໕. ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒໓. ເອວໍ ໂສຓທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິທານິ ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ຍຖານຸປຸພ຺ພໍ ສໍວຓ຺ຓໂນກາສສ຺ສ ປຕ຺ຕຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ, ໂສຓທຓ຺ຑ ສຸຕ຺ຕສ຺ສານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ຄີຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ມຄເຘສູຕິ ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຄຘາ ນາມ ຊນປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ’’ຕິອາທີສຸ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ເຕ ໂກສລຊນປທວຓ຺ຓນາຍໍ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ຍຖາຣຫໍ ເນຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສໂສ – ມເຄນ ສທ຺ຘິໍ ຘາວນ຺ຕີຕິ ມຄຘາ, ຣາຊກຸມາຣາ, ມໍເສສຸ ວາ ຄິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ມຄຘາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ຣຸຬ຺ຫິໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂລປໂຕ ຈ ເຕສໍ ນິວາສຠູເຕປິ ຊນປເທ ວຸທ຺ຘິ ນ ໂຫຕີຕິ ເນຣຸຕ຺ຕິກາ. ຊນປທນາເມເຍວ ພຫຸວຈນໍ, ນ ຊນປທສທ຺ເທ ຊາຕິສທ຺ທຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ມຄເຘສຸ ຊນປເທ’’ຕິ. ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ‘‘ມຄເຘສູ’’ຕິ ປທໂຕ ປຣໍ ‘‘ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ປຸຣິມສຸຕ຺ຕທ຺ວເຍຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐໂສຓທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕທ຺ວເຍ. ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕສທິສໍ ອິຘາຄຕໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາໂຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ, ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຣຸໂຓ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວຸຕ຺ຕສທິສາວາ’’ຕິ ອາຫ.

ຍຎ຺ຎາວາຏໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສວິຎ຺ຎາຓການິ, ອວິຎ຺ຎາຓການິ ຈ ຍຎ຺ຎູປກຣຓານິ ອຸປຏ຺ຐປິຕານີຕິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມຫາຍຎ຺ໂຎ ອຸປກ຺ຂໂຏ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປເນຕໍ ອຸປກຣຓໍ ເຕສໍ ຕຖາ ສຊ຺ຊນເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ສຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ. ວຈ຺ຉຕຣສຕານີຕິ ຍຸວຠາວປ຺ປຕ຺ຕານິ ພລວວຈ຺ຉສຕານິ. ວຈ຺ຉານໍ ວິເສສາຕິ ຫິ ວຈ຺ຉຕຣາ, ເຕ ປນ ວຈ຺ຉາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ທມ຺ມາ, ນ ຈ ພລີພທ຺ທາຕິ ອາຫ ‘‘ວຈ຺ຉສຕານີ’’ຕິ. ອຍໍ ອາຈຣິຍມຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໒໓). ຕຣ-ສທ຺ໂທ ວາ ອນຕ຺ຖໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຈ຺ຉສຕານີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສພ຺ໂພປິ ວຈ຺ຉປ຺ປເຠໂທ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ. ເອເຕຕິ ອຸສຠາທໂຍ ອຸຣພ຺ຠປຣິໂຍສານາ. ອເນເກສນ຺ຕິ ອເນກຊາຕິການໍ. ມິຄປກ຺ຂີນນ຺ຕິ ມຫິໍສຣຸຣຸປສທກຸຣຸງ຺ຄໂຄກຓ຺ຓມິຄານຎ຺ເຈວ ໂມຣກປິຎ຺ຊຣວຏ຺ຏກຕິຕ຺ຕິຣ ລາປາທິປກ຺ຂີນຎ຺ຈ. ສງ຺ຂ຺ຍາວເສນ ອເນກຕໍ ສຕ຺ຕສຕຄ຺ຄຫເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ‘‘ສຕ຺ຕສຕ຺ຕສຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕສຕານິ, ສຕ຺ຕສຕານິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖູຓນ຺ຕິ ຍຎ຺ໂຎປກຣຓານໍ ມິຄປກ຺ຂີນໍ ພນ຺ຘນຕ຺ຖມ຺ຠໍ. ຍູໂປຕິປິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍູປສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ.

໓໒໘. ວິຘາຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣວິໂນທນາ. ໂຍ ຫິ ຍຎ຺ຎສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ, ຕສ຺ສ ວິຘມນໂຕ ນິວາຣຓໂຕ ນິໂຣຘນໂຕ ວິຘາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣວິໂນທນາ, ຕາ ເອວ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕີຕິ ‘‘ຐປນາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ອວິປ຺ປຏິສາຣໂຕ ເອວ ຫິ ອຸປຣູປຣິ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ. ຐປນາ ເຈຕາ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານວເສນ ຕີສຸ ກາເລສຸ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕິປ຺ປກາຣາຕິ ອາຫ ‘‘ຕິຏ຺ຐປນ’’ນ຺ຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ປຣິວາຣປຣິຍາໂຍ ‘‘ປຣິກໂຣນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສຬສປຣິວາຣ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາວິຊິຕຣາຊຍຎ຺ຎກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໓໖. ປຸພ຺ເພ ຠູຕໍ ຠູຕປຸພ຺ພໍ ຍຖາ ‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິມຊາຕິສມ຺ຠູຕໍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣຠູຕໍ ປຸຎ຺ຎຈຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ຕສ຺ສ ອນຸຄາມິນິຘິສ຺ສ ຖາວຣນິຘິນາ ນິທສ຺ສນໍ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ສທ຺ທວິທູ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ກາລສຕ຺ຕມິຍາ ເນປາຕິກປທ’’ນ຺ຕິ. ອຕີຕກາເລຕິ ຫິ ເຕສໍ ມເຕນ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ອເນນ. ມຫນ຺ຕໍ ປຖວີມຓ຺ຑລໍ ວິຊິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຫນ຺ຕໍ ວາ ວິຊິຕໍ ປຖວີມຓ຺ຑລມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອນ຺ໂຕຣຏ຺ເຐຕິ ຍສ຺ສ ວິຊິເຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ຣຏ຺ເຐ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຫິ ວິຊິຕສທ຺ໂທ ຣຊ຺ເຊ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິມິນາ ຕສ຺ສ ເອກຣາຊຠາວໍ ທີເປຕິ, ນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊຠາວໍ ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນຕາອວຈນໂຕ. ປາຬິຍໍ ນ ເຍນ ເກນຈິ ສນ຺ຕກມຕ຺ເຕນ ອຑ຺ຒຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຑ຺ໂຒ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຫທ຺ຘໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ໂກຈີ’’ຕິອາທິ. ອຑ຺ຒຕາ ຫິ ນາມ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ສາ ຈ ຕໍ ຕທຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາ ມຫທ຺ຘນຕາປີຕິ ຕໍ ຖາມປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປຣິມາຓສງ຺ຂ຺ເຍນາ’’ຕິ ອາຫ. ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວິເສສໂຕ ກາມາ ອິຘ ໂຠຄາ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ. ປິຓ຺ຑປິຓ຺ຑວເສນາຕິ ຠາຊນາລງ຺ກາຣາທິວິຠາຄໍ ອຫຸຕ຺ວາ ເກວລໍ ຂຓ຺ຑຂຓ຺ຑວເສນ.

ຣູປໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ, ອນປ຺ເປຕ຺ວາ ວາ ມາສປ຺ປມາເຓນ ກໂຕ ມາສໂກ. ອາທິສທ຺ເທນ ຖາລກາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອເນກໂກຏິສງ຺ຂ຺ເຍນາຕິ ກຫາປຓານໍ ໂກຏິສຕາທິປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ໂກຏິສຕປ຺ປມາເຓເນວ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ.

ຕຸຏ຺ຐີຕິ ສຸມນຕາ. ອຸປກຣຓສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓປຣິຍາໂຍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນານາວິຘາລງ຺ກາຣສຸວຓ຺ຓຣຊຕຠາຊນາທິເຠທ’’ນ຺ຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ວຕ຺ຖເສຍ຺ຍາວສຖາທີນິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຸຕ຺ຕາເວຬຸຣິຍວຊິຣປວາຬານິ ສຕ຺ຕ ຣຕນານີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາຫຸ –

‘‘ສຸວຓ຺ຓໍ ຣຊຕໍ ມຸຕ຺ຕາ, ມຓິເວຬຸຣິຍານິ ຈ;

ວຊິຣຎ຺ຈ ປວາຬນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕາຫຸ ຣຕນານິເມ’’ຕິ.

ສາລິວີຫິອາທິ ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎໍ ສານຸໂລມໍ ປຸພ຺ພນ຺ນໍ ນາມ ປຸເຣກ຺ຂຕໍ ສສ຺ສຜລນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ມຸຄ຺ຄມາສາທິ ຕທວເສສໍ ອປຣນ຺ນໍ ນາມ. ອປຣນ຺ນໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕມນ຺ນໍ ປຸພ຺ພນ຺ນໍ, ຕໂຕ ອປຣສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕມນ຺ນໍ ອປຣນ຺ນໍ. ນ຺ນ-ກາຣສ຺ສ ປນ ຓ຺ຓ-ກາເຣ ກເຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ, ອປຣຓ຺ຓຎ຺ຈາຕິ ເນຣຸຕ຺ຕິກາ. ປຸພ຺ພາປຣຠາໂວ ປເນເຕສໍ ອາທິກປ຺ເປ ສມ຺ຠວາສມ຺ຠວວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸຣິມໍ ‘‘ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊໂຕ’’ຕິ ວຈນໍ ເທວສິກໍ ປຣິພ຺ພຍທານຄຫຓາທິວເສນ, ປຣິວຕ຺ຕນຘນຘຎ຺ຎວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປນ ‘‘ປຫູຕຘນຘຎ຺ໂຎ’’ຕິ ວຈນໍ ນິຘານຄຕຘນວເສນ, ສງ຺ຄຫິຕຘຎ຺ຎວເສນ ຈາຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ວີສກຫາປຓມ຺ພຓາທິເທວສິກວຬຎ຺ຊນມ຺ປິ ຫິ ມຫາສາລລກ຺ຂຓໍ.

ອິທານິ ຕພ຺ພິປຣີຕວເສນ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ ທຸຕິຍນໂຍ ອາຣທ຺ໂຘ. ອິມິນາ ເອວ ຫິ ປຸຣິມວຈນໍ ນິຘານຄຕຘນວເສນ, ສງ຺ຄຫິຕຘຎ຺ຎວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ‘‘ປຫູຕຘນຘຎ຺ໂຎ’’ຕິ ວຈນໍ. ອສ຺ສາຕິ ມຫາວິຊິຕຣຎ຺ໂຎ. ທິວເສ ທິວເສ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ເທວສິກໍ, ຠາວນປຸໍສກເມຕໍ. ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິສາທີນໍ ເວຕ຺ຕນານຸປ຺ປທານໍ ປຣິພ຺ພຍທານໍ. ອິຓໂສຘນາທິວເສນ ຘນຘຎ຺ຎານມາທານໍ ຄຫຓໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ອິຓທານາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ປຣິວຕ຺ຕນຘນຘຎ຺ຎວເສນາຕິ ກຍວິກ຺ກຍກຣເຓນ ປຣິວຕ຺ຕິຕພ຺ພານໍ ຘນຘຎ຺ຎານໍ ວເສນ. ກຕ຺ຖຈິ ປນ ສມຸຈ຺ຈຍວິຣຫິຕປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຣິພ຺ພຍທານຄ຺ຄຫຓາທິວເສນາ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິວຕ຺ຕນປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຕາທິເສນ ວິຘິນາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພານໍ ຘນຘຎ຺ຎານໍ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂກຏ຺ຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘຎ຺ຎຏ຺ຐປນຏ຺ຐານໍ, ຕເທວ ອຄາຣໍ ຕຖາ. ເຕນາຫ ‘‘ຘຎ຺ເຎນ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ’’ຕິ. ເອວໍ ສາຣຄພ຺ຠໍ ໂກໂສ, ຘຎ຺ຎຏ຺ຐປນຏ຺ຐານໍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອສິໂນ ຕິກ຺ຂຠາວປຣິຫາຣໂຕ ປຣິຈ຺ຉໂທ ‘‘ໂກໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຣຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂຠາວປຣິຫາຣກຕ຺ຕາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ ‘‘ໂກໂສ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂກໂສ’’ຕິອາທິ. ‘‘ທ຺ວາທສປຸຣິໂສ ຫຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໓໑໔) ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ຄເຫຕພ຺ພາ. ວຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາຄາຣຄ຺ຄຫເຓເນວ ສພ຺ພສ຺ສປິ ກຸປ຺ປຠຓ຺ຑຏ຺ຐປນຏ຺ຐານສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ຕິວິຘ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕຣູປຣຊຕໂຕ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ໂລຫອຍທາຣຸວິສາຓວຕ຺ຖາທິກມສາຣທພ຺ພໍ ໂຄເປຕພ຺ພໂຕ ຄ-ກາຣສ຺ສ ກ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ກຸປ຺ປໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຊາຕຣູປຣຊຕນິຘານໍ ຘນໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣຕນໍ ວິໂລເກຕ຺ວາ ຈຣຓໍ ຣຕນວິໂລກນຈາຣິກາ. ກາມໍ ຕມຕ຺ຖໍ ຣາຊາ ຊານາຕິ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ປນ ກຖາເປຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ນິສ຺ສທ຺ທຠາວາປາທນຕ຺ຖເມວ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ກຖາປເນ ຫິ ອສຕິ ປຣິສາ ສທ຺ທໍ ກຣິສ຺ສຕິ ‘‘ກສ຺ມາ ຣາຊາ ປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ກຸລຘນໍ ວິນາເສຕີ’’ຕິ, ຕໂຕ ຈ ປກຕິກ຺ໂຂໂຠ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕິ ປນ ຕຖາ ກຖາປເນ ‘‘ເອຕໍກາຣຓາ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕີ’’ຕິ ນິສ຺ສທ຺ທຠາວມາປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ຈ ປກຕິກ຺ໂຂໂຠ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຖາ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຣຓວສນ຺ຕິ ມຣຓສ຺ສ, ມຣຓສງ຺ຂາຕໍ ວາ ວິສຍໍ.

