(໑) ວິຠງ຺ຄວາຣວຓ຺ຓນາ

໕໓. ຕິກປທານໍ ຕິກນ຺ຕຣປເທຫິ ວິສທິສຕາ ປາກຏາເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິກປທນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ວິນາ’’ຕິ. ມູລາວສານວເສນາຕິ ‘‘ເອກມູເລກາວສານໍ ນວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕມູລາວສານວເສນ. ‘‘ນ ຕາເຍວ ເວທນາຕ຺ຕິກາທີສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາ ສທິສຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທິສຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ນ ຕາເຍວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍາຕິ ຍາ ປຸຈ຺ຉາ. ສພ຺ພປຸຈ຺ຉາສມາຫຣຓນ຺ຕິ ສພ຺ພາສໍ ເອກູນປຎ຺ຎາສາຍ ປຸຈ຺ຉານໍ ສມຸຈ຺ຈຍນໍ ອນວເສເສຕ຺ວາ ກຖນໍ. ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ປຏິຈ຺ຈວາຣຸທ຺ເທເສ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອາທິໂຕ ຫິ ອນວເສສໂຕ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ຍຖາຣຫໍ ຕເທກເທສວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ປຸຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມານຸໂລມປຈ຺ຈນີເຍ ປີຕິຕ຺ຕິເກ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ປຸຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ຫິ ລຠນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐວີເສ ປນ ລຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຠູເຕນາຕິ ເຕນ ເວທນາທິເຠເທນ ເອເກນ ຘມ຺ເມນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ເຕນ, ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍຕໍ ວາ ປຕ຺ເຕນ ປາປຸຓນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ຍທິປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຍາວ ນິໂຣຘຄມນາ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ ຂຓຕ຺ຕຍສມງ຺ຄີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄີເຍວ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຈວາຣາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ວາຣານໍ ອຸປ຺ປາທເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ເຕສຸ ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ອນຸໂລມໂຕ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ອິຘ ກຸສລວຈເນນ ຄຫິເຕ ຂນ຺ເຘ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຏິຈ຺ຈວາເຣ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ກຸສລສທ຺ເທນ ຄຫິເຕ ຂນ຺ເຘ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕູສຸປິ ກຸສລຂນ຺ເຘສຸ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສຫຊາຕາທິສາຘາຣຓປຈ຺ຈຍວເສນ ອວິເສສໂຕ ສພ຺ເພ ສພ຺ເພສໍ ປຈ຺ຈຍາຕິ ອຍເມວ ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ອິມສ຺ເສວ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຈ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອກສ຺ເສວ ທ຺ວິນ຺ນໍເຍວ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸ ປນ ວິເສສນຠາເວນ ເວທນາທີນໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ທ຺ເວ ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເວທນາຕ຺ຕິກາທີສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ‘‘ເອເກກສ຺ສປິ ທຸກາທິເຠທານຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິມໍ ອນຸກຑ຺ຒຕິ.

ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ‘‘ວິປາກາພ຺ຍາກຕໍ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິປາກກິຣິຍາພ຺ຍາກຕຄ຺ຄຫເຓ. ‘‘ສພ຺ພສ຺ມິໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຕ຺ຖ ປນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ເຖວາ’’ຕິ. ເອວໍ ປຐເມ ວາກ຺ເຍ ອຕິພ຺ຍາປິຕໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ທຸຕິເຍ ອພ຺ຍາປິຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ວິປາກາພ຺ຍາກຕໍ ກິຣິຍາພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ຕສ຺ສປິ ອາຣຸປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຣູເປນ ວິນາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ອເຫຕຸກໍ ນິວຕ຺ຕິຕໍ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຣູປນ຺ຕິ ຣູປຄ຺ຄຫເຓເນວ ອາຣຸປ຺ເປ ວິປາໂກປິ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ສທ຺ຘິໍ ນ ຄຫິໂຕ. ຕໍ ປເນຕໍ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘເມວ ອກຕ຺ວາ ສຣູປໂຕ ປາກຏຕຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ວິປາກາພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິສນ຺ຘິປຈ຺ຉິມຈິຕ຺ຕານິ ປເນຕ຺ຖ ສຕິປິ ຣູປສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທເນ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ນ ຄຫິຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສາຕິ ຂນ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອຄ຺ຄຫິຕຕາປຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣຕຸໍ, ກຖໍ? ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ, ກຕ຺ຖ? ‘‘ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສາມຎ຺ຎວຈເນ ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕີຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາເປກ຺ຂໍ ວຈນທ຺ວຍນ຺ຕິ ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖຸ, ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ປທທ຺ວຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມຎ຺ເຎນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສາມຎ຺ຎວຈເນນ, ກຏຕ຺ຕາຣູປສາມຎ຺ເຎນ ວາ ຄຫິຕໍ.

