໑໐. ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ສຸຠມາຓວກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໔໔. ເອວໍ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິທານິ ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ຍຖານຸປຸພ຺ພໍ ສໍວຓ຺ຓໂນກາສສ຺ສ ປຕ຺ຕຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ, ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ຄີຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຠສຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ສາວຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ສຸຠສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອນຸນາສິກໂລເປນ ‘‘ອຈິຣ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຈິຣໍ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອປ຺ປາຏິຫີຣກ ຕໍ ຠາສິຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ອຈິຣໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສ຺ສາຕິ ວາ ອຈິຣປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ຍຖາ ‘‘ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕ, ມາສຊາໂຕ’’ຕິ. ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຈິຣປຣິນິພ຺ພຸເຕຕິ ຈ ສຕ຺ຖຸ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວສ຺ສ ຈິຣກາລຕາປຏິກ຺ເຂເປນ ອາສນ຺ນຕາມຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕໍ, ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ປນ ນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຣິນິພ຺ພານໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິສາຂປຸຓ຺ຓມິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຍາວ ເຊຏ຺ຐປຸຓ຺ຓມີ, ຕາວ ກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມາສມຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຕ຺ຕສທ຺ເທນ ປນ ຕສ຺ສ ກາລສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຕໍ ໂຊເຕຕິ. ຕຸທິສຎ຺ຎິໂຕ ຄາໂມ ນິວາໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂຕເທຍ຺ໂຍ. ຕໍ ປເນສ ຍສ຺ມາ ໂສຓທຓ຺ໂຑ (ທີ. ນິ. ໑.໓໐໐) ວິຍ ຈມ຺ປໍ, ກູຏທນ຺ໂຕ (ທີ. ນິ. ໑.໓໒໓) ວິຍ ຈ ຂາຓຸມຕໍ ອຊ຺ຌາວສຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ສ ອຘິປຕິຕ຺ຕາ’’ຕິ, ອິສ຺ສຣຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍມ຺ປິ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິໂກສລສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ປຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຫາຕິ ສຸຠໍ ມາຓວມ຺ປິ ໂອວທນ຺ໂຕ ອາຫ.

ອຎ຺ຊນານນ຺ຕິ ອກ຺ຂິອຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ຆໍສິຕອຎ຺ຊນານໍ. ວມ຺ມິການນ຺ຕິ ກິມິສມາຫຏວມ຺ມິການໍ ສຎ຺ຈຍໍ ທິສ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຘູນນ຺ຕິ ມກ຺ຂິກມຘູນໍ. ສມາຫາຣນ຺ຕິ ມກຣນ຺ທສນ຺ນິຈຍໍ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຆຣມາວເສຕິ ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຕຣປ຺ປຕເຣປິ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂຠຄາ ຂີຍນ຺ຕິ, ອປ຺ປຕຣປ຺ປຕເຣປິ ຈ ສຎ຺ຈິຍມາເນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຸປມຕ຺ຕຍໍ ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິໂກ ກິຎ຺ຈິປິ ວຍມກຕ຺ວາ ອາຍເມວ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຆເຣວເສ ຆຣາວາສມນຸຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ໂລຠາເທສິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ອຸປທິສຕິ.

ອທານເມວ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປນເຫຕຸ ໂລຠາຠິຠູຕຕາຍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຆເຣ ສຸນໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂລຠວສິກສ຺ສ ຫິ ທຸຄ຺ຄຕິ ປາຏິກງ຺ຂາ, ‘‘ຊນວສໂຠ ນາມ ຍກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕໐) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ພປຣິຈເຍນ ອຕິວິຍ ປິຍາຍຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ສນ຺ນິວາເສນາ’’ຕິອາທິ (ຊາ. ໑.໒.໑໗໔). ນິກ຺ຂນ຺ເຕຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ພຫິ ນິຄ຺ຄເຕ. ສຸຠໍ ມາຓວໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ເອກໂກວ ຠຄວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຠຸກ຺ກາຣນ຺ຕິ ‘‘ຠຸ ຠູ’’ຕິ ສຸນຂສທ຺ທກຣຓໍ. ‘‘ໂຠ ໂຠ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມຸທາຈາເຣນ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ປຣິຠວນເຫຕຸ. ‘‘ໂຠວາທິ ນາມ ໂສ ໂຫຕິ, ສເຈ ໂຫຕິ ສກິຎ຺ຈໂນ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໙໖; ສຸ. ນິ. ໖໒໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອທານເມວ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ສຸນໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ, ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ມໍ ‘ໂຠ ໂຠ’ຕິ ປຣິຠວິຕ຺ວາ ສຸນໂຂ ຊາໂຕ’’ຕິ ວທຕີຕິ? ຕຖາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ຕທຸຠຍສາຘາຣຓຜລຕ຺ຕາ. ອານິສໍສຜລຎ຺ຫິ ສາຘາຣຓກມ຺ເມນປິ ຊາຕໍ, ນ ວິປາກຜລໍ ວິຍ ເອກກມ຺ເມເນວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວີຈິໍ ຄມິສ຺ສສິ ກໂຕກາສສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິພາຫິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ. ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ. ອຸທ຺ຘນນ຺ຕເຣຕິ ຈຸລ຺ລິກນ຺ຕເຣ. ນນ຺ຕິ ສຸນຂໍ.

