໔. ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ

໓໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ເຑ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ອາວາສິໂກ ໂຫຕິ, ນວກມ຺ມິໂກ ຘຸວຠຕ຺ຕິໂກ. ຍທາ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ສງ຺ຆໍ ວາ ຄຓໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ນິມນ຺ເຕຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ຕທາ ນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸຘມ຺ມໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ວາ ຄຓໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາກປ຺ປິໂນ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາຈຸນ຺ໂທ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ເຣວໂຕ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ອຸປາລິ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ, ອາຍສ຺ມາ ຈ ຣາຫຸໂລ, ກາສີສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ເຍນ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ໂຑ ຕທວສຣຸໍ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ເຖຣາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ. ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ.

ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສນ຺ຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ ສ຺ວາຕນາຍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສຸໍ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ [ອຘິວາເສສຸໍ ໂຂ ເຕ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ (ສ຺ຍາ.)] ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸຘມ຺ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸຘມ຺ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ສຸຘມ຺ໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ເຖເຣຫີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ‘ປຸພ຺ເພ ຂ຺ວາຍໍ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ຍທາ ສງ຺ຆໍ ວາ ຄຓໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ນິມນ຺ເຕຕຸກາໂມ ນ ມໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ວາ ຄຓໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ; ໂສທານິ ມໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕສິ; ທຸຏ຺ໂຐທານາຍໍ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ອນເປກ຺ໂຂ ວິຣຕ຺ຕຣູໂປ ມຍີ’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຄຫປຕິ, ນາຘິວາເສມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸຘມ຺ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ສຸຘມ຺ໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ເຖເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ຄຫປຕິ, ນາຘິວາເສມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ‘ກິໍ ເມ ກຣິສ຺ສຕິ ອຍ຺ໂຍ ສຸຘມ຺ໂມ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ວາ ອນຘິວາເສນ຺ໂຕ ວາ’ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸຘມ຺ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