໓໓໗. ປາຬິຍໍ ‘‘ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ມນ຺ຕິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ‘‘ເອເກນ ປຓ຺ຑິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘາຕ຺ວຕ຺ຖານຸວຕ຺ຕໂກ ເຫຕ຺ຖ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ປກຣຓາຘິຄໂຕ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ຍຖາ ‘‘ສິກ຺ຂມາເນນ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ປຣິປຎ຺ຫິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໔໓໔). ຕຖາ ຫິສ຺ສ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສິກ຺ຂມາເນນາຕິ ສິກ຺ຂິຕຸກາເມນ. ອຎ຺ຎາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຊານິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໔໓໖). ອາມນ຺ເຕສີຕິ ມນ຺ຕິຕຸກາໂມສິ. ຊນປທສ຺ສ ອນຸປທ຺ທວຕ຺ຖໍ, ຍຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ຈິຣານປ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສີຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ’’ຕິອາທິ. ອາຫຣນ຺ຕານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ເຄຫານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອນາທເຣ ວາ ເອຕໍ ສາມິວຈນໍ.

໓໓໘. ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ວິທູສນໂຕ, ອຫິຕທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອາວຫນໂຕ ກຓ຺ຏກສທິສຕາຍ ໂຈຣາ ເອວ ອິຘ ‘‘ກຓ຺ຏກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຈຣກຓ຺ຏເກຫິ ສກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ. ຍຖາ ຄາມວາສີນໍ ຆາຕກາ ຄາມຆາຕກາ ອເຠທວເສນ, ອຸປຈາເຣນ ຈ ນິສ຺ສຍນາມສ຺ສ ນິສ຺ສິເຕປິ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ເອວໍ ປນ຺ຖິການໍ ທຸຫນາ ພາຘນາ ປນ຺ຖທຸຫາ. ຘມ຺ມໂຕ ອເປຕສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຣຓສີໂລ ອຘມ຺ມກາຣີ, ໂຍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊິເຕ ຊນປທາທີນໍ ຕໂຕ ຕໂຕ ອນຕ຺ຖໂຕ ຕາຍເນນ ຂຕ຺ຕິເຍນ ກຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ອກຣຓສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສ຺ສູຕິ ໂຈຣານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ທໍເສນ຺ຕິ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕີຕິ ຫິ ທສ຺ສໂວ ນິຄ຺ຄຫີຕໂລເປນ, ເຕ ເອວ ຂີລສທິສຕ຺ຕາ ຂີລນ຺ຕິ ທສ຺ສຸຂີລໍ. ຍຖາ ຫິ ເຂຕ຺ເຕ ຂີລໍ ກສນາທີນໍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໍ, ມູລສນ຺ຕາເນນ ສສ຺ສປຣິພຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ວິພນ຺ຘຕິ, ເອວໍ ທສ຺ສໂວປິ ຣຊ຺ເຊ ຣາຊາຓາຍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໍ, ມູລວິຣຸຬ຺ຫິຍາ ຊນປທປຣິພຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ວິພນ຺ຘນ຺ຕີ. ປາຓຈາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມາຣເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຫິໍສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂກຏ຺ຏເນນາ’’ຕິ. ວຘສທ຺ໂທ ຫິ ຫິໍສນຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕິ ‘‘ວຘຕິ ນ ໂຣທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໘໘໐) ວິຍ, ກປ຺ປຣາທີຫິ ໂປຖເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອທ຺ທຸ ນາມ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ເຘນ ກໂຕ ພນ຺ຘໂນປກຣຓວິເສໂສ, ເຕນ ພນ຺ຘນໍ ຕຖາ. ອາທິສທ຺ເທນ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນສງ຺ຂລິກພນ຺ຘນຆຣພນ຺ຘນາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຫາ-ຘາຕຸຍາ ຊານິປທນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຫານິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ, ສາ ຈ ຘນຫາຍນເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິ.

ປຎ຺ຈສິຂມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຸຓ຺ຑາປນໍ ປຎ຺ຈສິຂມຸຓ຺ຑກຣຓໍ. ຕໍ ‘‘ກາກປກ຺ຂກຣຓ’’ນ຺ຕິປິ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ສີເສ ຉກໂຓທກາວເສຈນໍ ໂຄມຍສິຎ຺ຈນໍ. ກຸທຓ຺ຑໂກ ນາມ ຈຕຸຫຕ຺ຖໂຕ ອູໂນ ຣສ຺ສທຓ຺ຑໂກ, ໂຍ ‘‘ຄທ຺ທຸໂລ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ພນ຺ຘນໍ ກຸທຓ຺ຑກພນ຺ຘນໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠສ຺ມປຸຏວຘນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ສມ຺ມາສທ຺ໂທ ຎາຍຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸນາ’’ຕິອາທິ, ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ. ອູຫນິສ຺ສາມີຕິ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມິ, ອປເນສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ກຕປຣິຈຍຕາຍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ‘‘ອນຸປ຺ປເທຕູ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອນຸ ອນຸ ປເທຕູຕິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທິນ຺ເນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສິອຸປກຣຓຠຓ຺ຑໍ ຜາລປາຊນຍຸຄນງ຺ຄລາທິ, ອິມິນາ ປາຬິຍໍ ພີຊຠຕ຺ຕເມວ ນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສກ຺ຂິກຣຓປຓ຺ຓາໂຣປນນິພນ຺ຘນໍ ວຑ຺ຒິຍາ ສຫ ວາ ວິນາ ວາ ປຸນ ຄເຫຕຸກາມສ຺ສ ທາເນ ໂຫຕິ, ອິຘ ປນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ ປຸນ ອຄ຺ຄເຫຕຸກາມຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສກ຺ຂິໍ ອກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຫ ‘‘ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນາ’’ຕິ. ສກ຺ຂິນ຺ຕິ ຕທາ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຊນໍ. ປຓ຺ເຓ ອນາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຕາລາທິປຓ຺ເຓ ຍຖາຈິຓ຺ຓໍ ລິຂນວເສນ ອນາໂຣເປຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຓ຺ຓາກາເຣປິ ປາຠຕສທ຺ໂທ, ອິຘ ປນ ຠຓ຺ຑມູເລເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ຠຓ຺ຑມູລສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຠຓ຺ຑມູລຎ຺ຫິ ປກາຣໂຕ ອຸທຍຠຓ຺ຑານິ ອາຠຣຕິ ສໍຫຣຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຠຕໍ. ອຸທຍຘນໂຕ ປເຄວ ອາຠຕໍ ປາຠຕນ຺ຕິ ສທ຺ທວິທູ, ປຓ຺ຓາກາໂຣ ປນ ຕໍ ຕທຕ຺ຖໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕຫິ ອາຠຣີຍເຕຕິ ປາຠຕໍ. ປຕ຺ຖນຕ຺ຖໂຊຕໂກ ຫິ ອຍໍ ປ-ສທ຺ໂທ.

‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິນາ ປາຠຕສທ຺ທສ຺ສ ມູລຠຓ຺ຑຕ຺ຖຕໍ ຈູຬເສຏ຺ຐິຊາຕກປາເຐນ (ຊາ. ໑.໑.໔) ສາເຘຕິ. ຕຕ຺ຣາຍມຏ຺ຐກຖາ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໔) ‘‘ອປ຺ປເກນປີຕິ ໂຖເກນປິ ປຣິຕ຺ຕເກນປິ. ເມຘາວີຕິ ປຎ຺ຎວາ. ປາຠເຕນາຕິ ຠຓ຺ຑມູເລນ. ວິຈກ຺ຂໂຓຕິ ໂວຫາຣກຸສໂລ. ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ຘນຎ຺ຈ ຍສຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານໍ ສຓ຺ຐາເປຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມໍ, ຍຖາ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອນຸກ຺ກເມນ ໂຄມຍຈຸຓ຺ຓາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຂວາເຕນ ຘມນ຺ໂຕ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ວຑ຺ເຒຕິ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຖກມ຺ປິ ປາຠຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ນານາອຸປາເຍຫິ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ຘນຎ຺ຈ ຍສຎ຺ຈ ວຑ຺ເຒຕິ, ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ຕາຍ ເອວ ວາ ປນ ຘນຍສມຫນ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອຠິຎ຺ຎາຕໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ທິວເສ ທິວເສ ທາຕພ຺ພໍ ເທວສິກໍ. ມາເສ ມາເສ ທາຕພ຺ພໍ ມາສິກໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ອນຸໂປສຖິກາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ. ກຸສລານຸຣູເປນ, ກມ຺ມານຸຣູເປນ ສູຣຠາວານຸຣູເປນາຕິ ທ຺ວນ຺ທໂຕ ປຣໍ ສຸຍ຺ຍມາໂນ ອນຸຣູປສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຉກຠາວານຸຣູປຕາ ເຈຕ຺ຖ ກຸສລານຸຣູປໍ. ກຕ຺ຖຈິ ກຸລສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ຈ ຊາຓຸໂສຓິອາທິກຸລານມິວ ກຸລານຸຣູປມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໂຕ ຍຸຊ຺ຊເຕວ. ເສນາປຈ຺ຈາທິ ຐານນ຺ຕຣໍ, ອິມິນາ ຠຕ຺ຕເວຕນໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສກກມ຺ມປສຸຕຕ຺ຕາ, ອນຸປທ຺ທວຕ຺ຕາ ຈ ຘນຘຎ຺ຎານໍ ຣາສິໂກ ຣາສິກາຣຠູໂຕ. ເຂເມນ ຐິຕາຕິ ອນຸປທ຺ທເວນ ປວຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠຍາ’’ຕິ, ກຸໂຕຈິປິ ຠຍຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂມທາ ໂມທມານາຕິ ໂມທາຍ ໂມທມານາ, ໂສມນສ຺ເສເນວ ໂມທມານາ, ນ ສໍສນ຺ທນມຕ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓໘໑) ຫິ ມຸທສທ຺ໂທ ສໍສນ຺ທເນປິ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຎ຺ເຎ ໂມທາ ຫຸຕ຺ວາ ອປເຣປິ ໂມທມານາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປມຸທິຕຈິຕ຺ຕາຕິ, ອສຎ຺ໂຎເຄປິ ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາເຍວ ວຸທ຺ຘີຕິ ທ຺ວິຘາ ປາໂຐ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທ຺ຘຜີຕຠາວນ຺ຕິ ສມິທ຺ຘເວປຸລ຺ລຠາວໍ.

