໑໑. ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເກວຏ຺ຏຄຫປຕິປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໘໑. ເອວໍ ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິທານິ ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ຍຖານຸປຸພ຺ພໍ ສໍວຓ຺ຓໂນກາສສ຺ສ ປຕ຺ຕຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ, ສຸຠສຸຕ຺ຕສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ຄີຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ນາຬນ຺ທາຍນ຺ຕິ ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປາວາຣິກສ຺ສາຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ. ອມ຺ພວເນຕິ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂພຫຸເລ ອຸປວເນ. ຕໍ ກິຣ ໂສ ເສຏ຺ຐິ ຠຄວໂຕ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານກຸຏິມຓ຺ຑປາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສມ຺ປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕສິ, ປຸຣິມໂວຫາເຣນ ປເນສ ວິຫາໂຣ ‘‘ປາວາຣິກມ຺ພວນ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ເກວຏ຺ໂຏ’’ ຕິທໍ ນາມມຕ຺ຕໍ. ‘‘ເກວຏ຺ເຏຫິ ສໍຣກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ວາ ສນ຺ຕິເກ ສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ເກຈິ. ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມຎ຺ເຈສ ຕທາ ຄຫປຕິຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ, ປິຕຸ ປນສ຺ສ ອຈິຣກາລກຕຕາຍ ປຸຣິມສມຎ຺ຎາຍ ‘‘ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕ຺ເວວ ໂວຫຣີຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຫປຕິມຫາສາໂລ’’ຕິ, ມຫາວິຠວຕາຍ ມຫາສາໂຣ ຄຫປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຣ-ກາຣສ຺ສ ປນ ລ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຫາສາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ປລິພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ໑໕; ມິ. ປ. ໖.໓.໗; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໑໐໒) ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກສທ຺ຘາວເສນ ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕໂຕເຍວ ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປສນ຺ໂນ. ກມ຺ມກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ວາ ສທ຺ໂຘ, ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປສາທພຫຸລຕາຍ ປສນ຺ໂນ. ສທ຺ຘາຘິກຕ຺ຕາເຍວາຕິ ຕຖາຈິນ຺ຕາຍ ເຫຕຸວຈນໍ, ສທ຺ຘາຘິໂກ ຫິ ອຸມ຺ມາທປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ.

ສມິທ຺ຘາຕິ ສມ຺ມເທວ ອິທ຺ຘາ, ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາ ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ, ອາກິຓ຺ຓາ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອໍສກູເຏນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ, ອນຸມາສໍ, ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ປສາທາຍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຓາປນເມວ ສມາທິສນໍ, ຕໍ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐປນໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປຕູ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ປກຕິມນຸສ຺ເສຫິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣານໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຌາຍີນໍ, ອຣິຍານຎ຺ຈ. ຘມ຺ມໂຕຕິ ອຘິຄມຘມ຺ມໂຕ, ຌານາຠິຎ຺ຎາມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ຕໂຕ ຫິ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ນິທ຺ຘາເຣຕິ. ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣິສທ຺ທໍ ມນຸສ຺ສສທ຺ເທນ ເອກປທໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ປາຏິຫາຣິຍສທ຺ເທນ ສມ຺ພຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ວິສຸເມວ ປທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ທສກຸສລສງ຺ຂາຕໂຕ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕຕິ ປກຕິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕ. ປຊ຺ຊລິຕປທີໂປຕິ ປຊ຺ຊລນ຺ຕປທີໂປ. ເຕລສ຺ເນຫນ຺ຕິ ເຕລເສຈນໍ. ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ຈນ຺ທນປຕ຺ຕທານວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ (ຈູຬວ. ໒໕໒). ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສີຕິ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ຄິຫີນໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ໂຍ ທສ຺ເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໒) ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິປຏິກ຺ເຂປກໍ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ.

