໖. ມຫາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ພ຺ຣາຫ຺ມຓທູຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. ເອວໍ ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິທານິ ມຫາລິສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ຍຖານຸປຸພ຺ພໍ ສໍວຓ຺ຓໂນກາສສ຺ສ ປຕ຺ຕຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ, ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ຄີຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາລິສຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ເວສາລິຍນ຺ຕິ ມຫາລິສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສາລຠາວູປຄມນໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂໂປ – ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ມໍສເປສິຄພ຺ເຠນ ທ຺ເວ ທາຣກາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຘີຕາ ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ຈ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາເຫນ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຸຕ຺ຕຘີຕຸວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ທາຣກາ ວິຊາຕາ. ຕໂຕ ເຕສໍ ທາຣການໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ສປຣິວາຣານໍ ອາຣາມຸຍ຺ຍານນິວາສຏ຺ຐານປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນກຕາຍ ນຄຣໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຄາວຸຕນ຺ຕເຣນ ຄາວຸຕນ຺ຕເຣນ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕິປາກາຣປຣິກ຺ເຂເປນ ວິສາລຠາວມຸປຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ເວສາລີ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສາລຠາວູປຄມນໂຕ ເວສາລີຕິ ລທ຺ຘນາມເກ ນຄເຣ’’ຕິ. ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ເຈຕ຺ຖ ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ, (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໖) ຣຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ເວສາລິວຕ຺ຖຸ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຣຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) ຈ ຄເຫຕພ຺ພາ. ພຫິນຄເຣຕິ ນຄຣໂຕ ພຫິ, ນ ອມ຺ພປາລິວນໍ ວິຍ ອນ຺ໂຕນຄຣສ຺ມິໍ. ສຍໍຊາຕນ຺ຕິ ສຍເມວ ຊາຕໍ ອໂຣປິມໍ. ມຫນ຺ຕຠາເວນາຕິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉານໍ, ຐິໂຕກາສສ຺ສ ຈ ມຫນ຺ຕຠາເວນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຫິມວນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍໍ ປນ ເວນຍິການໍ ມເຕນ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ມຫາວນໍ ນາມ ສຍໍຊາຕໍ ອໂຣປິມໍ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ມຫນ຺ຕໍ ວນໍ. ກປິລວຕ຺ຖຸສາມນ຺ຕາ ປນ ມຫາວນໍ ຫິມວນ຺ເຕນ ສຫ ເອກາພທ຺ຘໍ ອປຣິຈ຺ເຉທໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕໍ, ອິທໍ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໖໒).

