິຠາສາມິ, ອປ຺ປສາທໍ ກໂຣມິ; ໂຍຫໍ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ວທາມິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ວທາມິ.

໔໔໘. [ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໒ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອາຄຕໍ] ‘‘ເອກມິທໍ, ອາວຸໂສ, ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ຣາຊປຣິສາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣກຖາ ອຸທປາທິ – ‘ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕ’ນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນາວຸໂສ ສມເຍນ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ມາ ອຍ຺ຍາ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ. ນ ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອເປຕຊາຕຣູປຣຊຕາ’ຕິ. ອສກ຺ຂິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຕໍ ປຣິສໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຕໍ ປຣິສໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ມຓິຈູຬໂກ ຄາມຓີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ຣາຊປຣິສາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຍມນ຺ຕຣກຖາ ອຸທປາທິ – ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຫໍ ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ປຣິສໍ ເອຕທໂວຈໍ – ມາ ອຍ຺ຍາ ເອວໍ ອວຈຸຕ຺ຖ. ນ ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອເປຕຊາຕຣູປຣຊຕາຕິ. ອສກ຺ຂິໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ປຣິສໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ. ກຈ຺ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ຠຄວໂຕ ໂຫມິ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂາມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣມິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ? ‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຄາມຓິ, ເອວໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ເມ ໂຫສິ; ນ ຈ ມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂສິ [ປາຣາ. ໕໘໒], ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣສິ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ນ ຫິ, ຄາມຓິ, ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ; ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິສຸວຓ຺ຓາ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອເປຕຊາຕຣູປຣຊຕາ. ຍສ຺ສ ໂຂ, ຄາມຓິ, ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ກປ຺ປຕິ, ປຎ຺ຈປິ ຕສ຺ສ ກາມຄຸຓາ ກປ຺ປນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ກປ຺ປນ຺ຕິ ເອກໍເສເນຕໍ, ຄາມຓິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ອສ຺ສມຓຘມ຺ໂມ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຘມ຺ໂມຕິ. ອປິ ຈາຫໍ, ຄາມຓິ, ເອວໍ ວທາມິ ຕິຓໍ ຕິຓຕ຺ຖິເກນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ; ທາຣຸ ທາຣຸຕ຺ຖິເກນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ; ສກຏໍ ສກຏຕ຺ຖິເກນ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ; ປຸຣິໂສ ປຸຣິສຕ຺ຖິເກນ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ. ນ ຕ຺ເວວາຫໍ, ຄາມຓິ, ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິຕພ຺ພໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມີ’ຕິ.

໔໔໙. ‘‘ເອກມິທໍ, ອາວຸໂສ, ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປນນ຺ທໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິ, ສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປສິ. ເອວໍວາທີ ກິຣາຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອຸປາສເກ ສທ຺ເຘ ປສນ຺ເນ ອກ຺ໂກສາມິ, ປຣິຠາສາມິ, ອປ຺ປສາທໍ ກໂຣມິ; ໂຍຫໍ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ວທາມິ, ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ວທາມິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ວທາມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເວສາລິກາ ອຸປາສກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍສໍ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເອໂກວ ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ. ສພ຺ເພວິເມ ອສ຺ສມຓາ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ. ວສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ. ມຍໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຍສສ຺ສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກຣິສ຺ສາມ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິເກ ອຸປາສເກ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຣາມໍ ອຄມາສິ.

ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ອນຸທູຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຂມາປິຕາວຸໂສ, ຍເສນ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ເຕນ ເວສາລິກາ ອຸປາສກາ’’ຕິ? ‘‘ອຸປາສເກຫິ ປາປິກໍ ໂນ, ອາວຸໂສ, ກຕໍ. ເອໂກວ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ກໂຕ. ສພ຺ເພວ ມຍໍ ອສ຺ສມຓາ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ກຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ເຫຫິ ອສມ຺ມໂຕ ຄິຫີນໍ ປກາເສສິ; ຫນ຺ທສ຺ສ ມຍໍ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ.

໔໕໐. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ປາເວຍ຺ຍການຎ຺ຈ [ປາເຐຍ຺ຍການຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ.)] ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປຖການຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ – ‘‘ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ; ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາທິຍິສ຺ສາມ. ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕິ, ຘມ຺ໂມ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ອວິນໂຍ ທິປ຺ປຕິ, ວິນໂຍ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ປຸເຣ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ; ອວິນຍວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ອໂຫຄງ຺ເຄ ປພ຺ພເຕ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອໂຫຄງ຺ໂຄ ປພ຺ພໂຕ, ເຍນາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມ຺ຠູຕໍ ສາຓວາສິໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສມ຺ຠູຕໍ ສາຓວາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເວສາລິຍໍ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ຕິ – ກປ຺ປຕິ ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາວາສກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອນຸມຕິກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ອມຖິຕກປ຺ໂປ, ກປ຺ປຕິ ຊໂຬຄິໍ ປາຕຸໍ, ກປ຺ປຕິ ອທສກໍ ນິສີທນໍ, ກປ຺ປຕິ ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາທິຍິສ຺ສາມ. ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕິ, ຘມ຺ໂມ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ອວິນໂຍ ທິປ຺ປຕິ, ວິນໂຍ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ປຸເຣ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ; ອວິນຍວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ປາເວຍ຺ຍກາ ຠິກ຺ຂູ – ສພ຺ເພ ອາຣຎ຺ຎິກາ, ສພ຺ເພ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ, ສພ຺ເພ ປໍສຸກູລິກາ, ສພ຺ເພ ເຕຈີວຣິກາ, ສພ຺ເພວ ອຣຫນ຺ໂຕ – ອໂຫຄງ຺ເຄ ປພ຺ພເຕ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ອຏ຺ຐາສີຕິມຕ຺ຕາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປຖກາ ຠິກ຺ຂູ – ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອາຣຎ຺ຎິກາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ປໍສຸກູລິກາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ເຕຈີວຣິກາ, ສພ຺ເພວ ອຣຫນ຺ໂຕ – ອໂຫຄງ຺ເຄ ປພ຺ພເຕ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມນ຺ຕຍມານານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຎ຺ຈ, ວາຬຎ຺ຈ; ກໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ປກ຺ຂໍ ລເຠຍ຺ຍາມ, ເຍນ ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ພລວນ຺ຕຕຣາ ອສ຺ສາມາ’’ຕິ.