ອຸປາທາຣູປຄ຺ຄຫເຓນ ວິນາ ‘‘ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເກວລໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ‘‘ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ’’ອິຈ຺ເຈວ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ທສ຺ສເນຕິ ‘‘ມຫາຠູເຕປິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖທສ຺ສເນ. ຂນ຺ຘປຈ຺ຈຍສຫິຕນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ວທຕິ. ອສຫິຕນ຺ຕິ ປນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ອສຎ຺ຎຠວສງ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ຣູປໍ. ປຏິສນ຺ຘິຍມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣູປໍ ຠູເຕປິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປທເມຕໍ, ຠູຕານໍ ວາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຣຓກາຣຓມ຺ປິ ຫິ ກາຣຓນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ໂຈເຣຫິ ຄາໂມ ທຑ຺ໂຒ’’ຕິ.

ຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ປທຸທ຺ຘາໂຣ ກໂຕ, ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ປນ ປາໂຐຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ເຫຕ຺ຖຕ຺ໂຖ – ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປາເຐ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸປາທາຣູປມ຺ປິ ກຸສເລ ຂນ຺ເຘ ມຫາຠູເຕ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ໂກ ປນ ໂສ ນໂຍຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຫາຠູເຕ…ເປ… ສນ຺ຘາຍາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອຍໍ ນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອພ຺ຍາກເຕ ຂນ຺ເຘ ມຫາຠູເຕ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວຈເນນ ກຸສເລ ຂນ຺ເຘ ມຫາຠູເຕ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໔. ຣູເປນ ວິນາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ເອເຕນ ຍາ ປຸຈ຺ຉາ ອຣູປມິສ຺ສກາວສານາ, ຕາປິ ອິຘ ນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ປເຄວ ຣູປາວສານາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໕໗. ຕາຍ ສມານລກ຺ຂຓາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປຏິສນ຺ຘິຕາຍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກປຏິສນ຺ຘິຍາ ສມານລກ຺ຂຓາ. ປຣິປຸຓ຺ຓຘມ຺ມານນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິວິຠາຄານໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມານໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ.

ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຣູປຎ຺ຈ. ປຸນ ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸນຄຫຓໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານາເປກ຺ຂໍ. ນ ຫິ ຕໍ ປຸພ຺ເພ ພາຫິຣຄ຺ຄຫເຓນ ອຄ຺ຄຫິຕໍ, ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ປນ ອຄ຺ຄຫິຕເມວ, ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ກສ຺ມາ ປຸນຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອສຎ຺ຎສຕ຺ເຕສຸ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ. ອາທິມ຺ຫີຕິ ພາຫິຣອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານອສຎ຺ຎສຕ຺ຕວເສນ ອາຄຕວາເຣຫິ ປຐມວາເຣ. ອວິເສສວຈນນ຺ຕິ ພາຫິຣາທິວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ, ອຣູປມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ເຫຕາທິເກ ປຈ຺ຈເຍ ລຠນ຺ຕໍ ສຫ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ, ຕຕ຺ຖາຕິ ຈ ປທທ຺ວເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຐມວາຣເມວ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຕໍສມານຄຕິກນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຄຕິກໍ. ອິຘາປີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສປິ. ກມ຺ມປຈ຺ຈຍວິຠງ຺ເຄ ວິຍາຕິ ນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ວິຍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກຏຕ຺ຕາຣູປມ຺ປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ເອຕ຺ຖ ເອກໍເສນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫິ…ເປ… ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ.

ອວິເສເສຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ. ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາວ ກສ຺ມາ ປນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ໂຍຊນາ. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຫາຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປນ຺ຕິ ເອວໍ ເອກໂຕ. ວິສຸນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ພາຫິຣຄ຺ຄຫຓາທີຫິ ວິຍາຕິ ຍຖາ ‘‘ພາຫິຣໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ພາຫິຣອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຄ຺ຄຫເຓຫິ ມຫາຠູຕານິ ວິເສສິຕານິ, ເອວໍ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທ຺ເທເສ ມຫາຠູຕານໍ ເກນຈິ ວິເສສເນນ ອວິເສສິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປຠາວກຏຕ຺ຕາຣູປຠາເວຫິ ວິເສເສຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ໂຍຊນາ.

ອິທານິ ອຎ຺ເຎນປິ ກາຣເຓນ ເຕສໍ ວິເສສິຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອິທໍ ປຏ຺ຐາເນ ອາຄຕນິຍາເມນ ຣູປໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໍ ນ ລຠຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຫຕາທີສູ’’ຕິ. ຕທວິນາຠາວໂຕ ປນ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມານໍ ກາຣຓຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍໂຕ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍານິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ນນຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຫາຣອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນ, ນ ຊນກຕ຺ເຕນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຫາຣ…ເປ… ຊນກ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ເຕສໍ ຊນກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາຠູຕາເນວ…ເປ… ຊນການີ’’ຕິ. ຈິຕ຺ເຕນ ກມ຺ມຸນາ ຈ ວິນາ ອຠາເວ ຍຖາກ຺ກມໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານອຸປາທາຣູປານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປກຏຕ຺ຕາຣູປຠູຕາເນວາຕິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານມຫາຠູຕນິພ຺ພຕ຺ຕາເນວ ມຫາຠູຕານໍ ເຕສໍ ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎານີຕິ ອຸຕຸອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານານິ ອຸປາທາຣູປານິ ວທຕິ. ວິເສສນໍ ກຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ. ສມານຊາຕິເກນ ຣູເປນ ອຸຕຸນາ ອາຫາເຣນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາກຏວິເສສນາເນວາຕິ ອິທໍ ເຍຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ຕານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ, ເຕສໍ ‘‘ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ວິເສສນໍ ອຣຫນ຺ຕິ ນ ວິເສສິຕພ຺ພານິ ກາຣຓວິເສສເນເນວ ວິເສສສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ‘‘ມຫາຠູເຕ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕານິ ປນ ຈິຕ຺ຕຊກມ຺ມຊຣູປານິ.

ສວິເສເສນາຕິ ເຍນ ວິເສເສນ ວິເສສິຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ’’ຕິ, ອິຕຣໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມູລກາຣຓຠາວໂຕ’’ຕິ, ກມ຺ມູປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣານີຕິ ອາຫາຣອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານານິປິ ອຸປາທາຣູປານິ. ມຫາຠູຕວິເສສເນເນວ ວິເສສິຕານີຕິ ‘‘ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ມຫາຠູຕວິເສສເນເນວ ຊນກປຈ຺ຈເຍນ ອາຫາເຣນ ອຸຕຸນາ ຈ ວິເສສິຕານິ. ອິຘາຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຣູປໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປໍ ອຸປາທາຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວຈເນ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຸປາທາຣູປານໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຕາວຈເນນ ຕໍນິສ຺ສຍານມ຺ປິ ຕພ຺ຠາໂວ ປກາສິໂຕຕິ. ອຎ຺ຎຕຣວິເສສນໍ ອຸຠຍວິເສສນໍ ໂຫຕິ ອຸຠເຍສໍ ອວິນິພ຺ໂຠເຄນ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