ຕໍ ມຊ຺ຌິມຠາຓກສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓການມ຺ປິ ສມານກຖາ. ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຫິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕໒) ສໍຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໗) ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ທີຆຠາຓການໍ ມເຕນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທິ ຈ ‘‘ອຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສມານວາໂທ ສິຍາຕິ. ກູຏາຄາຣສາລາສງ຺ເຂເປນາຕິ ຫໍສມຓ຺ຑລາກາຣສງ຺ຂາຕຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉນ຺ເນນ ກູຏາຄາຣສາລານິຍາເມນ, ຕຖາ ກຕຕ຺ຕາ ປາສາໂທເຍວ ‘‘ກູຏາຄາຣສາລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕພ຺ໂພຫາເຣນ ປນ ສກໂລປິ ສງ຺ຆາຣາໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໖໒) ຕຸ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ກູຏາຄາຣສາລາ ປນ ມຫາວນໍ ນິສ຺ສາຍ ກເຕ ອາຣາເມ ກູຏາຄາຣໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉທເນນ ກຕາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ໂກສເລສຸ ຊາຕາ, ຠວາ, ເຕ ວາ ນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂກສລກາ. ເອວໍ ມາຄຘກາ. ຊນປທວາຈິໂນ ຫິ ປາຍໂຕ ປຸລ຺ລິງ຺ຄປຸຖຸວຈນາ. ຍສ຺ສ ອກຣເຓ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫາຊານິໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ກຣຓໍ ອຣຫຕີຕິ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອວສ຺ສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ເມນາ’’ຕິ. ອກາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ອສຕິ ສມວາເຍ, ຕສ຺ມາ ສມວາເຍ ສຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ຕໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໖໐. ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ຕາສໍ ວເສນ ‘‘ນານາຣມ຺ມຓຈາຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນານາຣມ຺ມຓປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ເສວ ຫິ ປຏິເສໂຘ, ນ ອສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ. ປຏິກ຺ກມ຺ມາຕິ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ສລ຺ລີໂນຕິ ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ອລ຺ລີໂນ. ນິລີໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກີຠາວ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສປຣິວາຣຕ຺ຕາ ອເນໂກປິ ຕທາ ເອໂກ ວິຍ ຠວຕີຕິ ເອກີຠາໂວ, ຕໍ ເອກີຠາວໍ. ເຍນາຍສ຺ມາ ນາຄິໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕສ຺ມາ ຐານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂອຏ຺ຐທ຺ຘລິຈ຺ຉວິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໖໑. ອທ຺ໂຘຏ຺ຐຕາຍາຕິ ອຸປຑ຺ໂຒຏ຺ຐຕາຍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ຐສ຺ສ ອປ຺ປກຕາຍ ຕິຣິຍໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອທ຺ຘມປນີຕໍ ວິຍ ຂາຍຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທນ຺ເຕ, ທ຺ເວ ຈ ທາຐາ ນ ຉາເທຕິ, ເຕນ ນໍ ‘‘ໂອຏ຺ຐທ຺ໂຘ’’ຕິ ໂວຫຣຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອໂຘ-ສທ຺ເທນ ປາຐໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຏ຺ຐສ຺ສ ໂອລມ຺ພກຕາຍ ‘‘ໂອຏ຺ຐາໂຘ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕເມວ ຕຖາ ປາຐສ຺ສ ອທິສ຺ສນໂຕ, ອາຈຣິເຍນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໖໑) ຈ ອວຓ຺ຓິຕຕ຺ຕາ. ອຍໍ ກິຣ ອຸໂປສຖິໂກ ທາຍໂກ ທານປຕິ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘມາມໂກ ຘມ຺ມສງ຺ຆມາມໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຂນ຺ຘເກ, (ມຫາວ. ໒໘໙) ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໑໖໑) ຈ ອາຄຕນເຍນ ‘‘ນີລປີຕາທິ…ເປ… ຕາວຕິໍສປຣິສສປ຺ປຏິຠາຄາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປນ ເວສາລີ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອິທ຺ຘາ ເຈວ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣາຊູນເມວ ສຕ຺ຕ ສຫສ຺ສານິ, ສຕ຺ຕ ສຕານິ, ສຕ຺ຕ ຈ ຣາຊາໂນ ອເຫສຸໍ, ຕຖາ ຍຸວຣາຊເສນາປຕິຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຠຸຕີນມ຺ປິ, ປາສາທກູຏາຄາຣອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓິອາທໂຍປິ ຕປ຺ປຣິມາຓາເຍວ, ພຫຸຊນາ, ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສາ, ສຸຠິກ຺ຂາ ຈ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫຕິຍາ ລິຈ຺ຉວິປຣິສາຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ກຸລສ຺ສ ອາທິຠູຕານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ມໍສເປສິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕທາຣການໍ ຕາປເສນ ປາຍິຕໍ ຍໍ ຂີຣໍ ອຸທຣໍ ປວິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ມຓິຠາຊນຄຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ຈຣິມກຠເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ວິຍ ອຸທຣຈ຺ຉວິຍາ ອຕິວິປ຺ປສນ຺ນຕາຍ ເຕ ນິຈ຺ຉວີ ອເຫສຸໍ. ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ຐປິຕາ ວິຍ ເນສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ລີນາ ຉວິ ອໂຫສີ’’ຕິ. ເອວໍ ເຕ ນິຈ຺ຉວິຕາຍ ວາ ລີນຈ຺ຉວິຕາຍ ວາ ລິຈ຺ຉວີຕິ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ, ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ເຈຕ຺ຖ ປທສິທ຺ຘິ, ຕພ຺ພໍເສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສພ຺ເພປິ ລິຈ຺ຉວໂຍ ນາມ ຊາຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ລິຈ຺ຉວິປຣິສາຍາ’’ຕິ, ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນໍ, ລິຈ຺ຉວິວໍສຠູຕາຍ ວາ ປຣິສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ລາຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາລິ ຍຖາ ‘‘ຠທ຺ທາລີ’’ຕິ. ມູລນາມນ຺ຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ກຕນາມໍ.

໓໖໒. ສາສເນ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຠາວນມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສີຫສມານວຸຕ຺ຕິໂນປິ ຠຄວໂຕ ປຣິສາຍ ມຫຕ຺ເຕ ສຕິ ຕທຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕິຍມານາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ວິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ວິສ຺ສາສິໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມສ຺ສ ວິສ຺ສາສິກຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຖູລສຣີໂຣຕິ ວຐຣສຣີໂຣ. ເຖຣສ຺ສ ຂີຓາສວຠາວໂຕ ‘‘ອາລສິຍຠາໂວ ອປ຺ປຫີໂນ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ວາສນາເລສໍ ປນ ອຸປາທາຍ ‘‘ອີສກໍ ອປ຺ປຫີໂນ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ສາວການໍ ພຸທ຺ຘານມິວ ສວາສນາ ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປາສາທເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກູຏາຄາຣມຫາເຄຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຈີນມຸຂາຕິ ປາຈີນປມຸຂາ.

