໙. ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ໂປຏ຺ຐປາທປຣິພ຺ພາຊກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໐໖. ເອວໍ ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິທານິ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ຍຖານຸປຸພ຺ພໍ ສໍວຓ຺ຓໂນກາສສ຺ສ ປຕ຺ຕຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ, ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ຄີຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ສາວຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘຕາຍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຊໂຕ ນາມ ຣາຊກຸມາໂຣ, ເຕນ ໂຣປິຕຕ຺ຕາ ສໍວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ປຣິປາລິຕຕ຺ຕາ ເຊຕສ຺ສ ວນໍ ອຸປວນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ ‘‘ເຊຕສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ວເນ’’ຕິ. ສຸທຕ຺ໂຕ ນາມ ຄຫປຕິ ອນາຖານໍ ປິຓ຺ຑສ຺ສ ທາຍກຕ຺ຕາ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ. ເຕນ ເຊຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ອຏ຺ຐາຣສຫິຣຎ຺ຎໂກຏິສນ຺ຖຣເຓນ ຕໍ ກິຓິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫິຣຎ຺ຎໂກຏີເຫວ ເສນາສນໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫິຣຎ຺ຎໂກຏີເຫວ ວິຫາຣມຫໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເອວໍ ຈຕຸປຎ຺ຎາສຫິຣຎ຺ຎໂກຏິປຣິຈ຺ຈາເຄນ ໂສ ອາຣາໂມ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາຕິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ຄຫປຕິນາ ອາຣາໂມ ກາຣິໂຕ’’ຕິ. ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ປາຓິໂນ ນິວາສຜາສຸຕາທິນາ ວາ ວິເສເສນ ປພ຺ພຊິຕາ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ຣມນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຣາໂມ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອາເນຕ຺ວາ ຣເມຕີຕິ ອາຣາໂມ.

ໂຜໂຏ ຍສ຺ສ ປາເທສຸ ຊາໂຕຕິ ໂປຏ຺ຐປາໂທ. ໂຜໂຏ ໂປຏ຺ໂຐຕິ ຫິ ປຣິຍາໂຍ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ທຸວິໂຘ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ, ອຈ຺ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກປິ ອເຈລໂກ ອາຊີວໂກຕິ ທຸວິໂຘ. ເຕສຸ ອເຈລໂກ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນຄ຺ໂຄ, ອາຊີວໂກ ປນ ອຸປຣິ ເອກເມວ ວຕ຺ຖໍ ອຸປກຈ຺ຉກນ຺ຕເຣ ປເວເສຕ຺ວາ ປຣິຫຣຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ນຄ຺ໂຄ. ອຍໍ ປນ ທຸວິໂຘເປສ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ’’ຕິ, ວຕ຺ຖຈ຺ຉາຍາຉາທນປພ຺ພຊ຺ຊູປຄຕຕ຺ຕາ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊກສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລຕິ ມຫາວິຠວຕາຍ ມຫາສາຣຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ຄຓາຈຣິໂຍຕິ ສາເປກ຺ຂຕາຍ ສມາໂສ. ສມຍນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທໂສ, ເອກເສສນິທ຺ເທໂສ ວາ, ຕໍ ຕໍ ສມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປວທນ຺ຕີຕິ ປກາຣໂຕ ວທນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ອຸຄ຺ຄຫິຕນິຍາເມນ ຍຖາ ຕຖາ ສມຍໍ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາຣຸກ຺ໂຂຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ປຠຸຕິ ສທ຺ເທນ ໂຕເທຍ຺ຍຊາຓຸໂສຓີໂສຓທຓ຺ຑກູຏທນ຺ຕາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາທິສທ຺ເທນ ປນ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊກາທິເກ. ຕິນ຺ທຸໂກ ນາມ ກາຬກ຺ຂນ຺ຘຣຸກ຺ໂຂ. ຈີຣນ຺ຕິ ປນ຺ຕິ. ຕິນ຺ທຸກາ ຈີຣໍ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ຕິນ຺ທຸກຈີໂຣ. ຕຖາ ເອກາ ສາລາ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກສາລໂກ. ຠູຕປຸພ຺ພຄຕິຍາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຕິ ກຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ‘‘ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍຖາປາຐໍ ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕທສ຺ສນໍ.

ອເນກາກາຣານວເສສເຎຍ຺ຍຕ຺ຖວິຠາຄໂຕ, ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ໂລເກ ປຕ຺ຖຏມິວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ’’ຕິ, ຍໂຕ ຕສ຺ສ ຎາຓຊາລຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເວເນຍ຺ຍານໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕວ. ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ສມນ຺ນາຫາເຣ ກເຕ ປຐມໍ ເນສໍ ເວເນຍ຺ຍຠາເວເນວ ອຸປຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ອຖ ສຣຓຄມນາທິວເສນ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ວີມໍສີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ. ນິໂຣຘນ຺ຕິ ສຎ຺ຎານິໂຣຘໍ. ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕໂຕ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ສຎ຺ຎຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ຎາເຓນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ເຕ ນິໂຣຘໍ, ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ, ພ຺ຍາກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຈ, ຕຖາ ພ຺ຍາກຣຓວເສນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ. ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນາຕິ ທ຺ວີຫຕີຫຈ຺ຈເຍນ. ປາຬິຍເມວ ຫິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວກ຺ຂຕິ. ສຣຓໍ ຄມິສ຺ສຕີຕິ ‘‘ສຣຓ’’ມິຕິ ຄມິສ຺ສຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຫຕ຺ຖິສາຣິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໐໖) ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘຸນາ ປນ ‘‘ຈິຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ ຕ຺ເວວ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ຈິຕ຺ໂຕ ນາມ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏນ຺ຕິ ຣຊເນນ ສມ຺ມາ ຣຕ຺ຕໍ ທິຄຸຓໍ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ນິວາເສຕ຺ວາ. ‘‘ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິກປ຺ປວຈນໍ ‘‘ຕາທິໂສ ອຕ຺ຖິ ເຈ, ຕໍ ວິຍາ’’ຕິ. ເມຆວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕເມຆວຓ຺ຓໍ, ສຎ຺ຌາປຠານຸຣຎ຺ຊິຕເມຆສງ຺ກາສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐເມນ ເຈຕ຺ຖ ສຓ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ, ທຸຕິເຍນ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ເອກໍສວຣຄຕນ຺ຕິ ວາມໍສວຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິປາຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ວງ຺ຄີສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກໍສນ຺ຕິ ຈ ວາມໍສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍໂຕ ຍຖາ ວາມໍສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອວມສ຺ສຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ [ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ປສຸຕ຺ຕ (ວງ຺ຄີສສຸຕ຺ຕ) ວຓ຺ຓນາ] ຕຕ຺ຖ ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໍ. ຍໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ເສວ ອຘິວຈນຕ຺ຕາ ເອວມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຈ຺ຈຄ຺ຆນ຺ຕິ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ອນຘິຏ຺ຐິຕກາເລ ປາເຏກ຺ກໍ ມຫຄ຺ຆໍ, ປຈ຺ຈຄ຺ຆໍ ວາ ອຠິນວໍ, ອພ຺ຠຸຓ຺ເຫ ຕງ຺ຂເຓ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ເກຈິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ຫິ ອາຈຣິເຍເນວ ອຸທານຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈຄ຺ເຆຕິ ອຠິນເວ, ປຈ຺ເຈກໍ ມຫຄ຺ຆຕາຍ ປຈ຺ຈຄ຺ເຆຕິ ເກຈິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ມຫຄ຺ຆໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ, ອິຘາປິ ເຕນ ປຈ຺ຉິໂມເຍວ ອຕ຺ຖວິກປ຺ໂປ ຄຫິໂຕ. ອຠິນວຕາຍ ‘‘ປຈ຺ຈຄ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ອາທິໂຕ ຕຖາ ລທ຺ຘໂວຫາເຣນ, ອນຎ຺ຎປຣິໂຠຄຕາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພກາລໍ ‘‘ປຈ຺ຈຄ຺ຆ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສລມຍປຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓສິລາມຍໍ ຈຕຸມຫາຣາຊທຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ຕໍ. ອຍເມວ ຫິ ຠຄວຕາ ນິຈ຺ຈປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ປຕ຺ໂຕ ສມຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາທີສຸປິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໓໗) ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

໔໐໗. ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ, ນ ປເຣຫິ ອຸສ຺ສາຫິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຕິປ຺ປຄຠາວເມວ ທິສ຺ວາ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ຠູຕກຖນໍ ນ ຕາວ ຠິກ຺ຂາຈຣຓເວລາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຠຄວາ ຫິ ຕທາ ກາລສ຺ເສວ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ວາສນາຠາຄິຍາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ໂປຏ຺ຐປາທໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປໂຄ’’ຕິ ອິທໍ ກຈ຺ຈາຍນມເຕນ ປ-ອິຈ຺ຈຸປສຄ຺ຄໂຕ ໂອ-ກາຣຄ-ກາຣາຄມເນ ສິທ຺ຘໍ. ປ-ສທ຺ໂທເຍວ ປາໂຕອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ສທ຺ທວິທູນໍ ມເຕນ ປາໂຕປທມິວ ເນປາຕິກໍ. ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂຕິ ອຕິວິຍ ປາໂຕ’’ຕິ. ອປິຈ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉຕິ ທິວສຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປໂຄຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ອິມິນາ ທສ຺ສິຕໍ. ທຸວິໂຘ ຂລຸສທ຺ໂທ ວິຍ ຫິ ປໂຄຕິ ສທ຺ໂທ ນາມນິປາໂຕປສຄ຺ຄວເສນ ຕິວິໂຘ. ເອວຎ຺ຫິ ອິຘ ‘‘ອຕິປ຺ປຄຠາວເມວ ທິສ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ.

ຍໍນູນາຕິ ເອສ ນິປາໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສໍສຍປຣິທີປໂນ, ອິຘ ປນ ສໍສຍປຕິຣູປກປຣິທີປໂນວ. ກສ຺ມາ ‘‘ສໍສຍປຣິທີປເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ພຸທ຺ຘານໍ ສໍສໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ສໍສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ໂພຘິມູເລ ເອວ ຕສ຺ສ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕຕ຺ຕາ. ປຣິວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ຕປຣິວິຕກ຺ໂກ. ເອສາຕິ ‘‘ກຣິສ຺ສາມ, ນ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິໂກ ເອສ ຈິຕ຺ຕາຈາໂຣ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ລພ຺ຠຕິ ສມ຺ຠວຕິ ວິຈາຣຓວເສເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ນ ປນ ສໍສຍວເສນ. ເຕນາຫາຕິ ເຍເນສ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ລພ຺ຠຕິ, ເຕນ ຠຄວາ ເອວມາຫາຕິ ອິມເມວ ປາຬິໍ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ອປໂຣ ນໂຍ – ຍໍນູນາຕິ ປຣິກປ຺ປເນ ນິປາໂຕ. ‘‘ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ກິຣິຍາປເທນ ວຸຈ຺ຈມາໂນເຍວ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ອເນນ ໂຊຕີຍຕິ. ຕສ຺ມາ ອຫໍ ຍໍນູນ ຍທິ ປນ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ສາຘຸ ວຕາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຍທິ ປນາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ເຕນ ສມານຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍທິ ປນາຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໔໐໘. ອສ຺ສາຕິ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ. ອຸທ຺ຘໍຄມນວເສນາຕິ ອຸນ຺ນຕພຫຸລຕາຍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນວເສນ. ທິສາສຸ ປຕ຺ຖຏວເສນາຕິ ວິປຸລຠາເວນ ຠູຕປຣມ຺ປຣາຍ ສພ຺ພທິສາສຸ ປຕ຺ຖຣຓວເສນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາຬິຍໍ ຍຖາ ອຸນ຺ນຕປາໂຍ ສທ຺ໂທ ອຸນ຺ນາໂທ, ເອວໍ ວິປຸລຠາເວນ ອຸປຣູປຣິ ປວຕ຺ໂຕປິ ອຸນ຺ນາໂທເຍວາຕິ ຕທຸຠຍໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸນ຺ນາທິນິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸນ ຕທຸຠຍເມວ ວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຍາ’’ຕິ. ອໂຕ ປາຬິນຍານຸຣູປເມວ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິທານິ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທຕາກາຣຓໍ, ຕສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ພາລາຕເປຕິ ອຠິນວຸຄ຺ຄຕສູຣິຍາຕເປ. ກາມສ຺ສາໂທ ນາມ ກາມຄຸຓສ຺ສາໂທ. ຠວສ຺ສາໂທ ນາມ ກາມຣາຄາທິສຫຄໂຕ ຠເວສຸ ອສ຺ສາໂທ.

ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ຂຊ຺ໂຊປນມິວ ນິປ຺ປຠຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂຊ຺ໂຊປນກູປມາ ຊາຕາ’’ຕິ. ລາຠສກ຺ກາໂຣປິ ໂນ ປຣິຫີໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ ພາເວຣຸຊາຕເກນ (ຊາ. ໑.໔.໑໕໔) ທີເປຕພ຺ໂພ. ປຣິສໂທໂສຕິ ປຣິສາຍ ປວຕ຺ຕໂທໂສ.