໔໕໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ໂສເຣຍ຺ເຍ ປຏິວສຕິ – ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ອຖ ໂຂ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ໂສເຣຍ຺ເຍ ປຏິວສຕິ – ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ສເຈ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ປກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມ, ເອວໍ ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ພລວນ຺ຕຕຣາ ອສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ – ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ – ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມນ຺ຕຍມານານໍ. ສຸຕ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ ອຘິກຣຓໍ ກກ຺ຂຬຎ຺ຈ ວາຬຎ຺ຈ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ ໂຍຫໍ ເອວຣູເປ ອຘິກຣເຓ ໂອສກ຺ເກຍ຺ຍໍ. ອິທານິ ຈ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂສຫໍ ເຕຫິ ອາກິຓ຺ໂຓ ນ ຜາສຸ ຄມິສ຺ສາມິ. ຍໍນູນາຫໍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ໂສເຣຍ຺ຍາ ສງ຺ກສ຺ສໍ ອຄມາສິ.

ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ໂສເຣຍ຺ຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສງ຺ກສ຺ສໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສງ຺ກສ຺ສາ ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊໍ [ກນ຺ນກຸຊ຺ຊໍ (ສີ.)] ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ກສ຺ສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊາ ອຸທຸມ຺ພຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອຸທຸມ຺ພຣໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອຸທຸມ຺ພຣາ ອຄ຺ຄຬປຸຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຸທຸມ຺ພຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອຄ຺ຄຬປຸຣໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອຄ຺ຄຬປຸຣາ ສຫຊາຕິໍ [ສຫໍຊາຕິໍ (ກ.)] ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຄ຺ຄຬປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ’’ຕິ? ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອສາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສຫຊາຕິໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ສຫຊາຕິຍໍ ສມ຺ຠາເວສຸໍ.

໔໕໒. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສມ຺ຠູໂຕ ສາຓວາສີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍສໍ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ວິຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ສເຈ ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ປຏິພໂລ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ເອເກເນວ ປຎ຺ເຫນ ສກລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມຕຸໍ. ອິທານິ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອນ຺ເຕວາສິກໍ [ອນ຺ເຕວາສິໍ (ສ຺ຍາ.)] ສຣຠາຓກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຊ຺ເຌສິສ຺ສຕິ. ໂສ ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອິມານິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ສມ຺ຠູຕສ຺ສ ສາຓວາສິສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ສຣຠາຓກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຊ຺ເຌສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ສິງ຺ຄິໂລຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສິງ຺ຄິນາ ໂລຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ – ຍຕ຺ຖ ອໂລຓກໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ທ຺ວງ຺ຄຸລາຍ ຉາຍາຍ ວີຕິວຕ຺ຕາຍ, ວິກາເລ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຄາມນ຺ຕຣກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ – ອິທານິ ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ – ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອາວາສກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອາວາສກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ອາວາສາ ສມານສີມາ ນານຸໂປສຖໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸມຕິກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອນຸມຕິກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ – ອາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຸມາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ [ອນຸຊານິສ຺ສາມາຕິ, ອນຸຊາເນສ຺ສາມາຕິ, ອນຸມຕິໍ ອາເນສ຺ສາມາຕິ (ກ.)]? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ເມ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ, ອິທໍ ເມ ອາຈຣິເຍນ ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ຓໍ, ຕໍ ອຊ຺ຌາຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ໂປ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອກຈ຺ໂຈ ກປ຺ປຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອມຖິຕກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ໂສ, ອາວຸໂສ, ອມຖິຕກປ຺ໂປ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ຕໍ ຂີຣໍ ຂີຣຠາວໍ ວິຊຫິຕໍ, ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ ທຘິຠາວໍ, ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຊໂຬຄິໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກາ ສາ, ອາວຸໂສ, ຊໂຬຄີ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍາ ສາ ສຸຣາ ອາສຸຕາ, ອສມ຺ປຕ຺ຕາ ມຊ຺ຊຠາວໍ, ສາ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອທສກໍ ນິສີທນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຊາຕຣູປຣຊຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນາວຸໂສ, ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເວສາລິຍໍ ອິມານິ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ຕິ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາທິຍິສ຺ສາມ. ປຸເຣ ອຘມ຺ໂມ ທິປ຺ປຕິ, ຘມ຺ໂມ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ອວິນໂຍ ທິປ຺ປຕິ, ວິນໂຍ ປຏິພາຫິຍ຺ຍຕິ; ປຸເຣ ອຘມ຺ມວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ; ອວິນຍວາທິໂນ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ວິນຍວາທິໂນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ກາກຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ປຐມຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.