ຈຕຸປຣິກ຺ຂາຣວຓ຺ຓນາ

໓໓໙. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກິຈ຺ເຈ ອນຸຍນ຺ຕິ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນຸຍນ຺ຕາ. ເຕເຍວ ອານຸຍນ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ອນຸຠາໂວ ເອວ ອານຸຠາໂວ’’ຕິ, ‘‘ອານຸຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກິຈ຺ເຈ ອນຸຍຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຫິ ອານຸຍຸຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ອສ຺ສາຕິ ຣຎ຺ໂຎ. ເຕຕິ ອານຸຍນ຺ຕຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ. ‘‘ອມ຺ເຫ ເອຕ຺ຖ ພຫິ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ນິພນ຺ຘວິປຸລາຍາຄໂມ ຄາໂມ ນິຄໂມ. ວິວຑ຺ຒິຕມຫາອາໂຍ ມຫາຄາໂມ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໓໘) ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອປາກາຣປຣິກ຺ເຂໂປ ສາປໂຓ ນິຄໂມ, ສປາກາຣາປຓໍ ນຄຣໍ, ຕໍ ຕພ຺ພິປຣີໂຕ ຄາໂມ’’ຕິ (ກງ຺ຂາວິຕຣຓີ ອຠິນວຏີກາຍໍ ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ເຑ ກຸລທູສກສິກ຺ຂາປເທ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ) ວິນຍຏີກາສຸ. ຄສນ຺ຕິ ມທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຄາໂມ, ສ຺ເວວ ປາກໂຏ ເຈ, ນິຄໂມ ນາມ ອຕິເຣໂກ ຄາໂມຕິ ກຕ຺ວາ. ຠຸສຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ນີ-ສທ຺ໂທ, ສຎ຺ຎາສທ຺ທຕ຺ຕາ ຈ ຣສ຺ໂສຕິ ສທ຺ທວິທູ. ຊນປທຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕວ. ‘‘ສາມ຺ຍາມຈ຺ໂຈ ສຂາ ໂກໂສ, ທຸຄ຺ຄຎ຺ຈ ວິຊິຕໍ ພລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຣາຊປກຕີສຸ ຣຎ຺ໂຎ ຕທວເສສານໍ ຉນ຺ນໍ ວເສນ ຫິຕສຸຂາຕິວຸທ຺ຘິ, ຕເທກເທສາ ຈ ອານຸຍນ຺ຕາທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ຕຸມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕໍຕໍກິຈ຺ເຈສຸ ຣຎ຺ຎາ ອມາ ສຫ ຠວນ຺ຕີຕິ ອມຈ຺ຈາ. ‘‘ອມາວາສີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຫິ ສມກິຣິຍາຍ ອມາຕິ ອພ຺ຍຍປທໍ, ຈ-ປຈ຺ຈເຍນ ຕທ຺ຘິຕສິທ຺ຘີຕິ ເນຣຸຕ຺ຕິກາ. ຣຊ຺ຊກິຈ຺ຈໂວສາສນກາເລ ປນ ເຕ ຣຎ຺ຎາ ປິຍາ, ສຫປວຕ຺ຕນກາ ຈ ຠວນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປິຍສຫາຍກາ’’ຕິ ອິມິນາ. ຣຎ຺ໂຎ ປຣິສຕິ ຠວາ ‘‘ປາຣິສຊ຺ຊາ. ເກ ປນ ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສສາ ອາຓຕ຺ຕິກາຣກາ’’ຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕານຸຍຸຕ຺ຕຂຕ຺ຕິຍາທີຫິ ອວເສສາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາກຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິປິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ອານຸຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາເວ ຕາທິສໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ວຸທ຺ຘກາເລ ຈ ຕາທິສານມ຺ປິ ຣາຊູນໍ ຕທຸຠຍໍ ຫາຍເຕວ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ປນ ອສຕິ ປເຄວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ມິໍ ອສຕິ ຈ ມຫລ຺ລກກາເລ ຈ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ໂຍຊນາ. ເອເຕນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣຓທ຺ວເຍນ. ອນຸມຕິຍາຕິ ອນຸຊານເນນ. ປກ຺ຂາຕິ ສປກ຺ຂາ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ອງ຺ຄຠູຕາ. ຍຎ຺ຎໍ ປຣິກໂຣນ຺ຕີຕິ ປຣິກ຺ຂາຣາ, ສມ຺ຠາຣາ, ເຕ ຈ ຕສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ອງ຺ຄຠູຕຕ຺ຕາ ປຣິວາຣາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິວາຣາ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຣໂຖ’’ຕິອາທິນາ ອິຘານຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ນິເສເຘຕິ.

‘‘ຣໂຖ ເສຕປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຌານກ຺ໂຂ ຈກ຺ກວີຣິໂຍ;

ອຸເປກ຺ຂາ ຘຸຣສມາຘິ, ອນິຈ຺ຉາ ປຣິວາຣຓ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໕.໔);

ຫິ ສໍຍຸຕ຺ຕມຫາວຄ຺ຄປາຬິ. ຕຕ຺ຖ ຣໂຖຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຍານສຎ຺ຎິໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄຣໂຖ. ເສຕປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລາລງ຺ກາໂຣ. ‘‘ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຌານກ຺ໂຂຕິ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຌານງ຺ຄານໍ ວເສນ ຌານມຍອກ຺ໂຂ. ຈກ຺ກວີຣິໂຍຕິ ວີຣິຍຈກ຺ໂກ. ອຸເປກ຺ຂາ ຘຸຣສມາຘີຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຘຸຣານໍ ສມຕາ. ອນິຈ຺ຉາ ປຣິວາຣຓນ຺ຕິ ອໂລໂຠ ສີຫຘມ຺ມາທີນິ ວິຍ ປຣິວາຣຓໍ.

ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣວຓ຺ຓນາ

໓໔໐. ອຸຠໂຕ ສຸຊາຕາທີຫິ ວຸຈ຺ຈມາເນຫິ. ຍສສາຕິ ປຎ຺ຈວິເຘນ ອານຸຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຓາຐປນສມຕ຺ຖຕາຍາ’’ຕິ. ‘‘ສທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ທາຕາທານສ຺ສ ຜລໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທານສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາເນ ສູໂຣຕິ ທານສູໂຣ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ອີສກມ຺ປິ ສງ຺ຄໍ ອກຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ, ຕພ຺ຠາໂວ ປນ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂວິສທຠາເວນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ຫິ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ທານສູໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕເກນາ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາ ປຈ຺ຈກ຺ຂມິວ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂສ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍໍ ທານໍ ເທຕີຕິ ຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຣສ຺ສ ເທຕິ. ຕສ຺ສ ປຕິ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຕພ຺ພິສຍໍ ໂລຠໍ ສຸຏ຺ຐຸມຠິຠວນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຘິປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ. ກາຣໂຓປຈາຣວຈນຎ຺ເຫຕໍ. ປຣໂຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕພ຺ພິສເຍນ ໂລເຠນ ອນາກຑ຺ຒນີຍຕ຺ຕາ ນ ທາໂສ, ນ ສຫາໂຍ.

ຕເທວຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ, ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຘານຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ຫິ ທາສາທິທ຺ວຍສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ທສ຺ສນໍ. ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີສຸ ມຘຸຣສ຺ເສວ ປຓີຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຘຸຣໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ວາ ເອຕໍ, ປຓີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ທາສພ຺ຍຕໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ. ສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ຕສ຺ສ ປິຍຠາວານິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ. ສາມີ ຫຸຕ຺ວາ ເທຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຍໍ ປເນຕໍ ອາຈຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາມິປຣິໂຠຄສທິສາ’’ຕິ, (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໔໐) ຕໍ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍມຕິກ຺ກນ຺ຕຕາສາມຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຂີຓາສວສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ວິຍ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ທານໍ ທານສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ ອຸປປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາ ວາ ປມາທລິຂິຕເມຕໍ. ຕາທິໂສຕິ ທານສາມິສຠາໂວ.

ສມິຕປາປສມຓພາຫິຕປາປພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສເນຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ຕສມຓຊາຕິມຕ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ກປຓາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ທຸກ຺ກຣໍ ຊີວິກມຸປຄຕາ ກສິຣວຸຕ຺ຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສາ’’ຕິ. ປຖາວິໂນຕິ ມຄ຺ຄຄາມິໂນ. ວຓິພ຺ພກາຕິ ທາຍການໍ ຄຸຓກິຕ຺ຕນວເສນ, ກມ຺ມຜລກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ຈ ຍາຈນກາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນຄ຺ຄຈຣິຍາທໂຍຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ອິຏ຺ຐໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຸຠເຍເນວ ຫິ ທານສ຺ສ ວຓ຺ຓໂຖມນາ ສມ຺ຠວຕິ. ເຍ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເຕ ວຓິພ຺ພກາ ນາມາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ປສຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ວີຫິຕຓ຺ຑຸລາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຣາວມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທິວເສນ. ໂອປານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ປາຕພ຺ພໂຕ ນທີຕຬາກາທີນໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ ຕິຕ຺ຖໍ, ໂອປານມິວຠູໂຕຕິ ໂອປານຠູໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທປານຠູໂຕ’’ຕິອາທິ. ຫຸຕ຺ວາຕິ ຠາວໂຕ. ສຸຕເມວ ສຸຕຊາຕນ຺ຕິ ຊາຕສທ຺ທສ຺ສ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣວາຈກຕ຺ຕມາຫ ຍຖາ ‘‘ໂກສຊາຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຕີຕາທິອຕ຺ຖຈິນ຺ຕນສມຕ຺ຖຕາ ນາມ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸມານວເສນ, ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ພຸທ຺ຘານໍ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈກ຺ຂທສ຺ສິຕາຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕີເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎານິສໍສຈິນ຺ຕນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປກຣຓາຘິຄຕວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ຍຎ຺ຎປຸຎ຺ຎສ຺ສ. ທາຍກຈິຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ທາຍການໍ, ທາຍກໍ ວາ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ, ທາຕຸກມ຺ຍຕາຈິຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິເມສຸ ປນ ອຏ຺ຐສຸ ອງ຺ເຄສຸ ອຑ຺ຒຕາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ຕາວ ປຣິກ຺ຂາຣາ ໂຫນ຺ຕຸ ເຕຫິ ວິນາ ຕສ຺ສ ອສິຊ຺ຌນໂຕ, ສຸຊາຕຕາ, ປນ ສູຣູປຕາ ຈ ກຖໍ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ສິຍາ ຕທຸຠເຍນ ວິນາປິ ຕສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕຕິ ໂຈທນາຍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຏ຺ຐນ຺ນມງ຺ຄານໍ ປຣິກ຺ຂາຣຠາວໍ ອນ຺ວຍໂຕ, ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕ ຫິ ກິຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເກຈິ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍຖາ ອຑ຺ຒຕາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ເອກໍສໂຕວ ອງ຺ຄານິ, ນ ເອວໍ ສຸຊາຕຕາ, ສຸຣູປຕາ ຈ, ຕທຸຠຍໍ ປນ ອເນກໍສໂຕວ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ທີເປຕຸໍ ອຣຸຈິສູຈກສ຺ສ ກິຣສທ຺ທສ຺ສ ຄຫຓໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ‘‘ອຍໍ ທຸຊ຺ຊາໂຕຕິອາທິວຈນສ຺ສ ອເນກໍສິກຕໍ ມຎ຺ຎມານາ ຕຖາ ວທນ຺ຕິ, ຕຍິທໍ ອສາຣໍ. ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນ ເຫຕໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ອງ຺ຄຠາວທສ຺ສນໍ ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ເກສຎ຺ຈິ ຕຖາ ປຣິວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ ຕສ຺ສາປິ ອວກາສາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕທຸຠຍສາຘາຣຓວເສເນວ ອເນກໍສໂຕ ອງ຺ຄຠາວສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕ ຈ. ກິຣສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈິນ຺ຕິຕາກາຣສູຈນຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວມເນນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ຕສ຺ເສວ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣາ ຠວນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ກິຣສທ຺ເທນ ຕສ຺ສ ຈິນ຺ຕິຕາກາໂຣ ສູຈິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວມາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ອຍໍ ວິຣູໂປ ກິຕ຺ຕກໍ…ເປ… ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ທລິທ຺ໂທ, ອປ຺ເປສກ຺ໂຂ, ອສ຺ສທ຺ໂຘ, ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ, ນ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ, ນ ເມຘາວີ ກິຕ຺ຕກໍ…ເປ… ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈຕຸປຣິກ຺ຂາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໔໑. ‘‘ສຸຊໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສຓທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໑໑-໓໑໓) ວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ທຸຕິຍວິກປ຺ປໍ ນິເສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຍາຄ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ, ເຕນ ຈ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ສຍເມວ ກຏຈ຺ຉຸຄ຺ຄຫຓໂຊຕເນນ ເອວໍ ສຫຕ຺ຖາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ທາເນ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ທຸຊ຺ຊາຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ສຸຊາຕຕາຍ ອເນກໍສໂຕ ອງ຺ຄຠາວທສ຺ສນເມວິທ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອາທິສທ຺ເທນ ຫິ ‘‘ເອວໍ ອນຊ຺ຌາຍກສ຺ສ…ເປ… ທຸສ຺ສີລສ຺ສ…ເປ… ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ ສໍວິຘາເນນ ປວຕ຺ຕທານໍ ກິຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິ ຕທຸຠຍກາຣຓໂຕ.