໕໘. ປຸພ຺ເພຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສຸ. ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວິປາກາພ຺ຍາກຕໍ ເອກໍ ຂນ຺ຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິສຸໍເຍວ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ທສ຺ສິຕານີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖຸ, ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ວິຍ ຂນ຺ຘານໍ ເອກໂຕປິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ເຕເນວ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈິໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫາ’’ຕິ. ໂຍ ປນຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ວຕ຺ຖູຕິ ອິທໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂນ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕານໍ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ຐຜຣຓຕາທສ຺ສນໍ, ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ຐຜຣຓຕາທສ຺ສນໍ, ນ ຂນ຺ຘານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິເຘວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍ ເອວ. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສຸປິ ອຍເມວ ນໂຍ, ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ຐຜຣຓສ຺ສ ສມານຕາ. ທສ຺ສິຕາຍ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ຐທ຺ວຍຜຣຓຕາຍ. ຂນ຺ຘວຕ຺ຖູນຎ຺ຈ ທສ຺ສິຕາເຍວາຕິ ຂນ຺ຘວຕ຺ຖູນຎ຺ຈ ເອກໂຕ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ຐຜຣຓຕາ ທສ຺ສິຕາເຍວ.

ເອວມາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອວມາທິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ນນຸ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີຫິ ວິຍາຕິ ສທິສູທາຫຣຓນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍໍ ‘‘ເອກໍ, ຕໂຍ, ທ຺ເວ ຈ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຍຊາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ຫິ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠູຕາ ເອວ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອເຕນ ນ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ຐຜຣຓກສ຺ສ ເອກນ຺ຕິໂກ ເຫຕຸອາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອສ ນໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາທີສູ’’ຕິ. ນ ຫິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ຐໍ ຜຣຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ.