໓໖໓. ວິເນຍ຺ຍຊນານຸປໂຣເຘນ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ປຏິຫາຣິຍວິຊມ຺ຠນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິ. ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມນເວລາຍຎ຺ຫິ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອາເວຬາເວຬາ ຍມລາ ຍມລາ ຫຸຕ຺ວາ ສວິເສສໍ ປຠສ຺ສຣາ ວິນິຈ຺ຉຣິໍສຸ. ຕາຫິ ‘‘ຠຄວາ ນິກ຺ຂມຕີ’’ຕິ ສມາໂຣຈິຕມິວ ນິກ຺ຂມນໍ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍສູຈິຕນິກ຺ຂມໂນ’’ຕິ.

໓໖໔. ‘‘ອຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕທິວສໂຕ ອຕີຕມນນ຺ຕຣໍ ຫິຍ຺ໂຍທິວສໍ ປຸຣິມໍ ນາມ, ຕຖາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕທິວສໂຕ ປຣໍ ປຸຣິມຕຣໍ ອຕິສເຍນ ປຸຣິມຕ຺ຕາ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ທິວເສສຸ ວວຕ຺ຖິໂຕ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸຣິມປຸຣິມຕຣຠາໂວ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍເທຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິມຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຍໍ ຍໍ ໂອຣໍ, ຕໍ ຕໍ ປຸຣິມໍ. ຍໍ ຍໍ ປຣໍ, ຕໍ ຕໍ ປຸຣິມຕຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂອຣປາຣຠາວສ຺ສ ວິຍ, ຫິ ທິສາວິທິສາຠາວສ຺ສ ວິຍ ຈ ປຸຣິມປຸຣິມຕຣຠາວສ຺ສ ອເປກ຺ຂາສິທ຺ຘິ. ມູລທິວສໂຕຕິອາທິທິວສໂຕ. ອຄ຺ເຄຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ອຸປໂຍຄວຈນສ຺ສ ວາ ເອ-ກາຣາເທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ, ປຐມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ປຣາ ອຕີຕາ ໂກຏິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໂກຏິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍໍ-ສທ຺ໂທ ປຣິຈ຺ເຉເທ ນິປາໂຕ, ຕປ຺ປໂຍເຄນ ຈາຍໍ ‘‘ວິຫຣາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານປໂຍໂຄ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ອຕີຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາວ ວິຫາສິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ທິວສສ຺ສ. ປຐມວິກປ຺ເປ ‘‘ວິຫຣາມີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ຍທຄ຺ເຄ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸຊຸກໍ ຕາວ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ນຈິຣໍ ຕີຓິ ວສ຺ສານີ’’ຕິ ປມາຓວຈນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ‘‘ນຈິຣໍ ຕີຓິ ວສ຺ສານີ’’ຕິ ອິເມຫິປິ ກຸຏິລໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ. ນຈິຣນ຺ຕິ ເຈຕໍ ຠາວນປຸໍສກໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສຎ຺ໂຎຄໍ ວາ. ຕຎ຺ຫິ ປມາຓໂຕ ວິເສເສຕຸໍ ‘‘ຕີຓິ ວສ຺ສານີ’’ຕິ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນຈິຣໍ ວິຫາສິໍ ຕີຓິເຍວ ວສ຺ສານີ’’ຕິ.

ອຍນ຺ຕິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ. ປິຍຊາຕິການີຕິ ອິຏ຺ຐສຠາວານິ. ສາຕຊາຕິການີຕິ ມຘຸຣສຠາວານິ. ມຘຸຣສທິສຕາຍ ຫິ ‘‘ມຘຸຣ’’ນ຺ຕິ ມໂນຣມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເມນ ອຸປສໍຫິຕານີຕິ ກາມູປສໍຫິຕານິ, ກາມນີຍານິ. ເຕນາຫ ‘‘ກາມສ຺ສາທຍຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ, ອາຣມ຺ມຓິເກນ ກາມສງ຺ຂາເຕນ ອສ຺ສາເທນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ຕານິ, ກາມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວາ ອສ຺ສາທສ຺ສ ໂຍຄ຺ຍານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣີຣສຓ຺ຐາເນຕິ ສຣີຣພິມ຺ເພ, ອາຘາເຣ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ຕສ຺ມາ ສທ຺ເທນາຕິ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ເທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ວິນາ ປາຐເສສໍ ຠວິຕພ຺ພປເທເນວ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ມຘຸເຣນາຕິ ອິຏ຺ເຐນ ສາເຕນ. ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິຍນ຺ຕິ ກຓ຺ຓປຏ຺ຏິກາຍໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓປຣິກມ຺ມສ຺ສ ອກຖນມຕ຺ເຕນ. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຎາຕມ຺ປິ ນ ກເຖຕິ, ກິໍ ອິມສ຺ສ ສາສເນ ອຘິຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຠຄວຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ສຫ ກຸຊ຺ຌເນເນວ ເຈສ ຌານາຠິຎ຺ຎາ ປຣິຫາຍິ. ຈິນ຺ເຕສີຕິ ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ ມຍ຺ຫໍ ຕໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນ ກເຖສີ’’ຕິ ປຣິວິຈາເຣນ຺ໂຕ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນວເສນ ຈິນ຺ເຕສິ. ອນຸກ຺ກເມນາຕິ ປາຖິກສຸຕ຺ເຕ, (ທີ. ນິ. ໓.໓ ອາທໂຍ) ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໑.໓໘໑) ຈ ອາຄຕນເຍນ ຕໍ ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕເມວ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ, ຠາສນ຺ໂຕ, ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ອນຸກ຺ກເມນ ຠຄວຕິ ພທ຺ຘາຆາຕຕາຍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ກເຖຕິ.