໔໘໒. ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຈາວນໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນ ຄຸຓວິນາສເນນາ’’ຕິ ອິມິນາ. ເຕນາຫ ‘‘ສີລເຠທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວິສຫນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ນິວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ອຸສ຺ສຫນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວມ຺ປິ ອິມິນາ ກາຣຓນ຺ຕເຣນາຍໍ ອຸສ຺ສຫນ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວິສ຺ສາສິໂກ, ຕສ຺ມາ ວິສ຺ສາສໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ວຑ຺ເຒຕ຺ວາຕິ ຈ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ, ວິຠູຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍວຓ຺ຓນາ

໔໘໓-໔. ອາທີນວນ຺ຕິ ໂທສໍ. ກຖໍ ເຕນ ກຕາ, ກຕ຺ຖ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ເອເກນາຕິ ຄນ຺ຘາເຣນ ນາມ ອິສິນາວ. ເອວຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສໍສນ຺ທຕີຕິ. ຄນ຺ຘາຣີ ນາເມສາ ວິຊ຺ຊາ ຈູຬຄນ຺ຘາຣີ, ມຫາຄນ຺ຘາຣີຕິ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈູຬຄນ຺ຘາຣີ ນາມ ຕິວສ຺ສໂຕ ໂອຣໍ ມຕສຕ຺ຕານໍ ອຸປປນ຺ນຏ຺ຐານຊານນາ ວິຊ຺ຊາ. ວງ຺ຄີສວຕ຺ຖຸ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໒໐; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑໒) ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ມຫາຄນ຺ຘາຣີ ນາມ ຕສ຺ສ ເຈວ ຊານນາ, ຕທຸຕ຺ຕຣິ ຈ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓກມ຺ມສ຺ສ ສາຘິກາ ວິຊ຺ຊາ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເຫສາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ວິຊ຺ຊາຍ ສາຘໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕາທິເສ ເທເສ, ກາເລ ຈ ມນ຺ຕໍ ປຣິຊປ຺ເປຕ຺ວາ ພຫຸຘາປິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ, ຫຕ຺ຖິອາທີນິປິ ທສ຺ເສຕິ, ອທສ຺ສນີໂຍປິ ໂຫຕິ, ອຄ຺ຄິຖມ຺ຠມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ຊລຖມ຺ຠມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ອາກາເສປິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ, ສພ຺ພໍ ອິນ຺ທຊາລສທິສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຏ຺ໂຏຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຘິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປີຬິໂຕ’’ຕິ.

ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍວຓ຺ຓນາ

໔໘໕. ກາມໍ ‘‘ເຈຕສິກ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເຍ ເຈຕສິ ນິຍຸຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ສາຘາຣຓວຈນໍ, ສາຘາຣເຓ ປນ ຄຫິເຕ ຈິຕ຺ຕວິເສໂສ ທສ຺ສິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ຈ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ມາ ເຈຕສິກປທສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສໍ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສມນສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕເທກຏ຺ຐາ ຣາຄາທໂຍ, ສທ຺ຘາທໂຍ ຈ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ໂທສາທໂຍ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ປນ ສຣູເປເນວ ທສ຺ສິຕາ. ປິ-ສທ຺ທສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ຕວ ມໂນ’’ຕິ, ອິມິນາ ປກາເຣນ ຕວ ມໂນ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກນ ປກາເຣນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສມນສ຺ສິໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ເອວມ຺ປິ ເຕ ມໂນ’’ຕິ ອິທໍ ໂສມນສ຺ສິຕຕາທິມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ, ນ ປນ ເຍນ ໂສມນສ຺ສິໂຕ ວາ ໂທມນສ຺ສິໂຕ ວາ, ຕໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ອິຕິປິ ເຕ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ‘‘ອຕ຺ຖີຕິ ໂຂ ກຈ຺ຈານ ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕; ໓.໙໐) ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ປິ-ສທ຺ໂທ ອິຘາປິ ວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ປຣສ຺ສ ຈິນ຺ຕໍ ມນຕິ ຊານາຕິ ເອຕາຍາຕິ ຈິນ຺ຕາມຓິ ນ-ກາຣສ຺ສ ຓ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ສາ ເອວ ປຸພ຺ພປທມນ຺ຕເຣນ ມຓິກາ. ຈິນ຺ຕາ ນາມ ນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິນາ ຠວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ສາ ກິຣ ວິຊ຺ຊາຍ ສາຘໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕາທິເສ ເທເສ, ກາເລ ຈ ມນ຺ຕໍ ປຣິຊປ຺ປິຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐສຸຕາທິວິເສສສຎ຺ຊານນມຸເຂນ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ອນຸມິນນ຺ໂຕ ກເຖຕີ’’ຕິ ເກຈິ. ‘‘ວາຈໍ ນິຈ຺ຉຣາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອກ຺ຂຣສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ກເຖຕີ’’ຕິ ອປເຣ. ສາ ປນ ວິຊ຺ຊາ ປທກຸສລຊາຕເກນ (ຊາ. ໑.໙.໔໙ ອາທໂຍ) ທີເປຕພ຺ພາ.

ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍວຓ຺ຓນາ

໔໘໖. ປວຕ຺ເຕນ຺ຕາຕິ ປວຕ຺ຕນກາ ຫຸຕ຺ວາ, ປວຕ຺ຕນວເສນ ວິຕກ຺ເກຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວນ຺ຕິ ຫິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐາຍ ອນຸສາສນິຍາ ວິຘິວເສນ, ປຏິເສຘວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິອາກາຣປຣາມສນໍ, ສາ ຈ ອນຸສາສນີ ສມ຺ມາວິຕກ຺ການໍ, ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນວເສນ ຕຕ຺ຖ ອານິສໍສສ຺ສ, ອາທີນວສ຺ສ ຈ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎເມວ, ນ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ. ປຏິໂຍຄີນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ເອວ-ກາຣຄ຺ຄຫຓໍ. ອິຘາປິ ເອວໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ປໂຍຊນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ-ຄຫເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ຕທຎ຺ຎຣາຄສ຺ສ ເຈວ ໂທສາທີນຎ຺ຈ ປຫານສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ຕປ຺ປຫານສ຺ສ ຈ ຕທຎ຺ຎຣາຄາທິເຂປນສ຺ສ ອຸປາຍຠາວໂຕ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕວິໂມຈນສ຺ສ ປຸພ຺ພທຸຏ຺ຐມໍສເຂປນູປາຍຕາ ວິຍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ສາວຊ຺ຊຘມ຺ມນິວຕ຺ຕນປຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕສ຺ສາຘິຄມູປາຍານິສໍສຠູຕານໍ ຕທຎ຺ເຎສໍ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ນານນ຺ຕຣິກຠາວໂຕ. ອິທ຺ຘິວິຘໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ອິທ຺ຘິເຍວ ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປາຏິຫາຣິຍປທສ຺ສ ປນ ວຈນຕ຺ຖໍ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມໂພຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ‘‘ປຏິປກ຺ຂຫຣຓໂຕ, ຣາຄາທິກິເລສາປນຍນໂຕ ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຠຄວໂຕ ປນ ປຏິປກ຺ຂາ ຣາຄາທໂຍ ນ ສນ຺ຕິ ເຍ ຫຣິຕພ຺ພາ. ປຸຖຸຊ຺ຊນານມ຺ປິ ວິຄຕຸປກ຺ກິເລເສ ອຏ຺ຐງ຺ຄຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕ ຈິຕ຺ເຕ ຫຕປຏິປກ຺ເຂ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໂວຫາເຣນ ຈ ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ສເຈ ປນ ມຫາກາຣຸຓິກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເວເນຍ຺ຍຄຕາ ຈ ກິເລສາ ປຏິປກ຺ຂາ, ເຕສໍ ຫຣຓໂຕ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ. ອຖ ວາ ຠຄວໂຕ ເຈວ ສາສນສ຺ສ ຈ ປຏິປກ຺ຂາ ຕິຕ຺ຖິຍາ, ເຕສໍ ຫຣຓໂຕ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ເຕ ຫິ ທິຏ຺ຐິຫຣຓວເສນ, ທິຏ຺ຐິປ຺ປກາສເນ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ ຈ ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນີຫິ ຫຣິຕາ ອປນີຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ‘‘ປຏີ’’ຕິ ວາ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ‘‘ປຈ຺ຉາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕິ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ປຏິປວິຏ຺ຐມ຺ຫິ, ອຎ຺ໂຎ ອາຄຎ຺ຉິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໙໘໕; ຈູຬນິ. ໔) ປາຣາຍນສຸຕ຺ຕປເທ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ວິຄຕຸປກ຺ກິເລເສ ຈ ກຕກິຈ຺ເຈນ ປຈ຺ຉາ ຫຣິຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິຫາຣິຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອຸປກ຺ກິເລເສສຸ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມຄ຺ເຄຫິ ຫຣິເຕສຸ ປຈ຺ຉາ ຫຣຓໍ ປຏິຫາຣິຍໍ, ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນິໂຍ ຈ ວິຄຕຸປກ຺ກິເລເສນ ກຕກິຈ຺ເຈນ ຈ ສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖໍ ປຸນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ຫຣິເຕສຸ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກ຺ກິເລເສສຸ ປຣສຕ຺ຕານໍ ອຸປກ຺ກິເລສຫຣຓານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຏິຫາຣິຍານິ ນາມ ຠວນ຺ຕິ, ປຏິຫາຣິຍເມວ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ປຏິຫາຣິເຍ ວາ ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນິສມຸທາເຍ ຠວໍ ເອເກກໍ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິຫາຣິຍໍ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ, ມຄ຺ໂຄ ຈ ປຏິປກ຺ຂຫຣຓໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຊາຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕ, ຕໂຕ ວາ ອາຄຕນ຺ຕິ ປາຏິຫາຣິຍໍ, ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນີຫິ ວາ ປຣສນ຺ຕາເນ ປສາທາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ຫຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ສຕຕໍ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມເທສນາ.

ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິເຍນາຕິ ສຫາທິໂຍເຄ ກຣຓວຈນໍ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣຕ຺ຖາປິ ເອສ ນໂຍ. ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ອາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕມຕ຺ຖໍ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຖຸນາ ສາເຘນ຺ໂຕ ‘‘ເທວທຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄຍາສີເສຕິ ຄຍາຄາມສ຺ສ ອວິທູເຣ ຄຍາສີສນາມໂກ ຫຕ຺ຖິກຸມ຺ຠສທິໂສ ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ອຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສສ຺ສປິ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ. ‘‘ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ຘມ຺ມໍ ເທເສສີ’’ຕິ ອິມິນາ ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ, ‘‘ວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ. ມຫານາຄາຕິ ມຫາຂີຓາສວາ ອຣຫນ຺ໂຕ. ‘‘ນາໂຄ’’ຕິ ຫິ ອຣຫໂຕ ອຘິວຈນໍ ນຕ຺ຖິ ອາຄຸ ປາປເມຕສ຺ສາຕິ ກຕ຺ວາ. ຍຖາຫ ສຠິຍສຸຕ຺ເຕ –

‘‘ອາຄຸໍ ນ ກໂຣຕິ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ,

ສພ຺ພສໍໂຍເຄ ວິສຊ຺ຊ ພນ຺ຘນານິ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ສຊ຺ຊຕີ ວິມຸຕ຺ໂຕ,

ນາໂຄ ຕາທິ ປວຸຈ຺ຈເຕ ຕຖຕ຺ຕາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໕໒໗; ມຫານິ. ໘໐; ຈູຬນິ. ໒໗, ໑໓໙);

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໘໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘກປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ອາເທສນາປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ, ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍານຸສາສນິຍາ ໂອວທິຍມານານໍ ອນຸສາສິຍມານານໍ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ’’ (ຈູຬວ. ໓໔໕) ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ເຖຣານໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ເຕສໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸປຏິລາໂຠວ ທສ຺ສິໂຕ, ຕຍິທໍ ວິສທິສວຈນໍ ທີຆຠາຓການໍ, ຂນ຺ຘກຠາຓການຎ຺ຈ ມຕິເຠເທນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສງ຺ຄາຫກຠາສິຕາ ຫິ ອຍໍ ປາຬິ, ອຏ຺ຐກຖາ ຈ ເຕເຫວ ສງ຺ຄຫມາໂຣປິຕາ, ອປິຈ ປາຬິຍໍ ອຸປຣິມຄ຺ຄຜລມ຺ປິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ເຕ, (ມ. ນິ. ໒.໓໔໓) ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໔໑໖) ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ ປນ ພຸທ຺ຘານໍ ສຕຕໍ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ ສາຕິສຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສອຸປາຣມ຺ຠານິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປຕິຣູປເກນ ອຸປາຣມ຺ຠິຕພ຺ພໂຕ. ສໂທສານິ ປຣາໂຣປິຕໂທສສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນສ຺ສ ອນຸປາຍຠາວໂຕ. ສໂທສຕ຺ຕາ ເອວ ອທ຺ຘານໍ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈິຣກາລຏ຺ຐາຍີນິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອທ຺ຘານໍ ອຕິຏ຺ຐນໂຕ ນ ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ຜເລນ ເຫຕຸໂນ ອນຸມານໍ. ອນິຍ຺ຍານິກຕາຍ ຫິ ຕານິ ອນທ຺ຘນິຍານິ. ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ ອນຸປາຣມ຺ຠໍ ວິສຸທ຺ຘິປ຺ປຠວໂຕ, ວິສຸທ຺ຘິນິສ຺ສຍໂຕ ຈ. ຕໂຕເຍວ ນິທ຺ໂທສໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘາທິໂທສສມ຺ຠໂວ ອຕ຺ຖິ. ນິທ຺ໂທສຕ຺ຕາ ເອວ ອທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ປຣປ຺ປວາທວາເຕຫິ, ກິເລສວາເຕຫິ ຈ ອນຸປຫນ຺ຕພ຺ພໂຕ. ອທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐນໂຕ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ອິຘາປິ ຜເລນ ເຫຕຸໂນ ອນຸມານໍ. ນິຍ຺ຍານິກຕາຍ ຫິ ຕໍ ອທ຺ຘນິຍໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ, ເຕນ ຈ ອຸປາຣມ຺ຠາທິໍ, ອນຸປາຣມ຺ຠາທິຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ຄາຣຍ຺ຫປາສໍສຠາວານໍ ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ.

ຠູຕນິໂຣເຘສກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໘໗. ອນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ມຫາຠູຕປຣິເຍສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ປາຏິຫາຣິເຍສຸ ວສິປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຸກຸສໂລປິ ສມາໂນ ມຫາຠູຕານໍ ອປຣິເສສນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນາວພຸຊ຺ຌິ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍານິ ນິຍ຺ຍານາວຫຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອນິຍ຺ຍານິການີຕິ ເຕສໍ ອນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນຸສາສນີປາຏິຫາຣິຍໍ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິຍ຺ຍານາວຫນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ເອວໍ ເອຕິສ຺ສາ ເທສນາຍ ມຸຂ຺ຍປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນຸສງ຺ຄິກປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ນິຍ຺ຍານເມວ ຫິ ເອຕິສ຺ສາ ເທສນາຍ ມຸຂ຺ຍປໂຍຊນໍ ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖຠາວໂຕ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ອນຸສງ຺ຄິກປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິຍາວ ຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ. ກີທິໂສ ນາເມສ ຠິກ຺ຂູຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ມຫາຠູເຕ’’ຕິອາທິ. ປຣິເຍສນ຺ໂຕຕິ ອປຣິເຍສໍ ນິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ມຫາຠູເຕ ຄເວສນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ອນວເສສນິໂຣຘໍ ວີມໍສນ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິຈຣິຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມຕາຍ ໂຈທິຍມາໂນ ປຣິຈຣິຕ຺ວາ. ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘໍ ກິເຣຕໍ, ຍທິທໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ວິຈຣຓໍ ຍຖາ ອຠິຊາຕິຍໍ ມຫາປຖວິກມ຺ປາທິ. ວິສ຺ສຊ຺ໂຊກາສນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ, ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ຊກຣ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ວິສ຺ສຊ຺ຊກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ພຸທ຺ຘເມວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິກ຺ກງ຺ຂຕ຺ຕາ, ຕສ຺ເສວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຫນ຺ຕຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສເທວເກ ໂລເກ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ມຫນ຺ຕຠາວສ຺ສ ມຫານຸຠາວຕາຍ ທີປນຕ຺ຖໍ. ອິທຎ຺ຈ ກາຣຓນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ເອທິໂສ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຕທານຸຠາວປ຺ປກາສໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມມ຺ປິ ກາຣຓໍ.

ກຕ຺ຖາຕິ ນິມິຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມໍ, ກສ຺ມິໍ ຐາເນ ກາຣຓຠູເຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິໍ ອາຄມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິຄມນເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ກິໍ ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ກິມາຣມ຺ມຓໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເຫຕຸຄພ຺ຠວິເສສນເມຕໍ. ເຕຕິ ມຫາຠູຕາ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນາຕິ ປຸນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ. ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ວຈນຕ຺ຖລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານ-ສມຸຏ຺ຐານກລາປຈຸຓ຺ຓນານຕ຺ເຕກຕ຺ຕວິນິພ຺ໂຠຄາ- ວິນິພ຺ໂຠຄສຠາຄ-ວິສຠາຄອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣສງ຺ຄຫປຈ຺ຈຍສມນ຺ນາຫາຣປຈ຺ຈຍວິຠາຄາກາຣໂຕ, ສສມ຺ຠາຣສງ຺ເຂປສສມ຺ຠາຣວິຠຕ຺ຕິສລກ຺ຂຓສງ຺ເຂປສລກ຺ຂຓວິຠຕ຺ຕິອາກາຣໂຕ ຈາຕິ ສພ຺ເພນ ອາກາເຣນ.