໓໔. ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ‘ຍໍນູນາຫໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ເຍນາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸຘມ຺ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ອາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຫູຕໍ ໂຂ ເຕ ອິທໍ, ຄຫປຕິ, ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ; ເອກາ ຈ ໂຂ ອິຘ ນຕ຺ຖິ ຍທິທໍ ຕິລສງ຺ຄຸຬິກາ’’ຕິ. ‘‘ພຫຸມ຺ຫິ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕເນ ພຸທ຺ຘວຈເນ [ຠນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘວຈເນ (ສ຺ຍາ.)] ວິຊ຺ຊມາເນ ອຍ຺ເຍນ ສຸຘມ຺ເມນ ຍເທວ ກິຎ຺ຈິ ຠາສິຕໍ ຍທິທໍ ຕິລສງ຺ຄຸຬິກາຕິ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ຂິຓາປຖກາ ວາຓິຊາ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ຊນປທໍ ອຄມໍສຸ ວາຓິຊ຺ຊາຍ. ເຕ ຕໂຕ ກຸກ຺ກຸຏິໍ ອາເນສຸໍ. ອຖ ໂຂ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ກຸກ຺ກຸຏີ ກາເກນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ສາ ໂປຕກໍ ຊເນສິ. ຍທາ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ກຸກ຺ກຸຏໂປຕໂກ ກາກວສ຺ສໍ ວສ຺ສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກາກກຸກ຺ກຸຏີຕິ ວສ຺ສຕິ; ຍທາ ກຸກ຺ກຸຏິວສ຺ສໍ ວສ຺ສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກຸກ຺ກຸຏິກາກາຕິ ວສ຺ສຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພຫຸມ຺ຫິ ຣຕເນ ພຸທ຺ຘວຈເນ ວິຊ຺ຊມາເນ ອຍ຺ເຍນ ສຸຘມ຺ເມນ ຍເທວ ກິຎ຺ຈິ ຠາສິຕໍ ຍທິທໍ ຕິລສໍຄຸຬິກາ’’ຕິ. ‘‘ອກ຺ໂກສສິ ມໍ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ປຣິຠາສສິ ມໍ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ. ເອໂສ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອາວາໂສ, ປກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍໍ ສຸຘມ຺ມໍ ອກ຺ໂກສາມິ, ປຣິຠາສາມິ [ນ ປຣິຠາສາມິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ວສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ສຸຘມ຺ໂມ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ເຑ. ຣມຓີຍໍ ອມ຺ພາຏກວນໍ. ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອກ຺ໂກສສິ ມໍ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ປຣິຠາສສິ ມໍ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ. ເອໂສ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອາວາໂສ, ປກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ສຸຘມ຺ໂມ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິໍ ໂຂ ອຫໍ, ຄຫປຕິ, ຄມິສ຺ສາມິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາ ຠຓິຕໍ, ຍຎ຺ຈ ມຍາ ຠຓິຕໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຫິ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ອຍ຺ໂຍ ສຸຘມ຺ໂມ ປຸນເທວ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑໍ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓໕. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຊຕວນໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາ ຠຓິຕໍ ຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ເຕນ ຄຫປຕິນາ ຠຓິຕໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ສທ຺ຘໍ ປສນ຺ນໍ ທາຍກໍ ກາຣກໍ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາກໍ ຫີເນນ ຂຸໍເສສ຺ສສິ, ຫີເນນ ວມ຺ເຠສ຺ສສິ? ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກໂຣຕຸ – ຈິຕ຺ໂຕ ເຕ ຄຫປຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ພໍ – ປຐມໍ ສຸຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂຸ ໂຈເທຕພ຺ໂພ, ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕພ຺ໂພ, ສາເຣຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕພ຺ໂພ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໓໖. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ສຸຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ສທ຺ຘໍ ປສນ຺ນໍ ທາຍກໍ ກາຣກໍ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາກໍ ຫີເນນ ຂຸໍເສຕິ, ຫີເນນ ວມ຺ເຠຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ – ຈິຕ຺ໂຕ ເຕ ຄຫປຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພຕິ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ສຸຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ສທ຺ຘໍ ປສນ຺ນໍ ທາຍກໍ ກາຣກໍ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາກໍ ຫີເນນ ຂຸໍເສຕິ, ຫີເນນ ວມ຺ເຠຕິ. ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ – ຈິຕ຺ໂຕ ເຕ ຄຫປຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ – ຈິຕ຺ໂຕ ເຕ ຄຫປຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ສຸຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ສທ຺ຘໍ ປສນ຺ນໍ ທາຍກໍ ກາຣກໍ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາກໍ ຫີເນນ ຂຸໍເສຕິ, ຫີເນນ ວມ຺ເຠຕິ. ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ – ຈິຕ຺ໂຕ ເຕ ຄຫປຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ – ຈິຕ຺ໂຕ ເຕ ຄຫປຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ກຕໍ ສງ຺ເຆນ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ – ຈິຕ຺ໂຕ ເຕ ຄຫປຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ອຘມ຺ມກມ຺ມທ຺ວາທສກໍ

໓໗. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ອວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ທຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ. ອສມ຺ມຸຂາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປຏິປຸຈ຺ຉາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ອວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ທຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ອວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ທຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ. ອນາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອເທສນາຄາມິນິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອໂຈເທຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອສາເຣຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາໂຣເປຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອສມ຺ມຸຂາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອປ຺ປຏິປຸຈ຺ຉາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອປ຺ປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອນາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອເທສນາຄາມິນິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອໂຈເທຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອສາເຣຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາໂຣເປຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ວຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ອວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ທຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ.

ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມທ຺ວາທສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຘມ຺ມກມ຺ມທ຺ວາທສກໍ

໓໘. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ສຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ. ສມ຺ມຸຂາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ປຏິປຸຈ຺ຉາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ສຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ສຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ. ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ເທສນາຄາມິນິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ໂຈເທຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສາເຣຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມຸຂາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ປຏິປຸຈ຺ຉາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ເທສນາຄາມິນິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອເທສິຕາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ໂຈເທຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ສາເຣຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ເມນ ກຕໍ ໂຫຕິ, ສມຄ຺ເຄນ ກຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ຘມ຺ມກມ຺ມຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ວິນຍກມ຺ມຎ຺ຈ, ສຸວູປສນ຺ຕຎ຺ຈ.

ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມທ຺ວາທສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ອາກງ຺ຂມານຈຕຸກ຺ກໍ

໓໙. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ, ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຄິຫີນໍ ອລາຠາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຄິຫີນໍ ອນຕ຺ຖາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຄິຫີນໍ ອນາວາສາຍ [ອວາສາຍ (ສີ.)] ປຣິສກ຺ກຕິ, ຄິຫີ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ຄິຫີ ຄິຫີຫິ ເຠເທຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ, ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ, ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຄິຫີນໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຄິຫີນໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຄິຫີນໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຄິຫີ ຫີເນນ ຂຸໍເສຕິ ຫີເນນ ວມ຺ເຠຕິ, ຄິຫີນໍ ຘມ຺ມິກໍ ປຏິສ຺ສວໍ ນ ສຈ຺ຈາເປຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ, ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ.

‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ, ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອໂກ ຄິຫີນໍ ອລາຠາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ເອໂກ ຄິຫີນໍ ອນຕ຺ຖາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ເອໂກ ຄິຫີນໍ ອນາວາສາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ເອໂກ ຄິຫີ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ເອໂກ ຄິຫີ ຄິຫີຫິ ເຠເທຕິ – ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ, ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ.

‘‘ອປເຣສມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ, ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອໂກ ຄິຫີນໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເອໂກ ຄິຫີນໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເອໂກ ຄິຫີນໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ເອໂກ ຄິຫີ ຫີເນນ ຂຸໍເສຕິ ຫີເນນ ວມ຺ເຠຕິ, ເອໂກ ຄິຫີນໍ ຘມ຺ມິກໍ ປຏິສ຺ສວໍ ນ ສຈ຺ຈາເປຕິ – ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ສງ຺ໂຆ, ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ.

ອາກງ຺ຂມານຈຕຸກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຕໍ

໔໐. ‘‘ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມກເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ – ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ສາມເຓໂຣ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ, ນ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິ ສາທິຕພ຺ພາ, ສມ຺ມເຕນປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ໂອວທິຕພ຺ພາ. ຍາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ເຆນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ນ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎາ ວາ ຕາທິສິກາ, ຕໂຕ ວາ ປາປິຏ຺ຐຕຣາ; ກມ຺ມໍ ນ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ, ກມ຺ມິກາ ນ ຄຣຫິຕພ຺ພາ. ນ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸໂປສໂຖ ຐເປຕພ຺ໂພ, ນ ປວາຣຓາ ຐເປຕພ຺ພາ, ນ ສວຈນີຍໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ອນຸວາໂທ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ໂພ, ນ ໂອກາໂສ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ນ ໂຈເທຕພ຺ໂພ, ນ ສາເຣຕພ຺ໂພ, ນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ເມ ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໔໑. ອຖ ໂຂ ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ອກາສິ – ‘‘ຈິຕ຺ໂຕ ເຕ ຄຫປຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ໂສ ສງ຺ເຆນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມກໂຕ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ນາສກ຺ຂິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ຂມາເປຕຸໍ. ປຸນເທວ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ. ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຂມາປິໂຕ ຕຍາ, ອາວຸໂສ ສຸຘມ຺ມ, ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘາຫໍ, ອາວຸໂສ, ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ນາສກ຺ຂິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ຂມາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ…. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸທູຕໍ ເທຕຸ – ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ຂມາເປຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ທາຕພ຺ໂພ – ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາຈິຕພ຺ໂພ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸທູຕໍ ທເທຍ຺ຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ຂມາເປຕຸໍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸທູຕໍ ເທຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ຂມາເປຕຸໍ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸທູຕສ຺ສ ທານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ຂມາເປຕຸໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທິນ຺ໂນ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸທູໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ຂມາເປຕຸໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໔໒. ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຘມ຺ເມນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ຂມາເປຕພ຺ໂພ – ‘ຂມ, ຄຫປຕິ, ປສາເທມິ ຕ’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ເຈ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຂມຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ຂມຕິ, ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ຂມ, ຄຫປຕິ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ປສາເທຕິ ຕ’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ເຈ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຂມຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ຂມຕິ, ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ຂມ, ຄຫປຕິ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ອຫໍ ຕໍ ປສາເທມີ’ຕິ. ເອວຎ຺ເຈ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຂມຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ຂມຕິ, ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ຂມ, ຄຫປຕິ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວຈເນນາ’ຕິ. ເອວຎ຺ເຈ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຂມຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ຂມຕິ, ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຸຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂຸ [ສຸຘມ຺ມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ… ສາ ອາປຕ຺ຕິ ເທສາເປຕພ຺ພາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ທສ຺ສນູປຈາຣໍ ອວິຊຫາເປຕ຺ວາ ສວນູປຈາຣໍ ອວິຊຫາເປຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ [ສຸຘມ຺ມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ… ສາ ອາປຕ຺ຕິ ເທສາເປຕພ຺ພາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)].