ເອກໍສຠາວິຕສມາຘິວຓ຺ຓນາ

໓໖໖-໓໗໑. ເອກໍສາຍາຕິ ຕທຕ຺ເຖ ຈຕຸຕ຺ຖີວຈນໍ, ເອກໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໍສສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາສປຣິຍາໂຍ, ໂສ ຈ ອຘິກາຣໂຕ ທິພ຺ພຣູປທສ຺ສນທິພ຺ພສທ຺ທສວນວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເອກໂກຏ຺ຐາສາຍາ’’ຕິອາທິ. ວາ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ວິກປ຺ປເນ ເອກໍສສ຺ເສວາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອນຸທິສາຍາຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມທກ຺ຂິຓາທິເຠທາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘາຍ ອນຸທິສາຍ. ອຸຠຍໂກຏ຺ຐາສາຍາຕິ ທິພ຺ພຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ທິພ຺ພສທ຺ທສວນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຠາວິໂຕຕິ ຍຖາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ, ທິພ຺ພໂສຕຎາຓຎ຺ຈ ສມຘິຄຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠາວິໂຕ. ຕຍິທໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມກຣເຓນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ເອກຊ຺ຌໍ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີສຸປິ ກເມເນວ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ຠວຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ. ປາຬິຍມ຺ປິ ຫິ ‘‘ທິພ຺ພານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ທສ຺ສນາຍ, ທິພ຺ພານຎ຺ຈ ສທ຺ທານໍ ສວນາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ເອກສ຺ສ ອຸຠຍສມຕ຺ຖຕາສນ຺ທສ຺ສນເມວ, ນ ເອກຊ຺ຌໍ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິສມ຺ຠວສນ຺ທສ຺ສນໍ. ‘‘ເອກໍສຠາວິໂຕ ສມາຘິ ເຫຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາຍ ເອວ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ທິພ຺ພສທ຺ທໍ ນາສ຺ໂສສີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໓໗໒. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໂຕ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓເມວ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ມຫາລິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ທິພ຺ພໂສເຕນ…ເປ… ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ອປຓ຺ຓກນ຺ຕິ ອວິຣຊ຺ຌນກໍ, ອນວຊ຺ຊໍ ວາ. ສມາຘິເຍວ ຠາເວຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມາຘິຠາວນາ. ‘‘ທິພ຺ພໂສຕຎາຓໍ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາເນນ ຈ ເຕນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓມ຺ປິ ທິພ຺ພໂສເຕເນວ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຕາສໍ ນູນ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ປຸຖຸວຈເນນ ປຸຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຠຍໍສຠາວິຕານໍ ສມາຘີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພາຫິຣາ ເອຕາ ສມາຘິຠາວນາ ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ. ຕາ ຫິ ອິໂຕ ພາຫິຣການມ຺ປິ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ຠຄວຕາ ສາມຸກ຺ກໍສິກຠາເວນ ອປ຺ປເວທິຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເຕ ສຈ຺ຈານິ ວິຍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ. ຍທຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຍສໍ ອຕ຺ຖາຍ, ອເຠເທປິ ເຠທວຈນເມຕໍ, ຍສ຺ສ ວາ ວິເສສນຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ເຕຕິ ອຣິຍຜລຘມ຺ເມ. ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິປິ ອຘຸນາ ປາໂຐ. ເຕ ຫິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ມຫາລິ ອຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມາ…ເປ… ເຍສໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາເຫຕຸ ຠິກ຺ຂູ ມຍິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພຘມ຺ມາ ຈ ອິຘ ວຸຕ຺ຕາ.

