ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາຣວຓ຺ຓນາ

ມມນ຺ຕິ ອເນຣຸຕ຺ຕປທໍ, ຕຖາ ວາຕິ ຈ. ຠິກ຺ຂນສີລາ ຠິກ຺ຂູ. ປເຣນ຺ຕິວິຣຸທ຺ຘຠາວມຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປຣາ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຖ ປເນຕໍ ອເນຣຸຕ຺ຕປທນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ເນຣຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິນິທານປທານໍ, ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິອາທິປາຬິປທານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາວເສນ, ຕສ຺ສາ ລີນຕ຺ຖວິຠາວນີວເສນ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ນ ວິຕ຺ຖາຣຍິມ຺ຫ. ເຍ ເຕ ນິນ຺ທາປສໍສາຫິ ສມ຺ມາກມ຺ປິຕເຈຕສາ ມິຈ຺ຉາຊີວໂຕ ອໂນຣຕາ ສສ຺ສຕາທິມິຈ຺ຉາຠິນິເວສິໂນ ສີລາທິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຄຸຓຣສສ຺ສາທວິມຸຂາ ເວເນຍ຺ຍາ, ເຕ ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສວິນິມຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸຠຍຫິຕປຣາ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວມຘິປ຺ເປຕາ ປຸຄ຺ຄລາ, ເທສນາຠາຊນຏ຺ຐາເນ ຈ ທສ຺ສິຕາ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ນິທານໍ.

ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິ ປນ ປທສນ຺ຘິປທຕ຺ຖນິທ຺ເທສນິກ຺ເຂປສຸຕ຺ຕເທສນາສນ຺ຘິວເສນ ຉພ຺ພິຘາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ອວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິອາທິນາ ປທສ຺ສ ປທນ຺ຕເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປທສນ຺ຘິ. ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ‘‘ອວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ປເຣຫິ ອຸປວທິເຕນ ອຄຸເຓນສມ຺ພນ຺ໂຘຕິອາທິນາ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ປທຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປທຕ຺ຖສນ຺ຘິ. ‘‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ອວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິເທສນາ ສຸປ຺ປິເຍນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ວຸຕ຺ຕອວຓ຺ຓານຸສນ຺ຘິວເສນ ປວຕ຺ຕາ. ‘‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິເທສນາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ມາຓເວນ ວຸຕ຺ຕວຓ຺ຓານຸສນ຺ຘິວເສນ ປວຕ຺ຕາ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາ ທຸທ຺ທສາ ທຸຣນຸໂພຘາ’’ຕິອາທິເທສນາ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຕ຺ຕວຓ຺ຓານຸສນ຺ຘິວເສນ ປວຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ນານານຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍຕທນຸສນ຺ຘີຫິ, ເອການຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພາປຣຠາເຄຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ນິທ຺ເທສສນ຺ຘິ.ນິກ຺ເຂປສນ຺ຘິ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປວເສນ. ສຸຕ຺ຕສນ຺ຘິ ຈ ຕິວິຘສຸຕ຺ຕານຸສນ຺ຘິວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ເອວ ວິຈາຣິຕາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ປຸພ຺ເພ ສໍວຓ຺ຓິຕາ. ເອກິສ຺ສາ ເທສນາຍ ເທສນານ຺ຕເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນໍ ເທສນາສນ຺ຘິ, ສາ ປເນວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ‘‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ນ ເຈຕໂສ ອນຠິຣທ຺ຘິ ກຣຓີຍາ’’ຕິ ອຍໍ ເທສນາ ‘‘ອຸຠໂຕທຓ຺ຑເກນ ເຈປິ ຠິກ຺ຂເວ, ກກເຈນ ໂຈຣາ ໂອຈຣກາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ໂອກນ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣປິ ໂຍ ມໂນ ປທູເສຎ຺ຎ, ນ ເມ ໂສ ເຕນ ສາສນກໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໒) ອິມາຍ ເທສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫໍເຍວສ຺ສ ເຕນ ອນນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ອຍໍ ‘‘ກມ຺ມສ຺ສກາ ມາຓວ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມທາຍາທາ ກມ຺ມໂຍນີ ກມ຺ມພນ຺ຘູ ກມ຺ມປຏິສຣຓາ ກມ຺ມໍ ສຕ຺ເຕ ວິຠຊຕິ, ຍທິທໍ ຫີນປຓີຕຕາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໙-໒໙໗) ອິມາຍ, ‘‘ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ…ເປ… ອາຊາເນຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອຍໍ –

‘‘ກຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘໍ ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂກໂຘ ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໖໔; ມຫານິ. ໕, ໑໕໖, ໑໙໕); –

ອິມາຍ, ‘‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວຓ຺ຓໍ…ເປ… ນ ເຈຕໂສ ອຸພ຺ພິລາວິຕຕ຺ຕໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ‘‘ຘມ຺ມາປິ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ, ປຫາຕພ຺ພາ, ປເຄວ ອຘມ຺ມາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐), ‘‘ກຸລ຺ລູປມໍ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ, ໂນ ຄຫຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐) ຈ ອິມາຍ, ‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ…ເປ… ຕຸມ຺ຫໍເຍວສ຺ສ ເຕນ ອນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ອຍໍ –

‘‘ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘໍ ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂລໂຠ ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໘໘; ມຫານິ. ໕, ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໑໒໘) ຈ –

‘‘ກາມນ຺ຘາ ຊາລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ຕຓ຺ຫາຉທນຉາທິຕາ;

ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸນາພທ຺ຘາ, ມຈ຺ຉາວ ກຸມີນາມຸເຂ;

ຊຣາມຣຓມນ຺ເວນ຺ຕິ, ວຈ຺ໂຉ ຂີຣປໂກວ ມາຕຣ’’ນ຺ຕິ. (ອຸທາ. ໖໔; ເນຕ຺ຕິ. ໒໗, ໙໐; ເປຏໂກ. ໑໔) ຈ –

ອິມາຍ, ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ ສີລມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອຍມ຺ປິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຍຎ຺ໂຎ ປຸຣິເມຫິ ຍຎ຺ເຎຫິ ອປ຺ປຏ຺ຐຕໂຣ ຈ ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕໂຣ ຈ ມຫປ຺ຜລຕໂຣ ຈ ມຫານິສໍສຕໂຣ ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໕໓) ອິມາຍ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ສີລໂຕ ມຫປ຺ຜລມຫານິສໍສຕຣຕາວຈເນນ ຌານໂຕ ສີລສ຺ສ ອປ຺ປຜລອປ຺ປານິສໍສຕຣຠາວທີປນໂຕ.