໔໘໘. ທິພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ກີຬນ຺ຕິ, ໂຊເຕນ຺ຕິ ຈາຕິ ເທວາ, ເທວໂລກາ. ເຕ ຍນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ເທວຍານິໂຍ ຍຖາ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໙໗) ເອຕ຺ຖ ອນີຍສທ຺ໂທ ກຕ຺ວຕ຺ເຖ, ຕຖາ ອິຘ ກຣຓຕ຺ເຖຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕນ ເຫສາ’’ຕິອາທິ. ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ວສວຕ຺ຕນໍ ນາມ ຍຖິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານຄມນໍ. ຕນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ເອເຕສໍ ອິສ຺ສຣາຕິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ. ກສ຺ມາ ປເນສ ສມີເປ ຐິຕໍ ສເທວກໂລກປຊ຺ໂຊຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທູເຣ ເທເວ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ໂຈທນມປເນຕິ ‘‘ສມີເປ ຐິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ‘‘ເຍ ເທວາ ມຄ຺ຄຜລລາຠິໂນ, ເຕປິ ຕມຕ຺ຖໍ ເອກເທເສນ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ພຸທ຺ຘວິສໂຍ ປນາຍໍ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນ ຊານາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘວິສເຍ’’ຕິອາທິ. ນ ລພ຺ຠາຕິ ນ ສກ຺ກາ, ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ນາເມຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາຍ ນິພ຺ພາຘນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂວຫາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຫນ຺ທ ນໍ ທູຣມປເນສ຺ສາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສທ຺ໂທ ອຕິສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕຣາ’’ຕິ, ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ປຎ຺ຎາປຏິຠານາທິຄຸເຓຫິ ຈ ອມ຺ເຫ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປເຣສໍ ກາມນີຍຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓີຕຕຣາຕິ ອຸຬາຣຕຣາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຕຣາ’’ຕິ.

໔໙໑-໔໙໓. ສຫສ຺ສກ຺ໂຂ ປນ ສກ຺ໂກ ອຠິສເມຕາວີ ອາຄຕຜໂລ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ, ໂສ ກສ຺ມາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປາເຍນ ນິຍ຺ໂຍເຊສີຕິ ອນຸໂຍຄມປເນຕິ ‘‘ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ’’ຕິອາທິນາ.

ຂຊ຺ໂຊປນກນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ຊລນ຺ຕໍ ຂຸທ຺ທກກິມິໍ. ຘມນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ມຸຂວາຕໍ ເທນ຺ໂຕ ວິຍ. ອຕ຺ຖິ ເຈວາຕິ ເອທິໂສ ມຫາຠູຕປຣິເຍສໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ວິຊ຺ຊມາໂນ ເອວ ຠເວຍ຺ຍ, ມຍາ ອເປສິໂຕເຍວ ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໂຕຕິ ຕຖາ ຈິນ຺ຕນໂຕ ປຣໍ. ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເທວຍານິຍສທິໂສວ. ‘‘ເທວຍານິຍມຄ຺ໂຄຕິ ວາ…ເປ… ອຠິຎ຺ຎາຎາຓນ຺ຕິ ວາ ສພ຺ພເມຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ເສວ ນາມ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປາຬິຍໍ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕຣຸຬ຺ຫິນາມວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພາສຸປິ ຫິ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ເທວຍານິຍມຄ຺ຄາທິເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກອປ຺ປນາທິນາມໍ ຍຖາຣຫໍ ສມ຺ຠວຕິ.

໔໙໔. ອາຄມນປຸພ຺ພຠາເຄ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອາຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກນິມິຕ຺ຕໍ. ອຸທຍໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິເມຕິ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ. ເວຍ຺ຍາກຣເຓນາຕິ ພ຺ຍາກຣເຓນ. ອນາຣທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕຕິ ອນາຣາຘິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ວາທນ຺ຕິ ໂທສໍ. ວິກ຺ເຂປນ຺ຕິ ວາຈາຍ ວິວິຘາ ເຂປນໍ.

໔໙໕. ກຸຫກຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຠູຕໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ວິມ຺ຫາເປຕຸກາມຕ຺ຕາ. ‘‘ຄຸຫກຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຐິຕ຺ວາ ຄຸຍ຺ຫິຕຸກາມຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຖມ຺ປິ ວທນ຺ຕິ ເກຈິ.