ຈຕຸອຣິຍຜລວຓ຺ຓນາ

໓໗໓. ສໍໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ພນ຺ເຘນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂຠເຍ ສໍໂຍຊນໂຕ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ເຕ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ. ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂມເຍ ຣເຖ’’ຕິ ປາໂຐ, ນ ໂປຣາໂຓ ຕຖາ ອາຈຣິເຍນ ອວຓ຺ຓິຕຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອາປນ຺ໂນ, ນ ປສາທາທິໂສຕໍ. ‘‘ໂສໂຕຕິ ຠິກ຺ຂເວ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປນ຺ໂນຕິ ຈ ອາທິໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ອາ-ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິກມ຺ມນິ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ອິທໍ ປນ ຜລຏ຺ຐວເສນ ວທຕິ. ອຕີຕກາລວຈນຎ຺ເຫຕໍ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເຕເນວາຫ ທກ຺ຂິຓວິຠງ຺ເຄ ‘‘ໂສຕາປນ຺ເນ ທານໍ ເທຕິ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ເນ ທານໍ ເທຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໙) ອປຕນຘມ຺ໂມຕິ ອນຸປປຊ຺ຊນສຠາໂວ. ຘມ຺ມນິຍາເມນາຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຘມ຺ມນິຍາເມນ. ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ສຕ຺ຕມຠວໂຕ ອຸປຣິ ອນຸປປຊ຺ຊນຘມ຺ມຕາຍ ວາ ນິຍໂຕຕິ ອຏ຺ຐກຖາມຸຕ຺ຕກນໂຍ. ປຣໍ ອຍນໍ ປຣາຄຕິ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເນນາຕິ ປຸນ ຕຕິຍສມາສວຈນໍ, ວາ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ.

ຕນຸຕ຺ຕໍ ນາມ ປວຕ຺ຕິຍາ ມນ຺ທຕາ, ວິຣຬຕາ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕນຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ກຣຫຈີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ປຣິຍາຍວຈນໍ ວາ. ‘‘ໂອເຣນ ເຈ ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໖໒໗) ວິຍ ໂອຣ-ສທ຺ໂທ ນ ອຕິເຣກຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາຠາຄິຍານ’’ນ຺ຕິ, ເຫຏ຺ຐາຠາຄສ຺ສ ກາມຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຫິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິຍ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຸປປຕ຺ຕິຏ຺ຐານທສ຺ສນໍ. ໂອປປາຕິໂກຕິ ອຸປປາຕິໂກ ອຸປປາຕເນ ສາຘຸກາຣີ. ເຕນາຫ ‘‘ເສສໂຍນິປຏິກ຺ເຂປວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຣິນິພ຺ພານຘມ຺ໂມຕິ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພານສຠາໂວ. ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິມຸຕ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕເມວ ວິມຸຕ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິ ຄຫິໂຕ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໑.໑.໙) ວິຍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາວ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສາມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາວ, ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຠິຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕ຺ວາທິປຈ຺ຈຍກາຣິຍສ຺ສ ຍ-ກາຣສ຺ສ ໂລໂປ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ນາ-ວຈນກາຣິຍສ຺ສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຈ຺ຉີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕ຺ເຖ ເນປາຕິກໍ. ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓໍ ນາມ ອນຸສ຺ສວາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາທິເກ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຣູປໂຕ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ.

ອຣິຍອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໗໔-໕. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ອາກາສມຄ຺ເຄນ ເຑຕ຺ວາ. ປຏິປຊ຺ຊຕິ ອຣິຍາສາວໂກ ນິພ຺ພານໍ, ອຣິຍຜລຎ຺ຈ ເອຕາຍາຕິ ປຏິປທາ, ສາ ຈ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ເອວາຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທານາເມນ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຕຕວິຕຕາທິວເສນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ. ທິສາວິທິສານິວິຏ຺ຐປເທເສນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ. ອຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ນາມ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄມຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິອາທິນາ. ນ ຫິ ອວຍວວິນິມຸຕ຺ໂຕ ສມຸທາໂຍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິ ອສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາສໍ ອກຕ຺ວາ ‘ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ, ຕານິ ອສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ’ຕິ ສມາສຄພ຺ຠຕທ຺ຘິຕວເສນ ປທສິທ຺ຘິ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໗໔, ໓໗໕) ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຘິປ຺ປາໂຍ ເຈຕ຺ຖ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາເສ ຫິ ກເຕ ນ ສກ຺ກາ ອຏ຺ຐງ຺ຄອຏ຺ຐງ຺ຄິການໍ ເຠໂທ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປຣິຍາຍໍ ກຕ຺ວາປິ ນິຍເມຕຸໍ ພ຺ຍາເສ ອຸຠຍປທຕ຺ຖປຣຠາເວນ ສເຫວ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ. ສມາສຄພ຺ເຠ ປນ ຕທ຺ຘິເຕ ກເຕ ສກ຺ກາ ເອວ ເຕສໍ ເຠໂທ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປຣິຍາຍໍ ກຕ຺ວາ ນິຍເມຕຸໍ ສມາເສ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປຣຠາເວນ ວິນາວ ສງ຺ຂ຺ຍາປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ. ເອກຕ຺ຖິຠາວລກ຺ຂໂຓ ຫິ ສມາໂສຕິ. ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕຏີກາຍໍ ປນ ອາຈຣິເຍເນວ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ມຄ຺ຄງ຺ຄສມຸທາເຍ ມຄ຺ຄໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ, ສມຸທາໂຍ ຈ ສມຸທາຍີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍວຠູຕານິ ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ’’ຕິ. ປຐມນເຍ ເຈຕ຺ຖ ອງ຺ຄິນາ ອງ຺ຄສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ທຸຕິຍນເຍ ປນ ອງ຺ເຄນ ອງ຺ຄິໂນຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ອິທານິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ເຄ ລກ຺ຂຓໂຕ, ກິຈ຺ຈຂຓາຣມ຺ມຓເຠທກມໂຕ ຈ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສມ຺ມາທສ຺ສນລກ຺ຂຓາຕິ ອວິປຣີຕໍ ຍາຖາວໂຕ ຈຕຸນ຺ນມຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂເມວ ທສ຺ສນສຠາວາ. ສມ຺ມາ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວິປຣີຕມຠິນິໂຣປນສຠາໂວ. ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ຊເນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຕພ຺ພິປກ຺ຂໂຕ ວິຣຕິສຠາວາ ສມ຺ມາວາຈາ ເຠທກຣມິຈ຺ຉາວາຈປ຺ປຫາເນນ ຊເນ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນກິຈ຺ຈວຕີ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອວິປຣີຕໍ ປຣິຄ຺ຄຫຓສຠາວາ. ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂໂຓຕິ ຍຖາ ຈີວຣກມ຺ມາທິໂກ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ເອກໍ ກາຕພ຺ພໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕໍຕໍກິຣິຍານິປ຺ຜາທໂກ ວາ ເຈຕນາສງ຺ຂາໂຕ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖປາທຈລນາທິກໍ ກິຣິຍໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ເອວໍ ສາວຊ຺ຊກຕ຺ຕພ຺ພກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐາປກມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕປ຺ປຫາເນນ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ນິຣວຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐາປນກິຈ຺ຈວາ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ເອວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອວິປຣີຕໍ ສມຸຏ຺ຐາປນສຠາໂວ. ສມ຺ມາ ໂວທາປນລກ຺ຂໂຓຕິ ກາຍວາຈານໍ, ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ຈ ສໍກິເລສຠູຕມິຈ຺ຉາຊີວປ຺ປຫາເນນ ອວິປຣີຕໍ ໂວທາປນສຠາໂວ. ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓຕິ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິເລສປກ຺ເຂ ປຕິຕຸມທຕ຺ວາ ອວິປຣີຕໍ ປຄ຺ຄຫຓສຠາໂວ. ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາຕິ ຕາທິຠາວລກ຺ຂເຓນ ອວິປຣີຕໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປຏ຺ຐານສຠາໂວ. ສມ຺ມາ ສມາຘານລກ຺ຂໂຓຕິ ວິກ຺ເຂປວິທ຺ຘໍສເນນ ອວິປຣີຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາທຫນສຠາໂວ.

ສຫເຊກຏ຺ຐຕາຍ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐາ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂຕ ອຎ຺ເຎ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລສາ ນາມ. ປສ຺ສຕີຕິ ປກາເສຕິ ກິຈ຺ຈປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕປ຺ປຏິ…ເປ… ອສມ຺ໂມຫໂຕ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ຕສ຺ສາ ປສ຺ສນາກາຣທສ຺ສນໍ. ເຕເນວ ຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ອງ຺ເຄນ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ກິຈ຺ຈານິ ສພ຺ເພສເມວ ສາຘາຣຓານີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຕເຖວາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ອິທມນຸກຑ຺ຒຕິ.

ປຸພ຺ພຠາເຄຕິ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓ. ອຸປຈາຣຠາວນາວເສນ ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕ຺ຕາ ນານກ຺ຂຓາ. ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓວິສຍຕ຺ຕາ ນານາຣມ຺ມຓາ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕ຺ຕາ ເອກກ຺ຂຓາ. ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເອກາຣມ຺ມຓາ. ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ທຸກ຺ຂາທິຎາເຓຫິ ກຕ຺ຕພ຺ເພນ ອິຘ ສາຕິສຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ກິຈ຺ເຈນ, ອິມສ຺ເສວ ວາ ຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂາທິປ຺ປກາສນກິຈ຺ເຈນ. ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ.ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິປ຺ປຫານນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ. ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ‘‘ວິຣຕິເຈຕນາ, ສພ຺ເພ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຈ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໐໔) ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ປຘານານໍ ວິຣຕິເຈຕນານໍ ວເສນ ‘‘ວິຣຕິໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕນາໂຍປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມຓກາເລ ວາ ວິຣຕິໂຍ, ສຸຠາສິຕາທິວາຈາຠາສນາທິກາເລ ເຈຕນາໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ເຈຕນານໍ ອມຄ຺ຄງ຺ຄຕ຺ຕາ ‘‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ວິຣຕິໂຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ເອກສ຺ເສວ ຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂາທິຎາຓຕາ ວິຍ, ເອກາເຍວ ວິຣຕິຍາ ມຸສາວາທາທິວິຣຕິຠາໂວ ວິຍ ຈ ເອກາຍ ເອວ ເຈຕນາຍ ສມ຺ມາວາຈາທິກິຈ຺ຈຕ຺ຕຍສາຘນາສມ຺ຠເວນ ສມ຺ມາວາຈາທິຠາວາສິທ຺ຘິໂຕ, ຕໍສິທ຺ຘິຍຎ຺ຈ ອງ຺ຄຕ຺ຕຍຕ຺ຕາສິທ຺ຘິໂຕ ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມິນາ ເຈຕາສໍ ທຸວິຘຕໍ, ອເຠທຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານວເສນາຕິ ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານຠາວວເສນ.