ຕິສ຺ໂສວິຘາວຓ຺ຓນາ

໓໔໒. ຕິຓ຺ຓໍ ຐານານນ຺ຕິ ທານສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານສງ຺ຂາຕານໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຠູມີນໍ, ອວຕ຺ຖານານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈລນ຺ຕີຕິ ກມ຺ປນ຺ຕິ ປຸຣິມາກາເຣນ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ກຣຓຕ຺ເຖຕິ ຕຕິຍາວິຠຕ຺ຕິອຕ຺ເຖ. ກຣຓີຍສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ຫິ ກຕ຺ຕຣິ ເອວ ເອຕໍ ສາມິວຈນໍ, ນ ກຣເຓ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ກຣຓໂຊຕກວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖຠາວໂຕ ອນຸຕ຺ຕກຕ຺ຕາວ ກຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ປຈ຺ຉານຸຕາປສ຺ສ ອກຣຓູປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ພ…ເປ… ປຕິຏ຺ຐເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຈລາຕິ ທຬ຺ຫາ ເກນຈິ ອສໍຫີຣາ. ປຕິຏ຺ຐເປຕພ຺ພາຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ ກາຕພ຺ພາ. ຕຖາ ປຕິຏ຺ຐາປນູປາຍມ຺ປິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຖາ ປຕິຏ຺ຐາປເນນ ຫິ ຍຖາ ຕໍ ທານໍ ສມ຺ປຕິ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ນິປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອາຍຕິມ຺ປິ ວິປຸລຜລຕາຍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ວິປ຺ປຏິສາເຣນ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ທ຺ວີສຸ ຐາເນສູຕິ ຍຊມານຍິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນສຸ. ວິປ຺ປຏິສາໂຣ…ເປ… ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຎ຺ຈເຈຕນາຕິ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາ, ຕສ຺ສາ ນິຈ຺ຈລຠາໂວ ນາມ ມຸຕ຺ຕຈາຄຕາ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອຸຬາຣຠາໂວ. ປຈ຺ຉາສມນຸສ຺ສຣຓເຈຕນາຕິ ປຣເຈຕນາ, ຕສ຺ສາ ປນ ນິຈ຺ຈລຠາໂວ ‘‘ອໂຫ ມຍາ ທານໍ ທິນ຺ນໍ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ທານສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕທຸຠຍເຈຕນານໍ ນິຈ຺ຈລກຣຓູປາຍໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ມຸຎ຺ຈເຈຕນໍ, ປຈ຺ຉາສມນຸສ຺ສຣຓເຈຕນຎ຺ຈ ນິຈ຺ຈລມກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ວິປ຺ປຏິສາຣໍ, ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ນາປິ ອຸຬາເຣສຸ ໂຠເຄສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ປຈ຺ຉາສມນຸສ຺ສຣຓເຈຕນາຍ ເອວ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ນິຈ຺ຈລກຣຓູປາຍທສ຺ສນໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຍຖານິທ຺ທິຏ຺ຐນິທສ຺ສນໍ ອຸປປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸຬາເຣສຸ ໂຠເຄສູຕິ ເຂຕ຺ຕວິເສເສ ປຣິຈ຺ຈາຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ລທ຺ເຘສຸປິ ອຸຬາເຣສຸ ໂຠເຄສຸ. ນາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາເຣນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ຍຖາ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາໂຣຣຸວ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ສ ຫິ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ວຕ຺ຖຸ ໂກສລສໍຍຸຕ຺ເຕ, (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໑) ມຍ຺ຫກຊາຕເກ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໓.໖.ມຍ຺ຫກຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ຈ ອາຄຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ ໂສ ມຫາຣາຊ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ຕຄຣສິຂິໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິປາເທສິ, ‘ເທຖ ສມຓສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ, ທຕ຺ວາ ຈ ປນ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ ‘‘ວຣເມຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາສາ ວາ ກມ຺ມກຣາ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’’ນ຺ຕິອາທິ.

ໂສ ກິຣ ອຎ຺ເຎສຸປິ ທິວເສສຸ ຕໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສຕິ, ທາຕຸໍ ປນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ອຍໍ ປທຸມວຕິຍາ ເທວິຍາ ຕຕິຍປຸຕ຺ໂຕ ຕຄຣສິຂີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ວຸຏ຺ຐາຍ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຕເລ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ນຄຣວາສີນໍ ຆຣທ຺ວາເຣສຸ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປາສາທິເກຫິ ອຠິກ຺ກມນາທີຫິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເສຏ຺ຐິໂນ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ເສຏ຺ຐິ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຓີຕໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຆຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທນ຺ຕນ຺ຕຣານິ ໂສເຘນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ປາໂຕວ ຠຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ ທານຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣາຊຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ປກ຺ກາມິ. ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຊາຕິກາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ອິມສ຺ສ ‘ເທຖາ’ຕິ ວຈນໍ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ທາເປນ຺ໂຕປິ ຈ ອຊ຺ຊ ນ ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາ ທາເປຕິ, ວີຕຣາຄໂທສໂມຫສ຺ສ ວນ຺ຕກິເລສສ຺ສ ໂອຫິຕຠາຣສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທາເປຕິ, ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອທຕ຺ວາ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຸປຣິສຸທ຺ເຘຫິ ສາລິຕຓ຺ຑຸເລຫິ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ຂາທນີຍໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ສູເປຍ຺ຍຎ຺ຈ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖສຸ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ‘‘ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ອນຸໂມທນໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສປິ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ ‘‘ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ອປິ ໂວ ລທ຺ໂຘ ປິຓ຺ຑປາໂຕ’’ຕິ? ອາມ, ເສຏ຺ຐິ ລທ຺ໂຘຕິ. ‘‘ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ, ອຖສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕຄນ຺ໂຘ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນາສປຸຏໍ ປຫຣິ. ໂສ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຍເມຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ປນ ວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາກາໂຣ ‘‘ວຣເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ປິຓ຺ຑປາຕທາເນນ ປເນສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ໂນ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸເມວ ຈ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ສຕ຺ຕໂມ ຠໂວ, ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາເຣນ ປນ ນາປິ ອຸຬາເຣສຸ ໂຠເຄສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສໍຍຸຕ຺ຕວຣລຎ຺ຉເກ –

‘‘ຍໍ ໂຂ ໂສ ມຫາຣາຊ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ ‘ວຣເມຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາສາ ວາ ກມ຺ມກຣາ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ນາສ຺ສຸຬາຣາຍ ຠຕ຺ຕໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ, ນາສ຺ສຸຬາຣາຍ ວຕ຺ຖໂຠຄາຍ, ຍານໂຠຄາຍ, ນາສ຺ສຸຬາຣານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມຄຸຓານໍ ໂຠຄາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໑).

ມຍ຺ຫກຊາຕເກປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອິຕິ ມຫາຣາຊ ອາຄນ຺ຕຸກເສຏ຺ຐິ ຕຄຣສິຂິປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທິນ຺ນປຈ຺ຈເຍນ ພຫຸໍ ຘນໍ ລຠິ, ທຕ຺ວາ ອປຣເຈຕນໍ ປຓີຕໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ປຓີເຕ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໓.໖.ມຍ຺ຫກຊາຕກວຓ຺ຓນາ).

ຠາຕຸ ປເນສ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕໔) ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ກາຣຓາ ຊີວິຕໍ ໂວໂຣເປສິ, ເຕນ ກມ຺ເມນ ພຫູນິ ວສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ ອປຸຕ຺ຕໂກ ຊາໂຕ, ອິທານິປິ ເຕເນວ ກມ຺ເມນ ມຫາໂຣຣຸວໍ ອຸປປນ຺ໂນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາໂຣຣຸວໍ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ເສຏ຺ຐິຄຫປຕິໂນ ວິຍາ’’ຕິ, ປຸຣິມປຈ຺ຉິມເຈຕນາວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກາ ຫິ ເຈຕນາ ທ຺ເວ ປຏິສນ຺ຘິໂຍ ນ ເທຕີຕິ.

ທສອາກາຣວຓ຺ຓນາ

໓໔໓. ອາກໂຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປຕາຍ ສມຣິຍາທປຣິຈ຺ເຉທໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອາກາໂຣ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທສຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ. ມຣິຍາທຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ອາ-ສທ຺ໂທ. ນ ທຸສ຺ສີເລສ຺ເວວ, ອຖ ໂຂ ສີລວນ຺ເຕສຸປິ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕິ. ຕທຸຠເຍປິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ຫິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອປິ-ສທ຺ເທນ, ປິ-ສທ຺ເທນ ວາ ສມ຺ປິຓ຺ຑນໍ ກໂຣຕິ. ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ພລວຕຣໍ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸພ຺ພໂລ ປນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໂຕ, ປຣິວາຣຊນໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ. ວິປ຺ປຏິສາຣມ຺ປິ ວິໂນເທສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສໍເຍວາຕິ ປາຓາຕິປາຕີນເມວ. ຍຊນໍ ນາເມຕ຺ຖ ທານເມວາຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອຄ຺ຄິຊຸຫນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເທຕຸ ຠວ’’ນ຺ຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ຊຕູຕິ ມຸຕ຺ຕຈາຄວເສນ ຈຊຕຸ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສກສນ຺ຕາເນ.

ໂສຬສາກາຣວຓ຺ຓນາ

໓໔໔. ອນຸມຕິປກ຺ຂາທໂຍ ເອວ ເຫຏ຺ຐາ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສຬສປຣິກ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວເສນ ອນຸໂມທນາຍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສຬສຫິ ອາກາເຣຫີ’’ຕິ. ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນານຸຠາເວນ ປຈ຺ຈກ຺ຂມິວ ຜລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ອເນກວາຣໍ ປນ ທສ຺ສນໂຕ ‘‘ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ພ຺ຍາປນວຈນໍ, ຕເທວ ອາຠຸໂສ ເມຑນຏ຺ເຐນ ອາເມຑິຕວຈນນ຺ຕິ ອາຈຣິເຍນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໔໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມາທເປຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ທານຜລວເສນ ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ຖໍ. ສມາທເປຕ຺ວາຕິ ສຸຕມຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ ຍຖາ ຣາຊາ ຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ມເທວ ອາທິຍຕິ ຈິຕ຺ເຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອາທາເປຕ຺ວາ.