໔໐໙. ສຓ຺ຐເປສີຕິ ສຎ຺ຎມນວເສນ ສມ຺ມເທວ ຐເປສິ. ສຓ຺ຐປນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຄາຣວສ຺ສ ຈຊາປນວເສນ ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສສ຺ສ ນິຄູຫນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາເປສີ’’ຕິອາທິ. ນນ຺ຕິ ປຣິສໍ. ອປ຺ປສທ຺ທນ຺ຕິ ນິສ຺ສທ຺ທໍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຠາວໍ. ‘‘ເອໂກ ນິສີທຕີ’’ຕິອາທິ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ວຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ລາຠຄຸຓວຸທ຺ຘິໍ. ປຕ຺ຖຍມາໂນຕິ ປຕ຺ຖຍນເຫຕຸ. ມານນ຺ເຕ ຫິ ລກ຺ຂເຓ, ເຫຕຸມ຺ຫິ ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ສທ຺ທວິທູ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ‘‘ປຣິພ຺ພາຊກາ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອປຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອປຣຊ຺ຌິຕໍ. ນປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປມາທໍ ນ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ອຄາຣວໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໔໑໐. ໂນ ອາຄເຕ ອານນ຺ໂທຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕິ ອາຄເຕ ອານນ຺ໂທ ປີຕິ ໂຫຕິ. ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສີ’’ຕິ ວຈນໍ ປຸພ຺ເພປິ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕວຈນມິວ ໂຫຕີຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ກສ຺ມາ ອາຫາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປິຍສມຸທາຈາຣາຕິ ປິຍາລາປາ. ຕສ຺ມາຕິ ຕຖາ ປິຍສມຸທາຈາຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ເກວລໍ ອຍເມວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ປພ຺ພຊິຕາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຄວໂຕ ອປຈິຕິໍ ກໂຣນ຺ເຕວາຕິ ຕທຎ຺ເຎສມ຺ປິ ພາຫຸລ຺ລກມ຺ເມນ ຕທຕ຺ຖໍ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຸຈ຺ຈາກຸລີນຕາຍາ’’ຕິ, ມຫາສມ຺ມຕຣາຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂຕ຺ຕິຍກຸລຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ໂສຓທຓ຺ເຑນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ ໂຄຕໂມ ອຸຈ຺ຈາກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂຕ຺ຕິຍກຸລາ’’ຕິ, (ທີ. ນິ. ໑.໓໐໔) ເຕນ ສາສເນ ອປ຺ປສນ຺ນານມ຺ປິ ກຸລຄາຣເວນ ຠຄວຕິ ອປຈິຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ກາ ນາມ ກຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກີທິສາ ນາມ ກຖາ. ວິປ຺ປກຕາຕິ ອາຣທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣິໂຍສິຕາ. ‘‘ກາ ກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ ປນ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຕສ຺ສາ ປຣິໂຍສາປນໍ ປຏິຊານາຕິ ນາມ. ກາ ກຖາຕິ ຈ ອວິເສສໂຈທນາ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ກຖາຍ ປຣິໂຍສາປນໍ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຏິຊານນໍ ປເທສຎ຺ຎຸໂນ ອວິສໍຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວ…ເປ… ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓໍ ປວາເຣສີ’’ຕິ. ເອສາຕິ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ກຖິຕາ ຣາຊກຖາທິກາ. ນິສ຺ສາຣາຕິ ນິຣຕ຺ຖກຠາເວນ ສາຣຣຫິຕາ.

ອຠິສຎ຺ຎານິໂຣຘກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໑. ‘‘ຕິຏ຺ຐເຕສາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອາປນ຺ນມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຸກາຣຓນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ອຕ຺ຖາວຫໍ ຫິຕາວຫໍ ກາຣຓໍ. ຍຕ຺ຖາຕິ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສໍ ສາລາຍໍ. ນານາຕິຕ຺ຖສງ຺ຂາຕາສຸ ລທ຺ຘີສຸ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາຓິຍສທ຺ເທນ. ຓິກສທ຺ເທນ ວາ ກ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ‘‘ອນ຺ຕິໂຍ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ກິໍ ວທຕິ ອຍໍ ກິໍ ວທຕີ’’ຕິ ກຸຕູຫລໍ ໂກລາຫລເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ໂກຕູຫລາ, ສາ ເອວ ສາລາ ໂກຕູຫລສາລາຕິ ອາຫ ‘‘ໂກຕູຫລຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິ. ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖານຸວຕ຺ຕນໂຕ. ສຎ຺ຎາສີເສນາຍໍ ເທສນາ, ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຎາສຫຄຕາ ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ມາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຘານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘ’’ຕິ. ປຫານວເສນ ປນ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິໂຣຘສ຺ສ ເຕຫິ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ອວິສຍຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ຂຓິກນິໂຣເຘ’’ຕິ ອາຫ. ກາມໍ ໂສປິ ເຕສໍ ອວິສໂຍວ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ນິໂຣຘກຖາ ວຸຈ຺ຈມານາ ຕຕ຺ເຖວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ປຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສາຕິ ອຠິສຎ຺ຎານິໂຣຘກຖາຍ. ‘‘ກິຕ຺ຕິໂຆໂສ’’ຕິ ‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວ, ຠວນ຺ຕຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນມ຺ປິ ກາຣຓໍ ເອວໍ ຫຕ຺ຖາມລກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສຕິ, ສາວເກ ຈ ເອທິເສ ສໍວຣສມາທາເນ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີ’ຕິ ຖຸຕິໂຆໂສ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ປຕ຺ຖຣຕີຕິ. ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ປນ ‘‘ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຠຄວໂຕ ກຖາກິຕ຺ຕິໂຆໂສ ປຕ຺ຖຣຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ປຏິຠາຄກິຣິຍນ຺ຕິ ປຬາສວເສນ ປຏິຠາຄຠູຕໍ ປໂຍຄໍ. ຠວນ຺ຕຣສມຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ວຸຏ຺ຐານສມຍໍ ອຠູຕປຣິກປ຺ປິຕໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸສ຺ສາຣິຍວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມຍໍ ກຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈິເທວ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ‘‘ເອກມູລເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ເວລໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ກາຣຓໍ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາສໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ນິໂຣຘກຖນ຺ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິກຖໍ.

ເຕສູຕິ ໂກຕູຫລສາລາຍໍ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ນານາຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ. ເອກຈ຺ເຈຕິ ເອເກ. ປຸຣິໂມຕິ ‘‘ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິປີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວາທີ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຈຕູສຸ ວາທີສຸ. ຍ຺ວາຍໍ ອິຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອສຎ຺ຎີຠວາວຫໍ ວາໂຍກສິຓປຣິກມ຺ມໍ, ອາກາສກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ວາ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິໍ, ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິໍ ວາ. ນິໂຣເຘຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຎ຺ຎານິໂຣເຘ. ເຫຕຸໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ເຍນ ເຫຕຸນາ ອສຎ຺ຎີຠເວ ສຎ຺ຎາຍ ນິໂຣໂຘ ສພ຺ພໂສ ອນຸປ຺ປາໂທ, ເຍນ ຈ ຕໂຕ ຈຸຕສ຺ສ ອິຘ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາໂທ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເຫຕຸໍ ອວິສຍຕາຍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ.

ທຸຕິໂຍຕິ ‘‘ສຎ຺ຎາ ຫິ ໂຠ ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວາທີ. ນນ຺ຕິ ປຐມວາທິໍ. ນິເສເຘຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ໂຠ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ມິຄສິງ຺ຄຕາປສສ຺ສາຕິ ເອວໍນາມກຕາປສສ຺ສ. ຕສ຺ສ ກິຣ ມຕ຺ຖເກ ມິຄສິງ຺ຄາກາເຣນ ທ຺ເວ ຈູຬາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ‘‘ອິສິສິງ຺ໂຄ’’ຕິປິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ອສຎ຺ຎກຠາວນ຺ຕິ ມຸຎ຺ຉາປຕ຺ຕິຍາ ກິຣິຍາມຍສຎ຺ຎາວເສນ ວິຄຕສຎ຺ຎິຠາວໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ວິສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ຈຕ຺ຕາລີສນິປາເຕ ອາຄຕນເຍນ ມິຄສິງ຺ຄຕາປສວຕ຺ຖຸໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມິຄສິງ຺ຄຕາປໂສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ກິເລສານໍ ສນ຺ຕາປນໂຕ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ. ທຸກ຺ກຣຕປຕາຍ ໂຆຣຕໂປ ຕິພ຺ພຕໂປ. ນິພ຺ພິເສວນຠາວາປາທເນນ ສພ຺ພໂສ ມິລາປິຕຈກ຺ຂາທິຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍຕາຍ ປຣມຘິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ.ສກ຺ກວິມານນ຺ຕິ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຎ຺ຫິ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈຍາ ກທາຈິ ອຸຓ຺ຫໍ, ກທາຈິ ຖທ຺ຘໍ, ກທາຈິ ຈລິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ສກ຺ກ…ເປ… ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ ອໂຍນິໂສ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເປເສສິ. ຠຄ຺ໂຄຕິ ຠຎ຺ຊິຕກຸສລຊ຺ຌາສໂຍ, ອຘຸນາ ປນ ‘‘ລຄ຺ໂຄ’’ຕິ ປາຐໍ ລິຂນ຺ຕິ. ເຕນ ທິພ຺ພຜສ຺ເສນາຕິ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕທິພ຺ພຜສ຺ເສນ. ຕນ຺ຕິ ຕຖາ ສຎ຺ຎາປຏິລາຠໍ. ເອວມາຫາຕິ ເອວໍ ‘‘ສຎ຺ຎາ ຫິ ໂຠ ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ ສຎ຺ຎານິໂຣຘມາຫ. ອິມິນາວ ນເຍນ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ປາຬິມາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕິໂຍຕິ ‘‘ສນ຺ຕິ ຫິ ໂຠ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວາທີ. ອາຖພ຺ພຓປໂຍຄນ຺ຕິ ອາຖພ຺ພຓເວທວິຫິຕໍ ອາຖພ຺ພຓິການໍ ວິສຎ຺ຎິຠາວາປາທນປ຺ປໂຍຄໍ. ອຸປກຑ຺ຒນໍ ອາຫຣຓໍ. ອປກຑ຺ຒນໍ ອປຫຣຓໍ. ອາຖພ຺ພຓໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອາຖພ຺ພຓເວເທ ອາຄຕໍ ອຄ຺ຄິຊຸຫນປຸພ຺ພກໍ ມນ຺ຕປທໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ສີສຈ຺ຉິນ຺ນຕາທິທສ຺ສເນນ ສຎ຺ຎານິໂຣຘມາຫ. ຕສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ສີສຈ຺ຉິນ຺ນຕາທິ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ສ.

ຈຕຸຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ສນ຺ຕິ ຫິ ໂຠ ເທວຕາ ມຫິທ຺ຘິກາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕວາທີ. ຍກ຺ຂທາສີນນ຺ຕິ ເທວທາສີນໍ, ຍາ ‘‘ໂຍຄວຕິໂຍ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ໂຍຄິນິໂຍຕິປິ ປາກຏາ. ມທນິທ຺ທນ຺ຕິ ສຸຣາມທນິມິຕ຺ຕກໍ ສຸປນໍ. ເທວຕູປຫາຣນ຺ຕິ ນຈ຺ຈນຄາຍນາທິນາ ເທວຕານໍ ປູຊໍ. ສຸຣາປາຕິນ຺ຕິ ປາຕິປຸຓ຺ຓໍ ສຸຣໍ. ທິວາຕິ ອຕິທິວາ, ອຸສ຺ສູເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຕຖາ ສຸປິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐຫນໍ. ສຸຕ຺ຕກາເລ ເທວຕານໍ ສຎ຺ຎາປກຑ຺ຒນວເສນ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນາ, ປພຸທ຺ຘກາເລ ສຎ຺ຎຸປກຑ຺ຒນວເສນ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອຬມູຄກຖາ ວິຍາຕິ ອິເມສໍ ປຓ຺ຑິຕມານີນໍ ກຖາ ອນ຺ຘພາລກຖາສທິສີ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິໂຣເຘຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຘຸເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ນິໂຣເຘ. ເອເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອກສຠາເວເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ນ ພຫຸນາຕິ ນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຣຸທ຺ເຘນ ພຫຸວິເຘນ ນານາສຠາເວນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເຕນາປິ ເອເກນາຕິ ເອກສຠາວຠູເຕນ ເຕນາປິ ນິໂຣເຘນ. ອຎ຺ເຎເນວາຕິ ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕາກາຣໂຕ ອຎ຺ຎາກາເຣເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ໂສຕິ ເອກສຠາວຠູໂຕ ນິໂຣໂຘ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸນາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອິຘາຕິ ໂກຕູຫລສາລາຍໍ. ອຍໍ ນິໂຣໂຘ ອຍໍ ນິໂຣໂຘຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາວຈນໍ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາເສນ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ ນິໂຣຘໍ ວິຠາເວສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕໍ. ອໂຫ ນູນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂຫຕິ ອຈ຺ຉຣິເຍ ນິປາໂຕ, ນູນາຕິ ອນຸສ຺ສຣເຓ. ຕສ຺ມາ ອໂຫ ນູນ ຠຄວາຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓເທສນຕ຺ຕາ ຠຄວາ ນິໂຣຘມ຺ປິ ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອາຣາເຘຍ຺ຍ ມຎ຺ເຎຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອໂຫ ນູນ ສຸຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຈ຺ຉຣິຍວິຠາວນໂຕ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາເມຑິຕວຈນໍ. ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ໂຖປິ ເຫສ ອໂຫສທ຺ໂທ ອນຸສ຺ສຣຓມຸເຂເນວ ໂປຏ຺ຐປາເທນ ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸສ຺ສຣຓຕ຺ເຖ ນິປາຕທ຺ວຍ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຕິ ອນຸສ຺ສຣຓຕ຺ຖມຸເຂນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ອໂຫ…ເປ… ສຸຄໂຕ’’ຕິ ວຈເນນ ເອຕທໂຫສີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຍໍຕໍສທ຺ທາ ນິຈ຺ຈສມ຺ພນ຺ຘາ’’ຕິ ສາຘິປ຺ປາຍໍ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ເອເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ກາລເທສປຸຄ຺ຄລາທິວິຠາເຄນ ພຫຸເຠທຕ຺ຕາ ອິເມສໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມານນ຺ຕິ ພຫຸຕ຺ເຕ ສາມິວຈນໍ, ກຸສລສທ຺ທໂຍເຄ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຸສໂລ ນິປຸໂຓ ເຉໂກຕິ ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ. ອໂຫ ນູນ ກເຖຍ຺ຍາຕິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ກເຖຍ຺ຍ ມຎ຺ເຎ. ໂສ ສຸຄໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈິຓ຺ຓວສິຕາຍາຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍໍ ຈິຓ຺ຓວສີຠາວຕ຺ຕາ. ສຠາວໍ ຊານາຕີຕິ ນິໂຣຘສຠາວໍ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ.

ອເຫຕຸກສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນິໂຣຘກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໒. ຆຣມຊ຺ເຌເຍວ ປກ຺ຂລິຕາຕິ ຍຖາ ຆຣໂຕ ພຫິ ຄນ຺ຕຸກາມາ ປຸຣິສາ ມຄ຺ຄໍ ອໂນຕຣິຕ຺ວາ ຆຣວິວເຣ ສມຕເລ ວິວຏງ຺ຄເຓ ເອວ ປກ຺ຂລນໍ ປຕ຺ຕາ, ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສາຘາຣໂຓ ເຫຕຸ, ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອວມາທິວິຠາໂຄ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘ ປນ ເຕນ ວິຠາເຄນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ ສຎ຺ຎາຍ ອກາຣຓຠາວປຏິກ຺ເຂປປຣຕ຺ຕາ ໂຈທນາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຣຓສ຺ເສວ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຫຕູ ຫິ ໂປຏ຺ຐປາທ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິປີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສເຫຕູ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິເຍວ, ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິປີ’’ຕິ ວຈນໍ, ນ ຕຸ ນິໂຣຘສ຺ສ ສເຫຕຸສປຈ຺ຈຍຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຸປ຺ປາໂທເຍວ ຫິ ສເຫຕຸໂກ, ນ ນິໂຣໂຘ. ຍທິ ຫິ ນິໂຣໂຘປິ ສເຫຕຸໂກ ສິຍາ, ຕສ຺ສປິ ປຸນ ນິໂຣເຘນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອງ຺ກຸຣາທີນໍ ປຸນ ອງ຺ກຸຣາທິນາ ວິຍ, ນ ຈ ຕສ຺ສ ປຸນ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຬິຍາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ຂຓນິໂຣຘວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ປນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ສພ຺ພໂສ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ, ໂສ ‘‘ສເຫຕຸໂກ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ ຕຖາຣູປາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສິກ຺ຂາ ເອກາ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສິກ຺ຂາ ເອກາ ສຎ຺ຎາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໑໒) ຕໂຕ ເອວ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໑໓) ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎາຍ ສເຫຕຸກໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ທີເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເອຕຎ຺ຫິ ປາຬິວຈນໍ, ອຏ຺ຐກຖາວຈນຎ຺ຈ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສິກ຺ຂາຕິ ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຍ-ກາຣໂລໂປ ວາ ‘‘ສງ຺ຂ຺ຍາປິ ຕມ຺ຫາ ວນປຕ຺ຕາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໒) ວິຍ. ເຫຕຸຠາໂວ ຈສ຺ສາ ອຸປຣິ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອກສທ຺ໂທ ຈ ອຎ຺ຎປຣິຍາໂຍ, ນ ສງ຺ຂ຺ຍາວາຈີ ‘‘ອິຕ຺ເຖເກ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໘໕-໙໑, ໙໔-໙໘; ມ. ນິ. ໓.໒໑) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາຍ ເອກຈ຺ຈາ ສຎ຺ຎາ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໔໑໓. ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກມ຺ຍຕາຕິ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກາມຕາຍ. ປຸຈ຺ຉາວເສນາຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາວເສນ, ວິຕ຺ຖາເຣຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາວເສນາຕິ ວາ ສມາໂສ. ‘‘ໂປຏ຺ຐປາທສ຺ເສວາຍໍ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາສງ຺ກາຍ ‘‘ຠຄວາ ອໂວຈາ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎາຍ…ເປ… ທີເປຕຸໍ ຕາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານາຍ ເທສນາຍ. ຕຕິຍາຕິ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ ອາຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຍໍ…ເປ… ເທສິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປວເສນ ອາຄຕາ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ສຠາວໂຕ, ອຸປກາຣໂຕ ຈ ຍຖາຣຫໍ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘ ອວໂຣຘຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຖາ ຫິ ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາ ຈາວຸໂສ ວິສາຂ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ໂຍ ຈ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໒) ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕິສ຺ໂສປິ ສິກ຺ຂາ ອາຄຕາ, ຕຖາປິ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍ ເອວ ອຠິສຎ຺ຎານິໂຣໂຘ ທສ຺ສິໂຕ. ອິຕຣາ ປນ ຕສ຺ສາ ສມ຺ຠາຣຠາເວນ ອານີຕາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປາຬິວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄຕິ ປຎ຺ຈ ກາມໂກຏ຺ຐາເສ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຣາໂຄ. ອສມຸປ຺ປນ຺ນກາມຈາໂຣຕິ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນຕາວເສນ ນສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຍ ໂກຈິ ກາມຈາໂຣ, ຍາ ກາຈິ ໂລຠຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອຘຸນາ ປນ ‘‘ອສມຸປ຺ປນ຺ນກາມຣາໂຄ’’ຕິ ປາໂຐ, ໂສ ອຍຸຕ຺ໂຕວ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ກາມຣາໂຄ ເຈຕ຺ຖ ວິສຍວເສນ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ກາມຄຸຓາຣມ຺ມໂຓວ ໂລໂຠ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ກາມຈາໂຣ ປນ ຌານນິກນ຺ຕິຠວຣາຄາທິປ຺ປເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ໂລຠຈາໂຣ. ກາມນຏ຺ເຐນ, ກາເມສຸ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈ ກາມຈາໂຣ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ກາມນີຍຏ຺ເຐນ ກາມາ. ຍສ຺ມາ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສຫຈຣຓຎາເຍນ ກາມສຎ຺ຎາຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກາມສຎ຺ຎາ’’ຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕທຸຠຍເມວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ອສມຸປ຺ປນ຺ນກາມຈາຣໂຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ສ ວິເສສທສ຺ສນໍ, ອສມຸປ຺ປນ຺ນກາມຈາຣສ຺ເສວ ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຠາວທສ຺ສນໍ. ກາມໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄປິ ອສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ເອວ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຏີຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ສມຸຄ຺ຆາຏິເຕປິ ນ ສພ຺ໂພ ຣາໂຄ ສມຸຄ຺ຆາຏໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄຄ຺ຄຫເຓນ ອິຕຣສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ຄຫຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖສາຘາຣເຓນ ປຣິຍາເຍນ ອຸຠຍເມວ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ກາມສຎ຺ຎາຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ອໂຕ ຕທຸຠຍໍ ສຣູປໂຕ, ວິເສສໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຠາວໂຕ ‘‘ອສມຸປ຺ປນ຺ນກາມຈາໂຣ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ອສມຸປ຺ປນ຺ນກາມຈາຣສ຺ເສວ ອິຘ ວຏ຺ຏນໂຕ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ ປຐມຊ຺ຌານສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ສທິສຕ຺ຕາຕິ ກາມສຎ຺ຎາທິຠາເວນ ສມານຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ປາຬິຍໍ ‘‘ປຸຣິມາ’’ຕິ ອິທໍ ສທິສກປ຺ປນາວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນາຄຕາ ຫິ ອິຘ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ອນາຄຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິເວກຊປີຕິສຸຂສງ຺ຂາຕາຕິ ວິເວກຊປີຕິສຸເຂຫິ ສຫ ອກ຺ຂາຕາ, ນ ວິເວກຊປີຕິສຸຂານີຕິ ອກ຺ຂາຕາ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫິ ສຎ຺ຎາເຍວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ, ນ ວິເວກຊປີຕິສຸຂານິ. ອຖ ວາ ວິເວກຊປີຕິສຸຂໂກຏ຺ຐາສິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາຕສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາສຕ຺ໂຖ ‘‘ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໘໙, ໙໑) ວິຍ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິໂອຬາຣິກງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ນານຕ຺ຖສຎ຺ຎາປຏິຆສຎ຺ຎາຫິ ນິປຸຓຕາຍ ສຸຂຸມາ. ຠູຕຕາຍ ສຈ຺ຈາ. ຕເທວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຠູຕາ’’ຕິ ອິມິນາ. ສຸຂຸມຠາເວນ, ປຣມຕ຺ຖຠາເວນ ຈ ອວິປຣີຕສຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ພ຺ຍາສວເສນ ຍຖາປາຐມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາສວເສນປິ ຍຖາປາຐເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສມາສພ຺ຍາສວເສນ ຫິ ທ຺ວິຘາ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິໂອຬາຣິກງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸຠາວສິທ຺ຘາ, ສຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຕາ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຠູຕຕາຍາຕິ ສຸຂຸມຠາເວນ, ປຣມຕ຺ຖຠາເວນ ຈ ອວິປຣີຕຕາຍ, ວິຊ຺ຊມານຕາຍ ວາ. ວິເວກເຊຫີຕິ ນີວຣຓວິເວກໂຕ ຊາເຕຫິ. ອິທານິ ຌານສມງ຺ຄີວເສນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທຸຕິຍປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ອສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພວາເຣສຸ.

ສມາປຊ຺ຊນາຘິຏ຺ຐານໍ ວິຍ ວຸຏ຺ຐານມ຺ປິຌາເນ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ຘມ຺ມານໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂໂຓ ຘມ຺ເມສຸ, ອາວຊ຺ຊນປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ ປນ ນ ຌານປຣິຍາປນ຺ນານິ, ຕສ຺ມາ ຌານປຣິຍາປນ຺ນເມວ ວສີກຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ, ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ, ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຈ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ. ເຕນ…ເປ… ຌາເນນາຕິ ອິທມ຺ປິ ‘‘ສິກ຺ຂາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາປທໍ. ເຕນາຕິ ຈ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ, ປຐມຊ຺ຌາເນນ ເຫຕຸນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຕຸຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ຌານສ຺ສ ວິເວກຊປີຕິສຸຂສຸຂຸມສຈ຺ຈສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ. ກາມສຎ຺ຎາຍ ປນ ນິໂຣຘສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາໂວວ. ໂສ ຈ ໂຂ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ. ຕຖາ ເຈວ ເຫຏ຺ຐາ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ ‘‘ຕຖາຣູປາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ອຠາວໂຕ’’ຕິ ເອເຕນຸປາເຍນາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ປຐມຊ຺ຌານຕປ຺ປຏິປກ຺ຂສຎ຺ຎາວເສນ ‘‘ສິກ຺ຂາ ເອກາ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສິກ຺ຂາ ເອກາ ສຎ຺ຎາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອເຕນ ນເຍນ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພວາເຣສຸ.

໔໑໔. ອິທານິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນປຣມາຍ ເອວ ສຎ຺ຎາຍ ທສ຺ສເນ ກາຣຓໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍສ຺ມາ ອິທຎ຺ຈ…ເປ… ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເກສໍ ປນິທໍ ອງ຺ຄໂຕ ສມ຺ມສນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ. ອງ຺ຄໂຕຕິ ຌານງ຺ຄໂຕ. ອິທຎ຺ຫິ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ ລກ຺ຂຓວຈນໍ. ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນຎ຺ຫິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ອງ຺ຄໂຕວ ສມ຺ມສນໍ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ສຎ຺ຎາ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ກິຎ຺ຈິ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ອຖ ຈ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ອງ຺ຄໂຕ ສມ຺ມສນໍ ອຸທ຺ຘຏ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕໍ. ອງ຺ຄໂຕຕິ ວາ ອວຍວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອນຸປທຘມ຺ມໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກລາປໂຕຕິ ສມູຫໂຕ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຕໍຕໍສຎ຺ຎານໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣເຘ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອງ຺ຄວເສນ ໂສ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິທຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ອງ຺ຄໂຕວ ສມ຺ມສນໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິ ສຎ຺ຎາວເສເນວ ອງ຺ຄໂຕ ສມ຺ມສນສ຺ສ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ຕເທວາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນເມວ, ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ຕຕ຺ຖ ປຏຸສຎ຺ຎາຠາວໂຕ.

‘‘ໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຍໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ນາມາ’’ຕິ ຍຖາ ‘‘ອາທິມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອາທິໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ເຖ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫມາເນ ຍຖາຍຸຕ຺ຕວິຠຕ຺ຕິຍາວ ໂຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ. ນາມ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ໂຂ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ວາຈາສິລິຏ຺ຐຕາມຕ຺ຕໍ. ສສ຺ເສທນ຺ຕິ ສກໍ, ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕຌານໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຎ຺ຎາ ສກສຎ຺ຎາ, ສາ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ສກສຎ຺ຎີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຐມຊ຺ຌານສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຎວາ’’ຕິ. ອີກາໂຣ ເຈຕ຺ຖ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານນິໂຣຘປາທກຕາຍ ສາຕິສຍາຍ ຌານສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຠາວໂຊຕໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນຸປຸພ຺ເພນ ສຎ຺ຎຄ຺ຄໍ ຜຸສຕີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສກສຎ຺ຎິຕາຄ຺ຄຫເຓນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຌາເນ ສພ຺ພໂສ ສຸຈິຓ຺ຓວສີຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂລກິຍານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ, ສາມິອຕ຺ເຖ ເອວ ວາ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ຕໍ ເຕສຸ ເສຏ຺ຐໍ, ຕທຄ຺ເຄນ ເຕສມ຺ປິ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ. ວິຠຕ຺ຕາວຘິອຕ຺ເຖ ວາ ສາມິວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ໂລກິຍານ’’ນ຺ຕິ ວິເສສນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາປຕ຺ຕີຫິ ຕສ຺ສ ອເສຏ຺ຐຠາວໂຕ ກຕໍ. ເສສໍ ‘‘ກິຈ຺ຈກາຣກສມາປຕ຺ຕີນ’’ນ຺ຕິ ປນ ວິເສສນໍ ອກິຈ຺ຈກາຣກສມາປຕ຺ຕິໂຕ ຕສ຺ສ ອເສຏ຺ຐຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອກິຈ຺ຈກາຣກຕາ ຈສ຺ສາ ‘‘ຍເຖວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ, ເອວໍ ຜສ຺ສາທໂຍປີ’’ຕິ, ‘‘ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາວເສສຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປກຕິວິປສ຺ສການໍ ສມ຺ມສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຣູເປນ ຐິຕາ, ຕທຄ຺ເຄນ ເຫຏ຺ຐິມສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ວິຍ ປຏຸກິຈ຺ຈກຣຓສມຕ຺ຖາປິ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໘໗) ປຏຸສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈາຠາວວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍ ນາມ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຏີກາຍ ອາຣຸປ຺ປກຖາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໑.໒໘໖) ອາຈຣິເຍນ ສວິເສສໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍຖາ ເຫຏ຺ຐິມາ ເຫຏ຺ຐິມາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຸປຣິມານໍ ອຸປຣິມານໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ກສ຺ສຈິປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ສາເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ອກິຈ຺ຈກາຣິກາ ອິຕຣາ ກິຈ຺ຈກາຣິກາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສາປິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕປຣິທມນາທີນໍ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈສາຘນໂຕ, ຕສ຺ມາ ປຸຣິໂມເຍວ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ. ກສ຺ມາ ເຈຕໍ ເຕສມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂລກິຍານໍ…ເປ… ອຄ຺ຄຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ອຄ຺ຄຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ ນິທສ຺ສນເມຕໍ.