ຕໍ ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຈາຣິຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣິຫາປິຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ, ຕຖາ ປິຕຣໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ໂຕ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ມຸຂາຣຸຬ຺ຫນ຺ຕິ ສຍໍປຏິຠານວເສນ ມຸຂມາຣຸຬ຺ຫໍ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ‘‘ສຸຕເມຕໍ ໂຠ ໂຄຕມ ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ສຸນໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ກິມິທໍ ສຈ຺ຈໍ ວາ ອສຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕເຖວ ວຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ສຸນຂສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເຖວ ວຕ຺ວາ. ອວິສໍວາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຈ຺ຈາປນຕ຺ຖໍ, ‘‘ໂຕເທຍ຺ຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸນໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອວິສໍວາທເນນ ອຕ຺ຕໂນ ອວິສໍວາທິຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ໂປທກນ຺ຕິ ອປ຺ປເກນ ອຸທເກນ ສມ຺ປາທິຕໍ. ມຘຸປາຍາສນ຺ຕິ ສາທຸຣສໍ, ມຘຸໂຍຊິຕໍ ວາ ປາຍາສໍ. ຕຖາ ອກາສິ, ຍຖາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ພໍ ທສ຺ເສສີຕິ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ໂສ ສຸນໂຂ ຕໍ ສພ຺ພໍ ເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ, ນ ຊາຕິສ຺ສຣຕາຍ. ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຸກ຺ກຣຓໍ ປນ ປຸຣິມຊາຕິສິທ຺ຘວາສນາວເສນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໔໔) ເອວໍ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຣິປຓ຺ຓາສເກ ປນ ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸນໂຂ ‘ຎາໂຕມ຺ຫິ ອິມິນາ’ຕິ ໂຣທິຕ຺ວາ ‘ຫຸໍ ຫຸ’ນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘນນິຘານຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທນ ປຖວິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ສຎ຺ຎໍ ອທາສີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໘໙) ຊາຕິສ຺ສຣາກາຣມາຫ, ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠວປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ນາມ ເອວຣູປໍ ສຸນຂປຏິສນ຺ຘິອນ຺ຕຣໍ ປາກຏໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ, ອທ຺ຘາ ເອສ ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິ ຠຄວຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ. ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາປາຐໂກ ກິເຣສ. ເຕນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອິມໍ ຘມ຺ມປຓ຺ຓາກາຣໍ ກຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຕໂຕ ໂສ ຈຸທ຺ທສ ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຸທ຺ທສ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຸທ຺ທສ ປຎ຺ເຫຕິ ‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຫິ ໂຠ ໂຄຕມ ມນຸສ຺ສາ ອປ຺ປາຍຸກາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ທີຆາຍຸກາ. ທິສ຺ສນ຺ຕິ ພວ຺ຫາພາຘາ, ອປ຺ປາພາຘາ. ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ. ອປ຺ເປສກ຺ຂາ, ມເຫສກ຺ຂາ. ອປ຺ປໂຠຄາ, ມຫາໂຠຄາ. ນີຈກຸລີນາ, ອຸຈ຺ຈາກຸລີນາ. ທິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ, ທິສ຺ສນ຺ຕິ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ. ໂກ ນຸ ໂຂ ໂຠ ໂຄຕມ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ມນຸສ຺ສານໍເຍວ ສຕໍ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ຫີນປຓີຕຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙) ອິເມ ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ ອາຄເຕ ຈຸທ຺ທສ ປຎ຺ເຫ. ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ ມາຓວ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມທາຍາທາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙) ສງ຺ເຂປໂຕ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປຣິໂຍສາເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ. ອງ຺ຄສຸຠຕາຍ ‘‘ສຸໂຠ’’ ຕິສ຺ສ ນາມໍ. ມາຓໂວຕິ ປນ ມຫລ຺ລກກາເລປິ ຕຣຸຓໂວຫາເຣນ ນໍ ໂວຫຣຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຄຄາມໂຕຕິ ຕຸທິຄາມໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓິກໍ ວສຕິ. ເຕເນວ ປາຬິຍໍ ‘‘ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໔໕. ‘‘ເອກາ ຈ ເມ ກງ຺ຂາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປຣິ ປຸຈ຺ຉິຍມານສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ປເຄວ ເຕນ ອຠິສງ຺ຂຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ມາຓວກນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກມາຓວໍ ‘‘ເອກປຸຕ຺ຕໂກ, (ມ. ນິ. ໒.໒໙໖, ໓໕໓; ປາຣາ. ໒໖) ປິຍປຸຕ຺ຕໂກ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ກ-ສທ຺ທສ຺ສ ຂຸທ຺ທກຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ວິສຠາຄເວທນາຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາ. ສາ ຫິ ກຸສລກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂເວທນາປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ‘‘ວິສຠາຄເວທນາ’’ຕິ ຈ ກາຍໍ ຄາຬ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ພາຘນໂຕ ປີຬນໂຕ ‘‘ອາພາໂຘ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກີທິສາ ປນ ສາຕິ ອາຫ ‘‘ຍາ ເອກເທເສ’’ຕິອາທິ. ເອກເທເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ສຣີເຣກເທເສ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາປິ ອປຣິວຕ຺ຕິຠາວກຣຓໂຕ ອຍປຏ຺ເຏນ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິມິນາ ພລວໂຣໂຄ ອາພາໂຘ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິຈ຺ຉຊີວິຕກໂຣຕິ ອສຸຂຊີວິຕາວໂຫ, ອິມິນາ ທຸພ຺ພໂລ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ໂຣໂຄ ອາຕງ຺ໂກ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຍນນິສຊ຺ຊາທິໂຕ ອຸຏ຺ຐຫນໍ, ເຕນ ຍຖາ ຕຖາ ອປຣາປຣໍ ສຣີຣສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ວທຕິ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ຠາຣິຍໍ ອກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິກໍ. ຄິລານສ຺ເສວ ກາເຍ ພລໍ ນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ລຫຸຏ຺ຐາເນນ ເຈຕ຺ຖ ເຄລຎ຺ຎາຠາໂວ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ເຫຏ຺ຐາ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ອຜາສຸວິຫາຣາຠາວໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ອິທານິ ປຸນ ຜາສຸວິຫາຣຠາວໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ສວິເສໂສ ເອຕ຺ຖ ຜາສຸວິຫາໂຣ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ອສຕິປິ ຫິ ອຕິສຍຕ຺ຖໂຊຕເນ ສທ຺ເທ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ ອຕິສຍຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠເຕວ ຍຖາ ‘‘ອຠິຣູປສ຺ສ ກຎ຺ຎາ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄມນຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິ. ປຸຣິມໍ ອາຓາປນວຈນໍ, ອິທໍ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາກາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຍມິເມສໍ ວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ.