‘‘ວິປ຺ປຏິສາຣວິໂນທເນນາ’’ຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ໂລຠໂທສໂມຫອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍມານາທໂຍປິ ຫິ ທານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຕສໍ ວິໂນທເນນປິ ຕໍ ໂວທາປິຕໍ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ, ອາສນ຺ນຕຣຠາວໂຕ ປນ ວິປ຺ປຏິສາຣວິໂນທນເມວ ຄຫິຕໍ. ປວຕ຺ຕິເຕ ຫິ ທາເນ ຕສ຺ສ ສມ຺ຠໂວຕິ. ຍາຖາວໂຕ ວິຊ຺ຊມາເນຫິ ຄຸເຓຫິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐຠາວາປາທນໍ ສມ຺ປຫໍສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຘມ຺ມໂຕຕິ ສຈ຺ຈໂຕ. ຕທຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຘມ຺ເມນ ສເມນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຈ຺ຈຎ຺ຫິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ, ອຸປສມຈຣິຍຠາວໂຕ ສມໍ, ຍຸຕ຺ຕຠາເວນ ກາຣຓນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໔໕. ຕສ຺ມິໍ ຍຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂຕິຓຈ຺ເຉໂທປິ ນາມ ນາໂຫສິ, ກຸໂຕ ປາຓວໂຘຕິ ປາຓວຘາຠາວສ຺ເສວ ທຬ຺ຫີກຣຓຕ຺ຖໍ, ສພ຺ພໂສ ວິປຣີຕຄ຺ຄາເຫຫິ ອວິທູສິຕຕາທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປາຬິຍໍ ‘‘ເນວ ຄາໂວ ຫຎ຺ຎິໍສູ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ນ ຣຸກ຺ຂາ ຉິຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ຍູປນາມເກ’’ຕິອາທິມາຫ. ພຣິຫິສຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣິຈ຺ເຉທຕ຺ຖາຍ. ວນມາລາສງ຺ເຂເປນາຕິ ວນປຸປ຺ເຜຫິ ຄນ຺ຘິຕມາລານິຍາເມນ. ເອວໍ ອາຈຣິເຍນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໔໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ວນປນ຺ຕິອາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູມິຍໍ ວາ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕີຕິ ເວທິຠູມິໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕິ. ມນ຺ຕາທິນາ ຫິ ປຣິສງ຺ຂຕາ ຠູມິ ວິນ຺ທຕິ ອສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາເຣຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເວທີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕປິ ຣຸກ຺ຂາ ເຕປິ ທພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ກມ຺ມກຕ຺ຕາ ເຈຕໍ ທ຺ວຍໍ, ອຠິຫິຕກມ຺ມໍ ວາ. ວຕ຺ຕິຈ຺ຉາຍ ຫິ ຍຖາສຕ຺ຕິໍ ກາຣກາ ຠວນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປາຓວຘາຠາວສ຺ສ ທຬ຺ຫີກຣຓຕ຺ຖໍ, ວິປຣີຕຄ຺ຄາເຫນ ອວິທູສິຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ກິໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ອນ຺ໂຕເຄຫທາໂສ ອນ຺ໂຕຊາໂຕ. ອາທິສທ຺ເທນ ຘນກ຺ກີຕກຣມຣານີຕສາມໍທາສພ຺ຍູປຄຕານໍ ສງ຺ຄໂຫ. ປຸພ຺ພເມວາຕິ ຠຕິກຣຓໂຕ ປເຄວ. ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ທິວເສ ທິວເສ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ຠຕ຺ຕເວຕນນ຺ຕິ ເທວສິກໍ ຠຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ມາສິກາທິປຣິພ຺ພຍຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕຊ຺ຊິຕາຕິ ສນ຺ຕຊ຺ຊິຕາ. ປຣິກມ຺ມານີຕິ ສພ຺ພຠາຄິຍານິ ກມ຺ມານິ, ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ກມ຺ມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຍສມຸທາຈາເຣເນວາຕິ ອິຏ຺ຐວຈເນເນວ. ຍຖານາມວເສເນວາຕິ ປາກຏນາມານຸຣູເປເນວ. ສປ຺ປິເຕລນວນີຕທຘິມຘຸຜາຓິເຕນ ເຈວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ເຕນ ປຓີຕປຓີຕານໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີນຎ຺ເຈວ ວຕ຺ຖຍານມາລາຄນ຺ຘວິເລປນເສຍ຺ຍາວສຖາທີນຎ຺ຈ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນາຫ ‘‘ປຓີເຕຫິ ສປ຺ປິເຕລາທິສມ຺ມິສ຺ເສເຫວາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກາລສ຺ສ ອນຸຣູເປຫິ ຍາຄຸ…ເປ… ປານກາທີຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສປ຺ປິອາທີນນ຺ຕິ ສປ຺ປິອາທີຫິ.

໓໔໖. ປຏິສາເມຕພ຺ພໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາວໂຕ ຈ ສໍ ນາມ ຘນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ປຕີຕິ ສປຕິ ນິຄ຺ຄຫິຕໂລເປນ, ຘນວາ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຫິຕາວຫຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຫິຕນ຺ຕິ ສາປເຕຍ຺ຍໍ, ຕເທວ ຘນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຫູຕໍ ຘນ’’ນ຺ຕິ. ອກ຺ຂຍຘມ຺ມເມວາຕິ ອຂຍສຠາວເມວ. ຄາມຠາເຄນາຕິ ສໍກິຕ຺ຕນວເສນ ຄາເມ ວາ ຄເຫຕພ຺ພຠາເຄນ, ເອວໍ ອາຈຣິເຍນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໔໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ເຈກໍ ສຠາຄຄາມໂກຏ຺ຐາເສນາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໔໗. ຍຎ຺ຎາວາໂຏຕິ ຂຓິຕາວາຏສ຺ສ ອສ຺ສເມຘາທິຍຎ຺ຎຍຊນຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕພ຺ໂພຫາເຣນ ປນ ອິຘ ທານສາລາຍ ເອວ, ຕາຍ ຈ ປຸຣຕ຺ຖິມນຄຣທ຺ວາເຣ ກຕາຍ ປຸຣຕ຺ຖິມຠາເຄ ເອວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມໂຕ ນຄຣທ຺ວາເຣ’’ຕິອາທິນາ. ຕໍ ປນ ຐານໍ ຣຎ຺ໂຎ ທານສາລາຍ ນາຕິທູເຣ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຍໂຕ ຕຕ຺ຖ ປາຕຣາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອກິລນ຺ຕຣູປາເຍວ ສາຍນ຺ເຫ ຣຎ຺ໂຎ ທານສາລໍ ສມ຺ປາປຸຓນ຺ຕິ. ‘‘ທກ຺ຂິເຓນ ຍຎ຺ຎາວາຏສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາຕິ ຫິ ຍາຄຸສີເສນ ປາຕຣາສໂຠຊນມາຫ.

໓໔໘. ມຘຸຣນ຺ຕິ ສາທຸຣສໍ. ອຸປຣິ ວຕ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ອປິຈ ເມ ໂຠ ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈມານມຕ຺ຖໍ. ປຣິຫາເຣນາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອຄາຣວປຣິຫາເຣນ, ອຸຊຸກຠາວາປນຍເນນ ວາ, ອຸຊຸກວຸຕ຺ຕິໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ວງ຺ກວຸຕ຺ຕິຍາວ ຍຖາຈິນ຺ຕິຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຊຸກເມວ ປຸຈ຺ຉຍມາໂນ ອຄາຣໂວ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ນິຈ຺ຈທານອນຸກຸລຍຎ຺ຎວຓ຺ຓນາ

໓໔໙. ອຸຏ຺ຐາຍາຕິ ທາເນ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍມາຫ, ສມຸຏ຺ຐາຍາຕິ ຕສ຺ສ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍໍ. ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມານິ ອກໂຣນ຺ໂຕ ທລິທ຺ທິຍາທິອນຕ຺ຖາປຕ຺ຕິຍາ ນສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປ຺ປສມ຺ຠາຣຕໂຣ ເຈວ ມຫປ຺ຜລຕໂຣ ຈາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອປ຺ປຕ຺ຖຕໂຣ ຈ ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕໂຣ ຈ ມຫປ຺ຜລຕໂຣ ຈ ມຫານິສໍສຕໂຣ ຈາ’’ຕິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປສມ຺ຠາຣຕໂຣຕິ ອຕິວິຍ ປຣິຕ຺ຕສມ຺ຠາໂຣ, ອສມາຣພ຺ຠິຍສມ຺ຠາໂຣ. ອປ຺ປຕ຺ຖຕໂຣຕິ ປນ ອຕິວິຍ ອປ຺ປກິຈ຺ໂຈ, ອຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈໍ, ຕ຺ຖ-ກາຣສ຺ສ ຏ຺ຐ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປຏ຺ຐຕໂຣ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ສມ຺ມາ ອາຣຠີຍຕິ ຍຎ຺ໂຎ ເອເຕນາຕິ ສມາຣມ຺ໂຠ, ສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕສຕ຺ຕປີຬາ, ອປ຺ໂປ ສມາຣມ຺ໂຠ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕຖາ, ອຍໍ ປນາຕິສເຍນາຕິ ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕໂຣ. ວິປາກສຎ຺ຎິຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ສທິສໍ ຜລເມຕສ຺ສາຕິ ມຫປ຺ຜໂລ, ອຍໍ ປນາຕິສເຍນາຕິ ມຫປ຺ຜລຕໂຣ. ອຸທຍສຎ຺ຎິຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ນິສ຺ສນ຺ທາທິຜລເມຕສ຺ສາຕິ ມຫານິສໍໂສ, ອຍໍ ປນາຕິສເຍນາຕິ ມຫານິສໍສຕໂຣ.ຘຸວທານານີຕິ ຘຸວານິ ຖິຣານິ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພທານານິ. ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕສີເສນ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫຓໍ. ອນຸກຸລຍຎ຺ຎານີຕິ ອນຸກຸລໍ ກຸລານຸກ຺ກມໍ ອຸປາທາຍ ທາຕພ຺ພທານານິ. ເຕນາຫ ‘‘ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍານິ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພານິ, ຕານິ ອນຸກຸລຍຎ຺ຎານິ ນາມາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນິພທ຺ຘທານານີຕິ ນິພນ຺ເຘຕ຺ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ປເວຓີວເສນ ປວຕ຺ຕິຕທານານິ.

ຫຕ຺ຖິທນ຺ເຕນ ກຕາ ທນ຺ຕມຍສລາກາ, ຍຕ຺ຖ ທາຍການໍ ນາມໍ ອງ຺ກນ຺ຕິ, ອິມິນາ ຕໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ສລາກທານວເສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ກຸລນ຺ຕິ ອນາຖປິຓ຺ຑິກກຸລໍ. ທາລິທ຺ທິເຍນາຕິ ທລິທ຺ທຠາເວນ. ‘‘ເອກສລາກໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທາຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ອິມິນາ ເອເກນປິ ສລາກທາເນນ ນິພທ຺ຘທານໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸມທຕ຺ວາ ອນຸຣກ຺ຂຓມາຫ. ຣຎ຺ໂຎຕິ ເສຕວາຫນຣຎ຺ໂຎ.