ປກປ຺ເປຕີຕິ ສໍວິທຫຕິ. ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຫິ ຌານສຸຂໍ ອຕ຺ຕນິ ສໍວິທຫຕິ ນາມ. ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ອາຍູຫຕິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ຫິ ສມຸທາຍຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິກນ຺ຕິວເສນ ເຈຕນາກິຈ຺ຈສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຜລູປຈາເຣນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິກນ຺ຕິໍ…ເປ… ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຕິ ອິທານິ ລພ຺ຠມານາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາ. ຕໍສມຕິກ຺ກເມເນວ ອຸປຣິຌານຕ຺ຖາຍ ເຈຕນາຠິສງ຺ຂຣຓສມ຺ຠວໂຕ ນິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ. ອຎ຺ຎາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຫິ ອຎ຺ຎາ. ໂອຬາຣິກາຕິ ຕໂຕ ຖູລຕຣາ. ກາ ປນ ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຠວງ຺ຄສຎ຺ຎາ’’ຕິ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເອວ ຫິ ອຸປຣິຌານຕ຺ຖາຍ ເຈຕນາຠິສງ຺ຂຣຓານິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາ ນິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ, ວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຠວງ຺ຄວເສນ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຍາວ ອຸປຣິຌານສມາປຊ຺ຊນໍ, ຕາວ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຠວງ຺ຄສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕາ ຈ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຫິ ໂອຬາຣິກາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເຈເຕນ຺ໂຕວາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຊ຺ຌານໍ ເອກໍ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕວາເຣປິ ສມາປຊ຺ຊນວເສນ ປກປ຺ເປນ຺ໂຕ ເອວ. ນ ເຈເຕຕີຕິ ຕຖາ ເຫຏ຺ຐິມຌາເນສຸ ວິຍ ວາ ປຸພ຺ພາໂຠຄາຠາວໂຕ ນ ປກປ຺ເປຕິ ນາມ. ປຸພ຺ພາໂຠຄວເສນ ຫິ ຌານໍ ປກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອິຘ ‘‘ເຈເຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ໂຕວາຕິ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຫີນນິກນ຺ຕິກຕາວເສນ ອາຍູຫນ຺ໂຕ ເອວ. ນາຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ຕຖາ ເຫຏ຺ຐິມຌາເນສຸ ວິຍ ວາ ປຸພ຺ພາໂຠຄາຠາວໂຕ ນາຍູຫຕິ ນາມ. ‘‘ອຫເມຕໍ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕມິ ອຸປສມ຺ປາເທມິ ສມາປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ຫິ ເອວໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ຕຕ຺ຖ ສາລຍສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ນ ອນາລຍສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ເອກທ຺ວິຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກມ຺ປິ ຌານໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຫີນນິກນ຺ຕິກຕາຍ ‘‘ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ໂຕ ເອວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຕຖາ ເຫຏ຺ຐິມຌາເນສຸ ວິຍ ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ວິວຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອິມສ຺ສ…ເປ… ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ເຈເຕຕິ, ນາຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາໂຣຕິ ອາໂຠຄສງ຺ຂາໂຕ, ອາໂຠຄວເສນ ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ, ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວາ ຈິຕ຺ຕາຠິມຸຂໍ ອນ຺ວາຫາໂຣ. ‘‘ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິນາ ຕເທວຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ປຏິປາເທຕິ. ປຸຕ຺ຕຆຣາຈິກ຺ຂເຓນາຕິ ປຸຕ຺ຕຆຣສ຺ສ ອາໂຣຈນນເຍນ.

ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາທາຍ ອາຄຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຈ຺ຉາຠາເຄຕິ ອາສນສາລາຍ ປຈ຺ຉິມທິສາຍໍ ຐິຕສ຺ສ ປິຕຸຆຣສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠາເຄ. ຕໂຕຕິ ປຸຕ຺ຕຆຣໂຕ. ລທ຺ຘຆຣເມວາຕິ ຍໂຕເນນ ຠິກ຺ຂາ ລທ຺ຘາ, ຕເມວ ຆຣໍ ປຸຕ຺ຕເຄຫເມວ. ອາສນສາລາ ວິຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ຕໂຕ ປິຕຸຆຣປຸຕ຺ຕຆຣຏ຺ຐານິຍານໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ. ປິຕຸເຄຫໍ ວິຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ອມນສິກາຕພ຺ພໂຕ, ມຊ຺ເຌ ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ. ປຸຕ຺ຕເຄຫໍ ວິຍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ມນສິກາຕພ຺ພໂຕ, ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ. ປິຕຸຆຣໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາຕິ ປວິສິຕ຺ວາ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ປິຕຸຆຣໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ. ປຸຕ຺ຕຆຣສ຺ເສວ ອາຈິກ຺ຂຓໍ ວິຍ ເອກໍ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕວາເຣ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພມ຺ປິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ເອວ ມນສິກາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ອມນສິກາຣສາມຎ຺ເຎນ, ມນສິກາຣສາມຎ຺ເຎນ ຈ ອຸປໂມປເມຍ຺ຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ ອາຈິກ຺ຂເຓນປິ ມນສິກາຣສ຺ເສວ ໂຊຕນໂຕ. ນ ຫິ ມນສິກາເຣນ ວິນາ ອາຈິກ຺ຂຓໍ ສມ຺ຠວຕິ.

ຕາ ຌານສຎ຺ຎາຕິ ເອກໍ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕວາເຣ ປວຕ຺ຕາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຌານສຎ຺ຎາ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ຍຖາຣຫໍ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປກຸສລກິຣິຍຊວນໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ຊວຕິ, ນ ຕທຸຕ຺ຕຣິ. ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ສຣສວເສເນວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣພເລນ ປນ ອຸປຣິ ອນຸປ຺ປາໂທ. ຍຖາ ຈ ຌານສຎ຺ຎານໍ, ເອວໍ ອິຕຣສຎ຺ຎານມ຺ປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂູຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສຎ຺ຎຄ຺ເຄ ຐິຕຠາເວນ ປຏິປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ, ໂສ ຈ ໂຂ ອນາຄາມີ ວາ ອຣຫາ ວາ ທ຺ວີຫິ ຜເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂມ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ, ໂສຬສວິຘາ ຎາຓຈຣິຍາ, ນວວິຘາ ສມາຘິຈຣິຍາຕິ ອິເມສໍ ວເສນ ນິໂຣຘປຏິປາທນປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປຸພ຺ພນິໂຣຘວເສນ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິເຍວ ສຎ຺ຎາເວທນາສີເສນ ‘‘ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຜຸສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຜຸສນໍ ນາມ ວິນ຺ທນໍ ປຏິລທ຺ຘີຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ວິນ຺ທຕິ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ອິມິນາ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສພ຺ພໂສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິເຍວ.

ນິຣຕ຺ຖກຕາຍ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຎາ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ນິໂຣຘປເທນ ອນນ຺ຕຣິກໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິປເທ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມນ຺ຕເຣ ສມ຺ປຊານປທໍ ຐປິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິໂຣຘປເທນ ອນ຺ຕຣິກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ເຕນ ອຍຸຕ຺ຕສມາໂສຍໍ ຍຖາຣຸຕປາໂຐຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຍຖາປທມນຸປຸພ຺ພິຐປເນປິ ອຍໍ ວິເສສຕ຺ໂຖຕິ ໂຍຊນາ. ສມ຺ປຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມ຺ມສນວເສນ ປຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ອນ຺ເຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ນິໂຣຘປຏິປາທນປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສາເນ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ສມ຺ປຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ປຊານກາຣິໂນ, ອິມິນາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພປາຏິຫາຣິກປຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຖສາຘິກາ ປຎ຺ຎາ ກິຈ຺ຈໂຕ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. ວຈນເສສາເປກ຺ຂາ’ ນເປກ຺ຂຕາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິກປ຺ປານໍ ວິເສໂສ.

ສໍວຓ຺ຓໂນກາສານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິກຖາ ກເຖຕພ຺ພາ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ສຣູປວິເສໂສ, ສມາປຊ຺ຊນໂກ, ສມາປຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ, ສມາປຊ຺ຊນກາຣຓໍ, ສມາປຊ຺ຊນາກາໂຣຕິ ເອວມາທິນາ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໗) ກຖິຕໂຕວາຕິ ກຖິຕຏ຺ຐານໂຕ ເອວ, ເຕວີສຕິມປຣິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ອິຘ ຕໍ ວທາມ ປຸນຣຸຕ຺ຕິຠາວໂຕ, ຄນ຺ຖຄຣຸກຠາວໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປາຬິຍໍ ເອວໍ ໂຂ ອຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາກາຣຕ຺ໂຖ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄຫິຕາກາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ເອວໍ ໂປຏ຺ຐປາທາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ ຕເຖວ ອນຸຊານນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸອຸຄ຺ຄຕິຕໍ ຕຍາ’ຕິ ອນຸຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ.

໔໑໕. ສຎ຺ຎາ ອຄ຺ຄາ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຎ຺ຎຄ຺ຄໍ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ. ອວເສສສມາປຕ຺ຕີສຸປິ ສຎ຺ຎຄ຺ຄໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສຎ຺ຎຄ຺ຄຠາໂວ ‘‘ສຎ຺ຎຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ສຎ຺ຎາເຍວ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓສມາໂສ ວາ. ‘‘ປຸຖູ’’ຕິ ອຍໍ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ, ນິກາຣໂລໂປ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຫູນີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ກຣຓປ຺ປກາຣສງ຺ຂາໂຕ ປກາຣວິເສໂສ ຄຫິໂຕ, ນ ປກາຣສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຖວີກສິຓາທີສູ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ຕພ຺ພິວຣຓໍ. ຌານານໍ ຕາວ ຍຸຕ຺ໂຕ ກຣຓຠາໂວ ສຎ຺ຎານິໂຣຘຜຸສນສ຺ສ ສາຘກຕມຠາວໂຕ, ກສິຓານໍ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ເຕສມ຺ປິ ໂສ ຍຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ຌານານໍ ນິໂຣຘຜຸສນສ຺ສ ສາຘກຕມຠາໂວ, ຕທຄ຺ເຄນ ກສິຓານມ຺ປິ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ອເນກກຣຓາປິ ຈ ກິຣິຍາ ໂຫຕິເຍວ ຍຖາ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ຍາເນນ ທີປິກາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ເອກວາຣນ຺ຕິ ສກິໍ. ປຸຣິມສຎ຺ຎານິໂຣຘນ຺ຕິ ກາມສຎ຺ຎານິໂຣຘໍ, ນ ປນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎິຕໍ ສຎ຺ຎານິໂຣຘໍ. ເອກໍ ສຎ຺ຎຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອກໍ ສຎ຺ຎາຠູຕໍ ອຄ຺ຄໍ, ເອໂກ ສຎ຺ຎຄ຺ຄຠາໂວ ວາ ເຫຏ຺ຐິມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາວໂຕ. ສຎ຺ຎາ ຈ ສາ ອຄ຺ຄຎ຺ຈາຕິ ຫິ ສຎ຺ຎຄ຺ຄໍ, ນ ສຎ຺ຎາສຸ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ສຎ຺ຎາ ອຄ຺ໂຄ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຎ຺ຎຄ຺ຄໍ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ເອວໍ ເສສຌານມ຺ປິ. ເຍນ ຈ ນິມິຕ຺ເຕນ ຌານໍ ‘‘ສຎ຺ຎຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຠາວໂລເປນ, ຠາວປ຺ປຘາເນນ ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ທ຺ເວ ວາເຣຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ. ສຕສຫສ຺ສໍ ສຎ຺ຎຄ຺ຄານີຕິ ມິຄປທວຬຎ຺ຊນນິທ຺ເທໂສ. ເສສກສິເຓສູຕິ ກສິຓານເມວ ຄຫຓໍ ນິໂຣຘກຖາຍ ອຘິກຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ຌານຄ຺ຄຫເຓນປິ ກສິຓຊ຺ຌານານິ ເອວ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ‘‘ປຖວີກສິເຓນ ກຣຓຠູເຕນາ’’ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓິກໍ ຌານໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນນ ກຣຓຠູເຕນາ’’ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ວທຕິ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິອາທິນາ ຕເທວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິຄມນໍ ກໂຣຕິ. ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ເອກວາຣໍ ສມາປນ຺ນຊ຺ຌານສຎ຺ຎມ຺ປິ. ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂເຓນ ຕໍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ, ສມາປຊ຺ຊນວເສນ, ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂເຓນ ຈ ເອກຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປຣາປຣນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ. ພຫູນິ ສຎ຺ຎຄ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕິ.

໔໑໖. ປຐມນເຍ ຌານປທຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ສຎ຺ຎາຎາຓານິ ທສ຺ສິຕານິ. ທຸຕິຍນເຍ ປນ ຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄນ ຆເຏນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄວເສນ ສຎ຺ຎາຎາຓານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕຕິຍນເຍ ຈ ຍສ຺ມາ ປຐມນໂຍ ໂອຬາຣິໂກ, ທຸຕິຍນໂຍປິ ມິສ຺ສໂກຕິ ຕທຸຠຍໍ ອສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມຄມ຺ຠີຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ມຄ຺ຄຜລວເສນ ສຎ຺ຎາຎາຓານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕໂຍເປເຕ ນຍາ ມຄ຺ຄໂສຘນວເສນ ທສ຺ສິຕາ.

‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣ’’ຕິ ວິຠາເວຕຸໍ ຕິປິຏກມຫາສິວຕ຺ເຖຣວາໂທ ອາຠໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາທາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໑໖) ເຖຣວາທານຸກູລເມວ ອຸປຣິ ອຕ຺ໂຖ ສໍວຓ຺ຓິໂຕຕິ. ອິເມ ຠິກ຺ຂູຕິ ປຸຣິມວາທິໂນ ຠິກ຺ຂູ. ຕທາ ທີຆນິກາຍຕນ຺ຕິໍ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕ ອິມໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປາຏິຍາ ຕໂຍ ນເຍ ກເຖນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ເຖໂຣ ວທຕິ. ນິໂຣຘໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ກຖິເຕ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສຎ຺ຎາຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ນາມ. ນິໂຣຘໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐານໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ສິຍາ, ອນາຄາມິຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ ປຘານາ, ຕທນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ ນິທ຺ຘາເຣນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ‘‘ໂປຏ຺ຐປາໂທ ເຫຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາຕິ ອາລປນວຈນໍ.