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸຘມ຺ໂມ ອນຸທູເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ຂມາເປສິ. ໂສ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ເຆນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມກໂຕ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕາມິ, ໂລມໍ ປາເຕມິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕາມິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕຸ.

ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພອຏ຺ຐາຣສກໍ

໔໓. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ນິສ຺ສຍໍ ເທຕິ, ສາມເຓຣໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິໍ ສາທິຍຕິ, ສມ຺ມໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ.

[ປຣິ. ໔໒໐] ‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ຍາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ເຆນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕາທິສິກໍ, ຕໂຕ ວາ ປາປິຏ຺ຐຕຣໍ; ກມ຺ມໍ ຄຣຫຕິ, ກມ຺ມິເກ ຄຣຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸໂປສຖໍ ຐເປຕິ, ປວາຣຓໍ ຐເປຕິ, ສວຈນີຍໍ ກໂຣຕິ, ອນຸວາທໍ ປຏ຺ຐເປຕິ, ໂອກາສໍ ກາເຣຕິ, ໂຈເທຕິ, ສາເຣຕິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປໂຍເຊຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ’’.

ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ເມ ນປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພອຏ຺ຐາຣສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພອຏ຺ຐາຣສກໍ

໔໔. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ, ນ ນິສ຺ສຍໍ ເທຕິ, ນ ສາມເຓຣໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສມ຺ມຸຕິໍ ສາທິຍຕິ, ສມ຺ມໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ໂອວທຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ຍາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ເຆນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕາທິສິກໍ, ຕໂຕ ວາ ປາປິຏ຺ຐຕຣໍ; ກມ຺ມໍ ນ ຄຣຫຕິ, ກມ຺ມິເກ ນ ຄຣຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ.

‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ນ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸໂປສຖໍ ຐເປຕິ, ນ ປວາຣຓໍ ຐເປຕິ, ນ ສວຈນີຍໍ ກໂຣຕິ, ນ ອນຸວາທໍ ປຏ຺ຐເປຕິ, ນ ໂອກາສໍ ກາເຣຕິ, ນ ໂຈເທຕິ, ນ ສາເຣຕິ, ນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປໂຍເຊຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ.

ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ເມ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພອຏ຺ຐາຣສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໔໕. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕພ຺ພໍ. ເຕນ [ເຕນ ຫິ (ສ຺ຍາ. ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຘມ຺ເມນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ເຆນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມກໂຕ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕາມິ, ໂລມໍ ປາເຕມິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕາມິ, ປຏິສາຣຓີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ສຸຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມກໂຕ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ປຏິສາຣຓີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ສຸຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມກໂຕ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ປຏິສາຣຓີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ສຸຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ເຆນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມກໂຕ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ປຏິສາຣຓີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ ສງ຺ເຆນ ສຸຘມ຺ມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ປຏິສາຣຓີຍກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.