ອາທີນິ ວຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ກສ຺ມາ ເສໂນ ວິຍ ມໍສເປສິໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາສີ’’ຕິ ເອວມາທີນໍ ສມສມທາເນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກນວຈນານໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຄລຄ຺ຄາຫາຕິ ຄລຄ຺ຄຫຓາ. ‘‘ກມ຺ມຈ຺ເຉທວເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ໂມກາສາທານມ຺ປິ ປີຬາເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມາຣມ຺ຠສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ປີຬນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປີຬາສງ຺ຂາໂຕ ສມາຣມ຺ໂຠ’’ຕິ. ປຸພ຺ພເຈຕນາມຸຎ຺ຈເຈຕນາອປຣເຈຕນາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທາຍກວເສນ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ, ວີຕຣາຄຕາວີຕໂທສຕາວີຕໂມຫຕາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ຈ ຕີຓີຕິ ເອວໍ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ໂຫຕິ ທກ຺ຂິຓາ, ຉຬງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣ ນນ຺ທມາຕາສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ (ອ. ນິ. ໖.໓໗) ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ. ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເຈຕນາວເສນ ມຫານທີ ວິຍ, ມໂຫໂຆ ວິຍ ຈ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຠິສນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຸຎ຺ຎເມວ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ. ຕຖາວິຘນ຺ຕິ ປມາຓສ຺ສ ກາຕຸໍ ອສຸກຣຕ຺ຕມາຫ. ກາຣຓມຫຕ຺ເຕນ ຜລມຫຕ຺ຕມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ ອຸປຣິ ນຊ຺ຊາ ວຸຏ຺ຐິຍາ ມໂຫໂຆ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

໓໕໐. ນວນໂວຕິ ສພ຺ພທາ ອຠິນໂວ, ທິວເສ ທິວເສ ທາຍກສ຺ສ ພ຺ຍາປາຣາປຊ຺ຊນໂຕ ກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເກນາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາຣທ຺ຘສ຺ສ ອາວາສສ຺ສ ກຕິປເຍນາປິ ກາເລນ ປຣິສມາເປຕພ຺ພໂຕ ກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ປຓ຺ຓສາລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ມຫາວິຫາເຣປິ ກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາອຸປາຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກວາຣໍ ຘນປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນາຕິ ສພ຺ພາສວສຸຕ຺ຕນ຺ຕາທິປາຬິນເຍນ. ນວານິສໍສາຕິ ສີຕປຏິຆາຕາທໂຍ ປຏິສລ຺ລານາຣາມປຣິໂຍສານາ ຍຖາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ຄຓິຕາ ນວ ອຸທຍາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕຕາຍ ເຈເຕ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ອາວາສໍ ເທນ຺ເຕນ ນາມ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ສໍຍຸຕ຺ຕາຄມວຣລຎ຺ຉເກ ‘‘ໂສ ຈ ສພ຺ພທໂທ ໂຫຕິ ໂຍ ທທາຕິ ອຸປສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໔໒), ສທາ ປຸຎ຺ຎປວຑ຺ຒນູປາຍຎ຺ຈ ເອຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ເຍ ທທນ຺ຕິ ອຸປສ຺ສຍໍ, ເຕສໍ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ, ສທາ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໔໗) ຕຖາ ຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘາ ອາຄຕສ຺ສາປິ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ນໍ ອາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນຫາຍິຕ຺ວາ ປຕິສ຺ສເຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ກາເຍ ພລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາເຍ ວຓ຺ຓຘາຕຸ ວາຕາຕເປຫິ ກິລມຕິ, ປຕິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ວິສຠາຄສນ຺ຕຕິ ວູປສມ຺ມຕິ, ສຠາຄສນ຺ຕຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ວຓ຺ຓຘາຕຸ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫຕິ. ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປາເທ ກຓ຺ຏໂກ ວິຊ຺ຌຕິ, ຂາຓຸ ປຫຣຕິ, ສຣີສປາທິປຣິສ຺ສຍາ ເຈວ ໂຈຣຠຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຕິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ເພ ເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມປີຕິສຸຂໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປສມສຸຂຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ. ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາເຍ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອກ຺ຂີນິ ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ເສນາສນໍ ປວິສນກ຺ຂເຓ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ປນ ອກ຺ຂິປສາໂທ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣວາຕປານມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອາວາເສ ວສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາວາສໍ ເທນ຺ເຕນ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ ‘‘ສທາ ປຸຎ຺ຎປວຑ຺ຒນູປາຍຎ຺ຈ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ເອເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ອານິສໍສາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຂນ຺ຘກປຣິຍາເຍນາຕິ ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໒໙໔) ອາຄຕວິນຍປາຬິນເຍນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອາຄຕາ –

‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວາຬມິຄານິ ຈ;

ສຣີສເປ ຈ ມກເສ, ສິສິເຣ ຈາປິ ວຸຏ຺ຐິໂຍ.

ຕໂຕ ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣ, ສຎ຺ຊາໂຕ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ;

ເລຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິຕຸໍ.

ວິຫາຣທານໍ ສງ຺ຆສ຺ສ, ອຄ຺ຄໍ ພຸທ຺ເຘນ ວຓ຺ຓິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ.

ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ;

ເຕສໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ, ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ.

ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂປນູທນໍ;

ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍ, ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນາສໂວ’’ຕິ. –

ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐາທີນໍ ວິຫາຣທາເນນ ອນຸໂມທນາຄາຖາໂຍ ເປຍ຺ຍາລວເສນ ທສ຺ສິຕາ. ຕຕ຺ຖ ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຸຕຸວິສຠາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິສິເຣ ຈາປິ ວຸຏ຺ຐິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສິສິໂຣຕິ ສມ຺ຜຸສິຕກວາໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຏ຺ຐິໂຍຕິ ອຸຊຸກເມຆວຸຏ຺ຐິໂຍ ເອວ. ເອຕານິ ສພ຺ພານິ ‘‘ປຏິຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາວ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.

ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ວິຫາເຣນ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ. ເລຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ນິລີຍນຕ຺ຖໍ. ສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ສີຕາທິປຣິສ຺ສຍາຠາເວນ ສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖໍ. ‘‘ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ປທທ຺ວຍໍ ‘‘ສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິມິນາວ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິຫາຣທານໍ, ກຕມສຸຂຕ຺ຖໍ? ຌາຍິຕຸໍ, ວິປສ຺ສິຕຸຎ຺ຈ ຍໍ ສຸຂໍ ຕທຕ຺ຖໍ. ອຖ ວາ ປຣປເທນປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ – ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິຕຸຎ຺ຈ ວິຫາຣທານໍ, ‘‘ອິຘ ຌາຍິສ຺ສຕິ ວິປສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທທໂຕ ວິຫາຣທານໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຄ຺ຄໍ ພຸທ຺ເຘນ ວຓ຺ຓິຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ໂສ ຈ ສພ຺ພທໂທ ໂຫຕິ, ໂຍ ທທາຕິ ອຸປສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໔໒).

ຍສ຺ມາ ຈ ອຄ຺ຄໍ ວຓ຺ຓິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສຕິ ຄາຖາ. ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣ ປຣິຍຕ຺ຕິພຫຸສ຺ສຸເຕ ຈ ປຏິເວຘພຫຸສ຺ສຸເຕ ຈ ວາເສຍ຺ຍ. ເຕສໍ ອນ຺ນຎ຺ຈາຕິ ຍໍ ເຕສໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖານິ ຈ ມຎ຺ຈປີຐາທິເສນາສນານິ ຈ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຕສຸ ອຸຊຸຠູເຕສຸ ອກຸຏິລຈິຕ຺ເຕສຸ. ທເທຍ຺ຍາຕິ ນິທເຫຍ຺ຍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ, ນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທໍ ວິຣາເຘຕ຺ວາ. ເອວໍ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ…ເປ… ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນາສໂວຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ.

ອຍໍ ປນ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໓໕໐) ເຈວ ອາຈຣິຍສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໓.໒໙໕) ຈ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ຏີການໂຍ – ສີຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ອຸຕຸວິປຣິຓາມວເສນ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສີຕໍ. ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປໍ, ຕສ຺ສ ວນຑາຫາທີສຸ ສມ຺ຠໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຏິຫນ຺ຕີຕິ ປຏິພາຘຕິ ຍຖາ ຕທຸຠຍວເສນ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ພາຘນໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ. ສີຕຸຓ຺ຫພ຺ຠາຫເຕ ຫິ ສຣີເຣ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂຍນິໂສ ປທຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ວາຬມິຄານີຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິຈຓ຺ຑມິເຄ. ຄຸຕ຺ຕເສນາສນຎ຺ຫິ ອາຣຎ຺ຎກມ຺ປິ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສຣີສເປຕິ ເຍ ເກຈິ ສຣນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທີຆຊາຕິເກ ສປ຺ປາທິເກ. ມກເສຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ຏໍສາທີນມ຺ປິ ເອເຕເນວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສິສິເຣຕິ ສິສິຣກາລວເສນ, ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສິສິຣສມ຺ຜສ຺ເສ. ວຸຏ຺ຐິໂຍຕິ ຍທາ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິໂຍ ປຏິຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣຕິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທີນໍ ອຸມ຺ມູລຠຎ຺ຊນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສຣຊອຣຊາທິເຠໂທ ວາໂຕ ເຈວ ຄິມ຺ຫປຣິຬາຫສມເຍສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສູຣິຍາຕໂປ ຈ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ປຏິພາຫີຍຕິ. ເລຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ນານາຣມ຺ມຓໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖໍ. ສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຣິສ຺ສຍາຠາເວນ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖໍ. ຌາຍິຕຸນ຺ຕິ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິຕຸໍ. ວິປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕຸໍ.

ວິຫາເຣຕິ ປຕິສ຺ສເຍ. ກາຣເຍຕິ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ຣມ຺ເມຕິ ມໂນຣເມ ນິວາສສຸເຂ. ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕຕິ ກາເຣຕ຺ວາ ປນ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣ ພຫຸສ຺ສຸເຕ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ນິວາເສຍ຺ຍ, ເຕ ນິວາເສນ຺ໂຕ ປນ ເຕສໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍຖາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມໂຖ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປນ຺ເນສຸ ກມ຺ມກມ຺ມຜລານໍ, ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຎ຺ຈ ສທ຺ທຫເນນ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ.

ອິທານິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປກາຣິຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປາສກສ຺ສ. ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕີຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປນູທນໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍາຕິ ໂສ ອຸປາສໂກ ຍໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊເນນ ຊານິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄມເນນ ອນາສໂວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ ເອກາທສຄ຺ຄິວູປສເມນ ສີຕິ ຠວຕີຕິ.

ສີຕປຏິຆາຕາທິກາ ວິປສ຺ສນາວສານາ ເຕຣສ, ອນ຺ນາທິລາໂຠ, ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ຘມ຺ມາວໂພໂຘ, ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສຕ຺ຕຣສ ອານິສໍສາ ວຸຕ຺ຕາ.

ປຏິຄ຺ຄຫຓການໍ ວິຫາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຜລານຸຣູປມ຺ປິ ທາຍການໍ ວິຫາຣທານຜລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກຜລໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ປນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆິກວິຫາຣເມວ ປຘານວເສນ ວທຕິ, ສງ຺ຆິກວິຫາໂຣ ນາເມສ ຈາຕຸທ຺ທິສໍ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕວິຫາໂຣ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ປທຠາຊນິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຆິໂກ ນາມ ວິຫາໂຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກຣີຍຕິ, ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາເຍວ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ກຸຎ຺ຈິກາຍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ຍຖາຜາສຸກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂສ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣຕນິກາປິ ປຓ຺ຓສາລາ ໂຫຕຸ, ຈາຕຸທ຺ທິສໍ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕວິຫາໂຣຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໕໑. ໂລຠໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ທຸປ຺ປຣິຈ຺ຈຊາ. ‘‘ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ’ຕິອາທິ ອຸປາສການໍ ຕຖາ ສມາທາເນ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ທຬ຺ຫຕຣໍ ສມາທານຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຣຓໍ ປນ ເຕສໍ ສາມໍ ສມາທິນ຺ນມ຺ປິ ສມາທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິເກຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາຄຫິເຕ ສຣເຓ, ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຍຖາຄຫິຕສຣຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຕ຺ຖິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາຕິ ວິຎ຺ຎູຊາຕິເກ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຎ຺ຎູຊາຕິການເມວ ຫິ ສຣຓາທິອຕ຺ຖໂກສລ຺ລານໍ ສຸວຓ຺ຓຆເຏ ສີຫວສາ ວິຍ ອກຸປ຺ປໍ ສຣຓຄມນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ‘‘ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາຄມຍໍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ຍຖາຄຫິຕໍ ສຣຓໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຕໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ກາມໍ ໂກຈິ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ‘‘ເນວາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ‘ນ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ, ຘມ຺ມໍ ‘ນ ຘມ຺ໂມ’ຕິ, ສງ຺ຆໍ ‘ນ ສງ຺ໂຆ’ຕິ ວທາມີ’’ຕິ ທຬ຺ຫຕຣໍ ກຕ຺ວາ ຄຫິຕສຣຓສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເທຕີ’’ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ. ຜລານິສໍສານິ ປນສ຺ສ ສຣຓຄມນວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໕໐ ສຣຓຄມນກຖາ) ວຸຕ຺ຕາເນວ.