ຍຖາ ມຄ຺ຄວີຖິຍໍ ມຄ຺ຄຜລຎາເຓສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ນິຍມໂຕ ມຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິວີຖິຍໍ ຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລ’’ນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນໍ. ອຍເມວ ປຈ຺ຈໂຍ ອິທປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ມ-ກາຣສ຺ສ ທ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ທ-ກາເຣນປິ ປກຕິປທມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ເກຈິ ສທ຺ທວິທູ. ໂສ ປນ ເຖຣວາເທ ນ ຜລສມາຘິສຎ຺ຎາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ຜລສມາຘິສຎ຺ຎາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິສຫຄຕສຎ຺ຎາປຈ຺ຈຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຣາຕິ ອນຸສ຺ສຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຍຖາຘິຄຕຘມ຺ມານຸສ຺ສຣຓປກ຺ຂິຍາ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ສມາຘິສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ຄຫິຕໍ ສຫຈຣຓຎາເຍນ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອສມ຺ຠໂວຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວມິຘ ທີຆຠາຓການໍ ມເຕນ ຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ເອກນ຺ຕິກຕາ ທສ຺ສິຕາ. ຈູຬທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາ ປນ ນ ສພ຺ເພສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫຕິ. ເອໂກ ຫິ ປຫີນກິເລສເມວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ເອໂກ ອວສິຏ຺ຐກິເລສເມວ, ເອໂກ ມຄ຺ຄເມວ, ເອໂກ ຜລເມວ, ເອໂກ ນິພ຺ພານເມວ. ອິມາສຸ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສຸ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ໂນ ລທ຺ຘຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໕), ຕເທຕໍ ມຊ຺ຌິມຠາຓການໍ ມເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຠິຘມ຺ມິກາ ປນ ວທນ຺ຕິ –

‘‘ມຄ຺ຄໍ ຜລຎ຺ຈ ນິພ຺ພານໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ຫີເນ ກິເລເສ ເສເສ ຈ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ ວາ ນ ວາ’’ຕິ. (ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຄຫວິຠາເຄ ວິສຸທ຺ຘິເຠເທ);

ສຎ຺ຎາອຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໗. ‘‘ຄາມສູກໂຣ’’ຕິ ອິມິນາ ວນສູກຣມປເນຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ອຸປມາວຈນໍ ສູປປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ. ເທສນາຍ ສຓ຺ຫຠາເວນ ສາຣມ຺ຠມກ຺ຂອິສ຺ສາທິມລວິໂສຘນໂຕ ສຸຕມຍຎາຓໍ ນ຺ຫາປິຕໍ ວິຍ, ສຸຂຸມຠາເວນ ອນຸວິລິຕ຺ຕໍ ວິຍ, ຕິລກ຺ຂຓພ຺ຠາຫຕຕາຍ ກຸຓ຺ຑລາທ຺ຍາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ຕທນຸປວິສໂຕ ຎາຓສ຺ສ, ຕຖາຠາວາ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕຖາຠາວາປຕ຺ຕິ, ນິໂຣຘກຖາຍ ນິເວທນຎ຺ຈສ຺ສ ສິຣິສຍເນ ປເວສນສທິສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຓ຺ຫສຸຂຸມ…ເປ… ອາຣາປິໂຕປີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ນິໂຣຘກຖາຍໍ. ມນ຺ທພຸທ຺ຘິຕາຍ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທນ຺ໂຕ ອລຠນ຺ໂຕ, ອຊານນ຺ໂຕ ວາ. ມລວິທູສິຕຕາຍ ຄູຖຏ຺ຐານສທິສໍ. ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໍ. ອນຸມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອນຸຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອທິໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ປາຬິຍໍ ກໍ ປນາຕິ ໂອຬາຣິໂກ, ມໂນມໂຍ, ອຣູປີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຕວາທານໍ ວເສນ ຕິວິເຘສຸ ອຕ຺ຕາເນສຸ ກຕຣໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ເຈສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເທສນາຍ ສຸກຸສໂລ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອວສ຺ສໍ ເມ ຠຄວາ ລທ຺ຘິໍ ວິທ຺ຘໍເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມນສິກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິຫຣນ຺ໂຕຕິ ວິທ຺ຘໍສນໂຕ ອປເນນ຺ໂຕ, ອຣູປີ ອຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ນິຄູຫນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປາຬິຍໍ ‘‘ໂອຬາຣິກໍ ໂຂ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ປຣິພ຺ພາຊກວຈເນ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍສ຺ມາ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປປ຺ປພນ຺ຘໍ ເອກຕ຺ຕວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຣູປີຠາວໂຕ ‘‘ໂອຬາຣິໂກ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຈ຺ເຈຕິ ອຕ຺ຕວາທີ, ອນ຺ນປາໂນປຏ຺ຐານຕຎ຺ຈສ຺ສ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ຣູປີຠາວໂຕ ເອວ ຈ ສຎ຺ຎາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຎາຍາຄຕເມວ, ຍໍ ເວທວາທິໂນ ‘‘ອນ຺ນມໂຍ, ປານມໂຍ’’ຕິ ຈ ທ຺ວິຘາ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕໍ ອຕ຺ຕວາທິມຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂອຬາຣິກໍ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ.

‘‘ໂອຬາຣິໂກ ຈ ຫິ ເຕ ໂປຏ຺ຐປາທ ອຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ຠຄວໂຕ ວຈເນ ຈາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ອຕ຺ຕາ ຣູປີ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ ສິຍາ, ນ ຈ ສຎ຺ຎີ ສຎ຺ຎາຍ ອຣູປຠາວໂຕ, ຣູປຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອສຎ຺ຊານນສຠາວຕ຺ຕາ. ຣູປີ ຈ ສມາໂນ ຍທິ ຕວ ມເຕນ ນິຈ຺ໂຈ, ສຎ຺ຎາ ຈ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເຠທສພ຺ຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈາ, ເອວມ຺ປິ ‘‘ອຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາ, ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ອເຈຕໂນວ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອສ ອຕ຺ຕາ ນ ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກ, ນ ຈ ຜລສ຺ສ ອຸປຠຸຎ຺ຊນໂກຕິ ອາປນ຺ນເມວາຕິ ອິມໍ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ໂອຬາຣິໂກ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຣູປີ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາເທ. ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉໂຕຕິ ເສສກິຣິຍາເປກ຺ຂາຍ ກມ຺ມຕ຺ເຖເຍວ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉໂຕຕິ ຈ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ຊານນ຺ຕສ຺ສ, ປຏິຈ຺ຈ ວາເທນ ປວຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຎ຺ຎາ ຈ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎາ ຈ ສຎ຺ຎາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອຸປ຺ປາທປຸພ຺ພໂກ ນິໂຣໂຘ, ນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຣຸຊ຺ຌນກໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຈທນໍ ໂສເຘຕຸໍ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ເນສໍ ເອກາລມ຺ພຓວຕ຺ຖຸກຠາເວ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຘິກາຣຕ຺ຕາ ເອກຸປ຺ປາທນິໂຣຘຠາໂວວ ວຸຕ຺ໂຕ. ອປຣາປຣນ຺ຕິ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂ.

໔໑໘-໔໒໐. ປາຬິຍໍ ມໂນມຍນ຺ຕິ ຌານມນໂສ ວເສນ ມໂນມຍໍ. ໂຍ ຫິ ພາຫິຣປຈ຺ຈຍນິຣເປກ຺ໂຂ, ໂສ ມນສາວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ມໂນມໂຍ. ຣູປໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຍໍ ເວທວາທິໂນ ‘‘ອານນ຺ທມໂຍ, ວິຎ຺ຎາຓມໂຍ’’ຕິ ຈ ທ຺ວິຘາ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ‘‘ມໂນມໂຍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາເທປິ. ໂທເສ ທິນ຺ເນຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາວ ສຎ຺ຎາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ໂທເສ ທິນ຺ເນ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍເຍວ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ອຣູປິໍ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘາປິ ປຸຣິມວາເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ຍທິ ອຕ຺ຕາ ມໂນມໂຍ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄີ ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ ສິຍາ, ນ ຈ ສຎ຺ຎີ ສຎ຺ຎາຍ ອຣູປຠາວໂຕ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ໂທສທສ຺ສນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕມຕ຺ຖຎ຺ຫິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ມໂນມໂຍ ຈ ຫິ ເຕ ໂປຏ຺ຐປາທາ’’ຕິອາທິມໂວຈ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຐມໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ມໂນມຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊານາຕິ? ຕມ຺ປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ອຣູປິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊານາຕີຕິ? ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ‘‘ຕໂຕ ໂສ ອຣູປີ ອຕ຺ຕາຕິ ເອວໍລທ຺ຘິໂກ ສມາໂນປິ…ເປ… ອາທິມາຫາ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ, ຕຖາປິ ອິເມ ຕິຕ຺ຖິຍາ ນາມ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ຖຸສຣາສິມ຺ຫິ ນິຂາຕຂາຓຸໂກ ວິຍ ຈຎ຺ຈລາຕິ ກາຣຓນ຺ຕຣມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎາ ນປ຺ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ສຎ຺ຊານນວເສນ ສຎ຺ຎາ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອາຣມ຺ມເຓ ສຎ຺ຎໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຎ຺ຎາປຕິຏ຺ຐານກາເລຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຍໍ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຣາປີຕິ ‘‘ອຣູປີ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາເທປິ. ສຎ຺ຎາຍາຕິ ປກຕິສຎ຺ຎາຍ, ເອວໍ ຠທນ຺ຕຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໑໘-໔໒໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຖາຍຕເນ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘນ຺ຕິ ຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນ ເວທິການໍ ມເຕນ ນານກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ນານາຣມ຺ມຓາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘມິຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາຈຣິຍສຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ເຖເຣນ ຈ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາທວຍທສ຺ສນໂຕ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ຕຖາປິ ‘‘ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕສມຎ຺ຎໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທໍ ປຣິກປ຺ເປນ຺ໂຕ ສສ຺ສຕໍ ມຎ຺ຎຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ປນ ສສ຺ສຕໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ນາມມຕ຺ເຕນ ສສ຺ສຕໍ ມຎ຺ຎນໂຕ. ສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ຄຫຓໂຕ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ‘‘ຣູປີ ອຕ຺ຕາ, ມໂນມໂຍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ວາທທ຺ວເຍ ອຕ຺ຕໂນ ອສຎ຺ຎຕາ, ເອວຎ຺ຈສ຺ສ ‘‘ອເຈຕນຕາ’’ຕິອາທິໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ ທຸນ຺ນິວາໂຣ, ຕເຖວ ອິມສ຺ມິໍ ວາເທປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນາຕິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວເສນ. ອຠິຠູຕຕ຺ຕາຕິ ອນາທິກາລຠາວິຕຠາເວນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ, ນິວາຣິຕຎາຓຈາຣຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ສນ຺ຕຕິຆເນນ, ສມູຫຆເນນ ຈ ວຎ຺ຈິໂຕ ພາໂລ ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຘມ຺ມສມູຫໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫວເສນ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຈ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕິ, ຕໍ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕໍ ສນ຺ຕຕິຆນໍ, ສມູຫຆນຎ຺ຈ ວິນິຠຸຊ຺ຊ ຍາຖາວໂຕ ຊານນໍ ຆນວິນິພ຺ໂຠໂຄ, ໂສ ຈ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕາທິສສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ນານຕ຺ຕໍ ນາຎ຺ຎາສີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ນານຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຎ຺ຎາ ນາມາຍໍ ນານາຣມ຺ມຓາ ນານາກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເວຕິ ຈາຕິ ເວທິການໍ ມຕໍ. ສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ສຎ຺ຎາມຍໍ ສຎ຺ຎາຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຆນວິນິພ຺ໂຠຄາຠາວໂຕ ນິຈ຺ຈເມວ ກຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາຍ ມຎ຺ຎຕິ. ຕຖາຠູຕສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ສຓ຺ຫສຸຂຸມປຣມຄມ຺ຠີຣຘມ຺ມຕາ ນ ຎາຍເຕວາຕິ ອິທໍ ກາຣຓໍ ປສ຺ສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖສ຺ສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນໍ ທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ສາ ເອວ ປຸພ຺ພຠາຄຠູຕໍ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌານວເສນ ຂມນໍ ຂນ຺ຕິ. ຕຖາ ໂຣຈນໍ ຣຸຈິ.‘‘ອຎ຺ຎຖາເຍວາ’’ຕິອາທິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ວິຠຊ຺ຊ ທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາເຍວາຕິ ຍຖາ ອຣິຍວິນເຍ ອນ຺ຕທ຺ວຍໍ ອນຸປຄມ຺ມ ມຊ຺ຌິມປຏິປທາວເສນ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາເຍວ. ອຎ຺ຎເທວາຕິ ຍໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິ, ຕສ຺ສ ຈາປິ ອນິຈ຺ຈຕາທິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎເທວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານໍ ອຕ຺ຕສສ຺ສຕາທິກໍ ຕຍາ ຂມເຕ ເຈວ ຣຸຈ຺ຈເຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຠຸໂສ ຍຸຎ຺ຊນໍ ອາໂຍໂຄ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາ’’ຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ປຣມຕ຺ຕຈິນ຺ຕນາທິປຣິພ຺ພາຊກປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ອາຈຣິຍສ຺ສ ຠາໂວ ອາຈຣິຍກໍ, ຍຖາ ຕຖາ ໂອວາທານຸສາສນໍ, ຕທສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ອາຈຣິຍໂກ ຍຖາ ‘‘ສທ຺ໂຘ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຖາຍຕເນ ຕວ ອາຈຣິຍຠາໂວ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິ ສຫ ໂຍຊນາຍ ຍຖາວາກ຺ຍໍ ທສ຺ສນໍ. ‘‘ອຍໍ ປຣມຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ສມ຺ມຸຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຠາຄສ຺ສ ທຸພ຺ພິຠາຄຕ຺ຕາ ທຸຊ຺ຊານໍ ເອຕໍ ນານຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍຊ຺ເຊຕໍ ທຸຊ຺ຊານໍ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ອຎ຺ຎໍ ປນຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ປຏິປນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ປຣິພ຺ພາຊໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ໂຎ ວາ ສຎ຺ຎາໂຕຕິ ສຎ຺ຎາສຠາວໂຕ ອຎ຺ຎສຠາໂວ ວາ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘຸນາ ປນ ‘‘ອຎ຺ຎາ ວາ ສຎ຺ຎາ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ.