ຕີຣທສ຺ສີສກຸຓູປມາວຓ຺ຓນາ

໔໙໗. ປເທເສນາຕິ ເອກເທເສນ, ອຸປາທິນ຺ນເກນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປາທິນ຺ນເກປີຕິ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘປິ. ນິປ຺ປເທສໂຕຕິ ອນວເສສໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ຕຖາ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ປຸຈ຺ຉາຍ ອຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຈ຺ຉາມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຸມຊານນໂຕ ປຸຈ຺ຉາຍ ສມ຺ມູຬ຺ຫສ຺ສ. ວິຕຖປຎ຺ໂຫ ຫິ ‘‘ປຸຈ຺ຉາມູຬ຺ໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ’’ຕິ. ປຸຈ຺ຉາຍ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ເຕນ ກຕປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຈ຺ຉິຕາກາເຣ ໂທສໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ຕຖາ ສິກ຺ຂາປິຕາຍ ອວິຕຖປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຍສ຺ມາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນາມ ປຸຈ຺ຉານຸຣູປໍ, ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໂຕ, ນ ຈ ຕຖາຄຕາ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກຕປຸຈ຺ຉານຸຣູປໍ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖສຠາຄຕາຍ ຈ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ປຸຈ຺ຉກາ ຕທຕ຺ຖໍ ອນວພຸຊ຺ຌນ຺ຕາ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ອວິຕຖປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ພຸທ຺ຘານມາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ທຸວິຎ຺ຎາປໂຍຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ທຸວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ.

໔໙໘. ນ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ນ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິທໍ ນິມິຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ອາຄມ຺ມາ’’ຕິ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາທິນ຺ນໍເຍວາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘເມວ. ຍສ຺ມາ ເອກທິສາຠິມຸຂໍ ສນ຺ຕານວເສນ ພຫຸຘາ ສຓ຺ຐິເຕ ຣູປປ຺ປພນ຺ເຘ ທີຆສຎ຺ຎາ, ຕມຸປາທາຍ ຕໂຕ ອປ຺ປກໍ ສຓ຺ຐິເຕ ຣສ຺ສສຎ຺ຎາ, ຕທຸຠຍຎ຺ຈ ວິເສສໂຕ ຣູປຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຓ຺ຐານວເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປປຣິມາເຓ ຣູປສງ຺ຆາເຕ ອຓຸສຎ຺ຎາ, ຕທຸປາທາຍ ຕໂຕ ມຫຕິ ຖູລສຎ຺ຎາ, ອິທມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ວິເສສໂຕ ຣູປຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາປີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ‘ສຓ຺ຐານວເສນ ອຸປາທາຣູປໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຓ຺ຓມຕ຺ຕເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສມຸຈ຺ຈິນາຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຓ຺ຓສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນປຣິຍາໂຍວ. ສຸຠນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ, ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຸຠນ຺ຕິ ອສຸນ຺ທຣໍ, ອນິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ປເນວໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ທີຆໍ ຣສ຺ສໍ ອຓຸໍ ຖູລໍ ສຸຠາສຸຠນ຺ຕິ ຕີສຸປິ ຐາເນສຸ ຣູປາຍຕນມຸເຂນ ອຸປາທາຣູປສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ຠູຕຣູປານໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ກຕ຺ຖ ອາໂປ ຈ ປຖວີ, ເຕໂຊ ວາໂຍ ນ ຄາຘຕີ’’ຕິ ຫິ ຠູຕຣູປານິ ວິສຸໍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ນາມນ຺ຕິ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຈຕຸກ຺ກໍ. ຕຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນໂຕ, ນາມກຣຓໂຕ ຈ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ທີຆໍ ຣສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວ ອິຘ ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປສຎ຺ຎາຍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ທີຆາທິເຠທ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ. ອາທິສທ຺ເທນ ອາປາທີນຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ. ຍສ຺ມາ ວາ ທີຆາທິສມຎ຺ຎາ ນ ຣູປາຍຕນວຕ຺ຖຸກາວ, ອຖ ໂຂ ຠູຕຣູປວຕ຺ຖຸກາປິ. ຕຖາ ຫິ ສຓ຺ຐານໍ ຜຸສນມຸເຂນປິ ຄຍ຺ຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທີຆຣສ຺ສາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຠູຕຣູປມ຺ປິ ຄຍ຺ຫເຕວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ‘‘ທີຆາທິເຠທໍ ຣູປ’’ ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ກິໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ກິສ຺ສ ອຘິຄມນເຫຕຸ. ‘‘ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອິທໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຂຓນິໂຣຘນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອເສສເມຕໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