‘‘ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິເທສນາ ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ ໂຄຕໂມ ສີລວາ ອຣິຍສີເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິອາທິເທສນາຍ (ທີ. ນິ. ໑.໓໐໔), ‘‘ອຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາ’’ຕິອາທິເທສນາ ‘‘ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸທ຺ທໂສ ທຸຣນຸໂພໂຘ’’ຕິອາທິເທສນາຍ, (ທີ. ນິ. ໒.໖໗; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗, ໘) ຄມ຺ຠີຣຕາທິວິເສສຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມປຏິເວເຘນ ຫິ ຎາຓສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣາທິຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

‘‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ’’ຕິອາທິເທສນາ ‘‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸພ຺ພນ຺ຕກປ຺ປິກາ…ເປ… ອຠິວທນ຺ຕິ ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ, ອສສ຺ສໂຕ, ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈ, ເນວສສ຺ສໂຕ ຈ ນາສສ຺ສໂຕ ຈ, ອນ຺ຕວາ, ອນນ຺ຕວາ, ອນ຺ຕວາ ຈ ອນນ຺ຕວາ ຈ, ເນວນ຺ຕວາ ຈ ນານນ຺ຕວາ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທິເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໓.໒໗).

ຕຖາ ‘‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອປຣນ຺ຕກປ຺ປິກາ’’ຕິອາທິເທສນາ ‘‘ສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ …ເປ… ອຠິວທນ຺ຕິ ສຎ຺ຎີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ. ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ ອສຎ຺ຎີ, ສຎ຺ຎີ ຈ ອສຎ຺ຎີ ຈ, ເນວສຎ຺ຎີ ຈ ນາສຎ຺ຎີ ຈ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ. ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ ສໂຕ ວາ ປນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານໍ ວາ ປເນເກ ອຠິວທນ຺ຕີ’’ນ຺ຕິອາທິເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໓.໒໑), ‘‘ເວທນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິເທສນາ ‘‘ຕທິທໍ ສງ຺ຂຕໍ ໂອຬາຣິກໍ, ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣໂຘ, ອຕ຺ເຖຕນ຺ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ຕຖາຄໂຕ ຕທຸປາຕິວຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໓.໒໙), ‘‘ຕທປິ ເຕສໍ…ເປ… ວິປ຺ຜນ຺ທິຕເມວາ’’ຕິ ອຍໍ ‘‘ອິທໍ ເຕສໍ ວຕ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ສທ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣຸຈິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນຸສ຺ສວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອາກາຣປຣິວິຕກ຺ກາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ຎາຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕ’ນ຺ຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ໂຂ ປນ ຠິກ຺ຂເວ, ຎາເຓ ອສຕິ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ຍທປິ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຕ຺ຖ ຎາຓຠາວມຕ຺ຕເມວ ປຣິໂຍທາເປນ຺ຕິ, ຕທປິ ເຕສໍ ຠວຕໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປາທານມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທິເທສນາຍ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໓), ‘‘ຕທປິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ອຍໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິ ຜສ຺ໂສ, ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ, ເວທນາປຈ຺ຈຍາ ຕຓ຺ຫາ, ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໔໕), ‘‘ຉນ຺ທມູລກາ ອິເມ ອາວຸໂສ ຘມ຺ມາ ມນສິກາຣສມຸຏ຺ຐານາ ຜສ຺ສສໂມຘານາ ເວທນາສໂມສຣຓາ’’ຕິ (ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ) ຈ ອາທິເທສນາຍ, ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານ’’ນ຺ຕິອາທິເທສນາ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເນວ ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ສຎ຺ຎໍ, ນ ສງ຺ຂາເຣ, ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ໂສ ເອວໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ອຸປາທິຍຕິ, ອນຸປາທິຍໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ອປຣິຕສ຺ສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິອາທິເທສນາຍ, ‘‘ສພ຺ເພເຕ ອິເມເຫວ ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ວຕ຺ຖູຫິ ອນ຺ໂຕຊາລີກຕາ’’ຕິອາທິເທສນາ ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຠິວທນ຺ຕິ, ສພ຺ເພເຕ ອິມາເນວ ປຎ຺ຈ ກາຍານິ ອຠິວທນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໓.໒໖), ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ…ເປ… ເທວມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ອຍໍ –

‘‘ອຈ຺ຈີ ຍຖາ ວາຕເວເຄນ ຂິຕ຺ຕາ (ອຸປສິວາຕິ ຠຄວາ),

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂໍ;

ເອວໍ ມຸນີ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ,

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໘໐) –

ອາທິເທສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕີຕິ. ອຍໍ ເນຣຸຕ຺ຕມຘິປ຺ປາຍເທສນານິທານປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວິຠາວນລກ຺ຂໂຓ ຈຕຸພ຺ຍູຫຫາໂຣ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ເນຣຸຕ຺ຕມຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິອາທິ (ເນຕ຺ຕິ. ໔.໖).