ຍທິປິ ສມາຘິອຸປກາຣການໍ ອຠິນິໂຣປນາ ນຸມຊ຺ຊນສມ຺ປິຍາຍນຸ ປພ຺ຣູຫນສນ຺ຕານໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິສຸໂຂເປກ຺ຂານໍ ວເສນ ຈຕູຫິ ຌາເນຫິ ສມ຺ມາສມາຘິ ວິຠຕ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ວາຍາໂມ ວິຍ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານຸປ຺ປາທນາທິຈຕຸວາຍາມກິຈ຺ຈໍ, ສຕິ ວິຍ ຈ ອສຸຠາສຸຂານິຈ຺ຈານຕ຺ຕຠູເຕສຸ ກາຍາທີສຸ ສຸຠາທິສຎ຺ຎາປຫານຈຕຸສຕິກິຈ຺ຈໍ ເອໂກວ ສມາຘິ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ນ ສາເຘຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິ ເອວ. ຕຖາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສມາຘິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສມາຘິ ເອວ. ຕຖາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ຕຕິຍຊ຺ຌານສມາຘິ ຕຕິຍຊ຺ຌານສມາຘິ ເອວ. ຕຖາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິ ເອວ. ຕຖາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສມ຺ມາສມາຘິເຍວາ’’ຕິ.

ຕສ຺ມາຕິ ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊຕຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊານ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາສຕ຺ຖຕ຺ຕາ ກິເລສໂຈເຣ ຆາເຕນ຺ໂຕຕິ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອນາທິມຕິ ສໍສາເຣ ອິມິນາ ໂຍຄິນາ ກທາຈິປິ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕປຸພ຺ໂພ ກິເລສຄໂຓ, ຕສ຺ສ ສມຸຄ຺ຆາຏໂກ ຈ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ ພຫູປກາຣາ, ຕສ຺ມາ. ຕເທວ ພຫູປກາຣຕໍ ກາຣຓຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍຄິໂນ ພຫູປກາຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ. ‘‘ພຫູປກາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ພຫູປກາຣຕໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຍໍ ຕມ຺ພກໍສາທິມຍຕ຺ຕາ ກູໂຏ. ຕໍປຣິຫຣຓໂຕ ມຫາສາຣຕາຍ ເຉໂກ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ເຫຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ກຫາປຓວິຠາຄຊານເນ ກິຣິຍາສາຘກຕມຠາເວນ ກຣຓນ຺ຕຣໍ ພຫຸກາຣໍ ຍທິທໍ ຫຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ໂຍຄິໂນ ປຎ຺ຎາຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິຠາຄຊານເນ ປຸພ຺ພຈາຣີຠາເວນ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ພຫຸກາຣໍ ຍທິທໍ ວິຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາວ ປຎ຺ຎາຍ ຕທວໂພຘໂຕ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ພຫຸກາໂຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸຕິຍອຸປມາຍໍ ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຈ຺ຉໂກ ປເຣນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ວາສິຍາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ເຄຫາທິກຣຓກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ, ເອວໍ ໂຍຄີ ວິຕກ຺ເກນ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິກມ຺ເມ ອຸປເນຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວຈີເຠທສ຺ສ ອຸປກາຣໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊວຈີເຠເທ ນິວຕ຺ຕນປວຕ຺ຕນກຣາຍ ສມ຺ມາວາຈາຍປິ ອຸປກາຣໂກວາຕິ ອາຫ ‘‘ສ຺ວາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວິສາຂສ຺ສ ນາມ ຄຫປຕິໂນ ວຸຕ຺ຕໍ ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕປທໍ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໔) ສາຘກຠາເວນ ທສ຺ເສຕິ. ຠິນ຺ທຕີຕິ ນິຈ຺ຉາເຣຕິ.