໓໕໒. ວກ຺ຂມານນເຍນ ເວຣເຫຕຸຕາຍ ເວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປຘມ຺ໂມ, ຕໍ ມຓຕິ ‘‘ມຍິ ອິຘ ຐິຕາຍ ກຖມາຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕີ ວິຍ ນິວາເຣຕີຕິ ເວຣມຓີ, ຕໂຕ ວາ ປາປຘມ຺ມໂຕ ວິຣມຕິ ເອຕາຍາຕິ ‘‘ວິຣມຓີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ອິ-ກາຣສ຺ສ ເອ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເວຣມຓີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຸທ຺ທກປາຐຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນາຫ ‘‘ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ, ວິຣມຓິສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ທ຺ວິຘາສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ສາຘາຣຓວິຠາວນາ) ກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາເວຕ຺ຖ ວິຣຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຍຎ຺ຎາຘິກຣຓໂຕ. ອສມາທິນ຺ນສີລສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕໂຕ ຍຖູປຏ຺ຐິຕວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ. ສມາທານວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕິ. ເສຕຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ປາປຘມ຺ມານໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຆາຕນປ຺ປວຕ຺ຕາ ວິຣຕິ ເສຕຸຆາຕວິຣຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ‘‘ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕີ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕາ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕິ…ເປ… ທີນີຕິ ອປທິສິຕພ຺ພຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລາທີນິ. ອາທິສທ຺ເທນ ວຍພາຫຸສຈ຺ຈາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ປຣິຫຣຕີຕິ ອວີຕິກ຺ກມວເສນ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສີຫຬທີເປ ຈກ຺ກນອຸປາສກສ຺ສ ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ປາຓໍ ນ ຫນາມີ’’ຕິອາທີສຸ ອາທຍຕ຺ເຖນ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ, ວິກປ຺ປຕ຺ເຖນ ວາ-ສທ຺ເທນ ວາ ‘‘ອທິນ຺ນໍ ນາທິຍາມິ, ອທິນ຺ນາທານາ ວິຣມາມິ, ເວຣມຓິໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ເອວມາທີນໍ ປຈ຺ເຈກມຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສິກ຺ຂາປທ’’ ມິຈ຺ເຈວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມາທິຍາມີຕິ ສມ຺ມາ ອາທິຍາມິ, ອວີຕິກ຺ກມາຘິປ຺ປາເຍນ, ອຂຓ຺ຑາ’ ຉິທ຺ທາ’ ກມ຺ມາສາ’ ສພລກາຣິຕາຍ ຈ ຄຓ຺ຫາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຕ຺ຕຣວຑ຺ຒມານປພ຺ພຕວາສິອຸປາສກສ຺ສ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໙ ກຸສລກມ຺ມປຖວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໐໙-໑໑໑; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ກຸສລກມ຺ມປຖວຓ຺ຓນາ) ວິຍ ສມາທານວິຣຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາທິມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖາຄເຕສຸ ຘມ຺ມໂຕ, ໂກຏ຺ຐາສໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ເວທນາໂຕ, ມູລໂຕ, ອາທານໂຕ, ເຠທໂຕຕິອາທິນາ ອເນກຘາ ວິນິຈ຺ຉເຍສຸ ສງ຺ເຂເປເນວ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມາ ທ຺ເວຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕສມາທານວິຣຕິໂຍ. ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິວຕ຺ຖູ’’ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປາໂຓ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕາທິວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ສຕ຺ເຕເຍວ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈ ວິຣມຕີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ເອກຕານານຕາທິວິນິຈ຺ຉຍ) ຂຸທ຺ທກາຄມຏ຺ຐກຖາວຈເນນ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣວເສນ ອທິນ຺ນວຕ຺ຖຸ, ຕຖາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພວຕ຺ຖຸ, ວິຕຖວຕ຺ຖຸ, ສງ຺ຂາຣວເສເນວ ສຸຣາເມຣຍວຕ຺ຖູຕິ ເອເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມນເຈຕນາສງ຺ຂາຕວິຣມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣມຓວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມາຕິ ເສຕຸຆາຕວິຣຕິ. ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາວ ຕຖາປິ ກິຈ຺ຈສາຘນໂຕ. ອິມິນາ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ອາຄເຕສຸ ຕີສຸ ອາຈຣິຍວາເທສຸ ທ຺ເວ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ເອກສ຺ເສວານຸຊານນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ, ຫິ ສມາທານວິຣຕິ ຈ ຍເທວ ປຊຫຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລເມວາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ສມາທານວິຣຕິ ຍໂຕ ວິຣມຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣສໍ ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລເມວາລມ຺ພຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ ປນ ຍໂຕ ວິຣມຕິ, ເຕສໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ອາລມ຺ພຓາເນວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ອປເຣ. ‘‘ທ຺ວຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ຍໂຕ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລໂຕ ວິຣມຕິ, ເຕສມາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸເມວາລມ຺ພຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຸຣິມປຸຣິມປທຕ຺ຖຎ຺ຫິ ວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸມາລມ຺ພຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິມປທຕ຺ຖໂຕ ວິຣມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣມຕີ’’ຕິ ອຎ຺ເຎ. ປຐມວາໂທ ເຈຕ຺ຖ ອຍຸຕ຺ໂຕເຍວ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຠາວໂຕ, ອພຫິທ຺ຘາຠາວໂຕ ຈ. ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ຫິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາ, ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ທຸຕິຍວາໂທປິ ອຍຸຕ຺ໂຕເຍວ. ກສ຺ມາ? ປຸຣິມວາເທນ ສມ຺ມິສ຺ສຕ຺ຕາ, ປເຣສໍ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລາຣມ຺ມຓຠາເວ ຈ ອເນກນ຺ຕິ ກຕ຺ຕາ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາລມ຺ພຓປ຺ປເຠທວຈນໂຕ ຈ. ຕຕິຍວາໂທ ປນ ຍຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຠາຓການມຠິມໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕເທວ ອນຸຊານາຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີສຸ ອາຈຣິຍວາເທສຸ ທ຺ເວ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ເອກສ຺ເສວານຸຊານນໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ຍຊ຺ເຊຕໍ ວິຣຕິທ຺ວຍໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸເມວາລມ຺ພຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຍຎ຺ຈ ປຊຫຕິ, ຕໍ ນ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ອຍ’ມນຘິປ຺ເປໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ນ ຫິ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍຎ຺ຈ ປຊຫຕິ, ຕໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ປນ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມໂຓວ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເອວໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓມ຺ເປຕໍ ວິຣຕິທ຺ວຍໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍານິ ປຊຫຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ອາຣຠິຕ຺ວານ ອມຕໍ, ຊຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພປາປເກ;

ນິທສ຺ສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຠເວ, ມຄ຺ຄຏ຺ໂຐຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ເອກຕານານຕາວິນິຈ຺ຉຍ);

ອິທານິ ສງ຺ເຂເປເນວ ອາທານໂຕ, ເຠທໂຕ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ສີລໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິອາທິນາ ເອກໂຕ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວມ຺ປິ ຫິ ກິຈ຺ຈວເສນ ເອຕາສໍ ປຎ຺ຈວິຘຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ສພ຺ພານິປິ ຠິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕທາ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕ຺ຕໍ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ຕຸ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ເຕເນວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິອາທິນາ ເອເກກໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ສມາສຠາເວນ ຂຸທ຺ທກປາຐຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ສາຘາຣຓວິຠາວນາ) ວຸຕ຺ຕໍ, ປາຬິໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ເວຣມຓິ’’ນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕເມວ ພ຺ຍາສຠາເວນ ທິສ຺ສຕິ. ຄຫຏ຺ຐວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມເຓຣານໍ ປນ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ສມາທາເນ ເອກສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ ສພ຺ພານິປິ ຠິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໂຕ. ອິຕິ ເອກຊ຺ຌໍ, ປຈ຺ເຈກຎ຺ຈ ສມາທາເນ ວິເສໂສ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ຂຸທ຺ທກາຄມຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເອກຊ຺ຌໍ ສມາທິຍໂຕ ເອກາເຍວ ວິຣຕິ ເອກາວ ເຈຕນາ ໂຫຕິ, ກິຈ຺ຈວເສນ ປເນຕາສໍ ປຎ຺ຈວິຘຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ປຈ຺ເຈກໍ ສມາທິຍໂຕ ປນ ປຎ຺ເຈວ ວິຣຕິໂຍ, ປຎ຺ຈ ຈ ເຈຕນາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ເອກຕານານຕາທິວິນິຈ຺ຉຍ) ອຍໍ ວິເສໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຠເທປິ ‘‘ຍຖາ ຕຖາ ວາ ສມາທິຍນ຺ຕຸ, ສາມເຓຣານໍ ເອກສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ ສພ຺ພານິປິ ຠິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປາຣາຊິກຏ຺ຐານິຍານິ ຫິ ຕານິ ເຕສໍ. ຍໍ ຕຸ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຕເນວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ຄຫຏ຺ຐານໍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ ເອກເມວ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ເຕສໍ ຕໍສມາທາເນເນວ ປຸນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕ຺ຕໍ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາວຸຕ຺ໂຕປິ ທີຆຠາຓການໍ ວາໂທ ອປເຣວາໂທ ນາມ ຕຕ຺ຖ ກໂຕ.

ເສຕຸຆາຕວິຣຕິຍາ ປນ ເຠໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ ປຏິປກ຺ຂສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ອກຸປ຺ປສຠາວຕ຺ຕາ. ຕເທວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ຠວນ຺ຕເຣປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຠວນ຺ຕເຣປີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕປີຕິ ອຕ຺ຖໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ຊີວິຕເຫຕຸປິ, ປເຄວ ອຎ຺ຎເຫຕຸ. ‘‘ເນວ ປາຓໍ ຫນຕິ, ນ ສຸຣໍ ປິວຕີ’’ຕິ ອິທໍ ມຊ຺ເຌເປຍ຺ຍາລນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ມິຄປທວຬຎ຺ຊນນເຍນ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຣນ຺ຕິ ຈ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຫິ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍຄໍ ນ ກໂຣຕິ. ‘‘ມຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕເທວ ອຸຠຍໍ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ສຸຣາສວວິນິມຸຕ຺ຕໍ ມທນີຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໑໑໓໔) ສໍຍຸຕ຺ຕມຫາວຄ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຸທ຺ທກປາຐຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ຕທຸຠຍເມວ ມທນີຍຏ຺ເຐນ ມຊ຺ຊໍ, ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ ມທນີຍໍ, ເຍນ ປີເຕນ ມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ປມຕ຺ໂຕ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ປຸຣິມປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ສເຈ ປິສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ເຖວ ວິເສສທສ຺ສນໍ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສປິ ຂີຣເມວ ມຸຂໍ ປວິສຕິ,ນ ສຸຣາ, ປເຄວ ຊານນ຺ຕສ຺ສ. ໂກຎ຺ຈສກຸຓານນ຺ຕິ ກຸນ຺ຕສກຸຓານໍ. ສເຈປິ ມຸເຂ ຂີຣມິສ຺ສເກ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ນ ເຈຕ຺ຖ ອຸປໂມປເມຍ຺ຍານໍ ສມ຺ພທ຺ຘຕາ ສິຍາ ໂກຎ຺ຈສກຸຓານໍ ໂຍນິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂຍນິສິທ຺ຘນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານານໍ ອຸທ຺ຘໍ ຕິຣິຍເມວ ທີຆຕາ ວິຍ, ພການໍ ເມຆສທ຺ເທນ, ກຸກ຺ກຸຏີນໍ ວາເຕນ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ຈ ຊາຕິສິທ຺ຘໍ, ອິຕິ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຈວາ’’ຕິປິ ປາຐໍ ວຕ຺ວາ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ຖມິຈ຺ຉນ຺ຕິ ເກຈິ. ຘມ຺ມຕາສິທ຺ຘນ຺ຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ສີລໍ ວິຍ, ວິຊາເຕ ຕສ຺ສາ ທິວງ຺ຄມນໍ ວິຍ ຈ ສຠາເວນ ສິທ຺ຘໍ, ມຄ຺ຄຘມ຺ມຕາຍ ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄານຸຠາເວນ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທິຏ຺ຐິຊຸກຣຓໍ ນາມ ຠາຣິຍໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ຕສ຺ມາ ສຣຓຄມນໍ ສິກ຺ຂາປທສມາທານໂຕ ມຫຏ຺ຐຕຣເມວ, ນ ອປ຺ປຏ຺ຐຕຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທໍ. ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ອາທຣໍ ຄາຣວມກຕ຺ວາ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສາປິ. ສາຘຸກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສີລານິ ສມາທິຍນ຺ຕສ຺ສາປິ ອປ຺ປຏ຺ຐຕຣເມວ, ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕຣຎ຺ຈ, ນ ທິຄຸຓໍ ອຸສ຺ສາໂຫ ກຣຓີໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສີລໍ ອິຘ ອຠຍທານຕາຍ ທານໍ, ອນວເສສໍ ວາ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ທຍຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ທານໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາມຸຕ຺ຕກນໂຍ – ສຣຓໍ ອຸປຄເຕນ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍປູຊາ ກາຕພ຺ພາ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສໍກິເລໂສ ສາຘຸກໍ ປຣິຫຣິຕພ຺ໂພ, ສິກ຺ຂາປທານິ ປນ ສມາທານມຕ຺ຕໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣມຓມຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ສຣຓຄມນໂຕ ສີລສ຺ສ ອປ຺ປຏ຺ຐຕຣຕາ, ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕຣຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕທານາທິນາ ທຓ຺ຑນິຘານໂຕ, ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣ ຄຸຓາຘິຏ຺ຐານໂຕ ຈສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕຣຕາ, ມຫານິສໍສຕຣຕາ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ.

ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ສາເຘນ຺ໂຕ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຄ຺ຄານີ’’ຕິ ຎາຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎານິ. ຈິຣຣຕ຺ຕຕາຍ ຎາຕຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎານິ. ‘‘ອຣິຍານໍ ສາຘູນໍ ວໍສານີ’’ຕິ ຎາຕຕ຺ຕາ ວໍສຎ຺ຎານິ. ປຸຣິມການໍ ອາທິປຸຣິສານໍ ເອຕານີຕິ ໂປຣາຓານິ. ສພ຺ພໂສ ເກນຈິປິ ປກາເຣນ ສາຘູຫິ ນ ກິຓ຺ຓານິ ນ ຉຑ຺ຑິຕານີຕິ ອສໍກິຓ຺ຓານິ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ເນສໍ ຍຖາ ອຕີເຕ, ເອວໍ ເອຕຣຫິ, ອນາຄເຕ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພານີ’’ຕິອາທິ. ອຕີເຕ ຫິ ກາເລ ອສໍກິຓ຺ຓຠາວສ຺ສ ‘‘ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພານີ’’ຕິ ນິທສ຺ສນໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ນ ສງ຺ກິຍນ຺ຕີ’’ຕິ, ອນາຄເຕ ‘‘ນ ສງ຺ກິຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອໂຕເຍວ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐານິ ນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ນ ຫິ ກທາຈິປິ ວິຎ຺ຎູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຫິໍສາທິປາປຘມ຺ມໍ ອນຸຊານນ຺ຕິ. ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຠຍໍ ເທຕີຕິ ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ນິຫິຕທຓ຺ຑຕ຺ຕາ ສກລສ຺ສປິ ສຕ຺ຕນິກາຍສ຺ສ ຠຍາຠາວໍ ເທຕິ. ນ ຫິ ອຣິຍສາວກໂຕ ກສ຺ສຈິ ຠຍໍ ໂຫຕິ. ອເວຣນ຺ຕິ ເວຣາຠາວໍ. ອພ຺ຍາປຊ຺ຌນ຺ຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂຕໍ. ‘‘ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຠຍໍ ທຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ອານິສໍສທສ຺ສນໍ, ເຫຕຸມ຺ປິ ເຈຕ຺ຖ ຕ຺ວາ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ມາຕຣໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂຣທຕີ’’ຕິ.

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈຊນລກ຺ຂຓໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຍຎ຺ໂຎຕິ ອາຫ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນ ນຸ ຈ ປຎ຺ຈສີລໍ ສພ຺ພກາລິກໍ. ອພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທກາເລປິ ຫິ ວິຎ຺ຎູ ຕໍ ສມາທິຍນ຺ຕິ, ນ ຈ ເອກນ຺ຕໂຕ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ ພາຫິຣການມ຺ປິ ສມາທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ສຣຓຄມນໍ ປນ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທເຫຕຸກໍ, ເອກນ຺ຕໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນໍ, ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ສຣຓຄມນໂຕ ປຎ຺ຈສີລສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕາຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ເຊຏ຺ຐກນ຺ຕິ ມຫປ຺ຜລຠາເວນ ອຸຕ຺ຕມໍ. ‘‘ສຣຓຄມເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ສຣຓຄມເນນ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕໍ, ຕຖາ ອນຠິສງ຺ຂຕສ຺ສ ຈ ສີລສ຺ສ ອປ຺ປຜລຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

໓໕໓. ອີທິສເມວາຕິ ເອວໍ ສໍກິເລສປຏິປກ຺ຂເມວ ຫຸຕ຺ວາ. ນນຸ ຈ ປຐມຊ຺ຌານາທິຍຎ຺ຎາເຍວ ເທເສຕພ຺ພາ, ກສ຺ມາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທສນມາຣຠຕີຕິ ອນຸໂຍຄໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ຕິວິຘ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸກາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິວິຘສີລປາຣິປູຣິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ຫິ ເນສໍ ຍຎ຺ຎານໍ ອປ຺ປຏ຺ຐຕຣຕາ, ມຫປ຺ຜລຕຣຕາ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸກາມຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທສນໍ ອາຣຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຄຸເຓຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ໂສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໑) ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ ສຣຓຄມນໍ, ສີລສມ຺ປທາ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຕິ ເອວມາທໂຍ ຄຸຓາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຐມໍ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ນ ກິລມຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕານີຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ. ‘‘ປຐມໍ ຌານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ ປຓີຕານເມວ ຌານານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ມນ຺ຕວາ ‘‘ເອກໍ ກປ຺ປໍ, ອຏ຺ຐ ກປ຺ເປ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຫາກປ຺ປວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຫີນໍ ປນ ປຐມໍ ຌານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປສ຺ສ ຕຕິຍຠາຄໍ ອາຍຸໍ ເທຕິ. ມຊ຺ຌິມໍ ອຸປຑ຺ຒກປ຺ປໍ. ຫີນໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ທ຺ເວ ກປ຺ປານິ, ມຊ຺ຌິມໍ ຈຕ຺ຕາຣີຕິອາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ຍສ຺ມາ ປຓີຕານິເຍເວຕ຺ຖ ຌານານິ ອຘິປ຺ເປຕານິ ມຫປ຺ຜລຕຣຠາວທສ຺ສນປຣຕ຺ຕາ ເທສນາຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ເອກໍ ກປ຺ປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຓີຕາເນວ ຌານານິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕເທວາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ. ຈຕຸກ຺ກນເຍນ ຫິ ເທສນາ ອາຄຕາ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ອາຣຸປ຺ປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທິສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຠາວິຕ’’ນ຺ຕິ, ຕຖາ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ ອາຣຸປ຺ປໍ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິກປ຺ປສຫສ຺ສາທີນິ ອາຍຸໍ ເທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ມຕິ. ອຖ ວາ ຕເທວາຕິ ອາຣຸປ຺ປສງ຺ຂາຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ, ຕໍ ປນ ກສ຺ມາ ວີສຕິກປ຺ປສຫສ຺ສາທີນິ ອາຍຸໍ ເທຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທິສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຠາວິຕ’’ນ຺ຕິ, ຕຖາ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ເທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປໂຣ ນໂຍ ‘‘ຕເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທິສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຠາວິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ຕຖາ ຠາວິຕໍ ອງ຺ຄສມຕາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສງ຺ຂາຕໍ ອາຣຸປ຺ປຊ຺ຌານເມວາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສມ຺ມເທວ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິປຏິປກ຺ຂວິຘມນວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ປຸພ຺ພຠາຄິເຍ ເອວ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ສມາເນນ຺ຕີ ວິປສ຺ສນາ ວິປສ຺ສກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນປ຺ປກໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ສມາວຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປສ຺ສນາສຸຂສທິສສ຺ສ ປນ ສຸຂສ຺ສ ອຠາວາ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມປເທ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔);

ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ເທສນາ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ອິມານິ ຎາຓານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິປສ຺ສນາຎາເຓ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐິມໍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ອຸປຣິມສ຺ສ ອຸປຣິມສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມານຣູປນິມ຺ມານໍ ນາມ ມໂນມຍິທ຺ຘິຍາ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ…ເປ… ມຫປ຺ຜລາ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິວິວິຘຣູປກຣຓໍ ວິກຸພ຺ພນໍ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນສມຕ຺ຖຕາຍ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິໂຕ ຂນ຺ຘປເທໂສ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ມຄ຺ຄສຸຂໍ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕິ…ເປ… ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ. ສມາເປນ຺ໂຕຕິ ປຣິໂຍສາເປນ຺ໂຕ.

ກູຏທນ຺ຕອຸປາສກຕ຺ຕປຏິເວທນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໕໔-໘. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິອາທິ ເທສນາຍ ປສາທວຈນໍ, ‘‘ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ປນ ສຣຓຄມນວຈນນ຺ຕິ ຕທຸຠຍສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເທສນາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕນູຕິ ມນ຺ໂທ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂສມຸປພ຺ຍູຫໂຕ. ສພ຺ເພ ເຕ ປາຓໂຍຕິ ‘‘ສຕ຺ຕ ຈ ອຸສຠສຕານີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພ ເຕ ປາຓິໂນ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເຕສໍ ປາຓີນໍ ໂມຈນາກາຣໍ. ອາກຸລຠາໂວຕິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຸຕຕ຺ຕາ ປາຓີສຸ ອນຸທ຺ທຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ມຍາ ຕາວ ພຫູ ປາຓິໂນ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ພນ຺ຘາປິຕາ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິພ຺ຍາກຸລຠາໂວ, ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ເທເສຕີຕິ ໂຍຊນາ, ‘‘ອຸທປາທີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ສຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ມຸຕ຺ຕາ ໂຠ ເຕ ປາຓໂຍ’’ຕິ ອາໂຣຈິຕວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ. ຈິຕ຺ຕຈາໂຣຕິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ. ‘‘ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປທປຎ຺ຈກໍ ສນ຺ຘາຍ‘‘ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທານກຖໍ ສີລກຖ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາຍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາຍ ອານຸຠາເວນ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທວິຄເມນ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕຕາ ອໂຣຄຈິຕ຺ຕຕາ, ພ຺ຍາປາທວິຄເມນ ເມຕ຺ຕາວເສນ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕາ ອກຖິນຈິຕ຺ຕຕາ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຄເມນ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕຕາ ເຕຫິ ອມລີນຈິຕ຺ຕຕາ, ຖິນມິທ຺ຘວິຄເມນ ສມ຺ປຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຕາ ອມລີນຈິຕ຺ຕຕາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາວິຄເມນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາ ອນາວິລຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພິກຖານຸຠາເວນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕນີວຣຓຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ປຣມສຸຂຸມຄມ຺ຠີຣທຸຣນຸໂພຘຕ຺ຖປຣິທີປນາຍ ສຸວິມລວິປຸລປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍຊນນາຍ ສາຘຸວິລາສິນິຍາ ນາມ ລີນຕ຺ຖປກາສນິຍາ ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປກາສນາ.

ກູຏທນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.