ໂລກີຍຕິ ທິສ຺ສຕິ, ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎປາປໍ, ຕພ຺ພິປາໂກ ຈາຕິ ໂລໂກ, ອຕ຺ຕາ. ໂສ ຫິສ຺ສ ກາຣໂກ, ເວທໂກ ຈາຕິ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໑; ອຸທາ. ໕໕) ນຍປວຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ນ ເຫສ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວໂສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ຖນິສ຺ສິໂຕ ຕທສໍວຕ຺ຕນໂຕ. ໂຍ ຫິ ຕໍ ສໍວຕ຺ຕນໂກ, ໂສ ‘‘ຕໍ ນິສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລເຠຍ຺ຍ ຍຖາ ຕໍ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາໂຣ. ເອເຕເນວ ນເຍນ ນ ຘມ຺ມນິສ຺ສິຕຕາປິ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພາ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຕເທວ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ຍຖາ ‘‘ວິນໂຍ ເອວ ເວນຍິໂກ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໘). ເຕນາຫ ‘‘ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ວາກ຺ຍໍ ອນ຺ໂຕຄຘາວຘາຣຓໍ ຕສ຺ສ ອວຘາຣຓຜລຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາທິມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕທິຘ ອຘິສີລສິກ຺ຂາວ. ສາ ຫິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິເຕ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ ອາທິຠູຕາ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວິຍ ອາຊີວຏ຺ຐມກາທິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຘິສີລສິກ຺ຂາມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ. ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠາວາຍ. ‘‘ອຠິຊານນາຍາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາຕິ ຕີຣຓປຫານປຣິຎ຺ຎາວເສນ ສມ຺ໂພຘນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປິຈ ອຠິຊານນາຍາຕິ ອຠິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາວເສນ ຊານນາຍ. ຕໍ ປນ ວຏ຺ຏສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ ປຏິເວຘຕ຺ຖາຍ. ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສສ຺ສ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄນິໂຣຘຸປສມາສໍວຕ຺ຕນໍ ວຏ຺ຏນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏສມ຺ພນ຺ຘນໂຕ ຈ. ຕຖາ ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ໂພຘນິພ຺ພານາສໍວຕ຺ຕນຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກາມໍ ຕຓ຺ຫາປິ ທຸກ຺ຂສຠາວາ ເອວ, ຕສ຺ສາ ປນ ສມຸທຍຠາເວນ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕຓ຺ຫໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຠາວນໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທນໂຕ. ທຸກ຺ຂໍ ປຠາເວນ຺ຕີປິ ຕຓ຺ຫາ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສຫິຕາ ເອວ ປຠາເວຕິ, ນ ເກວລາຕິ ອາຫ ‘‘ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ. ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສມຸທຍາ, ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຘິຄເຕຕິ ຫິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ສາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາ. ມຄ຺ຄປາຕຸຠາໂວຕິ ມຄ຺ຄສມຸປ຺ປາໂທ. ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ຜລສ຺ສາຘິຄມວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓໍ. ຕໍ ອາກາຣນ຺ຕິ ຕໍ ຕຸຓ຺ຫີຠາວສງ຺ຂາຕໍ ຄມນລິງ຺ຄ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ວິຍ, ນ ປນ ອຠິມຸຂໍ ອາໂຣເຈຕິ.

໔໒໑. ສມນ຺ຕໂຕ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ໂຕທນໍ ວິຊ຺ຌນໍ ສນ຺ນິໂຕທກໍ. ມໂນຄຓາທີນໍ ວິເສສນສ຺ສ ນປຸໍສກລິງ຺ເຄນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ວາຈາຍ ສນ຺ນິໂຕທເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວຈນປໂຕທເກນາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ວາຈາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ສນ຺ນິໂຕທເກນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຣຓວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ວຈນປໂຕທເກນາ’’ຕິ ຫິ ວຈເນນ ປໂຕທເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ວາຈາຍາ’’ຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ. ວາຈາຍ ສນ຺ນິໂຕທນກິຣິຍາຍ ສຊ຺ຌພ຺ຠຣິຕມກໍສູຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ສຊ຺ຌພ຺ຠຣິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ສໍ ອຘິ ອຠິ ອຣິຠ’’ນ຺ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ, ສມນ຺ຕໂຕ ຠຸສໍ ອຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສຕມຕ຺ເຕຫິ ຕຸຕ຺ຕເກຫິ ວິຍ ວິວິເຘຫິ ປຣິພ຺ພາຊກວາຈາໂຕທເນຫິ ຕຸທິໍ ສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປຣິ ວິຊ຺ຌິໍສູ’’ຕິ. ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖສຠາວໂຕ ອຸປລພ຺ຠມານໍ, ນ ປກຕິອາທິ ວິຍ ອນຸປລພ຺ຠມານໍ. ຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຕຖນ຺ຕິ ອວິປຣີຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ເວວຈນເມວ ຕໍ ປທຕ຺ຕຍໍ. ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມສູຕິ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ, ເຕ ຘມ຺ເມ ວິສຍໍ ກຕ຺ວາ. ຐິຕສຠາວນ຺ຕິ ອວຏ຺ຐິຕສຠາວໍ, ຕທຸປ຺ປາທກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນິຍາມນິຍຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສມ຺ປາປນນິຍາເມນ ນິຍຕໍ. ອິທານິ ປນ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນິຍາມຕ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ, ໂສ ນ ໂປຣາໂຓ ອາຈຣິເຍນ ອນຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ ປເນສາ ປຏິປທາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕາ ຘມ຺ມນິຍາມຕາຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ສາຕິ ປຏິປທາ. ເອທິສາຕິ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ.

ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ຕໂປຏ຺ຐປາທວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໒໒. ຫຕ຺ຖິໍ ສາເຣຕິ ທເມຕີຕິ ຫຕ຺ຖິສາຣີ, ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ. ສຸຂຸເມສຸ ອຕ຺ຖນ຺ຕເຣສູຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີສຸ ສຸຂຸມຎາຓໂຄຈເຣສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ອຠິຘມ຺ມິໂກ ກິເຣສ. ກຸສໂລຕິ ປຸພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘສາສເນ ກຕປຣິຈຍຕາຍ ເຉໂກ. ຕາທິເສ ຈິຕ຺ເຕຕິ ຄິຫິຠາວຈິຕ຺ເຕ. ອິຕໂຣ ປນ ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ນ ວິພ຺ຠມິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍເມວ ອຠິຣມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄິຫິຠາເວ ອານິສໍສກຖາຍ ກຖິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສີລວນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ກຖເນນ ວິພ຺ຠມເນ ນິໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ສຍມ຺ປິ ສີລວາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ຉ ວາເຣ ວິພ຺ຠມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກມ຺ມສຣິກ຺ຂເກນ ຫິ ກມ຺ມຜເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ກເຖນ຺ຕານນ຺ຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ. ມຫາສາວກສ຺ສ ກຖິເຕຕິ ມຫາສາວກຠູເຕນ ມຫາໂກຏ຺ຐິກຕ຺ເຖເຣນ ອປສາທນວເສນ ກຖິເຕ, ກຖນນິມິຕ຺ຕໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ລທ຺ຘຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ຄິຫີ ຊາໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຕມວາຣມິວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມປທຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ) ປນ ກຸທາລປຓ຺ຑິຕຊາຕເກ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໗ ກຸທ຺ທາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ຈ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ວິພ຺ຠມນວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຄິຫິສຫາຍໂກຕິ ຄິຫິກາເລ ສຫາຍໂກ. ອປສກ຺ກນ຺ໂຕປິ ນາມາຕິ ອປິ ນາມ ອປສກ຺ກນ຺ໂຕ, ຄາຣຍ຺ຫວຈນເມຕໍ. ປພ຺ພຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວຏ຺ຏຕິ.

໔໒໓. ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໂນ ນຕ຺ຖິຕາຍາຕິ ສຸວຸຕ຺ຕທຸຣຸຕ຺ຕສມວິສມທສ຺ສນສມຕ຺ຖສ຺ສ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໂນ ອຠາເວນ. ຍາທິເສນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂສ ‘‘ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຠາສິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ອປໂຣ ນໂຍ – ເອກໍສິກາຕິ ເອກນ຺ຕິກາ, ນິພ຺ພານວຫຠາເວນ ນິຈ຺ຉິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ວວຕ຺ຖປິຕາ. ນ ເອກໍສິກາຕິ ນ ເອກນ຺ຕິກາ ນິພ຺ພານາວຫຠາເວນ ນິຈ຺ຉິຕາ ວຏ຺ຏນ຺ໂຕຄຘຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ຫິ ‘‘ກສ຺ມາ ເຈເຕ ໂປຏ຺ຐປາທ ມຍາ ເອກໍສິກາ ຘມ຺ມາ ເທສິຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ເອເຕ ໂປຏ຺ຐປາທ ອຕ຺ຖສໍຫິຕາ…ເປ… ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕປເທຫິ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີຕິ.

ເອກໍສິກຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໔໒໕. ‘‘ກສ຺ມາ ອາຣຠີ’’ຕິ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປໂຍຊນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ. ຜເລ ຫິ ສິທ຺ເຘ ເຫຕຸປິ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ, ອຍໍ ອາຈຣິຍມຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໒໕) ອປເຣ ປນ ‘‘ເອທິເສສຸ ອຕ຺ຖສທ຺ໂທ ກາຣເຓ ວຕ຺ຕຕິ, ເຫຕ຺ວຕ຺ເຖ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ອນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນກາຣຓາ’’ຕິ ອຕ຺ຖມິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາປິຕນິຏ຺ຐາຍາຕິ ປເວທິຕວິມຸຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປຣິໂຍສານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອຕາຍາຕິ ນິຏ຺ຐາຕິ ຫິ ວິມຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ໂຄຏ຺ຐາ ປຏ຺ຐິຕຄາໂວ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໖) ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕປເທ ວິຍ ຐາ-ສທ຺ທສ຺ສ ຄຕິອຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນິຏ຺ຐາມຄ຺ໂຄ ຈ ອິຘ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ນິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ເສວ ຫິ ນິຍ຺ຍານິກຕາ, ອນິຍ຺ຍານິກຕາ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ນິຏ຺ຐາຍ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິຍ຺ຍານິກາ ຍ-ກາຣສ຺ສ ກ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ອນີຍສທ຺ໂທ ຫິ ພຫຸລໍ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຖາຠິຘາຍໂກ, ນ ນິຍ຺ຍານິກາ ອນິຍ຺ຍານິກາ, ຕສ຺ສາ ຠາໂວ ຕຖາ. ນິຍ຺ຍານໍ ວາ ນິຄ຺ຄມນໍ ນິສ຺ສຣຓໍ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ວູປສໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນິຍ຺ຍານເມວ ນິຍ຺ຍານິກໍ, ນ ນິຍ຺ຍານິກໍ ອນິຍ຺ຍານິກໍ, ໂສ ເອວ ຠາໂວ ສຠາໂວ ອນິຍ຺ຍານິກຠາໂວ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ສພ຺ເພ ຫີ’’ຕິອາທິ ຕທຕ຺ຖວິວຣຓໍ. ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນິຏ຺ຐມິຕິ ປຎ຺ຎເປຕິ ຍຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂລກຖູປິກາທິວເສນ ນິຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີຕິ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ໂລກຖູປິກາ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຠູມິ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂລກສ຺ສ ຖູປິກສທິສຕາປຣິກປ຺ປເນນ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຠູມິໍ ໂລກຖູປິກາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຕຖາ ອວຈນໂຕ. ອາທິສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ, ອຎ຺ຎາ ປກຕີ’’ຕິ ປກຕິປຸຣິສນ຺ຕຣາວໂພໂຘ ໂມກ຺ໂຂ, ພຸທ຺ຘິອາທິຄຸຓວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອສກຕ຺ຕນິ ອວຏ຺ຐານໍ ໂມກ຺ໂຂ, ກາຍວິປຕ຺ຕິກຕິ ຊາຕິພນ຺ຘານໍ ອປວຊ຺ຊນວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ໂຕ ໂມກ຺ໂຂ, ປເຣນ ປຸຣິເສນ ປໂລກຕາ ໂມກ຺ໂຂ, ຕໍສມີປຕາ ໂມກ຺ໂຂ, ຕໍສມາໂຍໂຄ ໂມກ຺ໂຂຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ນິຏ຺ຐໍ ອປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຐມຊ຺ຌານພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ນິຏ຺ຐາ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເນສໍ ນິຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ຍຖາ ຕໍ ພກສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ, (ມ. ນິ. ໑.໕໐໑) ເວຂນສາທິຕາປສານໍ ອາຠສ຺ສຣາ, ສຎ຺ຈຍາທິປຣິພ຺ພາຊການໍ ສຸຠກິຓ຺ຫາ, ອາຊີວການໍ ‘‘ອນນ຺ຕມານໂສ’’ຕິ ປຣິກປ຺ປິໂຕ ອສຎ຺ຎີຠໂວ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສາສເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາ, ສພ຺ເພປິ ເຈເຕ ທິຏ຺ຐິວເສນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາທີນິ ອຣຫຕ຺ຕມຎ຺ຎນາຍ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ນ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເນສໍສມເຍ ນິພ຺ພານປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສາ ຈ ນ ນິຍ຺ຍານິກາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ເຍນ ເຍນ ປກາເຣນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ‘‘ເຍນາກາເຣນ ນິຏ຺ຐາ ປາປຸຓີຍຕີ’’ຕິ ເຕຫິ ປເວທິຕາ, ເຕນາກາເຣນ ຕສ຺ສາ ອປຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ. ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ‘‘ນາຍໍ ນິຏ຺ຐາ ປຏິປທາ ວຏ຺ຏສ຺ສ ອນຕິກ຺ກມນໂຕ’’ຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ປຏິກ຺ເຂປກາຣຓວຈນໍ, ຍສ຺ມາ ເຕຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ນິຏ຺ຐາ ປຏິປທາ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສໍສາເຣ ເອວ ປຣິພ຺ຠມາເປນ຺ຕີ ນິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ອນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ.