ວຈີເຠທນິຍາມິກາ ວາຈາ ກາຍິກກິຣິຍານິຍາມກສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອຸປກາຣິກາຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ໂລກໂຕ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍໍ ສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສຸຈຣິຕຎ຺ຈ. ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ນາມ ຈຕຸພ຺ພິຘວຈີສຸຈຣິຕຕິວິຘກາຍສຸຈຣິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ມາອາຊີວໍ ອຏ຺ຐມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກສີລໍ. ຍຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອາຊີໂວ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕທຸຠຍານນ຺ຕຣນ຺ຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕທ຺ວຍປ຺ປຫາຍກສ຺ສ ສຸຈຣິຕທ຺ວຍປາຣິປູຣິເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ສມ຺ມາວາຈາສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕທ຺ວຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ. ສຸຕ຺ຕປມຕ຺ເຕນາຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກໍ ສຸຕ຺ເຕນ, ປມຕ຺ເຕນ ຈ. ອິທໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍໍ. ກາຍາທີສູຕິ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕາທໂຍ ສມາຘິສ຺ສ ອຸປກາຣກາ. ຕພ຺ພິຘຸຣາ ຘມ຺ມາ ອນຸປກາຣກາ. ຄຕິໂຍຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ, ກິຈ຺ຈາທິສຠາເວ ວາ. ສມນ຺ເວສິຕ຺ວາຕິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ, ເຫຕຸມ຺ຫິ ຈາຍໍ ຕ຺ວາປຈ຺ຈໂຍ.

ທ຺ເວປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໗໖-໗. ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ອນຸສນ຺ຘິກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິວເສນາຍໍ ອຸປຣິ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຕິ ຕຖາລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ລິຈ຺ຉວິຣຎ຺ໂຎ. ເທສນາຍນ຺ຕິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມາຍ ສຸຎ຺ຎຕປຏິສຎ຺ຎຸຕ຺ຕາຍ ຍຖາເທສິຕເທສນາຍ. ນາຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ນ ສທ຺ທຫຕິ ນ ປສີທຕິ. ຕນ຺ຕິຘມ຺ມໍ ນາມ ກເຖນ຺ໂຕຕິ ເຍສໍ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ກຖີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ອສຕິປິ ມຄ຺ຄປຏິເວເຘ ເກວລໍ ສາສເນ ປເວຓີຠູຕໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຠູຕໍ ວາ ຕນ຺ຕິຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ, ເຕນ ຕທາ ເຕສໍ ມຄ຺ຄປຏິເວຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຣູປສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອວິປຣີຕເທສນຕາຍ ເອວໍປາກຏຘມ຺ມກາຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ. ອສ຺ສາຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິສມຘິຄເມນ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕໍ ‘‘ຕໍ ຊີວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸຈ຺ເຉທາທິຄຫຓໍ ອປິ ນຸ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ, ລທ຺ຘິຍາ ປນ ຌານາຘິຄມມຕ຺ເຕນ ນ ຕາວ ວິເວຈິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍຸຕ຺ຕມສ຺ເສຕ’’ນ຺ຕິ ເຕຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຌານລາຠິໂນເປຕໍ ຄຫຓໍ ອຍຸຕ຺ຕເມວາຕິ ຕໍ ອຸຈ຺ເຉທວາທໍ, ສສ຺ສຕວາທໍ ວາ ‘‘ອຫໍ ໂຂ…ເປ… ນ ວທາມີ’’ຕິອາທິນາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ສາຘິປ຺ປາຍຕ຺ໂຖ. ເອຕນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິກໍ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ. ອຖ ຈ ປນາຕິ ເອວໍ ຊານນໂຕ, ປສ຺ສນໂຕ ຈ. ກາມໍ ວິປສ຺ສກາທິທສ຺ສນມ຺ປິ ປາຬິຍໍ ກຕໍ, ອຣຫຕ຺ຕກູເຏນ ປນ ເທສນາ ນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິ ຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ທ຺ເວ ປພ຺ພຊິຕາ ວິປສ຺ສກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ນ ກລ຺ລໍ ຕສ຺ເສຕໍ ວຈນາຍາ’’ຕິ ອໂວຈຸໍ. ອິມສ຺ສາຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອຕ຺ຕມນາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ນ ກລ຺ລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາວຈເນເນວ ເຕສໍ ອຕ຺ຕມນຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ມມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຂີຓາສໂວ ວິຄຕສມ຺ໂມໂຫ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຕຖາ ວຕ຺ຕຸມຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນນິຈ຺ຉຍຕາຍ ຕໍ ມມ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມນາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສປິ ໂຂ ລິຈ຺ຉວິ ຣາຊາ ເຕ ວິຍ ຕຖາສຎ຺ຊາຕນິຈ຺ຉຍຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສປິ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ປຣມສຸຂຸມຄມ຺ຠີຣທຸຣນຸໂພຘຕ຺ຖປຣິທີປນາຍ ສຸວິມລວິປຸລປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍຊນນາຍ ສາຘຸວິລາສິນິຍາ ນາມ ລີນຕ຺ຖປກາສນິຍາ ມຫາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປກາສນາ.

ມຫາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.