ປຈ຺ຈຍນ຺ຕເຣນປິ ອຸປກາຣກຕາມຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຈວາເຣ ວາຣນ຺ຕເຣ ຈ ເຫຕຸອາທິປຈ຺ຈຍາ ທສ຺ສິຕາຕິ ອຸປຈເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຍວາເຣ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍປຈ຺ຈຍາຕິ ວຕ຺ຖຸປຈ຺ຈຍາ, ຍຖາຣຫໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຕິ ກຸສເລ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ. ເຕສນ຺ຕິ ມຫາຠູຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ. ປຈ຺ຈຍຠາວາຠາວໂຕຕິ ອິທໍ ຂນ຺ຘານໍ ເຫຕຸສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ມຫາຠູເຕສຸ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາປິ ເຕ ເຕສໍ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ອາສງ຺ກນິຣາສງ຺ກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສທ຺ໂທ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິຣເປກ຺ໂຂຕິ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ໂຂ. ນ ຫິ ເຫຕຸຘມ຺ໂມ ຘມ຺ມນ຺ຕຣາເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ສທ຺ທສີເສເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕຣາເປກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ຕນາ ສຫກາຣິກາຣຓຠູຕໍ, ອິຕຣໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ອຎ຺ຎຕຣາເປກ຺ໂຂ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕຕເຣຕຣາເປກ຺ໂຂຕິ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິເຠທໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອິຕເຣຕຣໍ ມິຖຸ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ອິຕເຣຕຣາເປກ຺ໂຂ. ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ຂນ຺ຘາ ມຫາຠູຕາ ອິຘ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຂນ຺ຘາ ມຫາຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຖ ຂນ຺ຘາ ຈ ມຫາຠູຕາ ຈາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄຍ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ມຫາຠູຕາ ຂນ຺ຘານໍ ນ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍສ຺ສ ສຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕໂຕ ເຕນ ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ວາຕິ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຍໍ ອຕ຺ຕນາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຘມ຺ມໂຕ ສຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ກຖໍ ເຕນ ຘມ຺ເມນ ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ເອວໍຠູຕໍ ຕໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸທາຫຣເຓນ ວິຠາເວຕິ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ເຕນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອຸທາຫຣຓໍ, ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຍາ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ‘‘ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ. ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ມຫາຠູຕາ ຍໂຕ ຂນ຺ຘໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕທເປກ຺ຂຕ຺ຕາຕິ ອິຕເຣຕຣປຈ຺ຈຍຠາວາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ. ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາ ຈາຕິ ປຏິຈ຺ຈວາເຣ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ຂນ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈ, ປຈ຺ຈຍວາເຣ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ຂນ຺ເຘ ປຈ຺ຈຍາ ຈ. ນອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມາ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາທິໂຕ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຕິ ວຕ຺ຖຸໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ. ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈເຍນາຕິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສິເຕນ ຂນ຺ເຘນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ ວຕ຺ຖຸໍ ປຈ຺ຈຍາ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ, ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ປນ ອຸຊຸກໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໙. ສາ ນ ຄຫິຕາຕິ ຍາ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິອາທິນາ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ອິຘ ປຏິຈ຺ຈວາເຣ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ ສຫຊາຕຕ຺ໂຖ ປຏິຈ຺ຈຕ຺ໂຖຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ…ເປ… ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ເຍສໍ ປນ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘມຫາຠູຕນາມຣູປຈິຕ຺ຕເຈຕສິກມຫາຠູຕຣູປິຘມ຺ມານໍ ວເສນ ຉຘາ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ເຕສໍ ວເສນ ອິຘ ວິຠຕ຺ໂຕ ເອວ. ກຖໍ ຣູປິວເສນ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ເຈ? ‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸວເສນ ສຣູປໂຕ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ. ອິຕເຣສມ຺ປິ ວເສນ ‘‘ອພ຺ຍາກຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ອພ຺ຍາກໂຕ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ທສ຺ສິໂຕ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທີສຸ ຣູປາຍຕນາທີນໍ ອສຕິປິ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ຐຜຣເຓ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິສ຺ສຍ…ເປ… ນ ຄຫິຕານີ’’ຕິ.

໖໐. ທ຺ວີສຸ ອຸປນິສ຺ສເຍສູຕິ ອນນ຺ຕຣປກຕູປນິສ຺ສເຍສຸ. ກຸສລາປິ ປນ ມຫຄ຺ຄຕາຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອພ຺ຍາກເຕ ມຫຄ຺ຄເຕ ອາກຑ຺ຒຕິ ‘‘ກຸສລາປິ ມຫຄ຺ຄຕາ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ປເຄວ ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ. ກທາຈິ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຍທາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໑. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາທີສຸ. ປຈ຺ຈຍໍ ອນິທ຺ທິສິຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈຍໍ ຘມ຺ມໍ ສຣູປໂຕ ອນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ. ນ ຫິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສາທີສຸ ອໂລຠາທິກຸສລາທິສຣູປວິເສສໂຕ ເຫຕຸອາທິຘມ຺ມາ ທສ຺ສິຕາ. ກຸສລາທີສູຕິ ອິທໍ ອໂລຠາທິວິເສສນໍ. ເຕນ ຍຖາ ອໂລຠາທີສຸ ອຍເມວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ຕພ຺ພິເສເສສຸ ກຸສລາທີສູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘ ປນ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍ. ວຕ຺ຖຸນວຕ຺ຖຸຘມ຺ເມສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ, ອາຣຸປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ຈ ຂນ຺ເຘ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາຕເມວ ຄຫິຕໍ, ນ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕມ຺ປິ ຫິ ວຕ຺ຖຸປຸເຣຊາເຕ ອວິຊ຺ຊມາເນ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິປາກສ຺ສ. ນ ອຸທ຺ຘໂຏຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ເນວວິປາກ…ເປ… ຕີຓີຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອລາຠໂຕຕິ ຍທິ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ‘‘ຈຕ຺ຕາຣີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວິປາກຕ຺ຕິເກ. ຕີຓີຕິ ‘‘ວິປາກໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິປາໂກ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ, ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມໍ, ເນວວິປາກນວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ.