ຊານໍ, ປສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ປຸຖຸວຈນວິປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຊານນ຺ຕາ ປສ຺ສນ຺ຕາ’’ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕາທິສທ຺ທານຎ຺ຫິ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ຊານໍ ສຠິກ຺ຂຸກໍ ອາຣາມໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປວິເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໑໐໒໔) ລິງ຺ຄວເສນ ວິປຣິຍາໂຍ, ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍາຈໍ ອທທມປ຺ປິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໓໔໖; ຊາ. ໑.໗.໕໕) ວິຠຕ຺ຕິວເສນ, ຍາຈນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ປຸຖຸວຈນວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຘານໍ ຊານນໍ ນາມ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານນໍ ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ຐຠາວໂຕ, ທສ຺ສນມປ຺ປຘານໍ ຕສ຺ສ ສໍສຍານຸພນ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຊານໍ ປສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ເຕເນຕ຺ຖ ຊານເນນ ທສ຺ສນໍ ວິເສເສຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພານິ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ໂລເກ ມນຸສ຺ສານໍ ສຣີຣສຓ຺ຐານາທີນີຕິ ເອກໂຕ ອຘິປ຺ປາຍທສ຺ສນໍ ສູປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອກນ຺ຕສຸເຂ ໂລເກ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຊານນ຺ຕິ ວາ ຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອນຸມານວິສຍຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປສ຺ສນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ວິສຍຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ອປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂລໂກ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາໂຕ, ອຸທາຫຸ ອນຸມານໂຕ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ໂລເກ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈຣຠາເວນ ປາກໂຏ, ຕສ຺ມາ ປາກເຏນ ອຕ຺ເຖນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐປເທນ ວາ ທສ຺ສນໍ, ຕທນຸຄຕຎ຺ຈ ຊານນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕທຸຠເຍເນວ ອຕ຺ເຖນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພານີຕິ ຫິ ທສ຺ສເນນ, ຕທນຸຄເຕນ ຈ ຎາເຓນ ຄຫິຕປຸພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຣີຣສຓ຺ຐານາທີນີ’’ຕິ ສມຣິຍາທວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອປ຺ປາຏິຫີຣກຕ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ອນຸນາສິກໂລປນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປາຏິຫີຣກໍ ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ວຈນໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອປ຺ປາຏິຫີຣປເທ ອນຸນາສິກໂລໂປ, ‘‘ກຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອກໍ ປທນ຺ຕິ ເກຈິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ສມາສສມ຺ຠວໂຕ, ອນຸນາສິກໂລປສ຺ສ ຈ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອວເມຕ຺ຖ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ – ປຏິປກ຺ຂຫຣຓໂຕ ປຏິຫາຣິຍໍ, ຕເທວ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ອຕ຺ຕນາ ອຸຕ຺ຕຣວິຣຫິຕວຈນໍ. ປາຏິຫາຣິຍເມເວຕ຺ຖ ‘‘ປາຏິຫີຣກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປເຣຫິ ວຸຈ຺ຈມານອຸຕ຺ຕເຣຫິ ສອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ, ນ ປາຏິຫີຣກນ຺ຕິ ອປ຺ປາຏິຫີຣກໍ. ວິຣຫຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ອ-ສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິຫຣຓວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ສອຸຕ຺ຕຣຎ຺ຫິ ວຈນໍ ເຕນ ອຸຕ຺ຕຣວຈເນນ ປຏິຫຣີຍຕິ ວິປຣິວຕ຺ຕີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣວຈນໍ ປຏິຫຣຓໍ ນາມ, ຕໂຕ ວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ເອວ ນິຍ຺ຍານສ຺ສ ປຏິຫຣຓມຄ຺ຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອນິຍ຺ຍານິກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຍ຺ຍານິກ’’ນ຺ຕິ.

໔໒໖. ວິລາໂສ ອິຕ຺ຖິລີຬາ, ໂຍ ‘‘ສິງ຺ຄາຣຠາວຊາ ກິຣິຍາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາກປ຺ໂປ ເກສພນ຺ຘວຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓາທິອາກາຣວິເສໂສ, ເວສສໍວິຘານໍ ວາ. ອາທິສທ຺ເທນ ຫາວາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຫາວາຕິ ຫິ ຈາຕຸຣິຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕໂຍອຕ຺ຕປຏິລາຠວຓ຺ຓນາ

໔໒໘. ອາຫິໂຕ ອຫໍມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາໂຠ’’ຕິ. ກຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອຬາຣິກຕ຺ຕຠາວປຏິລາເຠນາ’’ຕິອາທິ. ກາມຠວໍ ທສ຺ເສຕິ ອິຕຣຠວທ຺ວຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ. ຣູປຠວໍ ທສ຺ເສຕິ ຌານມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຣູປີຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ. ອຣູປຠວໍ ທສ຺ເສຕິ ອຣູປີຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ. ສໍກິເລສິກາ ຘມ຺ມາ ນາມ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ຕທຠາເວ ກສ຺ສຈິ ສໍກິເລສສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ໂວທານິຍາ ຘມ຺ມາ ນາມ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຕາສໍ ວເສນ ສພ຺ພໂສ ຈິຕ຺ຕໂວທານສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ.

໔໒໙. ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ອສມຸຈ຺ເຉເທ ສຕິ ນ ກທາຈິປິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ວາ ປາຣິປູຣີ, ເວປຸລ຺ລໍ ວາ ສມ຺ຠວຕິ, ສມຸຈ຺ເຉເທ ປນ ສຕິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎານເມວ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕາ ຫິ ສກິໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາປິ ອປຣິຫີນຘມ຺ມຕ຺ຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ເອວ ຠວນ຺ຕິ. ຕຣຸຓປີຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕາ ອລທ຺ຘາເສວນາ ທຸພ຺ພລປີຕິ. ພລວຕຸຏ຺ຐີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘາເສວນາ ອຸປຣິວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຖິຣຕຣາ ປີຕິ. ອິທານິ ສງ຺ເຂປໂຕ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວິຫາຣໍ ສຍໍ…ເປ… ວິຫຣິສ຺ສຕີຕິ ອໂວຈຸມ຺ຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ວິຫາຣໍ ‘‘ສໍກິເລສິກໂວທານິຍຘມ຺ມານໍ ປຫານາຠິວຸທ຺ຘິນິຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຎາຍ ປາຣິປູຣິເວປຸລ຺ລຠູຕໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ຎາເຓນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຖຍິມ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ. ຕສ຺ສາຕິ ໂອວາທກຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ເອວໍ ວິຫຣໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ວິຫຣຓເຫຕຸ, ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ. ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ, ປໂມທປ຺ປຠວາ ປີຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ປສ຺ສທ຺ຘິທ຺ວຍໍ, ຕຖາ ສູປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ, ອຸກ຺ກໍສຄຕຕາຍ ອຸຕ຺ຕມຎາຓໍ. ສຸໂຂ ຈ ວິຫາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກາຍຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘີ ຫິ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ‘‘ນາມກາຍປສ຺ສທ຺ຘີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສທ຺ຘິທ຺ວຍສ຺ສ ອວິນາຠາວໂຕ. ກສ຺ມາ ປເນສ ສຸໂຂ ວິຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພວິຫາເຣສູ’’ຕິອາທິ, ສພ຺ເພສຸປິ ອິຣິຍາປຖວິຫາຣາທີສຸ ສນ຺ຕປຓີຕຕາຍ ອິມສ຺ເສວ ສຸຂຕ຺ຕາ ‘‘ສຸໂຂ ວິຫາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ ສຸໂຂຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປສນ຺ໂຕ ປຣມມຘຸໂຣ’’ຕິ.

ປຐມຊ຺ຌາເນ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ເຕ ຫີນຠາວໂຕ ປີຕິ ທຸພ຺ພລາ ປາໂມຊ຺ຊປກ຺ຂິກາ, ສຸຠາວິເຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປຄຸເຓ ສາ ປຓີຕາ ພລວຠາວໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓກິຈ຺ຈາ ປີຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນ ປາໂມຊ຺ຊາທໂຍ ຉປິ ຘມ຺ມາ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ປາໂມຊ຺ຊໍ ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ທຸພ຺ພລປີຕິສງ຺ຂາຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນິວຕ຺ຕຕິ ຫາຍຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂຠວິຣຫິເຕນ ຫິ ຈຕຸກ຺ກນຍວິຠຕ຺ເຕ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ສພ຺ພທາ ປີຕິ ພລວຕີ ເອວ ໂຫຕິ, ນ ປຐມຊ຺ຌາເນ ວິຍ ກທາຈິ ທຸພ຺ພລາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປີຕິ ນິວຕ຺ຕຕິ ຕປ຺ປຫາເນເນວ ຕຕິຍຊ຺ຌານສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ. ‘‘ສຸໂຂ ວິຫາໂຣ’’ຕິ ອິມິນາ ສມາຘິ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ເຖ’’ຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ສຸໂຂ ວິຫາໂຣ’ຕິ ເອເຕນ ສຸຂໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມເຕນ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາປິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ‘‘ສຸຂ’’ມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕາຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໒; ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໔໔; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໒໗; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໕) ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມສ຺ມິໍເຍວ ທີຆນິກາເຍ (ທີ. ນິ. ໑.໔໓໒; ໓.໑໖໖, ໓໕໘) ອາຄຕໍ ອເນກຘາ ເທສນານຍມຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອິຘ ເທສິຕນຍໍ ນິຍເມຕຸໍ ‘‘ອິເມສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທ຺ຘ…ເປ… ກຖິຕນ຺ຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄໍ ອກເຖຕ຺ວາ ເກວລໍ ວິປສ຺ສນາປາທກເມວ ຌານໍ ກຖິຕໍ. ຈຕູຫິ…ເປ… ກຖິຕາຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກຠາເວນ ຌານານິ ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພກາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ກຖິຕາ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິ ກຖິຕາຕິ ປຐມຊ຺ຌານິກາທິກາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອກເຖຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກາ ເອວ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ກຖິຕາ. ປີຕິເວວຈນເມວ ກຕ຺ວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປີຕີນໍ ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ ປີຕິເວວຈນເມວ ກຕ຺ວາ, ຕທຸຠຍໍ ອເຠທໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປີຕິສຸຂານໍ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ສຸໂຂ ວິຫາໂຣ’’ຕິ ຈ ສາຕິສຍສ຺ສ ສຸຂວິຫາຣສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມໍ ປຐມຊ຺ຌາເນປິ ປີຕິສຸຂານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕານິ ປນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປຣິກ຺ໂຂເຠນ ນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕປຓີຕານິ, ອິຘ ຈ ສນ຺ຕປຓີຕາເນວ ອຘິປ຺ເປຕານິ, ຕສ຺ມາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກາ ເອວ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ຄຫິຕາ, ນ ປຐມຊ຺ຌານິກາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔໓໒-໔໓໗. ວິຠາວນຕ຺ໂຖຕິ ປກາສນຕ຺ໂຖ ສຣູປໂຕ ນິຣູປນຕ຺ໂຖ ‘‘ນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຊິຓ຺ເຓ …ເປ… ອຠິວາເທຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໑໑; ປາຣາ. ໒) ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ໂສ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ໂສ ເອວາ’’ຕິ ເອວໍ ສຣູປໂຕ ວິຠາເວຕ຺ວາ ປກາເສຕ຺ວາ. ອຍນ຺ຕິ ຫິ ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕປຏິລາຠໍ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ, ໂສຕິ ປນ ປເຣຫິ ປຸຈ຺ຉິຍມານໍ ປຣມ຺ມຸຂຠາເວນ. ນ ນໍ ເອວໍ ວທາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ໂອຬາຣິກມຕ຺ຕປຏິລາຠໍ. ສປ຺ປາຏິຫີຣກຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປເຣຫິ ໂຈທິຕວຈນປຏິຫາຣກໍ ສອຸຕ຺ຕຣວຈນໍ ສປ຺ປາຏິຫີຣກນ຺ຕິ ຫິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ຕຸຈ຺ໂຉຕິ ມຸສາ ອຠູໂຕ. ໂສຕິ ມໂນມໂຍ, ອຣູໂປ ວາ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ. ສ຺ເວວາຕິ ໂສ ເອວ ໂອຬາຣິໂກ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຈ຺ໂຈ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສມເຍ ວິຊ຺ຊມາໂນ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠຕ຺ເວວ ນິຍ຺ຍາເຕສີຕິ ອຕ຺ຕປຏິລາຠສທ຺ເທນ ຕຖາ ເອວ ປຣິໂຍສາເປສິ, ນ ປນ ນໍ ‘‘ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສຣູປໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣູປາທໂຍ ເຈຕ຺ຖ ຘມ຺ມາຕິ ຣູປເວທນາທໂຍ ເອວ ເອຕ຺ຖ ໂລເກ ສຠາວຘມ຺ມາ. ນາມມຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ຣູປາທິເກ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ. ເອວຣູປາ ໂວຫາຣາຕິ ‘‘ໂອຬາຣິໂກ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິອາທິໂວຫາຣາ. ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນາຕິ ນາມຠູຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕວເສນ. ‘‘ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາຕນຕ຺ຖໍ.

໔໓໘. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາຕິ ຣູປາທິເກ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕເມຕໍ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕ ສມເຍ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ວາ. ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ປເຣ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ຕຖາ ກາລວິຠາຄໂຕ ປຏິປທານິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ວິນຍນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຎາປນວເສນ ວິນຍນຕ຺ຖາຍ. ເຍ ເຕ ອຕີຕາ ຘມ຺ມາຕິ ອຕີຕສມເຍ ອຕີຕຕ຺ຕປຏິລາຠສ຺ສ ອຸປາທານຠູຕາ ຣູປາທໂຍ ຘມ຺ມາ. ເຕ ເອຕຣຫິ ນຕ຺ຖິ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ‘‘ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາ. ຕສ຺ມາຕິ ອຸປາທານສ຺ສ ອຕີຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ລພ຺ຠນໂຕ. ໂສປີຕິ ຕທຸປາທາໂນ ເມ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠປິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍຕິ ອຕີເຕ ເອວ ສມເຍ. ສຈ຺ໂຈ ອໂຫສີຕິ ຠູໂຕ ວິຊ຺ຊມາໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ອນາຄຕານຎ຺ເຈວປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ຣູປາທິຘມ຺ມານໍ ອຸປາທານຠູຕານໍ. ຕທາ ອຠາວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕີຕສມເຍ ອຠາວາ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ຕທຸປາທານຠູໂຕ ອນາຄໂຕ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ຕສ຺ມິໍ ອຕີຕ ສມເຍ ໂມໂຆ ຕຸຈ຺ໂຉ ມຸສາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຕ຺ຖໂຕ. ນາມມຕ຺ຕເມວາຕິ ສມຎ຺ຎາມຕ຺ຕເມວ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອນຸປລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕປຏິລາຠໍ ປຏິຊານາຕິ.

‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ເຍ ເຕ ອນາຄຕາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ເອຕຣຫິ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ເມ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ສຈ຺ໂຈ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ ຕທາ ອຠາວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ‘‘ໂມໂຆ ອຕີໂຕ, ໂມໂຆ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນາມມຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຕປຏິລາຠໍ ປຏິຊານາຕິ. ເຍ ອິເມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ເອຕຣຫິ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາ, ຕສ຺ມາ ຍ຺ວາຍໍ ເມ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ, ໂສ ອິທານິ ສຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ. ອຕີຕານາຄຕານໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ ອຘຸນາ ອຠາວາ ເອຕຣຫິ ‘‘ໂມໂຆ ອຕີໂຕ, ໂມໂຆ ອນາຄໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນາມມຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຕປຏິລາຠໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ.