໔໔໗. ກາໂລ ນາມ ອຸປສງ຺ກມນສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາໂລ, ສມໂຍ ນາມ ຕສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄີ, ອຕ຺ຖໂຕ ປເນສ ຕຊ຺ຊໍ ສຣີຣພລຎ຺ເຈວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍປຣິສ຺ສຍາຠາໂວ ຈ. ອຸປາທານໍ ນາມ ຎາເຓນ ເຕສໍ ຄຫຓໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສ຺ເວ ຄມນກາໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາລໍ, ‘‘ກາເຍ’’ຕິອາທິນາ ສມຍຎ຺ຈ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ຜຣິສ຺ສຕີຕິ ຜຣຓວເສນ ຐສ຺ສຕິ.

໔໔໘. ເຈຕິຍຣຏ຺ເຐຕິ ເຈຕິຣຏ຺ເຐ. ຍ-ກາເຣນ ຫິ ປທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຈຕິຣຏ຺ຐໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິສຸໍເຍເວກໍ ຣຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຍສ຺ມາ ມຣຓໍ ນາມ ຕາທິສານໍ ທສພລານໍ ໂຣຄວເສເນວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຍນ ໂຣເຄນ ຕໍ ຊາຕໍ, ຕສ຺ສ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ, ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ, ມຣຓເຫຕຸກຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປປຸຈ຺ຉາ, ຕສ຺ສ ຈ ສນ຺ຕາປສ຺ສ ສພ຺ພໂລກສາຘາຣຓຕາ, ຕຖາ ມຣຓສ຺ສ ຈ ອປ຺ປຏິກຣຓຕາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ມຣຓປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ກເຖສີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຠ ອານນ຺ທາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂກ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ໂຣຄໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘‘ກິໍ ຠຄວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣຓໍ, ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປໍ, ‘‘ສຕ຺ຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ສພ຺ພໂລກສາຘາຣຓຕໍ, ‘‘ເອກາ ທານີ’’ຕິອາທິນາ ມຣຓສ຺ສ ອປ຺ປຏິກຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຫາຊານີຕິ ມຫາຫານິ. ຍຕ຺ຣາຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ເຕນ ໂກ ທານິ ອຎ຺ໂຎ ມຣຓາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທານີຕິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ມນສິກາຣໍ ປຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ. ລຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ລຊ຺ຊາ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ວິຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປີຕເຠສຊ຺ຊານຸຣູປໍ ອາຫາຣໂຠຊນໍ ໂປຣາຓາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປີຕ…ເປ… ທຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຫຸຕ຺ວາຕິ ປາຐເສໂສ ສນ຺ຕິກາວຈຣຠາວສ຺ສ ວິເສສນໂຕ. ມາໂຣ ປາປິມາ ວິຍ ນ ຣນ຺ຘຄເວສີ, ອຸຕ຺ຕຣມາຓໂວ ວິຍ ຈ ນ ວີມໍສນາຘິປ຺ປາໂຍ, ອປິ ຕຸ ຂລຸ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ຕິກາວຈໂຣຕິ ຫິ ວິເສເສຕິ. ນ ຣນ຺ຘຄເວສີຕິ ນ ຉິທ຺ທຄເວສີ. ເຍສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ວິໂມກ຺ຂຸປາເຍສຸ ນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມສຸ. ຘຣນ຺ຕີຕິ ອຘຸນາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໔໙. ອຕ຺ຖໂຕ ປຍຸຕ຺ຕຕາຍ ສທ຺ທປໂຍຄສ຺ສ ສທ຺ທປພນ຺ຘລກ຺ຂຓານິ ຕີຓິ ປິຏການິ ຕທຕ຺ຖຠູເຕຫິ ສີລາທີຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຓິ ປິຏການິ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ. ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ກຖິຕນ຺ຕິ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ມາຓວ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຓນໂຕ, ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈ ສງ຺ເຂເປເນວ ກຖິຕໍ. ‘‘ກຕເມສໍ ຕິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາເຍວ, ນ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ມາຓວສ຺ເສວ ຫິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ, ນ ເຖຣສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ມາຓໂວ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາເຍວ ທິສ຺ສຕິ, ນ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ. ອິຘ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທຕໍ ອຏ຺ຐກຖາປມາຓໂຕ ປຈ຺ເຈຕພ຺ພໍ. ຕທາ ປວຕ຺ຕມານຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖມ຺ປິ ສງ຺ຄຫມາໂຣປິໍສຸ. ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຠາເວ ປນສ຺ສ ເຖຣສ຺ເສວ ວຈນຕາ ສິຍາ.