໖໓. ຕທຸປາທາຣູປານນ຺ຕິ ເຕ ມຫາຠູເຕ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕອຸປາທາຣູປານໍ. ວທຕີຕິ ເອກກ຺ຂຓິກນານາກ຺ຂຓິກກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ ວທຕິ ອວິນິພ຺ໂຠຄວເສນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈເຍນ ວິເສສາຠາວໂຕ. ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຏຕ຺ຕາຣູປານນ຺ຕິ ວິເສສນໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ເອກກ຺ຂຓິກສ຺ສປິ ກມ຺ມປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕຖາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ມຫາຠູຕານ’’ນ຺ຕິ ທຸວິໂຘປິ ກມ຺ມປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໖໔. ຍໍ ຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ຍໍ ຍໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູປໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸຣູປຎ຺ຈ ‘‘ກຏຕ຺ຕາຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໙. ເກສຎ຺ຈີຕິ ປຎ຺ຈໂວກາເຣ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ວຕ຺ຖຸ ນິຍມໂຕ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສມານວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາຕິ ສທິສວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ. ກຸສລາກຸສລາ ຫິ ຂນ຺ຘາ ເອກຈ຺ເຈ ຈ ອພ຺ຍາກຕາ ຍສ຺ສ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສຍໍ ຕໂຕ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍໍ ລຠນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາຠາວໂຕ ວຕ຺ຖຸນາວ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເອກຈ຺ເຈ ປນ ອພ຺ຍາກຕາ ຍສ຺ສ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຍມ຺ປິ ຕໂຕ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍໍ ລຠນ຺ຕິ ຍຖາ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຖຸກ຺ຂນ຺ຘາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເກສຎ຺ຈິ ຂນ຺ຘາ…ເປ… ນານາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາປີ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຍໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກໂຣຕີຕິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຂນ຺ເຘ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ກໂຣຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍກິຣິຍາກຣຓໂຕຕິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ. ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ຐຜຣຓໍ ນຕ຺ຖິ ສຫຊາຕຏ຺ໂຐ ປຏິຈ຺ຈຏ຺ໂຐຕິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວາຫ, ກິໍ ປຏິຈ຺ຈ? ຂນ຺ເຘຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກິໍ ປນ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍນ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ວິຘິ ປຏິເສໂຘ ວາ ໂຫຕີຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ຕໍ ນິວາເຣຕຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕາ…ເປ… ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ.

໗໑-໗໒. ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານໍ ວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ວເສນ ເອຕໍ ‘‘ອິເມ ເຕວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວາຈນາມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕຫິປິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເກນປີຕິ ກຸສລາທີສຸ ຈ ປເທສຸ ເອເກນປິ ປເທນ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວາ ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທເສ ວາກ຺ຍສງ຺ຂາເຕນ ເອເກນປິ ປເທນ. ຕໂຍ ປຈ຺ຈຍາຕິ ເຫຕຸອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈຍາ. ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຉາຊາຕຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ວິຕ຺ຖາຣິຕຕ຺ຕາ ‘‘ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉາຊາຕໍ ປນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຕກາ ຫິ ເອກູນວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວສິຏ຺ຐາ. ເຍ ປນາຕິ ປທກາຣເກ ວທຕິ. ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ປາຬິຍໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ອວິຕ຺ຖາຣິຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຕວີສຕິ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ ‘‘ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍເຍວ ຫິ ວຊ຺ເຊຕພ຺ໂພຕິ. ເອວໍ ວາທນ຺ຕເຣ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ປາຬິຍາ ອວິປຣີຕໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາທິມ຺ຫິ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຠງ຺ຄວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.