໔໙໙. ຕຕ຺ຣ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຠວຕີຕິ ອນຸສນ຺ຘິວຈນມຕ຺ຕໍ ຈຸຓ຺ຓິຍປາຐໍ ວຕ຺ວາ ເວຍ຺ຍາກຣຓວຈນຠູຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິອາທິໍ ສິໂລກມາຫາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ຎາຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພຎາຓຸຕ຺ຕເມນ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ນິທສ຺ສີຍເຕຕິ ນິທສ຺ສນໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ນ ນິທສ຺ສນໍ ອນິທສ຺ສນໍ, ອຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ນິທສ຺ສນໍ ວາ ອຸປມາ, ຕເທຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອນິທສ຺ສນໍ. ນ ຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ນິຈ຺ຈສ຺ສ ເອກຠູຕສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຓີຕສຠາວສ຺ສ ສທິສໍ ນິທສ຺ສນໍ ກຸໂຕຈິ ລພ຺ຠຕີຕິ. ຍໍ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠຕິ, ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວຕິ, ຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ອຸທຍວຍນ຺ເຕຫິ ສອນ຺ຕໍ, ອສງ຺ຂຕສ຺ສ ປນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ນິຈ຺ຈສ຺ສ ເຕ ອຸໂຠປິ ອນ຺ຕາ ນ ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເອວ ນວຠາວາປຄມສງ຺ຂາຕາ ຊຣຕາປິ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປາທນ຺ໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທນ຺ໂຕຕິ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາ. ວຍນ຺ໂຕຕິ ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖາ. ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ ຊຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອວເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຐິຕາວຕ຺ຖາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ໂຫຕິ. ຕິຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ປານຕິຕ຺ຖສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ. ປປນ຺ຕີຕິ ປກາເຣນ ປິວນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ປປນ຺ຕິ ປານຕິຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໔໙໙) ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ, ຍຖາຣຸຕລກ຺ຂເຓນ ວາ ປ-ກາຣສ຺ສ ຠ-ກາໂຣ ກໂຕ.ສພ຺ພໂຕຕິ ສພ຺ພກມ຺ມຏ຺ຐານມຸຂໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ເຍນ ເຍນ ມຸເຂນາ’’ຕິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ອປໂຣ ນໂຍ – ປກາເຣນ ຠາສນໍ ໂຊຕນໍ ປຠາ, ສພ຺ພໂຕ ປຠາ ອສ຺ສາຕິ ສພ຺ພໂຕປຠໍ, ເກນຈິ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ ສມນ຺ຕໂຕ ປຠສ຺ສຣໍ ວິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພາເນຕິ ນິມິຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອິທໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມາ’’ຕິ ອິມິນາ. ເຍນ ນິພ຺ພານມຘິຄຕໍ, ຕໍ ສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນານໍເຍວ ອິຘ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກຘມ຺ມຊາຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຍເທຕໍ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນາ’’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ ຕສ຺ສ ວິຠຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຈຣິມກວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອຣຫໂຕ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ປຣິນິພ຺ພານຈິຕ຺ຕໍ. ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎາທິອຠິສງ຺ຂາຣຈິຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ເຖຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ເອຕໍ ນາມຣູປໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຊ຺ຌາຕ…ເປ… ຠາວໍ ຍາຕີ’’ຕິ. ວິຊ຺ຌາຕທີປສິຂາ ວິຍາຕິ ນິພ຺ພຸຕທີປສິຂາ ວິຍ. ‘‘ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາປີ’’ຕິອາທິນາ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸມຸເຂນ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸເມວ ວທຕິ ນາມຣູປສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ອຸປຣຸຊ຺ຌນສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸປ຺ປາທວເສນ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາເຓນາຕິ ກຕ຺ຕຣິ, ກຣເຓ ວາ ກຣຓວຈນໍ, ນິໂຣເຘນາຕິ ປນ ເຫຕຸມ຺ຫິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ນິພ຺ພາເນ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ປຣມສຸຂຸມຄມ຺ຠີຣທຸຣນຸໂພຘຕ຺ຖປຣິທີປນາຍ ສຸວິມລວິປຸລປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍຊນນາຍ ສາຘຸວິລາສິນິຍາ ນາມ ລີນຕ຺ຖປກາສນິຍາ ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປກາສນາ.

ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.