ສີລກ຺ຂນ຺ຘວຓ຺ຓນາ

໔໕໐-໔໕໓. ສີລກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປທຕ຺ຖວິປລ຺ລາສກາຣີ ອິຕິສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ ວິຍ ສທ຺ທນິທ຺ເທໂສ ວາ, ຍຖາຣຸໂຕ ຈ ອິຕິສທ຺ໂທ ອາທ຺ຍຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ, ເຕນ ‘‘ອຣິຍສ຺ສ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ…ເປ… ປຕິຏ຺ຐເປສີ’’ຕິ ອຍໍ ປາໂຐ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕສຸ ທສ຺ສິເຕສູ’’ຕິ, ເຕສຸ ຕີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຸທ຺ເທສວເສນ ທສ຺ສິເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ສາມຎ຺ຎຜລາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໔) ເທສິຕນເຍເນວ, ເຕນ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘຠາສິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາສເນ ນ ສີລເມວ ສາໂຣຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສາເຣ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ຍຖາທສ຺ສິຕໍ ສີລໍ ສາໂຣ ເອວ ນ ໂຫຕິ ສາຣວໂຕ ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປປຏິກຏ຺ຐານິກຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐານປຍຸຕ຺ໂຕ ຫິ ເອວສທ຺ໂທ ຍຖາຐາເນ ນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຍຊ຺ເຊວໍ ກສ຺ມາ ຕມິຘ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຌານາທິອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ອຘິຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ເຕສມສມ຺ຠວໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒; ເປຏໂກ. ໒໒) ອຖ ວາ ສາສເນ ນ ສີລເມວ ສາໂຣຕິ ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາສເນ ມຄ຺ຄຜລສີລສງ຺ຂາຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສີລມ຺ປິ ສາຣເມວ, ຕຖາປິ ນ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ເອວ ສາໂຣ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘປິ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘປິ ສາໂຣ ເອວາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ຍຖາປຍຸຕ຺ເຕນ ເອວສທ຺ເທນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປຸຣິໂມເຍວ ປນຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣີ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເສສຂນ຺ຘທ຺ວຍໍ.

ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘວຓ຺ຓນາ

໔໕໔. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ເຖໂຣ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຸຏ຺ໂຐປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທິເກ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ປຸຏ຺ໂຐ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ອມ຺ພໍ ປຸຏ຺ໂຐ ລພຸຊໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອີທິສີ ໂຈທນາ ອິຘ ອໂນກາສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຖຎ຺ຈ…ເປ… ອາຣຠີ’’ຕິ ອາຫ, ເຕເນຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທໂຍປິ ສມາຘິອຸປກາຣກຕໍ ອຸປາທາຍ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘປກ຺ຂິກຠາເວນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຍ ເຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທໂຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເທສນານນ຺ຕຣໍ ອຠິຎ຺ຎາເທສນາຍ ອວສໂຣຕິ ກຕ຺ວາ ຣູປຊ຺ຌານາເນວ ອາຄຕານິ,ນ ອຣູປຊ຺ຌານານິ. ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປາທິກາ ຫິ ສປຣິຠຓ຺ຑາ ຉປິ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາໂຍ ອິຊ຺ຌມານາ ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ຈິຕ຺ຕປຣິທມເນນ ວິນາ ນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ເທສິຍມານາສຸ ອຣູປຊ຺ຌານານິປິ ເທສິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ ນານນ຺ຕຣິກຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອາເນຕ຺ວາ ປນ ທີເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເທສິຕາເນວ ກຕ຺ວາ ສໍວຓ຺ຓເກຫິ ປກາເສຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ອຣູປຊ຺ຌານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ ຫິ ຣູປວິຣາຄຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣູປຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໔໗໑-໔໘໐. ນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາມຕ຺ຕເກເນວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ຐານາຐານປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອວສທ຺ທສ຺ສານຸຣູປມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂລກິຍສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ…ເປ… ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິໂຍ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຣິຍສທ຺ໂທ ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕປຣິຍາໂຍວ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຣິຍາໂຍ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ຕຖາ ອຣິໂຍ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ອິໂຕຕິ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໂຕ, ໂສ ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຣິຍາປນ຺ໂນ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ວິນາປິ ຫິ ອຣຫຕ຺ເຕ ອຘິຄເຕ ‘‘ນຕ຺ເຖວ ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຍທຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາໂຍປິ ອາຄຕາເຍວ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ປຣມສຸຂຸມຄມ຺ຠີຣທຸຣນຸໂພຘຕ຺ຖປຣິທີປນາຍ ສຸວິມລວິປຸລປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍຊນນາຍ ສາຘຸວິລາສິນິຍາ ນາມ ລີນຕ຺ຖປກາສນິຍາ ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປກາສນາ.

ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.