໔໓໙-໔໔໓. ສໍສນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ ສມາເນຕຸໍ. ຄວາຕິ ຄາວິໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຂີຣາທີສຸ ປຎ຺ຈໂຄຣເສສຸ. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຂີຣໍ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຠູຕຸປາທາຍສຎ຺ຎິຕໍ ອຸປາທານວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ຂີຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ນ ຕສ຺ມິໍ…ເປ… ຄຈ຺ຉຕິ ຂີຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຸປາທານສ຺ສ ຠູຕຸປາທາຍຣູປສ຺ສ ທຘິອາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸປາທານໂຕ. ປຏິນິຍຕວຕ຺ຖຸກາ ຫິ ເອຕາ ໂລກສມຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍາ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຂາຍຕິ ກຖີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ສງ຺ຂາ. ອຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິ. ຕໍ ຕທຕ຺ຖໍ ນມນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ເອເຕນາຕິ ນາມໍ, ຕຖາ ໂວຫຣນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ໂວຫາໂຣ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ. ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິອາທິນາ ຂີເຣ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທຘິອາທີສຸປິ ‘‘ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຕິທິສຕິ.

ສມນຸຊານນມຕ຺ຕການີຕິ ‘‘ອິທໍ ຂີຣໍ, ອິທໍ ທຘີ’’ຕິອາທິນາ ຕາທິເສສຸ ຠູຕຸປາທາຍຣູປວິເສເສສຸ ໂລເກ ປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມນຸຊານນໍ ວິຍ ປຈ຺ຈຍວິເສສວິສິຏ຺ຐໍ ຣູປາທິຂນ຺ຘສມູຫໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ໂອຬາຣິໂກ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ ຈ ‘‘ມໂນມໂຍ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຣູໂປ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ ຈ ຕຖາ ຕຖາ ສມນຸຊານນມຕ຺ຕການິ, ນ ຈ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປາທານໂຕ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິຣຸຕ຺ຕິມຕ຺ຕການີຕິ ສທ຺ທນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ຄຫຓູປາຍມຕ຺ຕການິ. ‘‘ສຕ຺ໂຕ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓຸຕ຺ຕຣກາລໍ ຕທນຸວິທ຺ຘປຓ຺ຓຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓມຸເຂເນວ ຕທຕ຺ຖາວໂພໂຘ. ຕຖາ ຈາຫຸ –

‘‘ປຐມໍ ສທ຺ທໍ ໂສເຕນ, ຕີຕໍ ທຸຕິຍເຈຕສາ;

ນາມໍ ຕຕິຍຈິຕ຺ເຕນ, ອຕ຺ຖໍ ຈຕຸຕ຺ຖເຈຕສາ’’ຕິ. (ມຓິສາຣມຎ຺ຊຸສາຏີກາຍໍ ປຈ຺ຈຍສງ຺ຄຫວິຠາເຄປິ);

ວຈນປຖມຕ຺ຕການີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ນິຣຸຕ຺ຕິເຍວ ຫິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິມາປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ວຈນປໂຖ. ໂວຫາຣມຕ຺ຕການີຕິ ຕຖາ ຕຖາ ໂວຫາຣມຕ຺ຕການິ. ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕການີຕິ ຕສ຺ເສວ ປຣິຍາໂຍ, ຕໍຕໍນາມປຎ຺ຎາປນມຕ຺ຕການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ ວາ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂປໂສ’’ຕິ ວາ ສພ຺ພເມຕໍ ໂວຫາຣມຕ຺ຕກໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຎ຺ໂຎຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິວິຕ຺ໂຕ.

ຍຊ຺ເຊວໍ ກສ຺ມາ ເຈສາ ພຸທ຺ເຘຫິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຈທນໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສມ຺ມຸຕິຍາ ໂວຫາຣສ຺ສ ກຖນໍ ສມ຺ມຸຕິກຖາ. ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ກຖນໍ ປຣມຕ຺ຖກຖາ. ປຣມຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕກຖາຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິກຖາປິ ‘‘ປຣມຕ຺ຖກຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ໂມເຍວ ຫິ ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ, ທຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສມ຺ມຸຕິຘມ຺ໂມ.

‘‘ອນິຈ຺ຈາ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ, ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕາ ຈ ສງ຺ຂຕາ;

ນິພ຺ພານຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນຕ຺ຕາ ອິຕິ ນິຈ຺ຉຍາ’’ ຕິ. (ປຣິ. ໒໕໗) –

ວຈນໂຕ ປເນສ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຂນ຺ຘາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປນ ຕຊ຺ຊາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ປຣມຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສຍາ, ອາສນ຺ນຕຣາ ຈ, ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທໂຍ ວິຍ ນ ທູເຣ, ຕສ຺ມາ ຂນ຺ຘາທິກຖາປິ ‘‘ປຣມຕ຺ຖກຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຂນ຺ຘາທິສີເສນ ວາ ຕທຸປາທານສຠາວຘມ຺ມາ ເອວ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນນຸ ຈ ສຠາວຘມ຺ມາປິ ສມ຺ມຸຕິມຸເຂເນວ ເທສນມາໂຣຫນ຺ຕິ, ນ ປຣມຕ຺ຖມຸເຂນ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພາປິ ເທສນາ ສມ຺ມຸຕິກຖາວ ສິຍາຕິ? ນຍິທເມວໍ ກເຖຕພ຺ພຘມ຺ມວິຠາເຄນ ກຖາວິຠາຄສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ນ ຈ ສທ຺ໂທ ເກນຈິ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ວິນາ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕີຕິ.

ກສ຺ມາ ເຈວໍ ທຸພ຺ພິຘາ ພຸທ຺ຘານໍ ກຖາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອນຸໂຍຄໍ ກາຣຓວິຠາວເນນ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໍ ວິຊານິຕຸໍ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏໂຕ ນິຍ຺ຍາຕຸໍ ອຣຫຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຊຍຄ຺ຄາຫໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຍສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖກຖາຍ ເອວ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວໂຘ, ອຣິຍສຈ຺ຈກຖາ ຈ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ເທສນາ, ຕສ຺ມາ ວິເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວເສນ ອາທິໂຕ ສມ຺ມຸຕິກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ຠຄວາ ປຣໂຕ ປຣມຕ຺ຖກຖໍເຍວ ກເຖຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອາທິໂຕວ ສມ຺ມຸຕິກຖໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ຫິ ວທນ຺ໂຕ ປຣໂຕ ປຣມຕ຺ຖກຖມ຺ປິ ກເຖຕີຕິ ທີເປຕິ, ອິຕຣຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອາທິໂຕວ ກເຖຕີ’’ຕິ ອວທນ຺ໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖປີຕິ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິນາ ກຖາທ຺ວຍກຖເນ ປຣິຍາຍນ຺ຕຣໍ ວິຠາເວຕິ. ໂພເຘຕ຺ວາຕິ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຕຖາ ຕຖາ ເທເສຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ຊານາເປຕ຺ວາ, ອິມິນາ ປນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ກຕ຺ຖຈິ ສມ຺ມຸຕິກຖາປຸພ຺ພິກາ ປຣມຕ຺ຖກຖາ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ, ກຕ຺ຖຈິ ປຣມຕ຺ຖກຖາປຸພ຺ພິກາ ສມ຺ມຸຕິກຖາ, ອິຕິ ວິເນຍ຺ຍທມ຺ມກຸສລສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕຖາ ຕຖາ ເທສນາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປນ ຠຄວາ ຘມ຺ມຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ເອວ ສມ຺ມຸຕິມນຸວຕ຺ຕຕິ, ສມ຺ມຸຕິໍ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕເຍວ ຘມ຺ມຕໍ ວິຠາເວຕິ, ນໍ ຕຕ຺ຖ ອຠິນິເວສາຕິຘາວນານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕິໍ ນາຠິນິວິເສຍ຺ຍ, ສມຎ຺ຎໍ ນາຕິຘາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໓໙-໔໔໓).

ປຐມໍ ສມ຺ມຸຕິກຖາກຖນໍ ປນ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ພຸທ຺ຘານມາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕໍ ກາຣເຓນ ສທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປກຕິຍາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ລູຂາກາຣາຕິ ເວເນຍ຺ຍານມນຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນວເສນ ລູຂສທິສາ. ນນຸ ຈ ສມ຺ມຸຕິ ນາມ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຠູຕາ, ຕໍ ກຖໍ ພຸທ຺ຘາ ກເຖນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ມຸຕິກຖໍ ກເຖນ຺ຕາປີ’’ຕິອາທິ. ສຈ຺ຈເມວາຕິ ຕຖເມວ. ສຠາວເມວາຕິ ສມ຺ມຸຕິຠາເວນ ຕໍສຠາວເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ອມຸສາວາ’’ຕິ. ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ປນ ສຈ຺ຈາທິຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ໂກ ປນິເມສໍ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ວິເສໂສຕິ? ຍສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ, ພຸທ຺ຘິຍາ ວາ ອວຍວວິນິພ຺ໂຠເຄ ກເຕ ນ ຕໍສຎ຺ຎາ, ໂສ ຆຏປຏາທິປ຺ປເຠໂທ ສມ຺ມຸຕິ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ປຣມຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຠາເວ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ມຸຕິ ຈ ສຈ຺ຈສຠາວາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸເວ ສຈ຺ຈານິ ອກ຺ຂາສີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ທຸເວ ສຈ຺ຈານິ ອກ຺ຂາສີຕິ ນານາເທສຠາສາກຸສໂລ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານມຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໂກ ອາຈຣິໂຍ ວິຍ ນານາວິຘສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖກຸສໂລ ຠຄວາ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ທຸເວເຍວ ສຈ຺ຈານິ ອກ຺ຂາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ສຣູປໂຕ, ປຣິມາຓໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສມ຺ມຸຕິໍ ປຣມຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຕຕິຍໍ ນູປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອິມິນາ. ວທຕໍ ວໂຣຕິ ສພ຺ເພສໍ ວທນ຺ຕານໍ ວໂຣ. ໂລກສງ຺ເກຕມຕ຺ຕສິທ຺ຘາ ສມ຺ມຸຕິ. ປຣໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ ອວິປຣີໂຕ ຍຖາຠູຕສຠາໂວ ປຣມຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ເນສໍ ສຈ຺ຈສຠາວໍ ສຫ ກາຣເຓນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ເກຕວຈນ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ໂລກສມ຺ມຸຕິກາຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ເກຕວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ຈ ຘມ຺ມານໍ ຠູຕລກ຺ຂຓໍ, ຕສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖວຈນໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ໂລກສມ຺ມຸຕິກາຣຓນ຺ຕິ ຫິ ສງ຺ເກຕວຈນສ຺ສ ສຈ຺ຈຠາເວ ກາຣຓທສ຺ສນໍ, ໂລກສິທ຺ຘາ ສມ຺ມຸຕິ ສງ຺ເກຕວຈນສ຺ສ ອວິສໍວາທນຕາຍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິສໍວາທນາຠາວໂຕ ສງ຺ເກຕວຈນໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມານໍ ຠູຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຈ ປຣມຕ຺ຖວຈນສ຺ສ ສຈ຺ຈຠາເວ ກາຣຓທສ຺ສນໍ. ສຠາວຘມ຺ມານໍ ໂຍ ຠູໂຕ ອວິປຣີໂຕ ສຠາໂວ, ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ອງ຺ຄນໍ ຎາປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍາຖາວໂຕ ອວິສໍວາທນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຣມຕ຺ຖວຈນໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕຏີກາຍໍ ປນ ອາຈຣິເຍເນວ ນິສ຺ສກ຺ກວຈເນນ ປທມຸລ຺ລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ‘‘ໂລກສມ຺ມຸຕິກາຣຓາຕິ ໂລກສມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ. ຠູຕກາຣຓາຕິ ຍຖາຠູຕສຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ –

‘‘ຕສ຺ມາ ໂວຫຣກຸສລສ຺ສ, ໂລກນາຖສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ສມ຺ມຸຕິໍ ໂວຫຣນ຺ຕສ຺ສ, ມຸສາວາໂທ ນ ຊາຍຕີ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໗; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໐; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໒໔) –

ອຍມ຺ປິ ຄຸຓປຣິທີປນີ ຄາຖາ ທິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາຕິ ສຈ຺ຈສ຺ສ ທຸວິຘຕ຺ຕາ, ສງ຺ເກຕວຈນສ຺ສ ວາ ສຈ຺ຈຠາວໂຕ. ສມ຺ມຸຕິໍ ໂວຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ໂລກສມຎ຺ຎໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ມຸສາວາໂທ ນາມ ນ ຊາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລ ກຖໍ ກເຖຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທີປນຕ຺ຖໍ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາທີປນຕ຺ຖໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣທີປນຕ຺ຖໍ, ອານນ຺ຕຣິຍທີປນຕ຺ຖໍ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣທີປນຕ຺ຖໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສທີປນຕ຺ຖໍ, ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິທີປນຕ຺ຖໍ, ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ອປ຺ປຫານຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໗; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໗໐; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໒໔; ກຖາ. ອນຸຏີ. ໑) ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕກາຣຓມ຺ປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍທິ ຕຖາຄໂຕ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ສມ຺ມເທວ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ໂລກສມຎ຺ຎາຠູຕໍ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ວທຕິ, ເອວຎ຺ເຈຕ຺ຖ ໂກ ໂລກິຍມຫາຊເນຫິ ວິເສໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາຫີ’’ຕິອາທິ, ອຍໍ ປາຬິຍໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂລກິຍມຫາຊໂນ ອປ຺ປຫີນປຣາມາສຕ຺ຕາ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ປຣາມສນ຺ໂຕ ໂວຫຣຕິ. ຕຖາຄໂຕ ປນ ສພ຺ພໂສ ປຫີນປຣາມາສຕ຺ຕາ ອປຣາມສນ຺ໂຕວ ຍສ຺ມາ ໂລກສມຎ຺ຎາຫິ ວິນາ ໂລກິໂຍ ອຕ຺ໂຖ ໂລເກນ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຕສ຺ມາ ຕາຫິ ຕໍ ໂວຫຣຕິ. ຕຖາ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາເສນ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ. ເທສນໍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາຍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາຍ ວຏ຺ຏກຖາຍ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິເວເຈຕ຺ວາ. ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ນິຏ຺ຐາເປສີຕິ ‘‘ອປຣາມສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ຕຓ຺ຫາມານປຣາມາສປ຺ປຫານກິຕ຺ຕເນນ ຕປ຺ປຫາຍກອຣຫຕ຺ຕສງ຺ຂາຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ປຣິໂຍສາເປສິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ປຣມສຸຂຸມຄມ຺ຠີຣທຸຣນຸໂພຘຕ຺ຖປຣິທີປນາຍ ສຸວິມລວິປຸລປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍຊນນາຍ ສາຘຸວິລາສິນິຍາ ນາມ ລີນຕ຺ຖປກາສນິຍາ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປກາສນາ.

ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.